to clothe or dress oneself, to wear, to put on;
to take lodgings, to pass the night, to sojourn, to dwell;
to stay;
— զրահս, to put on a breastplate or cuirass.
Մերկացայ զպատմուճան իմ, զի՞արդ ագանիցիմ (այլ ձ. զգեցայց) զնա։ (Երգ. Ե. 8)
solid, stable, durable, tough, lasting;
hard, strong, firm, fast;
compact, massive, thick;
locked, fastened.
—, ամրի, րաց, րոյ, ոց, fort, fortification, fortress;
grotto, cave, cavern.
Դուք էիք մեր ամուր ապաստանի. արդ մեծ ամուրդ այդ հիմն ի վեր տապալեցաւ։ Առեալ զզօրսն՝ հասանէր ի վերայ ամրին. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Զ։)
to soften, to calm, to compose;
to conciliate, to appease, to allay, to pacify, to reconcile;
to affect, to move, to touch;
to abate, to diminish;
to sooth, to caress;
to engage, to win over, to persuade.
Զկաւոյն կնատութիւնն յարդիւ իմն ամոքեն, եւ այնպէս՝ առնեն կարծրագոյն զլոյծն։ Յառաքելական ամոքելի զանգուածոյն էին. (Սեբեր. ՟Դ. ՟Է։)
cloud;
— փոշւոյ՝ ծխբյ, a cloud of dust, smoke.
Սպունկն աման որ ի ծովն լինի. զոր մարդիկ ամպ անուանեն. (Զքր. կթ.։)
moving towards the clouds, rising to the clouds.
Ձագախառնեալ ազգըս մարդկան, ամպախաղաց յերկինս թռեան. (Գանձ.։)
voluntary.
Բնութեամբ կամական գոլով մարդ. յն. Դամասկ. (։)
perverse, froward.
Եւ ի ձէնջ յարիցեն մարդք կամակորախօսք. (Եփր. ՟գ. կոր.։)
to wring, to twist;
to bend, to bow, to curve;
to distort, to overstrain a phrase, to strain, to misinterpret;
to pervert, to deprave;
— զարդարութիւն, to pervert justice.
consent, accord, complicity.
Ի սուրբսն բարեացն է միայն կամակցութիւն եւ հատուցումն. իսկ արդարոյն՝ եւ չարեացն է փորձութիւն, եւ հատուցումն. (Բրս. հց.։)
arcaded;
arcade;
atrium, porch.
Գեղեցկապաճոյճ մեզ քաւարան կազմեալ՝ եթերանման կատարակապ զարդիւք. (Նար. տաղ եկեղ.։)
girdled;
enclosed.
Կամարաւոր պէսպէս զարդուք զարդարեալ բազում սպասաւորք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։)
spontaneous, voluntary, free.
Թէպէտեւ ոչ ի կամաւորէ սպանցի. իմա՛՝ ի կամեցողէ. այսինքն ի կամաւոր մարդասպանէ։
Որ կամաւոր վասն մարդկան կրեցեր մարմնով զայս ամենայն. (Շար.։)
cf. Կամովին.
Որ կամաւոր վասն մարդկան կրեցեր մարմնով զայս ամենայն. (Շար.։)
to will, to intend, to mean;
— ընդ, to like, to wish, to please;
to be pleased with.
Ոյք կամին ընդ արդարութիւն իմ. (յն. կամեցօղք զարդարութիւն իմ)։ Ցրուեա՛ զհեթանոսս՝ ոյք կամին ընդպատերազմ. (յն. կամեցողս զպատերազմ). (Սղ. ՟Լ՟Դ. 31։ ՟Կ՟Է. 32։)
to be stubborn, obstinate, obdurate.
Կուրացեալ հրէիցն կամշացեալ սրտիւք, կամին սպանանել զկեանս ազգի մարդկան. (Տաղ.։)
voluntarily, willingly, of one's own accord or free will.
Մեծ մարդասիրի՝ շարժեալ կամովի՝ ի գործըս բարի. (Գանձ.։)
bridge;
պսակ կամրջի, parapet —.
Իմանալի կամուրջ. քանզի ի մահուանէ ի կեանս զմարդիկ ածեալ անցուցեր. (Անյաղթ բարձր.։)
cf. Կայան.
Կայեանն՝ զոր արդէն իսկ կայցես յետ մկրտութեանն առաջի մեծի բեմբին (սրբութեան), անտի փառացն է նախատիպ. (Ածաբ. մկրտ.։)
clapping of hands;
stamping;
shouting, applause, cheers, acclamations;
caper;
clattering.
Յարդանք, եւ կայթիւնք եւ դոփիւնք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։)
spark;
cf. Կարկեհան.
Զլեարդն հանին, եւ կայծիւք խարշատեցին. (Ճ. ՟Ա.։)
Կայծ եւ տպազիոն նոր ահարոնի։ Բիւրեղ պատուելի, տպազ սարդի, կայծ արփագունի. (Գանձ.։)
lightning, thunder;
thunderbolt;
spark;
live or burning coal, glowing embers;
carbuncle, anthrax;
հրացայտ —կունք, lively sparks;
—կունս արձակել, թօթափել, to emit sparks;
to launch thunderbolts, to blast with lightning.
Ի փայլատականց կայծականց մեռանին անասունք եւ մարդիկ, եւ ոչ խանձատին. (Լմբ. իմ.։)
mast;
sail;
weaver's beam;
— դրօչու, flag-staff;
կանգնել զ—ն, to raise a —;
խոնարհեցուցանել զ—ն, to unmast;
to dismast.
Ի թոյլ կայմս նաւի հասեալ հողմ՝ չյարդարիցէ եւ չուզղիցէ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)
stability, firmness.
cf. Կայութիւն.
imperial.
Կայսերական զարդ, կամ պատկեր, ոսկի շար, զօրք, ձեռադիր, հրաման եւ այլն. (Ագաթ.։ Խոր.։ Նար.։ Յհ. կթ.։)
resembling an emperor, like an emperor, imperial.
Կայսերակերպն տրդատ, կամ զարդ, պսակ ոսկի, կամ քաջութիւն. (Ագաթ.։ Շ. վիպ.։ Ճ. ՟Ա.։ Տօնակ.։)
healthy;
active, agile, lively, brisk, sprightly;
swift, quick, diligent;
gay, merry, jocose, facetious;
pretty, pleasing, prepossessing;
fish;
reptile;
— առնել, —ս յօրինել, to reanimate, to revive, to comfort, to invigorate.
ἁστεῖος urbanus, festivus, venustus, elegans ἑντρεχής velox եւ այլն. (որպէս թէ՝ որ Կայթ առնու, կամ խայտայ) Զուարդ. աշխոյժ. պայծառ դիմօք. չքնաղ. շնորհալի. ընտիր. լաւ. եւ առոյգ. որ կայտռայ. արագաշարժ. փոյթ. եռանդուն. աղեկ, աղուոր, սիրուն, վխտացօղ.
Էր արդարեւ տղայն կայտառ, եւ հզօր մարմնով. (Խոր. ՟Բ. 7։)
having a wife, married, conjugated.
γαμησάς, γεγαμηκώς nuptus, matrimonio iunctus. Այր, որ ունի զկին. ամուսնացեալ. կարգւած մարդ, կնիկ ունեցօղ, տնւոր.
feminine, weak, timid, cowardly, pusillanimous.
Ունօղ զկանացի բարս. կնամարդի. վատասիրտ. թոյլ. անարի.
born of & woman.
Ծնեալն ի կնոջէ կամ կնոջ, որպէս դնի ի յն. որդիք մարդկան. մարդ տառապեալ.
painted green, of a fine green colour;
greenish.
Զերեսս երկրի կանաչագեղ զարդարեաց բուսովք. (Մխ. այրիվ.։)
Կանաչագեղ զարդարեցան յամենայն կողմանց. (Վեցօր. ՟Ե։)
cf. Կանաչազարդ.
to become green, to grow green again;
to be verdant.
Երփնազարդ հոգւոցն տունկք կանաչացեալ կենդանութեամբ. (Շ. տաղ.։)
green leaved.
Կանաչացեալ սաղարթիւք. դալար ոստովք եւ տերեւովք. դալարագեղ. զուարդ.
womanlike, womanly;
— զարդարիլ, to adorn or bedeck oneself like a woman.
Զյառաջագոյն հնձեալսն ի բարդից մինչեւ ցկանգնաւորն. (Դատ. ՟Ժ՟Ե. 5։)
a cubit long;
ժանիս —ս երեք, teeth three cubits long.
որ լինի եւ բարդ՝ իբր երկկանգնեան. cf. ՏԱՍՆԿԱՆԳՆԵԱՆ, cf. ՈՒԹԿԱՆԳՆԵԱՆ, եւ այլն։
to raise, to lift up, to re-instate, to re-establish;
to raise up, to erect, to set up, to found, to build, to rebuild, to construct.
ԿԱՆԳՆԵԼ. որպէս Կառուցանել, հաստատել. շինել. շէն պահել. զարդարել. նորոգել.
Այլ այս օգնականս՝ զոր ասէ (վասն եւայի,) վասն կանգնելոյ աշխարհիս արար նորա զկեանս մարդկութեան, սոյնպէս ուղղեաց եւ կանգնեաց զկեանս աշխարհի մարիամ կոյս, որ ծնաւ զքրիստոս. (Եփր. ծն.։)
the raising up;
re-establishment, building, erection, construction;
restoring, reviving;
resurrection.
Մկրտութիւն զօրութիւն է յարութեանն. իսկ արդ ի կանգնութեան նորա յաւուր՝ զյարութեան շնորհս ընկալցուք. (Սեբեր. ՟Ժ։)
cf. Կանգնութիւն.
Մկրտութիւն զօրութիւն է յարութեանն. իսկ արդ ի կանգնութեան նորա յաւուր՝ զյարութեան շնորհս ընկալցուք. (Սեբեր. ՟Ժ։)
cubit;
straight, standing, perpendicular, erect, on foot;
firm, stable;
— կալ, to be up or a foot;
to rise, to get up;
գնալ —, to be haughty, proud, vain;
նստաւ —, he sat upright;
եկաց —, he stopped, stayed, or did not pass beyond.
Մարդոյս կազմութիւն կանգուն գոլով՝ ի վեր միշտ զհայելն գուշակէ առ աստուած։ Ծառայն փութայ զամենայն աւուր ծառայութիւն ի կանգուն ունել. այսինքն ուղիղ եւ անպակաս վճարել. (Խոսր.։)
foreknowing, pre-scient;
diviner, foreboder;
prognosticator.
Միայն ինքն (աստուած) կանխագէտ է հանդերձելոց։ Թոյլ ետ անձնիչխանին (դիւին) ընդ անձնիշխանին (մարդոյ) ոգորել. ոչ նա կանխագէտ, եւ սա ոչ կանխագէտ. (Եզնիկ.։)
foreknowledge, prescience, gift of prophecy.
Լցեալ լինէի վարդապետական շնորհալից իմն կանխագիտութեամբ. (Պիտ.։)
prediction, prophecy.
Կանխախօսութիւնքն վասն զիջենալոյ եւեթ էին աստուծոյ ընդ մարդկան, եւ արդ զի՞նչ պէտք կանխախօսութեանն իցեն. (Ոսկ. ես.։)
foreknown, foreseen, predicted;
— գիտութիւն cf. Կանխագիտութիւն.
Կանխաւ ծանուցեալ արդէն յայտնի, եւ ծանօթական.
foresight, precaution;
prevision.
Որպէս զիարդ ճանաչէ աստուածային կանխատեսութիւն։ Առ որս կամաւ եւ ըստ կանխաըեսութեան խորհրդոյ յայնոսիկ խոնարհէր տէրն. (Յհ. իմ. պաւլ. եւ Յհ. իմ. երեւ.։)
to rise or get up early;
to arrive early, before daybreak;
to hasten, to hurry, to make haste, to arrive beforehand, to anticipate, to go or get before, to precede, to get the start of, to outstrip;
— ըստ առաւօտն, to rise with the dawn, to get up at day-break;
— ունել, to preoccupy — ի կատարումն ըզձից ուրուք, to anticipate one's desires or wishes.
Զայս խորհուրդ կանխեաց հայր մեր յակովբ. (Մծբ. ՟Դ. (տպ. խորհրդով արդար։))
rule, regulation;
order, method, law, ordinance, precept, statute, regimen;
model, example;
canon;
հանրական —, as a general rule;
ըստ —ի, according to rule;
strictly, regularly;
ըստ —աց, canonically;
— լինել, to serve as a rule or precept;
պահել, լուծանել զ—, to keep, to break the rules or regulations;
— երից, rule of three, proportion.
Եթէ ես կարծեցեալ կանոնս մարդկան՝ այսպիսի, զի՞նչ յոյս ապա այնոցիկ, որ տգիտութեամբ խաւարեալք են. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
Սովոր իսկ են ճշմարիտ վարդապետք զանձանց առաքինութիւն կանոն աշակերտելոցն դնել. (Ագաթ.)
to establish rules or laws, to make regulations for;
to admit into canon-law.
որ եւ ԿԱՆՈՆԵԼ. Կանոնս եւ օրենս դնել, սահմանել, կարդել. եւ Ի ժամանակագրական կանոնս աւանդել.
Զգիւտ ժամուց եւ ժամանակաց, զմարդկայնոց սեռից կենցաղավարութիւնս կանովնադրեալ դրոշմեցին ի մատեանս. (Արծր. ՟Ա. 1։)
to regulate, to determine, to order, to dispose, to arrange;
to prescribe, to decree, to constitute, to establish;
to canonize.
Սիրես քննել զգիրս, եւ նոքօք կանոնել զառ ի քէն աւանդութինսն. (Սարկ. մարդեղ.։)