foot;
foot of a mountain;
foot, inches;
foot (measure in prosody);
պատուանդան ոտից, foot-stool;
կռուան ոտին, foot-hold;
ոտից ցաւ, the gout, podagra;
հատանող կոշտից ոտից, pedicure, corn-cutter;
լուացումն ոտից, foot-hath, pediluvy;
— —, — առ —, foot by foot, step by step, inch by inch, by little and little, by degrees, gradually;
առ —, յոտս, առ ոտս, at the feet;
near, at, to;
յոտաց, standing, upright;
յոտից, on foot, walking;
— ընդ ոտին, foot to foot;
յոտից ցգլուխ or մինչեւ ցգլուխ, from head to foot, from top to toe;
յոտին քում, at your coming;
յ— կալ, to rise, to stand up;
կալ ի վերայ ոտից, to stand upon one's legs;
յոտին կալ, to be standing, on foot;
to support or maintain oneself;
յոտին ունել, to uphold, to support, to sustain;
յ— կանգնիլ, to rise, to get up;
— or առ — հարկանել, կոխել ընդ — հարկանել, to foot, to tread under foot, to trample upon;
to despise;
զ— յոտանէ փոխել, to take a step, to walk;
զոտս ամբառնալ, — առնուլ, to start, to depart, to set out, to go away;
զոտս արձակեալ հարկանել, to kick, to foot;
զոտս ամբարձեալ փախչել, to scamper away, to be off;
անկանել յոտս ուրուք, to fall prostrate at the feet of;
— զոտամբ արկանել, to cross the knees;
զոտն հարկանել առ բարկութեան, to stamp on the ground, to trample with anger or rage;
զոտս ի բոյս հարկանել, to wander about the fields or among the mountains;
զամենեսին յոտին կացուցանել, to surpass all competitors;
to surprise, to astonish;
առ ոտս ուրուք խրատիլ, to be brought up at the feet of;
առ ոտս կալ, to be present;
զոտս հատանել, to take away, to destroy, to extirpate, to exterminate.
· Calfa
Մեծ քաղաքն անտիոքայ է ութ ասպարիսաց, եւ ոտից ՟Հ՟Բ. (Պտմ. աղեքս.։)
to slip, to slide, to glide, to take a false step;
to stumble, to trip, to commit a fault;
to cause to slip.
· Calfa
ՈՏՆԱՌԵԼ. ն. Սայթաքեցուցանել. կասեցուցանել.
Զի մի՛ անարուեստ եւ անճահ բաժանմամբ գրոյն՝ զընթերցօղն ոտնառելով սայթաքեսցէ ի հանդէսն. (Գրչ. գէորգ.։)
ὁλισθαίνω, ὁλισθέω labor, lapso, labefacio. Լպրծիլ. սայթաքիլ. գայթագղիլ. սխալել. սահիլ. սկրդիլ, սըլըխտիլ.
slipping, false step, foot-fall;
podagra, the gout.
· Calfa
πρόκομμα offensio ὁλίσθημα, ὁλίσθησις lapsus πτῶμα casus. Սայթաքումն ոտից. գայթագղութիւն. անկումն.
footed, having feet;
standing on feet.
· Calfa
Ցամաքային զեռուն զբովանդակ մանունցն ասէ, զոտնաւորսն եւ զոչ նոյնպիսիսն։ Իսկ ոտնաւոր ոտնաւոր զկարիճսն. (Ոսկիփոր.։)
malignant, rejoicing at another's suffering, malevolent, ill-natured;
— լինել, to kick, to cause to fall;
to rejoice at another's woe, to be malignant, malevolent;
to despise, to insult, to laugh at, to mock, to jeer;
— լինել թշուառութեան ուրուք, to insult one in his misfortune.
· Calfa
Գուցէ ոտնհար լինիցիք յարտաքին թշնամեացն։ Եւ մի՛ ոտնհար լիցի ի թշնամւոյն. (Եղիշ. ՟Զ։ Ճ. ՟Բ.։)
ՈՏՆՀԱՐ ԼԻՆԵԼ. ἑπιχαίρω, χαίρω, ἑπιχαρής γίνομαι, ἑφήδομαι , ἑφίημι exulto, insulto, ludibrio habeo, delector malis alterius. Ոտն հարկանել ի գլորել՝ կամ գլորելոյն. աքացել զարդէն անկեալն. ծիծաղիլ ընդ գլորումն ուրուք. վա՛շ վա՛շ կարդալ.
which ? what ?
որո՞վ իշխանութեամբ, with what authority ?
ո՞ր որդի է, who may that child be ?
յո՞ր իրս եւ յի՞նչ միտս առաքեաց, for what and why did he send ?
որո՞վ իւիք, by which ? with what ?
յո՞ր վայր, up to where ?
յորո՞ւմ ժամու, at what hour ?
ո՞ր աղագաւ, why ? for what reason ?
զորմէ՞ օրէ ասիցէ, and what day does he fix ?
զո՞ր օրէնք ունի, what law prevails ?
վասն ո՞ր արդար վաստակոց, for what just deserts ?
որո՞վք երեսօք հալածիցեն, with what effrontery they will drive away ?
գիտէ զիւրաքանչիւր ոք ըստ կարգի՝ եթէ որ ըստ որմէ իցեն, he knows each one by the order in which he comes;
եւ որ այլ or այլն եւս, եւ որ ի կարգին, եւ որ ինչ ի կարգին, and so on and so of the rest, et cetera.
· Calfa
to be qualified;
to be coloured;
— յարիւն, to be changed into blood.
· Calfa
Նիւթն ոչ կերպարացուցանէ զինքն ի տեսակ, եւ ոչ որականայ, այլ՝ յայլմէ զարդարի յայսոսիկ. (Մաքս. ի դիոն.։)
cf. Որակ.
· Calfa
Անմարմինքն ո՛չ են ընդ որակութեամբ, եւ ոչ ունին նմանութիւն գունոյ եւ ձեւոյ. (Պիտառ.։ Ստէպ վարի եւ ի գիրս Փիլոնի, ի գիրս կլիմաքեայ, եւ այլն։)
sheaf, bundle;
—ս կապել, to lay corn in sheaves, to bind up into sheaves, to tie in bundles.
· Calfa
Որայ կապէաք ի դաշտի՛ միում. եւ կանգնեցաւ որայն իմ, եկաց ուղղորդ. եւ դարձան որայքն ձեր, եւ պագին երկիր իմում որայոյն։ Ժողովեցից հասկ ի մէջ որայոց։ Այլ եւ ի մէջ որայոցն քաղիցէ. (Ծն.։ Հռութ. եւ այլն։)
orphan, orphan boy or girl;
adj. fig. derelict, desolate, abandoned, destitute;
— մնալ ի հօրէ, ի մօրէ, to lose one's father, or mother;
— մնալ յումեքէ, to be bereaved, to remain desolate.
· Calfa
Զամենայն զայրի եւ զորբ մի՛ չարչարիցէք։ Եղիցին կանայք ձեր այրիք, եւ մանկունք ձեր որբք։ Որ հայրն է որբոց, եւ դատաւոր այրեաց՝ աստուած։ Որբ մնացաք մեք, եւ ոչ գոյր մեր հայր։ Ոչ թողից զձեզ որբս, գամ առ ձեզ։ Թէպէտեւ որբ մնացաք ի ձէնջ առ ժամանակ մի, երեսօք, եւ ոչ սրտիւք.եւ այլն։
as, like, how.
· Calfa
Որգունակ արեգակն գերապայծառ քան զաստեղս, այսպէս, եւ այլն. (Մաքս. եկեղ.։)
Ոչ ի պարգեւէ կամ ի շնորհէ տուելոյ սքանչելիք, որգունակ սրբոցն։ Ոչ ուրեմն ապաշխարութեան եւ մաքրութեան պէտս ունի ի ձեռն մկրտութեանն, որգունակ՝ դուք. (Նանայ.։)
cochineal;
kermes;
scarlet.
· Calfa
Եւ յարենէ գոյն յորդանին՝ մաքրեա՛ յիմոցն եւ յօտարին։ Ըզքուրձ մեղաց մերկեա՛ յինէն, զյորդան կարմիր արեան գունին. (Յիսուս որդի.։)
cf. Որդիաբար.
· Calfa
Հոգին սուրբ ճշմարտապէս հոգի՝ յառաջ առաքեալ ի հօրէ, ոչ որդէբար, զի եւ ոչ ծննդեամբ, այլ արտաքսառաքաբար (իբր փչումն կամ բղխումն). (Ածաբ. յայտն.։)
having lost one's children.
· Calfa
Եւ եդեսէ՝ ուռհա քաղաք, որդեկորոյս՝ որբ եւ այրի. (Շ. եդես.։)
uiarchy.
· Calfa
Ամենայն հայրութիւն եւ որդիութիւն յարտաքս համբարձեցելոյն քան զամենայն հայրապետութիւն եւ որդէպետութիւն պարգեւի ե՛ւ մեզ ե՛ւ երկնայնոցն զօրութեանց (որպէս ի հայրութենէ հօր, եւ յորդիութենէ որդւոյն միածն). (Դիոն. ածայ.։)
to become the son of;
to be adopted by.
· Calfa
Մեռեալ կոստայ՝ փոխանորդ նմա առաքէ դիոկղետիանոս զնորին որդի, եւ զիւր որդիացեալն կոստանդիանոս։ Բազում փառօք մեծարեաց զորդիացեալն (կամ զորդի որդիացելոյ) իւր. (Խոր. ՟Բ. 80։ Վրք. սեղբ.։)
Հայր մեր ասելով, որ սուրբ աւազանաւս նմա որդիացաք։ Աւազանն զմեզ վերստին ծնանի՝ որդիանալ աստուծոյ. (Խոսր. ժմ. եւ Խոսր. պտրգ.։)
generating or producing worms;
— առաջնորդ, Queen-bee.
· Calfa
Զօրէն մեղուաց ի մեղուանոցացն արտաքս դիմեալ՝ առաջնորդութեամբ իւրեանց որդնածին առաջնորդին. (Արծր. ՟Դ. 11։)
cf. Որպէս.
· Calfa
Է պարսաւն ի ձեռն ներբողական գլխոցն. ո՛րզան, յազդէ, ի վարժից, ի գործոց, ի բաղդատութենէ։ Ամենայն քաղաք ըստ առաւելութեան ունի ինչ եւ յատկութիւն. ո՛րզան, թետաղացւոցն գաւառ ունի զերիվարսն. (Նոննոս.։)
orthodox.
· Calfa
Ոք յորթոտոքսաց։ Ո՞չ ապաքէն աստէն յորթոդոքսացս բամբասէր. (Սեբեր. ՟Է։)
distinct, separate;
different, other;
separately, apart;
— —, separately;
distinctly.
· Calfa
Ոչ է իմ ա՛յլ կամք որիշ քան զհօրն։ Որիշ անուանս իւրաքանչիւր ոք առնոյր։ Խառն են, եւ որիշ են։ Կենդանեացն դէմքն որիշք էին, եւ թեւքն ընդ միմեանս խառնեալք։ Անձնաւորութեամբ միայն որիշք, իսկ բնութեամբ միացեալք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 38. եւ 18։ Ճ. ՟Գ.։ Լծ. եւագր.։ Նանայ.։)
Ոչ յառաջինսն, եւ ոչ վերջին բանս արժանաւորեցաք շարել, այլ՝ զատ եւ որիշ. (Խոր. ՟Ա. 33։)
Նիւթքս որիշ որիշ են, եւ հակառակ ընդդէմ միմեանց։ Որիշ որիշ էին տեսանելով ըստ իւրաքանչիւր զինուց. (Եղիշ. ՟Բ. եւ Եղիշ. յես.։)
Առաքինութիւն մարդոյ կարծեցեալ՝ որիշ որիշ յամենայն գործոց չարութենէ. (Կանոն.։)
to belch;
to feel inclined to vomit, to retch, to vomit.
· Calfa
Նախ քան զամենեւին մաքրելն՝ զերկրորդ կերակուրն ի վերայ արկանելով՝ դարձեալ ործան հանդերձ ցաւով. (Բրս. վաշխ.։)
cf. Ործամ.
· Calfa
Ըստ ործկացելոցն նողկտութեան ժայթքեալ արտաքս հոսի. (Ասող. ՟Գ. 21։)
cf. Ործամ.
· Calfa
Ըստ ործկացելոցն նողկտութեան ժայթքեալ արտաքս հոսի. (Ասող. ՟Գ. 21։)
s. pl. the gluttonous, gluttons.
· Calfa
Ցուցցեն որկորեանն լուծումն յառաքելոցն յայն կիւրակէսն. (Խոսրովիկ.։)
mason.
· Calfa
Տարցուք գաղատոս որմաշէնս պիտոյից մերոց քաղաքաց. (Բուզ. ՟Ե. 4։)
cf. Որմափակ.
· Calfa
Սպանաք զգնէլ ի կատար լերինն մօտոր մարգելոցի (կամ յորմարգելոցն երէսորսի). (Մեսր. երէց.։)
enclosure, recinct, park, walled in space;
cf. Որմարգել.
· Calfa
Զքաղաքն որմափակօք պարսպեն. (Արծր. ՟Բ. 1. (ա՛յլ ձ. որմափակեն պարսպօք։))
to wall, to surround with walls, to close up with masonry, to wall up;
to build.
· Calfa
Քաղաք որմեալ՝ պատուիրան ամրութեամբ. (Խոսր. պտրգ.։)
cf. Նողկանք.
· Calfa
Ըստ որձկացելոցն նողկտութեան ժայթքեալ արտաքս հոսի. (Ասող. ՟Գ. 21։)
cf. Նողկանք.
· Calfa
Ըստ որձկացելոցն նողկտութեան ժայթքեալ արտաքս հոսի. (Ասող. ՟Գ. 21։)
himself, herself, itself;
he, she, it;
even, equal, identical;
ditto, do, idem or id;
the same, of the same kind, after the same manner, equally, conformably, identically;
մի եւ —, the same;
ի —, ի նմին, together, all at once;
ի —, — ընդ —, ընդ —ս իսկ, ի մի եւ ի —, ի նմին ժամանակի, -ժամայն, —հետայն, soon, very soon, quickly, in the same moment, immediately, directly;
— գործել, to identify.
· Calfa
Նոյնք սոքա յայսմ մօրէ որդիք ծնան. (Կլիմաք.։)
Որպէս ուսաք ի նոյն ինքն ի թշնամեացն, ունէին ասէ ընդ ինքեանս մարտակիցս հրեշտակական բազմութիւն. (Ղեւոնդ.։)
Նոյն զաղօթսն (այսինքն զնոյն աղօթս) կատարեմք, զոր յեկեղեցին եւ արտաքոյն. (Լմբ. պտրգ.։)
Դատաստան տեառն ճշմարիտ է, եւ արդար է ի նոյն։ Ապաքէն ի նոյն քաղցրացուցեր ինձ եւ քեզ կերակուր։ Եւ տէր յաւելոյր ի փրկեալսն հանապազօր։ Ի նոյն Պետրոս եւ Յովհաննէս ելանէին ի տաճարն).եւ այլն։
Նոքա նոյն հետայն արշաւեցին ի քաղաք մի ամուր. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 27։)
even, equal, same;
cf. Նոյնպէս.
· Calfa
Նոյնգունակ օրհնութիւնս միշտ ի բարձունս առաքել. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Նա նոյնպէս առաքինի մնայ ... նոյնգունակ առաքինի. (Ոսկ. փիլիպ.։)
like, the same;
—, զ—, cf. Նոյնպէս.
· Calfa
Նոյնօրինակ եւ մեք առ նոսա առնէաք. (Եղիշ. ՟Ը։)
Յամենայնսն միօրինակ հուպ գոլով։ Իսկ կայք՝ միշտ նոյնօրինակ ունելն, եւ անփոխաբնապէս գոլն յինքենա. (Դիոն.։ եւ Մաքս.։)
newly made, new, novel, fresh;
strange, surprising, curious, paradoxical.
· Calfa
Ջրոյն կենդանւոյ նորագործն աւազանի մաքրարանդ նիւթ. իմա՛, նորածնօղ, կամ հրաշափառ։
to renovate, to renew;
to restore;
to do something new, extraordinary, miraculous.
· Calfa
Զարմացաք զայսպիսի զմուտ նորա առ մեզ ներգործեալ. (Ոսկ. նոր կիր.։)
νεουργέω, καινουργέω, καινουργίζω , νεοποιέω novum facio, renovo, innovo, res notas edo. Նոր գործել. իբր նոր ինչ հաստել, նորակերտել. նորոնգել. նոր ինչ առնել արտաքոյ կարգի, կամանակնունելի.
new-born;
regenerate;
springing up afresh, budding anew;
—ծնեալ յաւազանէ, just christened;
կին —ծին, recently delivered woman.
· Calfa
Առաքեալքն, եւ աւետարանին կոչումն՝ նորածին մարդիկ (սուրբ աւազանաւն). (Մեկն. ղկ.։)
newly built or constructed;
strange, stupendous;
newly ordained.
· Calfa
Բան նորա արարիչ է բնութեանց, եւ ճարտարապետ իրաց նորակերտաց։ Լինիցի քաղաքդ ձեր՝ նորաշէն նորակերտ իբրեւ զանօթ ինչ նոր։ Եւ զայն զի՞ զարմանս, ուր այնպիսի սքանչելի եւ նորակերտ իրք գործէին. (Ոսկ. ես.։)
Նորակերտ քաղաքն սուրբ։ Նորակերտ սիովն, կամ վերնատուն. (Շ. տաղ.։ Անան. եկեղ։)
Եկեղեցիս անկողոպտելի խաղաղութեան նորակերտ (այսինքն տաճար). (Մաքս. եկեղ.։)
cf. Նորագործեմ.
· Calfa
Առ ի նմանէ վերստին ծնիցելոց եւ նորակերտելոց հոգւով. (Մաքս. եկեղ.։)
ferociously tormented.
· Calfa
Նորակտուտ ծանակեցաք յաշխարհիս յայսմ. (Խոր. ՟Բ. 23։)
innovator;
superstitious.
· Calfa
(Առաքեալք իբր) խռովիչք եւ նորակրօնք ամենայն ուրեք բամբասէին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8։)
young, tender.
· Calfa
Նորահասակ մանկանցն խօսել ետ, եւ ծերք եւ տղայք ի միասին երգեցին։ Նորահասակ աղջկունք։ Ընտրեալ զգեղեցիկսն եւ զնորահասակսն։ Պարտ եւ արժան է նորահասակացն խնդրելով եւ բարւոք յօժարութեամբ զառաքինութեան զկրօնս յինքն բերել. (Տօնակ.։ Ճ. ՟Ա.։ Ասող. ՟Բ. 2։)
strange, unheard of, innovated, invented or published lately;
false, erroneous.
· Calfa
Արդ զի՞նչ նորաձայն է, զոր պատմեցաքս. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
innovation;
mode, fashion;
—ք, fancy articles.
· Calfa
Իմանալ նորաձեւութիւնս տառից արտաքոյ քան զգրոց. (Աթ. ՟Ժ՟Բ։)
Առաքեա՛ զյաղթական զօրութիւնս սուրբ խաչին ի տպաւորումն նորաձեւութեանս այսորիկ. (Մաշտ. խաչօրհնէք.։)
the fir st day of a month.
· Calfa
Ոմանք ի քաղաքաց (հեթանոսաց) տօնս առնեն միանգամ յամսեան յըստ աստուածն նորամսութեան թուելով։ Ի միում (այսինքն յառաջին աւուր) ամսեանն պակասեաց ջուր յերկրէ. նորամսութիւն՝ պակասութիւն լինի ջրոյն։ Զտօնսն թուէ, զնորամսութիւն, զոր փողովք նշանակեն. (Փիլ.։)
to become new, to be renewed;
—նայ լուսին, it is new moon.
· Calfa
Նորանալոց են նորոգութեամբ հոգւոյն։ Մաքրութեամբ աւազանին նորասցին։ Զմեղս եւ զապականութիւնս մաքրէ, մինչչեւ են նորացեալ. (Երզն. մտթ.։)
new-built.
· Calfa
Նոյնպէս լինիցի քաղաքդ ձեր նորաշէն նորակերտ իբրեւ զանօթ ինչ նոր. (Ոսկ. ես.։)
renewing, re-creating;
newly done.
· Calfa
Նորարարն աստուած նոր արասցէ զամենեսեան ներքոյ եւ արտաքոյ. (Վանակ. տարեմտ.։)
vain-glory, vanity;
heterodoxy, heresy.
· Calfa
Մի՛ տգեղութիւն անմաքրութեան նորափառութեան խաւարեցուսցէ զպայծառ մարգարիտն աստուածխօսութեան. կամ է սնափառութիւն, եւ կամ այլափառութիւն ի վարդապետութեան։
newly offered, dedicated, ordained or consecrated;
starting in life, entering in a profession or career, making one's outset;
novice, probationer.
· Calfa
Զթուղթ՝ զոր նորընծայ ծառայիցդ աստուծոյ գրեալ էր, տեսաք։ Յանձանձել զնորընծայ հօտն Քրիստոսի. (Կաղանկտ.։)