Definitions containing the research միաբան : 468 Results

Վթարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Վթարումն.

NBHL (1)

Հանապազորդ մարմնոյ դադարումն վթարումն իմն միաբան գոյութեան, եւ լուծումն գործէ. (Նիւս. կազմ. ՟Ժ՟Ե։)


Վթարումն, ման

See full entry →

s.

waste, deterioration, ruin, destruction.

NBHL (1)

Հանապազորդ մարմնոյ դադարումն վթարումն իմն միաբան գոյութեան, եւ լուծումն գործէ. (Նիւս. կազմ. ՟Ժ՟Ե։)


Փեռեկեմ, եցի

See full entry →

va.

to cleave, to rend, to tear, to divide, to open, to break, to burst.

NBHL (1)

Զղջացեալզփեռեկիլն ի միաբանութենէ. (Յհ. կթ.։)


Փիլիսոփայ, ից

See full entry →

s.

philosopher;
chorister, singer.

NBHL (1)

Զգենուն միաբան քահանայքն եւ սարկաւագունք, եւ փիլիսոփայք, եւ այլն. Ի հին տօնաց։ Այսօր տօն է մեծի սուրբ կարապետին. եւ փիլիսոփայ չունիմք՝ որ կատարեմք զտօնս. (Ոսկիփոր.։)


Փութամ, ացայ, ա՛, ացիր

See full entry →

vn.

to make haste, to hasten, to be quick, eager, to hurry;
to strive, to endeavour;
to be diligent, to apply oneself to;
չ-, to be slow, not to hurry, to take one's time;
փութալով առնել զիմն;
to do anything in a hurry;
փութա՛, quick! make haste!
փութա՛ էջ այտի, come down quickly!
յայն միայն փութայր, he dreamed of nothing else than;
յայն առաւել փութամ զի, my chief desire is to;
եւ զիա՛րդ փութամ մինչեւ կատարեսցի, and how am I straitened till it be accomplished !.

NBHL (1)

Փութա՛ թերա՛ գրիւս երիս։ Փութացաւ իջոյց զսափորն։ Փութացեալ այրեցին զքաղաքն։ Փութացան իջանել։ Փութացարո՛ւք եւ յղեցէ՛ք դուք զոք։ Փութայ մեծանալ այր չարակն։ Փութայ իբրեւ զհաւ ի ծուղակս։ Փութասցին ի նա ժողովուրդք բազումք։ Փութան գործել զչարի։ Փութալ պահել զմիաբանութիւն հոգւոյն։ Փութասջի՛ր (կամ փութացի՛ր) զանձն քո ընտիր կացուցանել։ Փութասցո՛ւք այսուհետեւ մտանել յայն հանգիստ.եւ այլն։


Տատրակ, աց

See full entry →

s. bot.

turtle-dove;
ձագ —ի, young -;
— վուվուս արձակէ —, the coos;
eryngo, sea-holly.

NBHL (1)

Զտատրակն, քանզի անապատասէր իմն է կենդանիդ, եւ ի բազմաց միաբանութենէ եւ ի փխառնից խոյս տայ։ Իբրեւ զտատրակի. զի սրբասէր է հաւն այն։ Իբրեւ զտատրակի. զի սրբասէր է հաւն այն։ Ըստ նմանութեան ամուսնասէր տատրակի. (Փիլ. լին.։ Նար. երգ.։ Արծր. ՟Ե. 1։)


Տարաձայնեմ, եցի

See full entry →

vn.

cf. Տարաձայնիմ.

NBHL (1)

ՏԱՐԱՁԱՅՆԵՄ ՏԱՐԱՁԱՅՆԻՄ. διαφωνέω dissono. Չհամաձայնիլ. ոչ ձայնակցիլ. անհամաձայն անմիաբան գտանիլ.


Տարաձայնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

dissension, disagreement, variance, discord, strife.

NBHL (1)

διαφωνία dissonantia. Անհամաձայնութիւն. անմիաբանութիւն. երկպառակ կարծիք.


Տարմաբանք

See full entry →

s.

a multitude of talkers.


Տարրումն, ման

See full entry →

s.

incorporation, union, constitution.

NBHL (1)

Կրկին յիշեաց զտառս. ցուցանէ զտարրումն եւ զմիաբանութիւն գրոյ եւ ձայնի հանգոյն տարերց երկրի։ Տարրումն. զի միաբանին գիր եւ ձայն հանգոյն տարերացդ. (Երզն. քեր.։)


Տեղեակ, ղեկաց

See full entry →

adj. s.

well informed, instructed, skilled, versed in, intimately acquainted with, expert;
little place.

NBHL (1)

Այսմ ամենայնի զնոսա տեղեակս առնէր։ Տեղեակ եղեալ մերոյ անքակ միաբանութեանս. (Եղիշ. ՟Գ։)


Սերտ, ից

See full entry →

adj. fig. adv.

solid, firm, hard, compact, constant, fix, stable, strong;
true, sincere, close, intimate, cordial;
—, —իւ, firmly, constantly;
voluntarily, willingly;
sincerely, intimately, closely;
— առաքինութիւն, solid virtue;
— սիրով, tenderly, affectionately, cordially;
— սիրել, to love sincerely, with all one's heart, passionately;
— աղօթել, to pray intensely, warmly, earnestly, eagerly.

NBHL (1)

Սէր սերտ ունել ընդ միմեանս։ Սերտ սիրով շնորհակալուք։ Սերտ սիրով եւ միաբանութեամբ։ Ով սերտ հիւրասիրութեանն. զիւրսն փոխանակ այլոց յանձին ունէր տալ. (՟Ա. պէտ. ՟Դ. 8։ Խոսր.։ Փարպ.։ Սեբեր. ՟Թ։)


Սեւաթոյր

See full entry →

cf. Սեւաթորմի.


Սէր, սիրոյ

See full entry →

s. fig.

love;
affection, fondness, tenderness;
inclination, delight, liking, taste, fancy;
love, passion, flame, salacity, love-suit;
charity, supernatural love, christian charity;
agape, love-feasts;
kiss;
— կանանց, hymen, vulva;
the quiver of love;
— վաղանցուկ, amour, intrigue, love affair;
յօդակապք, ոլորք սիրոյ, ties, bonds of love;
հանգոյց, տոմսակ, գաղտնիք, երգ, վէպք, ընծայ սիրոյ, love-knot, love-letter, love-secret, love-song, love-tale, love-toy;
— առ աստուած, առ ընկերն, ազատութեան, հայրենեաց, արուեստից, փառաց, առաքինութեան, love of God;
of our neighbours or fellow-creatures;
of liberty;
of our country;
of arts;
of glory;
of virtue;
ամուսնական, մայրական or մայրենի, հայրական, որդիական —, connubial or conjugal, maternal, paternal, filial love or affection;
— անձնական, self-love, egoism, solipsism;
— աստուածային, երկնային, մաքուր or սուրբ, նորաբողբոջ, փոխադարձ, համեստ, օրինաւոր, եռանդուն, սաստիկ, բուռն, անչափ, հաստատուն, հաւատարիմ, յաւիտենական, divine, celestial, pure, rising, reciprocal or mutual, honest, lawful, ardent, lively, violent, extreme, constant, faithful, eternal love;
մոլենախանձ —, jealousy;
— երկրային, յողդողդ, անցաւոր, զգայական, մարմնական, անկարգ, պիղծ, յանցաւոր, եղեռնաւոր, earthly, inconstant, fleeting or transitory, sensual, carnal, illicit, lustful, culpable, criminal love;
վայելել սիրով, to make love to, to fall in love with, to court, to woo;
հալիլ մաշիլ սիրով, to burn, to languish with love, to be love-sick;
հատուցանել ընդ սիրոյ, to give love for love, to re-love;
— ազդել, to inspire with a passion;
դիւթել, բորբոքել զ—ն, to philter, to charm;
— ցուցանել, to show or demonstrate love for;
առնել —, to be courteous, amiable, friendly;
to do or confer favours;
ուտել զ—, to eat together, to make love-feasts;
դնել — ի բերան, to kiss, to embrace;
սիրով, lovingly, tenderly, affectionately, with pleasure, willingly;
ի — աստուծոյ, for God's sake;
ի — իմ, for me, for my sake;
արա ինձ —, do me the kindness or the pleasure to;
ամենայն սիրով, very willingly;
— իմ ! my love ! my dear ! cf. Խառնեմ;
cf. Հարկանիմ.

NBHL (1)

ամենայն յօգաւորութիւնք եւ սէրք եւ կցորդութիւնք։ Եկայք արասցուք սէրս եւ միաբանութիւնս ընդ զօրապետսն. (Դիոն. ածայ.։ Ուռհ.։)


Սիղղոբայ, ից

See full entry →

s.

syllable.


Սիրելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

adj. s.

amiable, dear, beloved, well-beloved;
affectionate, benign, kind;
favourite, darling, lover;
—դ իմ, my dear;
— ընծայել, to render amiable;
— է ինձ, I prefer;
— է քեզ գեղեցիկն, the beautiful affects you;
— է ինձ կարծել, I should think;
— է ինձ տեսանել ի քեզ, I am very happy to see in you;
— էր ինձ բարերարել, I had placed all my happiness in doing good.

NBHL (1)

հասարակք եւ միաբանք՝ ըստ առակեցելումն (ըստ առածին բիովնի՝) սիրելեացքն. իմա, իրք սիրելեց կամ բարեկամաց. τὰ τῶν φίλων amicorum omnia.


Սիւնհոդոս, աց

See full entry →

s.

synod.

NBHL (1)

Բառ յն. սինօտոս. σύνοδος synodus, conventus, concilium. Որպէս թէ ճանապարհակցութիւն. ուղեկցութիւն. Ի միասին եկաւորութիւն. միաբանութիւն. համահաւաքումն. գումար. մանաւանդ Ժողով (մեծ).


Սկիզբն, կզբանց

See full entry →

s.

beginning, commencement, outset;
origin, principle;
cause, matter, author, mother, motive, birth, base, foundation;
principle, maxim;
prelude, proem, exordium;
սկզբունք անընդմիջականք, immediate principles;
սկզբունք արքիմեդեայ, Archimedes' principles;
ի սրզբանէ or սկզբանէ, ի սկզբնուստ, in the beginning, at first, originally, firstly, primitively;
անդուստ or անդստին ի սկզբանէ, from the very beginning or outset, from the first, ab ovo, ab antiquo;
ի սրզբանէ ցկատարածն, from beginning to end;
ի սկզբանէ աշխարհի, since the creation of the world;
ի սկզբանէ էր բանն, in the beginning was the Word;
— առնել or առնուլ, ունել, cf. Սկսանիմ;
ի սկզբանէ, from the beginning, at the beginning;
cf. Սկիզբն.

NBHL (1)

Ամենայն ուրեք սկիզբն եւ առաջքն դժուարինք են. եւ եթէ սկիզբն առնիցեմք, ամենայն ինչ հարթ եւ դիւրին լինիցին։ Ոչ եթէ սկիզբն միայն պիտոյ է պայծառագոյն, այլ եւ կատարածն եւս առաւել լուսւորագոյն։ Որ զառաքինութեան կատարումնն ընդ սկզբանն ոչ միաբանեն, եղծանեն եւ կորուսանեն զամենայն. (Ոսկ. եբր.։)


Սնոտիաժողով

See full entry →

adj.

assembled uselessly.

NBHL (1)

Բաժանօղ շղթանց առաջին ձայնիցն սնոտիաժողով միաբանելոցն. (Նար. գանձ հոգ.։)


Վկայակից, կցի, կցաց

See full entry →

adj. s.

bearing witness with another;
fellow-martyr;
— լինել, to attest together, to vouch for with another.


Տի

See full entry →

int. conj.

cf. Տիք;
come now! come on! courage! — նա, rather, it is better;
moreover;
տի՜նա, cf. Տի՛.

NBHL (1)

Անտի մինչեւ յնաբրահամու տիս միաբան ունի զաւանդութիւնն. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Վանական, ի, աց

See full entry →

s. adj.

cenobite, monk;
prior, superior, abbot;
conventual, claustral, monastical, cenobitical.

NBHL (2)

μονάζων, μοναχός monachus, religiosus. Կրօնաւոր միանձն՝ բնակեալ ի վանս. միաբանակեաց.

Կոչեաց վանականն զմարինոս։ Ասէ ցնա վանականն։ Եկն ի վանսն միաբանակեցաց, յորում էր վանականն մեծ առաջի աստուծոյ։ Ծանօթութիւն ընդ վանականին, եւ ընդ այլ եղբարցն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Վանք, նաց, նից, նուց

See full entry →

s.

convent, monastery, cloister, friary;
lodging, dwelling, home, habitation, abode;
house, mansion;
hotel;
inn, hostelry;
cabin, hut;
— կուսանաց, nunnery, convent;
վանս ունել, to stay, to lodge, to take up one's lodgings, to dwell, to stop;
փակել ի վանս, to cloister, to shut up in a convent.

NBHL (1)

ՎԱՆՔ. μοναστήριον, -ια monasterium, -ia λαύρα եւ այլն. Մենաստան, եւ մենաստանք, վանորայք, վանօրեայք. բնակարան միաբանակեցաց. որ եւ Փարախ, Լոռա, իբր օթարան բանաւոր ոչխարաց, միանգամայն եւ հիւրանոց.


Ցրուեմ, եցի

See full entry →

va.

to disperse, to dissipate, to scatter, to spread;
to rout, to disperse, to put to the rout, to destroy;
— զտառս, to distribute the letters, to take down the types;
cf. Ցրեմ.

NBHL (1)

Վայրավատեալ ցրուին ի բազում կողմանս։ Թերեւս զմիաբանութիւնն քակեսցէ, եւ զուխտն եկեղեցւոյ ցրուեսցէ։ Ցրուէր եւ վատնէր զամենայն խորհումն նենգութեան։ Զխորհուրդն ցրուէր զառաջին հաստատուն երդմունսն. (Եղիշ.։)


Ւիւսեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Հիւսեմ.

NBHL (1)

Ւիւսին պսակք զանզանեալ։ Ւիւսեսցին թելըք հոգւոց ընդ հիւսից պսակելոցն։ Ւիւսեսցուք յարմարութեամբ ի միութիւն մարմնոյ փրկչին։ Ւիւսեալ (այսինքն միաբանեալ) րամից դասուց. (սրբոց. Շար.։)


Փաղառական, ի, աց

See full entry →

adj.

syllabic.

NBHL (1)

Որ ինչ հայի ի փաղառութիւն, կամ ի միաբան ձայնակցութիւն.


Փաղղական, ի, աց

See full entry →

adj. fig.

devouring or burning;
lascivious.

NBHL (1)

Երանի՛ է կուսից, որք կացին յուխտին ընդ Քրիստոսի միաբանութեամբ, եւ պահեցին զանձինս յամենայն փաղղական (կամ փաղաղական) գիջութեանց, եւ ի խորհրդոց անմաքրից. (ՃՃ.։)


Փառք, ռաց

See full entry →

s.

glory;
honour, praise, fame, renown, celebrity;
majesty, splendour, magnificence.

NBHL (1)

ամենեցուն իշխանութիւն է միաբանել ի սաղմոսն, եւ ի փառս գոբողայնց։ Առաջնորդքն եւ զօրհնութիւն եւս յաւելուն, եւ ի փառսն. (Խոսր.։)


Օթեգանամ, ացայ

See full entry →

vn.

cf. Օթագայանամ.

NBHL (1)

Ոչ զմի օր կամ զմի ժամ, այլ զգիշերս ընդ տիւս միաբանեալ՝ օթեգանաս արտաքոյ. (Իսիւք.։)


Օտար, աց

See full entry →

s. adj. adv.

stranger;
foreign;
remote, distant;
other;
extraordinary, strange;
vainly, in vain, unjustly, wrongfully.

NBHL (1)

(լծ. հյ. վտար. ի տար. յն. է՛դէրօս, ալլօդրիօս ). ἔτερος , ἁλλότριος alter, alienus, diversus. Արտաքին կամ հեռաւոր (ոք, եւ իմն). այլ. աննման. անծանօթ. անընդել. տարագիր. վտարանդի. զատուցեալ. հեռի. անմիաբան. դրսի, ուրիշ.


Օտարամիտ

See full entry →

adj.

cf. Օտարախոհ;
singular, whimsical.

NBHL (1)

Օտար մտօք. անմիաբան. անհաւատարիմ.


Ահեկիք, կեաց

See full entry →
NBHL (1)

Աջեացն եւ ահեկեացն հակառակօքն միաբանելովք. (Եղիշ. դտ.։)


Աղօթակից, կցի, կցաց

See full entry →
NBHL (1)

ԱՂՕԹԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. Ի միասին կամ միաբան ընդ այլս, եւ վասն այլոց աղօթել. συνεύχομαι simul oro մէկտեղ աղօթք ընել.


Քաջալաւութիւն, ութեան

See full entry →

s.

excellence, probity, honesty.

NBHL (1)

Եւ նախնեաց ի քաջալաւութիւն եւ յազատութիւն ընտրելով։ Զորս վայել էր քաջալաւութեամբ եւս զարդարել։ Վարեցեալս կեանս առանց քաջալաւութեան՝ բազմաժամանակեայ մանկունս ասելի է։ Աբրահամ էր ծերունի զանցեալ՝ քաջալաւութեան աճումն։ Առ ի քաջալաւութիւն միաբանութեան յարմարեալք. (Փիլ.։)


Քաջապէս

See full entry →

adv.

bravely, courageously, valiantly, stoutly, resolutely.

NBHL (1)

Գեղեցիկ խորհրդովք՝ քաջապէս զօրութեամբ միաբան ազաղակէին։ Քաջապէս արութեանն շնորհք ի վերայ նորա բացափայլեալ. (Եղիշ. ՟Բ։ Արծր. ՟Ե. 2։)


Քառ, ից

See full entry →

adj.

floor.

NBHL (1)

Եւ զգալի տարերց քառից՝ հակառակաց միաբանից։ Ծաղկանց քառիւք ընդ սոյն խառնութեամբ նշանակեցեր։ Ի քառեացս բնութեանց մեզ բաղկանալ. (Ժմ.։ Գանձ.։ Մագ. ՟Ե։)


Քարոզեմ, եցի

See full entry →

va.

to herald, to proclaim by heralds, to announce publicly, to publish loudly, to cry;
to preach;
թագաւոր —, to proclaim king;
— յանապատի, to preach in the desert;
— օրինակաւ անձին, to practise what one preaches, to be the first to set an example to others.

NBHL (1)

Քարոզէ սակաւագն։ Ապա քարոզէ, եւ եւս վասն միաբանութեան ... ասէ ապա եւ քարոզօղն, Կեցո՛ եւ ողորմեա՛ց մեզ. (Մաշտ.։ Խոսր.։)


Քնար, աց, ից

See full entry →

s. ast.

lyre;
viol, harp;
Lyra;
— հարկանել, to play on or sound the lyre.

NBHL (1)

Արարիչն միաբանեաց (զհոգի եւ զմարմին) իբրեւ քնարահար ընդ քնարի, զի շարժեսցի եւ շարժեսցէ զակն ի տեսանել, զռնկունս ի հոտոտել, զքիմսն ի ճաշակել, զլեզու ի խօսել, զխելսն յիմանալ. (Եղիշ. հոգ.։)


Քննակից

See full entry →

adj.

examining together.

NBHL (1)

συμβάλλων conjecturans. ի միասին քննօղ միաբան հետաքննօղ.


Քաղաքաժողով

See full entry →

adj. s.

composed of all the towns-people;
public meeting;
popular assembly;
— ընկերութիւն, society.

NBHL (1)

δημοτελής popularis, publicus. Բազմաժողով. յոքնախումբ բազմութեամբ քաղաքացւոց միաբան.


Քաղաքային

See full entry →

cf. Քաղաքական;
—ք, citizens, townspeople.


Քայքայեմ, եցի

See full entry →

va.

to dissolve, to undo, to destroy, to take to pieces;
to disperse, to break up;
— զմիտս, to dissipate, to distract;
— զխաւար, to chase the darkness.

NBHL (2)

Այն՝ որ բեւեռեաց զունկնն զայն զհատեալ, կարող էր նա եւ զանդամսն միաբանել քայքայել։ Ստէպ ստէպ աղօթիւքն ժողովեսցին միտքն քայքայեալք. (Եփր. համաբ.։)

Զօրքն ցրուեցան քայքայեցան ընդ ամենայն երեսս երրկին։ Ի բազումս քայքայեալ լինէր միաբանութիւն աշխարհիս։ Քայքայեալ ցրուեցան։ (Արծր.։)


Քաջաբանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

eloquence, fluency of speech.

NBHL (1)

Գտանել կարացեալ երագութեամբ եւ սրութեամբ ըստ քաջաբանութեանն։ Եղէց ընդ քեզ, եւ օրհնեցից զքեզ. քանզի Աստուածոյ առ մարդիկ միաբանութիւն՝ քաջաբանութիւն եւ քաջաբանակութիւն ի հարկէ մատուցանէ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 207. եւ 179։)


Փռատոր, աց

See full entry →

s.

member of a curia.

NBHL (1)

Բառ յն. φράτωρ curialis, tribulis. Գործակալ եւ պաշտօնեայ միաբանութեան իրիք.


Քահանայութիւն, ութեան

See full entry →

s.

priesthood;
hierarchy.

NBHL (1)

Ուխտին, եւ քահանայութեանն (այսինքն դասուց քահանայից)։ Ամենեցուն իշխանութիւն է միաբանել ի բաղմոսն, եւ զաւարտումն՝ քահանայութեանցն հաւատալ։ տայ ապա եւ եպիսկոպոսն զխաղաղութիւն, զի նա է գլուխ քահանայութեան. (Ագաթ.։ Խոսր.։)


Անհակառակ

See full entry →
NBHL (1)

Անհառակ միաբանութեան օրինակ. (Ոսկ. գղ.։)


Աշխարհահոգ

See full entry →
NBHL (1)

Ժողովել զաշխարհահոգ խորհուրդն երանելի միաբանելոցն. (Կորիւն.։)


Ապրեմ, եցի

See full entry →
NBHL (1)

Զի այնպէս կարգն իսկ ողջ ապրի (այսինքն պահի), եւ եբրայեցին ընդ ասորւոյն միաբանի. (Կիւրղ. ծն.։)


Քեցեմ, եցի

See full entry →

va.

to detach, to separate, to extrange, to remove, to take away;
— ի ստենէ զորթն, — զմանուկն ի կաթին սովորութենէ, to wean;
— զսիրտ յաշխարհէ, ի հեշտութեանց, to wean or detach one's heart from worldly matters.

NBHL (1)

Յինքենէ անջատեալ որոշէ եւ ի բաց քեցէ։ Միջնորդ լինի եւ դատաւոր երկոցուն կողմանց, որք ի միմեանց քեցեալ թուին, սէր եւ միաբանութիւն գործելով. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. իմաստն.։)


Արտախոյր, խուրի

See full entry →

s.

tiara, mitre, diadem.

Etymologies (3)

«թագաւորական թագ». մէկ անգամ Ագաթ. «Զթագաւորս շքեղացուցա-նեն ի նմանութիւն արտախոյրն պսակի ի վեր-ջաւորն փողփողելոյ»։ Նմանութեամբ՝ «Լու-սընթագ կամ Երևակ մոլորակը». «Զհինգ աստեղացն, որք մոլորական անուանակոչին, որոնց անուանքն են այսոքիկ. լուծ, եղջերու, ծկրաւորի (կամ ծկաւորի), փառազնոտի (կամ փարանձոտի), արտախոյր (արտախուր կամ արտախուրի). Ստեղծեալ արտախուրն ի չորրորդում արարչութեանն» Զքր. կթ. ի շարչ. Տօմար.։ Այս բառից են ծագում արտա-խուրել «թագով պսակել», արտախուրիլ «թագով պսակուիլ» Յհ. կթ. արտախուրակել մէկ անգամ գործածում է Արամ մատենա-գիր ժ դարի, տե՛ս Հայկականք Միաբանի, Վղրշպտ. 1894, էջ 42). արտախուրակ «ծած-կոյթ, ծածկոց» Ել. լզ. 19, խ. 17. Թիւք գ. 26, դ. 25, «խոյրի կամ թագի արտաքին զար-դերը, ինչպէս նաև եկեղեցական զգեստաւո-րութեան մէջ եպիսկոպոսական թագի այն զարդերը՝ որոնք թագի ետևի եզերքից կա-խուելով՝ անցնում են վակասի տակից և հանգչում շուրջառի թիկունքի վրայ» Ագաթ. (առնոյր զքահանայութեան թագն՝ օծանել և դնել նոցա արտախուրակս). Լմբ. ժբ մարգ. էջ 194 (Զաք. զ. 13)։-Արտախուրակ բառը բռոծածուած է նաև Դան. Գ. 21 հատուածում. «Կապեցան պատմուճանօք և վարտեօք, ար-տախուրակօք և զանկապանօք իւրեանց»։ Չորս խնդրական բառերի դէմ եբրայեցին ունի [hebrew word] ზზε [hebrew word] , որ Եօթանասնից ժամանակից ի վեր զանազան ձևերով հասկացուած է. յոյն օրինակը ունի՝ ἔχοντες τά ὸποδήματα αύτῶν ϰαὶ τας τίάρας ἀντων ἐπὶ τφν ϰεεαλω» ἀννῶν σῦν τω ἰματισμὸ ἀντων. Վուլգատան անե Cum braccis suis et tiars et calce-amentis et vestibus*. բողոթականների անգ-լերէն պաշտօնական հրատարակութիւնը՝ tn their coats, their hosen, and their hats and their other garments. բողոքականնե-րի իտալական թարգմանութիւնը՝ con le lor giubbe, le lor calze, le lor tiare e tut-t︎ ︎ lor vestimenti. բողոքականների պարս-կերէն թարգմանութիւնը՝ [arabic word] ︎ ❇ [arabic word] ︎︎ [arabic word] չ։ Այս բոլորի մէջ էլ արտախուրակ բառի դեմ գալիս ե čtiara, թագ, գլխարկ, իմամա, փաթթոց»։ Սակայն նորագոյն քննութիւնները ցոյց են տալիս, որ եբրայական բնագրի համապա-տասխան բառը ո՛չ թէ «գլխարկ», այլ «մի տեսակ հագուստ» է նշանակում։ Այսպէս Gesenius-ի եբրայերէն-արամերէն բառա-րանը յիշեալ բառերը մեկնում է «ներքնա-վարտիք, ներքնազգեստ, վերարկու, զգեստ» (Hosen, Unterkleid, Mantel, Kleid). եբրա-յականբնագրի Kautzsch-ի թարգմանութիւնն ունի՝ Untergewándern, Röcken, Mánteln und (sonstigen) Kleiden (տպ. Freiburg 1890). բողոքականների հայ աշխարհաբար թարգմանութիւնը(տպ. Պօլիս 1884) «Անդրա-վարտիքներովը, բաճկոններովը, վերարկու-ներովը ու (ամէն) հանդերձներովը». նոյնի արևելահայ թարգմանութիւնը (տպ. Պօլիս 1906) «իրանց անդրավարտիքներովը, պատ-մաճաններովը և վերարկուներովը և միւս հանդերձներովը». բողոքականների արա-բերէն թարգմանութիւնը ունի նմանապես [arabic word] ︎︎ [arabic word] ︎ [arabic word] Արդ՝ հալ թարգմանիչները ի՞նչ են հասկա-ցել այս արտախուրակ բառով։ Յոյն օ-րինակի համեմատութիւնը ցոյց է տալիս, որ ինչպէս այլուր, նոյնպէս և այստեղ արտախուրակ նշանակում է «թագ, գոլ-խարկ»։ Բայց Միաբան (Հայկականք, Վա-ղարշապատ 1894, էջ 42-49) ենթադրում է թէ արտախուրակ այստեղ նշանակում է «վարտիքի վրայից հագնելու զգեստ՝ որ ա-ռաջից բարձերը և յետևից զիստերն էր ծած-կում»։ Իբրև ապացոյց բերում է նախ՝ եբրա-յական բնագրի համեմատութիւնը, երկրորդ՝ այն հանգամանքը՝ որ վերի հատուածում արտախուրակ բառը դրուած է վարտիքի և զանկապանների միջև և հետևաբար գլխի հետ գործ չունի. երրորդ՝ միջին դարի հայ մեկնիչների ակնարկները։ Սրանցից Արամ մատենագիր ժ դարու՝ Դանիէլի այս հա-տուածի ակնարկութեամբ գրում է. «Զի մեր-կանդամ ո՛չ է արկեալ ի հուրն, այլ պատ-մուճան հաւատոյն ընդ իւր է և վարտեօք ա-պաշխարութեան զառականս մեղացն ծած-կեալ է. և զբարձս սրբութեանն արտախու-րեալ»։ Վարդան, Մեկն. Դան. դ. էջ 252՝ «Կա-պեցան վարտեօք և բարձիցն հանդերձիւքն»։ Արտախուրակ այս նշանակութեամբ գործա-ծում է նաև Սեբ. էջ 63 «Առաքէ նմա ոսկի և հանդերձս թագաւորականս արտախուրակս ոսկեզօծս և զանգապանակ ակամբք և մար-գարտովք կարգեալ»։-Այս բոլորը սակայն ըստ մեզ ոչինչ չեն ապացուցանում. մեր նախնիք եբրայեցերէնի անտեղեակ էին և Ս. Գիրքը յունարէնից են թարգմանել, ուստի ամենևին նշանակութիւն չունի այն հանգա-մանքը թէ եբրայական բառը բուն ի՛նչ է նը-շանակում. մանաւանդ որ հները միշտ «թագ» ևն հասկացել և միայն շատ նոր ժամանակ-ներում պարզուել է բառիս իմաստը։ Երկ-րորդ՝ մեր ուշ ժամանակի մատենագիրները թէև կարող էին եբրայերէնի տարբեր նշա-նակութիւնը սովորած լինել, բայց վերոյի-շեալ արտախուրակը միշտ «թագ» են հասևա-ցել։ Այսպէս՝ Արամ մատենագրի արտախու-րակելը նշանակում է պարզապէս «ծածկել». հմմտ. արտախուրակ «ծածկոյթ, ծածկոց» Ել. լզ. 19, խ. 17, Թուոց գ. 26, դ. 25. -յատ-կապէս Վարդան Դանիէլի մեկնութեան շա-րունակութեան մեջ ասում է. «Կապեցան վար-տեօք՝ բարձիցն հանդերձիւք, արտախուրա-կօք, խո՛յր ասեն ունել ի գլուխն, թագն՝ նշան պատուոյ»։ Վերջապէս բնաւ պէտք չկայ Սե-իսկ թագաւորներին անյարմար է.-Պատկա-նեան նոյն բառը հասկանում է «գլխի ապա-րօշ, чалма»։

ՆՀԲ յիշեալ չորս բառերն էլ (աբտա-խոյր, խաւարտ, տից և խաւարծի) հա-մարում է բոյսի կամ խոտի անուններ։ Այսպէս են նաև Ֆլօռիվալ, Խ. Ստե-փանէ (թարգ. Խոր. 1897), Պատկա-նեան (Maтep. для армян. cлов. I, էջ 23), Խալաթեան (Zur Erklärung der arm. Geschichte des M. v. Ghorene, WZKM 1893, 1), Մկ. Պալեան (անտիպ աշխ. տե՛ս Միաբանի Հայկականք, էջ 37)։ Մխիթարեանների իտալերէն թարզ-մանութիւնը հասկանում է խաւարտ «խոտ», խաւարծի «խոտիկ», իսկ ար-տախոյր և տից՝ խոտի անուններ. ըստ ալսմ վերի հատուածր թարգմանում է «La orinclpessa Satinig bramasse ar-dentemente della mensa d' Arcavan l'erba ardacur e l'erbolina ditz»։ Նոյնը ընդունում են նաև Langlois՝ ֆրանսե-րէն և Lauer՝ գերմաներէն թարգմա-նութեան մէջ։ Ղիստոնեանց եղբարց լատին թարգմանոթիւնն ունի. Prae-tar haec Sattinica valde concupavit

operculum planum tenebricosum ex pulvino Argovani (զծածկոյթ հարթ մթին՝ ի բարձիցն Արգաւանայ). ուր ար-տախոյր հասկացուած է «ծածկոյթ», խաւարտ կամ խաւարծի՝ «մթին, խա-ւար», իսկ միւսները անծանօթ, որով-հետև «հարթ» բառի համապատասխա-նը չունինք, զտից թարգմանուած չէ։ Է-մին՝ ռուսերէն թարգմանութեան մէջ՝ փոփոխելով բառերը՝ դնում է. «Տենչայր Աաթենիկ կրել զթագն Արգաւանայ և բազմել ի վերայ բարձից նորա»։ Եփրեմ Դաւթեան, Արձագանք 1886, թիւ 39, էջ 495 մեկնում է արտախոյր «թառ». խաւ-արտ «դրսից սամոյրով պատած» (խաւ և արտ բառերից), տից «փունջ» (իբր արմատ տրցակ բառի), թաւարծի թաւ և արծնել բառերից. որով ամբողջի թարգմանութիւնը լինում է «Սաթենիկ տիկինը սաստիկ ցանկանում էր բռնել կամ փայփայել Արգամի սամրապատ. խոյրը և նրա թաւշեայ բարձերի փուն-ջը»։ Ա. Բահաթրեան, Հին Հայոց տաղա-չափական արուեստը (Շուշի, 1891, էջ 78) արտախոյր մեկնում է «արտախոյ-րանման, պսակաձև» (իբր ած.), խա-ւարտ «մի տեսակ բոյս», տից «նորա-բոյս», խաւարծի «ծիլ»։ Lagarde, Arm. Stud. § 759 զարտախուր (զ հայցակա-նի նախդիրը իբրև արմատական ընդու-նելով) կցում է պրս. ❇ zardxāu «մի տեսակ դեղին ծաղիկ» բառի հետ, համարելով, որ այս վերջինը առճա-տուած է zardxwar բառից։ Այս մեևնու-թիւնը մերժում է Հիւբշ. 150։ Միաբան, Հայկականք (Վղրշպտ. 1894, էջ 35-59) Խորենացու յիշեալ հատուածը սրբա-գրում է «Տենչայ Սաթենիկ տիկին տեն-չանս զարտախուր զստից ի բարձիցն Արգաւանայ», որի մէջ արտախոյր մեկ-նում է «մի տեսակ զգեստ, վարտիք» (տե՛ս արտախուրակ բառը նախորդ հա-տուածում), խաւարտ «ուռուցիկ», բայց յետին յաւելուած է, ինչպէս նաև խա-ւարծի. իսկ զտից պէտք է կարդալ զստից. որով հատուածը թարգմանւում