old woman, beldam.
Եւ տեսեալ որդին պառաւոց (այսինքն ծերացելոց՝ Զաքարիայ եւ Եղիսաբեթի), ազդէր յականջս ժողովրդոց. (Տաղ.։)
excessive thirst, thirstiness;
siccity, dryness, aridity.
Լցուցէր զպասքումն ժողովրդեանն. (Մաշտ.։)
Զպասքումն ժողովրդեանն արբոյց. (Սարկ. լուս.։)
cf. Պասքութիւն.
Լցուցէր զպասքումն ժողովրդեանն. (Մաշտ.։)
Զպասքումն ժողովրդեանն արբոյց. (Սարկ. լուս.։)
cf. Պատահ ;
sad adventure, grievous accident, serious case, misfortune, mischance, catastrophe;
ըստ —աց, by chance, fortuitously;
ի —է, unfortunately.
Յայսմ ժամանակի առաքեցից ես զամենայն պատահարս ի սիրտ քո եւ ծառայից քոց եւ ժողովրդեան քոյ։ Ամենայն պատահար, եւ ամենայն ցաւ. (Ել. ՟Թ. 14։ ՟Գ. Թագ. ՟Ը. 57։)
youth, adolescent, stripling, lad, young man;
domestic, servant;
waiter;
groom;
— անփորձ, inexperienced young man, younker, greenhorn, novice.
Յըմբըշամարտս, ի ժողովս պատանեաց. (Նիւս. կազմ. ՟Ի՟Ը։)
sacrifice;
celebration of mass.
Որդին զամենայն տեսանելով՝ որ ինչ առ ի պատարագագործութիւնն՝ կազմ եւ պատրաստ, ասէ. ահա հուր եւ փայտ՝ հա՜յր, ո՞ւր է զենլին։ Ի պասքային՝ առ հասարակ ամենայն ժողովուրդն քահանայութեամբ է պատուեալ. քանզի ամենեքին ինքնագործ լինին ի պատարագագործութեանն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. ել. ՟Ա. 10։)
offering, making a present;
sacrificer;
officiating priest;
missal, massbook;
liturgy.
Նոքա եղիցին պատարագամատոյցք փոխանակ ժողովրդեանն։ Պատարագամատոյցքն եւ քաւիչքն Իսրայէլի. (Մծբ. ՟Ժ՟Ե. ՟Ժ՟Թ։)
to surround, to environ, to encompass, to enclose, to fence, to gird;
to besiege, to invest, to beset;
to surround, to beset, to hem in;
to envelop, to pack up;
to spread abroad, to circulate, to take or lead about;
to veneer, to plate, to cover, to overlay;
պատեալ պաշարել զոք, to make a ring round, to hem round;
to beset;
— զվէրս, to dress a wound;
անդ խոր լռութիուն պատէ զամենայն, great silence prevails there;
ահ պատեաց զնա, he was struck by fear;
cf. Շուրջ.
Պատեաց ած Աստուած զժողովուրդն ընդ ճանապարհ անապատին։ Ա՜ծ պատեա՜ զնովաւ զամենայն մարտիկս շուրջանակի. (Ել. ՟Ժ՟Գ. 18։ Յես. ՟Զ. 3։)
cf. Պատերազմիչ.
to punish, to chastise, to correct, to inflict punishment or correction.
elephant's trunk, proboscis;
follicle, univalvular pericarp, seed-vessel, husk, pod, shell.
Փեղքն կանգնեալք՝ զպատիճսն ի վեր հանդերձեալ շարժէին. առակելով՝ եթէ ժողովրդեանն ողջոյն տան. եւ յետ այսորիկ տեսօղքն իբր գովեցին, սոքա իբր եթէ զոյգ փոխարէն ողջունին ընկալեալք՝ դարձեալ զպատիճսն իբր զաջս ի վայր թողին. (Փիլ. լիւս.։)
parity of rank;
participation in the same honour or glory.
Հռոմն առաջին՝ այսպէս պատուէ զժողովն չորրորդ (զոյգ ընդ երիցն առաջնոց). սապէս պատուակցութեամբ ընդունի եւ մեց աթոռն աղեքսանդրի, եւ այլն. (Փոտ. առ աշոտ.։)
to command, to order, to enjoin, to impose, to charge, to prescribe;
to recommend.
Պատուիրեաց տէր աստուած ադամայ։ Որպէս պատուիրեաց աստուած նոյի։ Դու պատուիրեցեր զպատուիրանս քո։ Գիտէի՝ եթէ պատուիրեսցէ որդւոյ իւոց եւ տան իւոյ յետ իւր՝ պահել զճանապարհս տեառն։ Պատուիրեաց աբիմելէք ամենայնժողովրդեան իւրում։ Պատմեաց Դաւթի զամենայն ինչ՝ զոր պատուիրեաց նմա յովաբ։ Արքայ պատուիրեաց ամենայն յուդայ։ Պատուիրեաց նոցա, զի մի՛ ինչ բարձցեն ի պանապարհ, կամ զի մի՛ ումեք ասիցեն։ Պատուիրեաց նմա՝ մի՛ ումէք ասել։ Պատուիրեցին՝ ամենեւին մի՛ խօսիլ.եւ այլն։
to surround, to encircle, to enclose, to shut in;
to protect, to prop, to defend, to sustain;
to shelter, to screen, to cover;
to fortify, to restore;
to return, to restore, to give back.
ὐπερασπίζω clypeo rotego, propugno, defendo ἁντέχομαι, ἁντιλαμβάνομαι suscipio, apprehedo. Պատել իբր ասպարաւ. հովանի եւ պահապան եւ վերակացու լինել. պաշտպանել. ընդունել, ժողովել զոք. զուփը վըրան ըլլալ.
Զմնացեալ նշխարսն՝ ի հրոյն ժողովեալ հաւատացելոցն՝ ի ծածուկ տեղւոջ պատսպարեցին. (Ճ. ՟Գ.։)
to be enclosed, surrounded;
to take refuge, to seek shelter, to retire, to be under cover, to shelter or defend oneself;
to recover oneself, to get up;
to get heart, to regain courage;
to return, to reinhabit, to dwell in, to remain, to repose.
Կամ ՈՒնիլ զտեղի. զետեղիլ. ժողովիլ, հանգչիլ.
to cover, to veil, to mask, to palliate;
to pretend.
Ամպ ինչ լուսաւոր անջրպետեաց ի մէջ ժողովրդեանն եւ մարմնոյն (մովսեսի), շուրջանակի պատրուակեալ զնովաւ՝ առ ի յոչ իմանալ զթաղումն նորա. (Շ. յուդ. ՟Թ։)
leisure, leisure-time, cessation, respite, vacation;
being without work or employment, want of occupation, rest, having nothing to do, idleness;
convenient time, favourable opportunity;
cf. Պարապորդ;
ժամանակ, օր —ոյ, favourable moment;
vacation, holidays;
—ով, leisurely, at one's leisure or ease;
— առնուլ, to rest, to cease from work, to be unoccupied, at leisure;
to take time, to find a favourable moment;
ի —ս դեգերիլ, to be idle;
—ոյ լինել, to rest, to repose;
— խնդրել, to seek a convenient time, to lose no opportunity;
— բերել, տալ, լինել, — կացուցանել զինքն, to take time to, to occupy oneself with, to give oneself to, to apply oneself to;
— ժամ տալ, to give time;
— ունել, to have time or leisure;
— առնել, to empty;
զի՞ կայք —, why are you idle ?
եթէ իցէ քո —, if you have time.
Ի շաբաթու՝ զի էր օր պարապոյ, ժողովէին լսել զպատգամս մարգարէին. (Իգն.։)
Ո՞ր պարապ էր իմձ՝ կամ ժողովել. (Եւս. պտմ. ՟Է. 11։)
cf. Պարապիմ;
cf. Պարապեցուցանեմ.
Ոչ զօրեցին եւ պարապեցան գալ ի ժողովն. (Փոտ. առ զքր.։)
to tie, to bind, to pinion, to put in chains or fetters.
Պարաւանդին հիւծմամբ կորտեան՝ աներեւութիցն ժողովք. (Նար. ՟Ղ՟Ա։)
relating to the calendar.
Այս է նահանջն, որով տոմարական արուեստն յառաջանայ ի ժողովումն. (Վանակ. տարեմտ.։)
handle.
իբր տոռն կամ ունելիք եւ բառնալիք (տապանակին). Ելեալ երթայր չորս տոռոմով. զերդ զօձ խաղայր հանց տահելով. եմուտ ի տուն (ի տաճարն) չորս անկիւնով, յայն տունըն կայր բազում ժողով. (Շ. առակք.։)
pastoral, bucolic;
pastor;
eclogue.
Որ հոսեացն զիսրայէլ, ժողովեսցէ զնա իբրեւ տուարածական զհօտ իւր։ Եթող զոչխարսն ի տուարածականս. (Երեմ. ՟Լ՟Ա։ 10։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Է։ 10։)
house, habitation, home;
house, family, race, nation;
family, household;
goods, fortune;
house, commercial house;
couplet, strophe, stanza, verse;
— ադամայ, the human race, mankind;
— թորգոմայ, the Armenian nation;
— թագաւորի or — արքայի, the king's household;
— մատենագրաց, library;
— պղատոնեայ, Plato's Academy or school;
փայտակերտ, աղիւսակերտ, քարաշէն, քարուկիր —, wooden, brick, stone house;
հանգիստ, բնակելի, լաւ, մեծ, փոքրիկ, գեղեցիկ, տձեւ or անպիտան —, commodious, inhabitable, good, large, small, fine, wretched house;
հիմունք, որմունք, տան, the foundations, the walls of a house;
վարձելի կամ վաճառելի —, house to be let or sold;
— ի տանէ, տանէ ի —, from house to house;
արտաքոյ տան, ըստ — ն, out, not at home;
ի տան, at home;
կալ ի տան, to stay, to be at home;
ելանել ի տանէ, to go out;
մեկնել ի տանէ, չուել, to remove, to move;
դառնալ, գնալ ի —, to go home again, to come home, to go home;
— վարձել, to let a house;
վարձել զ— իւր, to let his house;
— շինել, կառուցանել, քանդել, to build, to pull down a house;
ական հատանել զտան, to break into a house;
շրջել տանէ ի —, to wander from house to house.
Վասն տան գանձուն գրոց զոր ժողովեաց նա զորոգինէին. (Եւս. պտմ. ՟Զ։ 32։)
Տուն ոչ միայն ասի շինուածն, այլեւ յառնէ եւ ի կնոջէ եւ յորդւոց ժողովն։ Տուն կոչէ ծնօղքն զորդիքն թոռամբքն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 145։ Վրդն. ել.։)
judicious, reasonable.
to divide, to sort.
Մի՛ տրոհեսցես ի բազմականացդ։ Իբր զդասակս դոյզն հօտից տրոհես եւ ժողովես։ Տրոհեալ ի դիմաց՝ ուրոյն զատուցմամբ։ Թէ ընդ հրեշտակսն պարակցութեան, յորմէ տրոհեցայ. (Նար.։)
cf. Տրտունջ.
Արբ ժողովուրդն զտրտնջման բաժակն։ Բերանն՝ զբամբասանիացն, զանիծից, զտրտնջմանն։ Բարեմիտ լինել, եւ առանց տրտնջման։ Զտրտնջման բանս իբրեւ զպարսաքարս ընդդէմ աստուծոյ արձակեն. (Ագաթ.։ Խոսր.։ Ճ. ՟Ա.։ Սարգ. յկ. ՟Բ։)
cf. Տրտունջ.
Արբ ժողովուրդն զտրտնջման բաժակն։ Բերանն՝ զբամբասանիացն, զանիծից, զտրտնջմանն։ Բարեմիտ լինել, եւ առանց տրտնջման։ Զտրտնջման բանս իբրեւ զպարսաքարս ընդդէմ աստուծոյ արձակեն. (Ագաթ.։ Խոսր.։ Ճ. ՟Ա.։ Սարգ. յկ. ՟Բ։)
cf. Տրտունջ.
Արբ ժողովուրդն զտրտնջման բաժակն։ Բերանն՝ զբամբասանիացն, զանիծից, զտրտնջմանն։ Բարեմիտ լինել, եւ առանց տրտնջման։ Զտրտնջման բանս իբրեւ զպարսաքարս ընդդէմ աստուծոյ արձակեն. (Ագաթ.։ Խոսր.։ Ճ. ՟Ա.։ Սարգ. յկ. ՟Բ։)
bundle, bunch;
— խոտոյ, truss, bottle;
— փայտի, faggot, bundle of wood;
— մագնիտական, pencil of magnetic rays;
առնել տրցակ or տրցակեմ, to truss, to tie in a bundle, to bottle, to bind up in faggots.
to solemnize, to celebrate, to feast, to keep a holiday.
Խնդութեամբ ժողովեալ՝ զօրն տօնախմբեսցեն։ Ամի ամի գումարելովք ի նոյն ամսեան զնոյն յիշատակ տօնախմբեն։ Զպաշտօնն յաւէտ հրաշիւք տօնախմբեսցեն ի փառս աստուծոյ։ Բարեխօսութեամբ սուրբ լուսաւորչին, որոյ եւ իւր իսկ տօնախմբիւր յիշատակ. (Ագաթ.։ Կսրիւն։ Ճ. ՟Բ.։ Արծր. ՟Ե. 9։)
Քահանայք եւ ժողովուրդք տօնախմբօղք ծննդեան կուսին։ Տօնախմբեն զյիշատակ լուսոյն ծագողացն։ Ի տօնախմբել զօր յիշատակի կարապետինքում յովհաննու։ Տօնախմբելով զյիշատակ կուսի. (Շար.։)
celebration of a feast, solemn reunion, solemnity, festivity, festival, solemnization, feast, commemoration, holiday.
πανήγυρις festivitas, solemnitas. Տօն ամենաժողով կամ մեծահանդէս.
fond of feasts or solemnities.
Ի սուգ նստեալ ժողովուրդն տօնասէր. (Եփր. արմաւ.։)
Պստկէ զտօնասէրն ոսկեճաճանչ իմաստութեանն ծաղկօք։ Պայծառացուցանելով զսիրտս հաւատաացեալ ժողովրդոց տօնասիրաց եւ աստուածասիրաց. (Խոր. վրդվռ. եւ Խոր. պտմ. հռիփս.։)
Եկա՛յք տօնասէրք, մանաւանդ եւ քրիստոսասէրք ժողովուրդք տօնիւս այս քառասնապսակ պսակեսցուք. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
cf. Երամ.
Նոյն ընդ Երամ. (պ. ար. եբր. րէմ, րամ. որպէս եւ րէմէ, երամակ արածելի) Ջոկ. ժողով. համօրէն բազմութիւն. հոյլ. խումբ. դաս.
Զբազմութիւն րամին ժողովեալ. (Գանձ.։)
Եւ իբր ա. Րամիչ. ժողովօղ լսողաց առ ինքն (որպէս աւետաւոր ձայնիւ).
cf. Երամեմ.
ՐԱՄԵԼ. Որպէս թէ Երամել. ժողովել. հաւաքել, գումարել ի մի. միաբանել. դասակցել. ՛Րամէ զհանճարըս սա ի սմին (սողոմոն ի գիրս ժողովողի). Շ. յիշատ. ժղ։
Րամեալ մարդկան ազգ ժողովին։ Րամեալքս զքեզ տէր աղաչեմք։ Րամեալ զօրացն պարսկական՝ մարտիւ ընդ զօրըս հայաստան։ Րամեալ բոլորդ քո մարմին (այսինքն բոլոր բովանդակ). (Շար.)
divine.
Րենական չարութեամբ լցեալ հրէից ժողովոյն. իմա՛, աստուածընդդէմ։
second;
instant, moment;
the world, the universe;
Europe.
Զի՞նչ է րոպէն. մասանց ժողովումն. զի յաւուրն երկու մասն պակաս է ընթացք լուսնին. եւ յերեսուն օրն՝ վաթսուն մասն, զոր րոպէ կոչեմք. (Սարկ. տոմար.։)
to assemble, to reunite;
to beseech, to beg;
to drive away.
Որպէս թէ Առյօգել, կամ իբր րամոտել, ժողովել. կցորդել. միաբանել. զօդել. յօրինել.
to become or grow low, to go down, to subside, to fall, to diminish, to lower, to be humbled;
to calm, to stoop, to be appeased;
to go down, to subside.
Եւ ոչ կամեցաւ տէր ցածնուլ։ Ցածի՛ր ի չարեաց ժողովրդեան քո։ Եւ ցածեաւ տէր ի չարեացն՝ զոր ասաց առնել ժողովրդեանն իւրում. (՟Գ. Թագ. ՟Ի՟Դ. 4։ Ել. ՟Լ՟Բ. 12. 14։)
dry, arid;
terra firma, continent, mainland;
— կղզի, peninsula;
— երկիր, dry land;
հաց —, dry bread;
— փայտ, dry wood;
— աչօք, with tearless or dry eyes;
զ— ծարաւոյն շիջուցանել, to quench or allay thirst;
յածիլ ընդ ծով եւ ընդ —, to scour sea & land;
անցանել ընդ —, to pass dry-footed, dry-shod;
ելանել or իջանել ի —, to land, to go ashore or ou shore;
հասանել ի —, to reach the shore;
— երթալ, անցանել, to travel by land.
dwelling on the continent, on terra firma.
Ցամաքաբնակ ժողովուրդն ընդ ջուրն ճանապարհ արար. (Լմբ. իմ.։)
nocturn (religious service in the night).
Զկնի ցայգապաշտամանն ընտրեալ ժողովոյն զայր ոմն վանական՝ կամեցան առնել կաթողիկոս. (Կաղանկտ.։)
sowing;
dispersion;
cf. Ցռօտ;
scattered, disseminated, spread;
— եւ ցիր, ցիր եւ —, scattered about, dispersed every where;
here & there;
— եւ ցիր առնել, կացուցանել, սրփել, to scatter here & there, to disperse;
— աստ անդ հարցանել, to interrogate (a scholar) promiscuously.
Վասն յամենայն կողմանց գումարելոյն՝ զպարտս անուանեալ, որ է ցան ժողովածոյք. (Եւս. քր. ՟Բ։)
to sow, to strew;
to spread, to scatter, to diffuse;
to sprinkle, to besprinkle.
Ցանեցից ի վերայ ձեր ջուր սուրբ։ Ցանեսցես զնոքօք ջւր սրբութեան։ Առեալ Մովսիսի զարիւնն՝ ցանեսցէ զժողովրդեամբն։ Առցես յարենէն, եւ ցանեսցես ի վերայ Ահարոնի, եւ ի վերայ պատմուճանի նորա. կամ զորմով սեղանոյն։ Առեալ Մովսիսի յիւղոյն օծութեան՝ ցանեաց մատամբ ի վերայ սեղանոյն։ Առեալ յիւղոյն եւ յարենէն՝ ցանեաց զահարոնիւ եւ զպատմուճանօք նորա, եւ զորդւովք նորա եւ զպատմուճանօք նոցա. եւ այլն։
desire, longing, envy;
will, pleasure;
sensual pleasures, lust, concupiscence, voluptuousness, sensuality, passion, love;
cupidity;
— փառաց, ambition;
գալ ի —, to desire, to wish;
լինել ի ցանկութեան մեծի, to desire ardently, to wish for eagerly;
առնել ընդ ցանկութեան անձին, to act according to one's caprice.
to have a pain, an ailing;
to be afflicted, chagrined;
to regret;
cf. Ցաւէ.
Ցաւէին (առաքեալքն) ի վերայ ժողովրդեանն եւ աւերման տաճարին։ Դպիրքն եւ փարիսեցիքն ոչ ցաւ էին զկորուստ ոչխարին. (Երզն. մտթ.։)
cf. Ցաւած.
patriarch;
chief of a race, tribe or clan.
by day, in daytime, during the day, in broad daylight;
զցայգ եւ զցերեկ, day & night;
զօրն ցերեկ, all day long.
Զցերեակն համբերեալ ոչ ճաշակել։ Որ զցերեակն ուսուցանէ զժողովուրդն ի տաճարին. (Բրս. պհ.։ Զքր. կթ.։)
weak, wanting courage or heart, fearful, timid, cowardly, pusillanimous, craven;
idle, slothful;
ի փոյթ մի՛ —ոտք, not slothful in business.
Ի ժողովս ժողովրդոց մի՛ վեհերոտ լինիցիս. յն. փո՛յթ լեր. (Կոչ. ՟Ա։)
to repeat, to treat again;
to state above.
Յետ այսորիկ վերաճառէ սարկաւագն առ ժողովուրդն. աստուածային եւ երկնաւոր շնորհք , եւ այլն. (Պտրգ. աթ.։)