flax-weaver or dresser.
dangerous.
ἑπικίνδυνος periculosus. Որ ինչ գործէ զվտանգ. վտանգաւոր. փորձանքաւոր.
Ոչ միայն աւելորդ է, այլեւ կարի իմն վտանգագործ. (Ոսկ. գաղ.։)
evil-doing, spiteful, wicked, nefarious.
φαῦλος, κακούργος pravus, nequam, maleficus, facinorosus διώκων ἁνταπόδομα sequens ultiones vel retributionem. Ոճրագործ՝ արժանի վրէժխնդրութեան. չարագործ. չարեացապարտ. ժանտ. չար.
Այս քաղաք վրիժագործ։ Իշխանք ձեր ապստամբք ... վրիժագործք. (Սոփոն. ՟Բ. 15. կամ ՟Գ. 1։ Ես. ՟Ա. 23։)
Վասն վրիժագործ ժողովրդեանն. որոց թիկունք ի տէրունիսն։ Վրիժագործ այլազգիքն։ Ցուցանեն զվրիժագործսն. (Բուզ. ՟Գ. 10։ եւ Կորիւն.։ Յհ. կթ.։ Վեցօր. ՟Թ։)
Առաքեցին առ որդիսն բենիամենի՝ տալ ի ձեռս զվրիժագործսն չարեաց. (Եփր. դտ.։)
ՎՐԻԺԱԳՈՐԾ եւ ՎՐԻԺԱԳՈՐԾԱԿ. Որ ինչ սեպհական է ոճրագործաց. ոճրական. չար. եղեռնական.
Վրիժագործ աղետիւք։ Վրիժագործ բարս խարդախս. (Պիտ.։ Յհ. կթ.։)
Վրիժագործակ վայրագութիւն. (Պիտ.։)
ill deed, spiteful action.
κακουργία maleficium, scelus եւ այլն. Ոճրագործութիւն. չարագործութիւն եղեռն. դաւաճանութիւն.
Անտար (ա անտանելի) վրիժագործութիւն։ Զկարի յոյժ զվրիժագործուեցն լսիցեն ձայնս. Գեր ի վերոյ զիւրն ցուցանէր վրիժագործութիւն քան զնորա եւ զայլոցն ամենեցուն չարաւ կեցելոց. (Պիտ.։)
to spoil, to be spoiled.
Աւա՛ղ ծաղկատեսակ հաստատուն պարագրութեանն (տիեզերաց), որ յաղագս իս վրիպագործէրն, եւ զփշոցն վերածեաց աղէտս. (Պիտ.։)
working hard, very laborious;
troublesome, tiresome.
Ոյր գործն է տաժանելի. աշխատաւոր. քաջարուեստ.
Ո՞ ոք տաժանագործ նիւթող կամ ոստայնանկ (իբրեւ զսարդ). (Փիլ. լիւս.։)
built of wood or of planks (ship).
Գործեալ ի տախտակաց, որպէս նաւ, լաստափայտ. Սանձեալ թիակոբն զերիվարս տախտակագործացն. (Ագաթ.։)
cooper.
cooperage.
composed of bars, grated, latticed;
lattice, grating;
wire-netting, wire-work;
balustrade, baluster.
Գործ վանդակագործ պղնձի. (Ել. ՟Լ՟Ը. 4։)
Զվանդակագործսն զերկուս՝ առ ի ծածկել զխոյակս։ Զերկուս ազգս նռնաձեւացն ի միում վանդակագործին. (՟Բ. Մնաց. ՟Դ. 12. 13։)
gun-powder maker.
evil-doing, wicked, malicious.
Չարագործ. անկարգ.
Խրատիւքն ասէ զվատթարագործսն խափանել. (Լծ. ածաբ.։)
Յաղծապղծից անուն եւ ի վատթարագործաց՝ կուռքն կանգնեալ լինէին. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Բարեգործն արու է, եւ վատթարագործն էգ. (Վրդն. սղ.։)
brandy-distiller.
made of wood, wooden.
Զպատկերս մարդադէմս փայտագործս ճարտարագործս հիւսանց. (Ագաթ.։)
Ջարդեցին զփայտակերտս նորա, այսինքն զփայտագործս, զապարանիցն ասէ. (Մխ. երեմ.։)
πανουργικός, παντουργός. omnium opifex, omnipotens Ամենայնի ճարտարապետ. կարօղ գործել զամենայն, եւ արդեամբք արարող. ամենահնար.
Զամենագործն բնութեանց մարդկեղէն մտօք բամբասել. (Ոսկ. ես.։)
Ամենազօրն աջ, եւ ձեռնն ամենագործ. (Պրպմ. ՟Լ՟Գ։)
Զոր ամենատեառն ամենագործ արարչին սահման ելից. (Վեցօր. ՟Դ։)
Կոչէ եւ ձեռն վասն ներգոյին ի նմա ամենագործ զօրութեան։ Ստեղծեալ ամենագործ զօրութեամբ. (Կիւրղ. գանձ.։)
Եւ այլք բերէին զզէնս բազումս ամենագործ խորամանկ. (Պտմ. աղեքս.։)
Զկնոջն զամենագործ խարդախութիւն յանդիմանեցից։ Ամենագործ խարդախութեամբ եւ աւելորդ իմն իմաստութեամբ վարել։ Անիրաւութեամբք, ամենագործ խարդախութեամբք։ Խարդախութիւնն եւ ամենագործութիւնն (կամ ամենագործ չարութիւն) ժամանեալ հասանէ յամպարշտութիւն. (Փիլ.։)
Քան զամենայն պիղծս չար աղտեղի, որ զամենագործս ծանականաց առնիցէ. (Ոսկ. եբր.։)
stony, of stone, made of stone;
cf. Քարակոփ;
gravel, stone.
Գործօղ քարանց. քարահատ. գաղատոս. քարգործ.
Տացէ ստացուածս եւլոժի քարագործի։ Զի՞նչ եղեւ քարագործն եւլոժի. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Անդ դիպեալ ճարտարապետին հայոց՝ տրդատայ քարագործի. (Ասող. ՟Գ. 27։)
Յօրինեալ քարագործ աւազամած կրագործութեամբ. (Արծր. ՟Դ. 11։)
Անկաւ յախտ ինչ, զոր քարագործն կոչեն, եւ այնպէս միջագրաւեալ՝ չարաչար մեռանէր. (Վրք. ոսկ. ձ։)
made by thee or by thyself, thy.
Քոյինգործած. առ ի քէն գործեալ.
purse-maker, purse-seller.
made by J.-C.
Ի Քրիստոսէ գործեալ կամ արարեալ.
Զերանելին շուկաս, որ իրագէտ եւ միջամուղ էր քրիստոսագործ իրացն կատարելոց. (Ագաթ.։)
shoe-maker.
Որ գործէ զօդս ոտից. խաղախորդ. կօշկակար. կտրուակ.
Արհամարհեալ (էք հրէայքդ) ի մէջ ազգաց, գործել զանարգանաց արուեստս ... լինել նարօտաներկս եւ օդագործս, եւ որ այլ այսպիսիս. (Պիտառ.։)
sculpture;
chiselling;
sculptured or chased object;
sculptor, carver;
chaser;
sculptured, carved, chiselled, notched.
γλυφή sculptura եւ λελαξευμένος . (որ եւ կոփածոյ, կռածոյ) insaxo incisus. Քանդակաւ գործեալ ինչ.
Սիւնս երկուս. եւ շրջանակս քանդակագործից սեանցն, երկուս երկուս վանդակապատս, ծածկել զերկոսին շրջանակսն քանդակագործացն՝ որ էին ի վերայ սեանցն։ Ծնօտս ուղկեանս քանդակագործ։ Եւ քանդակագործք ի վերայ նոցա. (՟Գ. Թագ. ՟Է. 11։ Եզեկ. խ. 43։ ՟Խ՟Ա. 25։)
Ընդ քանդակագործ տերեւոցն անօսրութիւնն մացէ մեղմով արեւն։ Զիա՞րդ ծակոտեալ դրոշմեալ են իբրեւ զգործ քանդակագործի զարմանալի՝ տերեւովքն այդիք. (Վեցօր. ՟Ե.) (ուր իմաստն եւեթ տեսան ի յն)։
graving-tool, chisel.
Ձուլեաց զայն քանդակագործով, եւ արար որթ ձուլածոյ. (Ել. ՟Լ՟Բ. 4։)
sculpture, carving, chiselling, chasing.
Քանդակեալ գործ. եւ Քանդակելն.
Զսողոմոնեան տաճարին զանազան քանդակագործութիւնս. (Կաղանկտ.։)
felt, made of felt.
Բառ անյայտ. որպէս Ի կաճէ գործեալ քեչէէ գործած թաղեայ. կամ ծանրակշիռ.
Բառնալ զինքեան ղծանրութիւն հակօղ եւ քաշկագործ զրահիցն. (Պիտ.։)
great deed, achievement, exploit, feat.
mat-maker.
salutary;
saver, deliverer;
redeemer, saviour.
σωτήρ servator σωτήριος salutaris. Որ գործէ զփրկութիւն. փրկիչ. փրկարար. փրկական.
Փրկագործն Աստուած։ Փրկագործ սուրբ խաչն։ Փրկագործ տնօրէնութիւն, կամ չարչարանք, խորհուրդ կամ խորհուրդք. (ՃՃ.։ Արծր.։ Պտրգ.։ Շ. թղթ.։ Լմբ. սղ.։ Տօնակ.։)
Սպասաւոր զքեզ լինել կամիմ փրկագործ կամաց իմոց. (Ոսկ. գծ.։)
to save, to redeem.
σώζω, διασώζω servo, salvo, salvifico, vivifico. փրկել, ազատել. եւ Կենագործել.
Ցմեր փրկագործել զբնութիւն։ Կենարար պատարագն փրկագործէ զհոգի եւ զմարմին հաւատացելոց։ Փրկագործէ զեկեղեցի իւր։ Փրկագործելն առաջին մարդոյն։ Միշտ փրկագործի։ Ազատեալ փրկագործեաց զնոսա ի սաստիկ վտանգէն։ Այցելութիւն նորա փրկագործեալ՝ ետ զնոսա ի գթութիւնս առաջի ամենայն գերչաց նոցա։ (Խոր.վրդվռ.։ տօնակ։ Ճ. ՟Ա.։ Շ. բարձր.։ Զքր. կթ.։ Յհ. կթ.։)
զբանաւոր երկիրս ոռոգելով փրկագործէ. (Անյաղթ բարձր.։)
delivery, redemption.
σωτηρία salus. Փրկութիւն. գործ փրկութեան.
Յամենայնի փրկագործութիւն. աստ զենումն, եւ աստ փրկագործութիւն. աստ զենում, եւ աստ փրկագործութիւն. աստ զենումն, եւ աստ փրկագործութիւն. աստ զենումն, եւ աստ փրկագործութիւն. (Անյաղթ բարձր.։)
առնել զփրկագործութիւն միջնորդութեամբ որդւոյ իւրոյ։ Խաչիդ փրկագործութիւն. (Խոսր.։ Նար. ՟Ծ՟Բ։)
Պարտիք եւ դուք յանձանց՝ ձերում փրկագործութեանն նպաստաւոր սրբութեամբ։ Մազթէ ամենեցուն ծանուցանել զփրկագործութեանն շնորհ. (Շ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Է։ Լմբ. սղ.։)
salutiferous, causing health, salutary.
ՓՐԿՈՒԹԻՒՆԱԳՈՐԾ կամ ՓՐԿՈՒԹԵՆԱԳՈՐԾ. σωτηριώδης salutaris. Փրկագործ. փրկարար. կենագործնկ. փրկական.
Հաղորդ լինել փրկութիւնագործ կերակրոցն։ Ապաւինեալսդ յառ քաւաբեր եւ ի փրկութիւնագործ զօրութիւն։ Վասն փրկութիւնագործ հաւատոցն. (Պրպմ. ձ. Ճ. ՟Գ.։ Անան. եկեղ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
Զփրկութենագործ զմարմին եւ զարիւն տեառն թոշակ յետին առ ի նմանէն իւր ընկալեալ. (Յհ. կթ.։)
officiating.
Որ առնէ զգործ քահանայութեան. կամ պատարագիչ.
Քահանայագործն աստուածագո՛րծ է. (Ոսկիփոր.։)
to consecrate;
to ordain priest.
ἰερουργέω operor sacris, sacrifico ἰερατεύω, -ομαι sacerdotis fungor τελετουργέω consecro, initio. Գործել զգործ կամ զպաշտօն քահանայի եւ քահանայութեան. քաւել. նուիրագործել. պատարագել. կատարել՝ պաշտել. մատուցանել. տնտեսել զհոգեւորս.
Քահանայագործել զքո անարատ մարմինդ եւ զպատուական արիւնդ։ Քահանայագործեալ հօր ղիւր մարմինն։ Քահանայագործել հաճոյական պատարագ զանձինս ձեր։ Իշխանական համարձակութեամբ զփրկութիւն մեր քահանայագործէ։ Քահանայգործելն քրիստոսի է սրբելն զմեզ. (Պտրգ.։ Պրպմ. ՟Լ՟Բ։ Շ. ՟ա. պ. ՟Ի՟Գ։ Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
յոբ օր աւուր քահանայագործէր (այսինքն զոհէր) ըստ թուոյ որդւոցն. (Միխ. ասոր.։)
Դնէ զարարչական զձեռն իւր ի վերայ սրբոց իւրոյ առաքելոցն, եւ քահանայագործէ զնոսա. (Զքր. կթ.։)
Արժանապէս քահանայագործեալ (սուրբ քահանայդ), եւ կրկին պատուոյ արժանացեալ. (Ոսկիփոր.։)
Նոցա յաւէա պարտ է սրբել զայլսն, եւ պաշտել առանց մեղանչելոյ՝ զԱստուած, որք քահանայագործեցան. (Մեկն. ղեւտ.։)
Ըստ հեթանոսաց՝ Ձօնել. նուիրագործել իբր սրբազան ինչ. καθιερόω consecro, devoveo.
Քահանայագործեցին այսպիսի բանիւքս զհամբաւս իսկ, եւ զպատկերս եւ զբագինս. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
consecration.
ἰερουργία rei divinae peractio, sacrificium τελετουργία consecratio, initiatio. Քահանայագործելն. գործ քահանայութեան. նուիրագործութիւն. պատարագ. եւս եւ մկրտութիւն. եւ Զոհագործութիւն.
Քան զամենայն օրինաւոր քահանայագործութիւնն պայծառագոյն եւ մաքրագոյն։ Ի ձեռն որդւոյն իւր քահանայադործութեան։ Որ պաշտպանող քահանայագործութեանն բարեխօսութեամբ ընդ աջմէ հօր սրբէ զմեզ օր ըստ օրէ, (Ածաբ. մակաբ.։ Լմբ. սղ.։)
Վերստի արժանի լինել քահանայագործութեան ... Այնպիսիքն ոչ են արժանի ի կեանս իւրեանց քահանայագործւթիւն առնելոյ. (Շ. ընդհ.։)
Մկրտեաց զնոսա ... կացեալ երիս ժամս լոյսն ի վերայ սխալի քահանայագործութեանն. (Զենոբ.։)
Զկնի քահանայագործութեանն ամբարձեալ ահարոն զձեռս. (Վրդն. ղեւտ.։)
Սա յայտնեաց զեգիպտական քահանայագործութիւն ելլենացւոցն. (այսինքն է քրմութիւն եւ պաշտամունք նորա). (Նոննոս.։)
Պաշտօն գործավարաց.
Աշխարհակալք խաւարի եւ այսք չարութեան, այսինքն որք յաշխարհի զգործավարութիւն չարութեան ունին. (Ոսկ. եփես.։)
Վարելն եւ վարիլն ի գործ. բանի գերելը՝ գալը, գործածութիւն.
Մարմին՝ պատկանեալ ջղակապ յօգիւք, զի պատշաճ լիցի ի գործավարութիւն. (Անյաղթ հց. իմ.։)
πρακτήρ, πράκτης, ἑργάτης actor, operator, factor Գործօղ. գործակ.
Բարձցի ի միջոյ ձերմէ կամ գործն, եւ կամ գործիչ գործոյն. (Եփր. ՟ա. կոր.։)
Գործիչ այնպիսի անպատեհից։ Բրուտն գործիչ է անօթոցն. (Եզնիկ.։)
Աստուած գոծիչ գործոց սքանչելեաց. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։)
Մարտնչելն՝ առն. եւ գործելն՝ հրեշտակի. բայց գործիչն՝ աստուած. (Եփր. ծն.։)
Զիա՞րդ ապրեցաւ ի պատժոց անտի գործիչն սպանման. (անդ։)
Զսոյն այսու յեղանակաւ գործիչ այր. (Սարկ. քհ.։)
Որ ինչ է ի պէտս գործոց.
Սրբութեանց ինչ սպասաւորութեան անօթս կամ թէ գործոյս. (Իմ. ՟Ժ՟Ե. 7. յն. անօթս գործոց։)
γεωργικός Սեպհական երկրագործաց, եւ երկրագործութեան. մշակական.
Երկրագործական սպասաւորութիւն, կամ արուեստ, անօթք. (Պիտ.։ Երզն. մտթ.։ Լծ. կոչ.։)
Աշխաշութիւն երկրագործական. (Բրս. սղ.։)
Աշխատանօք տագնապեալ երկրագործականօք. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
Յառաջագոյն ասացաւ երկրագործական օրէնքն. (անդ. ՟Թ։)
Որ գործէ զթագ. խոյրարար.
Աղէ՛ ասա՛ ընդ դերձակսն եւ զթագագործսն. յն. մի բառ, կաշեհատ. σκυτοτόμος sutor (գուցէ եւ ի հյ. այլազգ գրելի էր). (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Է։)
Պարիսպ ամրագործ. (Մծբ. ԺԹ։)
ԱՆԴՐԻԱՆՏԱԳՈՐԾ որ եւ ԱՆԴՐԻԱԳՈՐԾ. ἁνδριαντοπιός. statuarius. Արհեստաւոր՝ որ գործէ անդրիանդս. արձան շինօղ. օյմաճը.
Քան զամենայն նկարիչ, եւ քան զբնաւ անդրիանտագործ պատկերակուռ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 6։)
Զառողջագործ յամենեսեան զեղուցանել խնամ. (Պիտ.։)
field, country.
Հնձօղք արտորայոցն շուրջ զտեղօքն գործէին. (Փարպ.։)
to fly in the air.
ԱՐՓԱԹԵՒԵԼ. Թեւապարել ընդ արփի. խաղալ ընդ եթերս թեւարկել զերկնաւ.
royal;
aulic;
— ճանապարհ, պողոտայ, high-way, road-way.
Կալանաւորքն արքունի։ Զերկիրն կամ զգործ արքունի։ Պատուհաս արքունի։ Ճանապարհ զարքունի գնասցուք։ Յաթոռոց արքունեաց.եւ այլն։
plough;
— առնեմ, to plough.
ἅροτρον aratrum (լծ. հյ. վար, վարել. յն. լտ. արօդրօն, արադրում.) ռմկ. հարօր. Փայտակերտ գործի վարելոյ զերկիր հանդերձ խոփով եւ մաճով.
Եւ ոչ արօրկշիռ ինչ գործէ առանց մաճակալի. (Նար. ԷԴ։)
ploughman, ploughed husbandman;
ploughed up, tilled;
—, արօրաձիգ առնել, to plough up, to till;
— լինել, to be ploughed up or tilled.
Երկրագործ հանդարտեցուցանէ զարօրադիր եզինսն առ մսուրսն հեշտացուցանելով. (Նիւս. ի Թէոդոր.։)
tillage, ploughing.
Հերկ. հերկագործութիւն.
to assassinate, to plunder, to rob.
ληστεύω praedor, furor, spolio Բռնութեամբ եւ աւազակաբար կողոպտել, յափշտակել.
robbery, depredation, assassination.
to terminate, to finish, to end, to complete, to consummate, to close, to conclude, to make an end.
Զգործն ի կատարումն աւարտեաց. (Խոր. ՟Գ. 58։)
termination, term, end, completion.
Յորժամ խորհուրդն չար՝ գործով յաւարտումն գայ. (Լմբ. սղ.։)
exceeding, superfluous;
more, ahove, beyond;
աւելեաց բանք, exaggeration;
աւելեաց, the five epagomene days of the Armenian calendar.
exceeding, redundant, superfluous, too much;
rest;
—ք որովայնի, excrement.
Առագաստք, վարագոյրք, եւ այլ եւս աւելորդ ամենայն գործոյ նորա։ Աւելորդ աւարին, կամ մանանային, փեղկին։ Աւելորդն գաղաադու։ Աւելորդ ոսկի նուիրացն։ Աւելորդքն զտեղի առին։ Զաւելորդս ժողովրդեանն զմնացեալս ի քաղաքին.եւ այլն։
Աւելորդ եւ կատարեալն. իսկ դարն, եւ այլն։ Աւելորդքն ընդ դարսն համաբանեցին։ Մի ըստ միոջէ ի միակէն աւելորդք։ Ի դարէն եւ ի կոճատէն, կողմանաւորս ունելով դարին զնիւթական տեսակն, եւ աւելորդին զգործական տեսակն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 5։ ՟Գ. 49. 61. եւ այլն։)
Gospel;
պատմել, քարոզել զ—, to preach the -.
εὑαγγέλιον evangelium Ընդունարան աւետեաց. որպէս մատեանն մարդեղութեան որդւոյն Աստուծոյ, եւ տնօրինական գործոց եւ աւետաւոր քարոզութեան նորա, գրեալ ի չորից աւետարանչաց հոգւո սրբով.
cf. Աւետարանագործ.
evangelist.
Զգործս աւետարանչի գործեա՛. (՟Բ. Տիմ. ՟Դ. 5։)
notification of goodnews;
preaching the Gospel.
Եւ Պաշտօն եւ գործ աւետարանչի. քարոզութիւն կամ բան եւ վարդապետութիւն աւետարանի.
to confound, to stop the mouth of some one, to silence;
— լինել, to be confounded, to be unable to answer.
Ափիբերան առնէր զնոսա գործոցն ճշմարտութիւն։ Ափիբերան առնէր զնոսա գործոցն ճշմարտութիւն։ Ափիբերան արա՛ զնոսա հրամանօքն Քրիստոսի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 23. 24։)
cf. Ապշիմ.
Ափշեալ զայն սովոր եմք կոչել, որ զկենդանութիւն ունի, եւ զգայարանքն խափանեալ ի ներգործելոյ. կամ որոյ յիմարեալ է միտքն. (Լմբ. սղ. ՟Հ՟Գ. ՟Ձ՟Է։)
to kick, to kick up one's heels.
λακτίζω calcitro Աքացի հարկանել. աք ածել. կիցս ընկենուլ.
cf. Բաբախիւն.
Բ. Կազմէ երբեմն զհոլով գործիական. զոր օրինակ հուր, հուրբ, կամ հրով. ջուր, ջուրբ, կամ ջրով. հայր, հարբ, հարբք. տարր, տարերբ. աստղ, աստեղբ. հիմն, հիմամբ. գառն, գառամբ. եւ այլն. զի եւ լծորդք տառիս՝ այսինքն են ւ, եւ վ, կազմեն զգործիական. զոր օրինա քաղաքաւ, մարդով եւ այլն։
bench;
bedstead;
sofa.
Ելանէին ի բադրոնս եւ յարկեղս գործօնեացն. (Ճ. ՟Գ.։)
Ահա փայտ, եւ հիւսունք, որ գործեն մահիճ, բադրոնս, եւ աթոռս.
cf. Բադրոն.
Ելանէին ի բադրոնս եւ յարկեղս գործօնեացն. (Ճ. ՟Գ.։)
Ահա փայտ, եւ հիւսունք, որ գործեն մահիճ, բադրոնս, եւ աթոռս.
to talk much, to be verbose.
Բազումս խօսել. երկարաբանել. երկան խօսիլ .... Ոչինչ է պիտոյ բազմաբանել առաջի քո. (Փարպ.։)
cf. Բազմաբեղ.
Զանդս եւ զայգիս երկրագործաց բազմաբեղունս արասցէ. (Տօնակ.։)
cry, scream, clamour, uproar, alarm, racket, noise, shout;
scolding;
voice;
exclamation;
— առնել՝ բառնալ՝ դնել՝ հարկանել՝ տալ, to cry, to make a noise, to alarm, cf. Աղաղակեմ.
Լուիցէ գոյժ ընդ առաւօտս, եւ աղաղակ ի միջօրեայ ժամանակի։ Աղաղակ խոյոցն մաքեաց։ Աղաղակեաց ամենայն ժողովուրդն առ հասարակ մեծ եւ ուժգին աղաղակաւ։ Ամբոխ յոյժ եւ լալականս, եւ աղաղակ յոյժ։ Աղաղակ սոդոմացւոց եւ գոմորացւոց յաճախեաց։ Եւ եղեւ աղաղակ մեծ։ Սրտմտութիւն, եւ աղաղակ, եւ հայհոյութիւն։ Ոչ սուգ, եւ ոչ աղաղակ։ Տէր լո՛ւր աղօթից իմոց, եւ աղաղակ իմ առ քեզ եկեսցէ։ Լուաւ աղաղակի իմում։ Ել ել աղաղակ նոցա առաջի Աստուծոյ ի գործոյ անտի։ Զի՞նչ է ձայն աղաղակին այնորիկ։ Աղաղակ ի բանակին այլազգեաց։ Լցցին տունք նոցա աղաղակաւ. եւ այլն։
sectary;
magician, enchanter, sorcerer.
Զբանսարկուէն ասի որպէս չարահնար. աղանդահնար. աղանդագործ.
Աղանդաւոր դիւթութիւն, կամ գործք. (Մագ. ՟Ա։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 12։)
to besprinkle with salt;
to spoil, to desolate;
to cast a stain upon, to wound the reputation of, to slander, to calumniate.
Սերմն ժանտ. ո՛չ զբնութիւնն աղարտէ, այլ ցուցանէ յառաջին հասակէն բուռն հարեալ զչարեաց։ Մանկունք եւ տկար կանայք աղարտեն զմահ։ Զամենայն իսկ զհրէականսն աղարտես եւ զզոհսն։ Զգործն չաղարտէին, եւ զնշանագործն բամբասէին։ Աղարտել զսքանչելիսն, կամ զքրիստոնէութիւն։ Նաեւ քաղաքաւն եւս աղարտէին, ի Նազարեթէ է ասէին. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. եբր.։)
privy;
sink.
Զբերանն եւ զաչս եւ զամենայն անդամսն առհասարակ առուս աղբանոցաց գործէ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 4։)
cf. Աղբերանամ.
Որ յստակ խորհրդով աղբիւրանան ի բարեգործութիւնս. (Յճխ. ՟Ժ՟Ը։)
supplication, petition, deprecation, entreaty;
— արկանել, — մատուցանել, յ— մատչել, to supplicate, to implore, to pray, to request.
Յաղերս ածեմ վասն իմ անձին՝ զարդարութիւն գործոց նորին։ Յաղերս բանիւ քեզ ընդ բազմին՝ ըզվարս ածեմ զԵղիային. (Յիսուս որդի.։)
distaff.
ԱՂԷԿԱՏ կամ ԱՂԵԿԱՏ. գրի եւ ԱՂԷԿԱՆԴ. ἅτρακτος, ἡλακάτη fusus, colus որ եւ Մարմնենի. մանելիք, ձողաձեւ գործի կամ մեքենայ մանելոյ՝ հանդերձ գլխով, յոր պատատի վուշն կամ այծեայն մանելի. րոք. եօրէքէ. (տե՛ս եւ ԻԼ, իլոյ. ԻԼԻԿ)
Թելքն՝ որ գործեալ եւ պարապեալ, զանցեալն նշանակէ. որ դեռ մանեալ լինին՝ զներկայս. եւ որ տակաւին յաղէկատն է, զապառնին. (Արիստ. աշխ.։)
brick;
tile.
Եկա՛յք արկցո՛ւք աղիւս, եւ թրծեսցուք զայն հրով. եւ եղեւ նոցա աղիւսն ի տեղի քարի։ Ընդէ՞ր ոչ բովանդակեցէք զսակ աղիւսոյն ձերոյ. Յարդ ոչ տան ծառայից քոց, եւ զաղիւսն հրամայեն գործել։ Մո՛ւտ ի կաւ, եւ կոխեա՛ ընդ յարդի, եւ պնդեա՛ քան զաղիւս։ Իբրեւ զգործած աղիւսոյ շափիղայ. եւ այլն։
cf. Աղիւսագործութիւն.
buckle, ring;
button;
lock;
baggage, equipage;
goods and chattels.
Դամասկոս վաճառական քո ի բազում աղխէ (կամ աղխի, եւ կամ բազմաղխի), եւ ի բազում զօրութենէ քումմէ. յն. ի բազմութեան գործոց քոց, կամ ի բազմութենէ ամենայն զօրութեան քո։ (Եզեկ. ՟Ի՟Է. 18.)
unchastity, lewdness.
Գարշ պղծութիւն. գործ աղտեղի եւ անարժան.
bitterness, grief, trouble;
crime.
Զհեշտ ցանկութեանցն եւ զայլոց ախտիցն զանվճար զաղէտսն. որոց իւրաքանչիւր ոք ի սոցանէ աղունց գործակ է. (Փիլ. լին. ՟Բ. 69։)
Հաւակ այնքանեացն եղեալ աղունց։ Ոչ մասնաւոր ինչ գործելով աղունս։ Յիշեցէք զդորա աղունս, զվայրավատմունս ընչիցն, եւ այլն։ Զգործեցեալ ի դմանէ աղունս յանդիման կացուցանել։ Զանվայելուչն կատարելով աղունս՝ առակելով զծնողսն. (Պիտ.։)
soiled, dirtied, spotted, befouled, stained;
impure, filthy, obscene;
greasy, muddy, mucky, nasty, dirty.
Որ ի ծածուկ ինչ գործի ի նոսա, զայն եւ խօսել աղտեղի է. (Եփես. ՟Ե. 12։)
Ի ճակաճան աղտեղի գործոց. (Յհ. կթ.։)
Պղծութիւն զայր ժանտագործ աղտեղի առնէ. (Առակ. ՟Ի՟Դ. 9։)
greasiness, dirtiness, foulness, stain, impurity;
turpitude, excess;
sweepings;
excrement;
տուն աղտեղութեան, privy, necessary;
անօթ աղտեղութեան, chamber-pot or utensil.
Եւ որպէս գարշ ցանկութիւն. գարշութիւն. զազրագործութիւն.
Զսէր յեղաշրջեալ փոխէ ի յաղտեղութիւն։ Ցանկականիս բնական ներգործութիւնն՝ առ Աստուած սէրն է, եւ ո՛չ աղտեղութիւնն. (Լմբ. սղ.։)
cf. Աղքատասիրութիւն.
Առաւել եւս պատուական է աստուածութեանն աղքատսիրութիւնն յամենայն բարեգործութիւնս. (Փարպ.։)
Բարեգործ ողորմածութեամբ եւ աղքատսիրութեամբ. (Մաշկ.։)
cf. Աղօթկեր.
որ եւ ԱՂՕԹԿԵՐ, ԱՂՕԹԱԿԵՐ. Աղօթարար. աղաչաւոր. բարեխօս. պատգամաւոր. (զի քեար, քէրտէն պրս. է գործ, արարք, գործել, առնել. կերտել). իպատէթքեար. տուաճը. ելչի. πρεσβευτής orator, nuntius, legatus
mill;
the teeth called grinders;
— ձերաց, hand-mill.
μύλων molatrina, mola Մեքենայ եւ գործի աղալոյ զարմտիս. ջաղացք. տէյիրմէն, ասիյապ.
growth;
cf. Աճումն.
Տունկք ընդ աչս. զգործնականն ընդ տեսականին. կամ ընդ աճս՝ յոքնաբեղունք լինել. (Ոսկիփոր.։)
to make haste, to use diligence;
to forward, to hasten, to press or push forward;
to prevent, to anticipate, to get the start.
Աճապարեաց Դաւիթ, եւ ընթացաւ ի ճակատն։ Աճապարեաց սեմէի, էջ ընդառաջ արքայի։ Աճապարեաց ելանել ի կառս իւր, եւ փախչել։ Աճապարեցի փախչել ի թարշիշ։ Աճապարեաց Աբդիու, անկաւ ի վերայ երեսաց։ Եթէ ոչ վաղ աճապարեսջիք, եւս մեծամեծ ինչ քան զայս գործիցեն։ Աճապարեսցուք գնել ընդ նմա ուխտ. եւ այլն։
cf. Աճառապատ.
Աճառապինդ գործեացն բռնութեամբ։ Աճառապինդ շղթայիւք կապումն. (Պիտ.։)
grown, augmented.
Աճեցուն հասակաւ։ Աճեցունս օրըստօրէ գործելով զբարեփառութեանցն իշխանութիւն. (Պիտ.։)
to increase, to make to grow, to augment, to enlarge, to heighten, to make stout, to multiply;
to exaggerate;
to make dear, to raise the price of.
Իբրեւ զերկիր՝ որ աճեցուցանէ զծաղիկս իւր։ Ես տնկեցի, Ապողոս ջուր ետ, այլ Աստուած աճեցոյց։ Աճեցուցից զքեզ յոյժ։ Օրհնեցից զնա, եւ աճեցուցից զնա, եւ բազմացուցից զնա յոյժ։ Յաւուր յայնմիկ աճեցոյց Տէր զՅեսու առաջի ամենայն ազգին։ Եւ Տէր աճեցոյց զ Յովբ.։ Աճեցուսցէ զքեզ Տէր Աստուած քո յամենայն գործս ձեռաց քոց՝ ծննդովք որովայնի քոյ, եւ արդեամբք երկրի քոյ, եւ ծննդովք անասնոց քոց։ Աճեցուցեալ զվարսս. եւ այլն։
cf. Աճումն.
ԱՃՈՂՈՒԹԻՒՆ. Աճողական գոլն աճումն. զօրութիւն եւ ներգործութիւն աճելոյ. առուգութիւն. αὕξησις, τὸ ἁκμαῖον augmentum, vigor
cf. Աճումն.
ԱՃՈՂԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ. Աճողական գոլն աճումն. զօրութիւն եւ ներգործութիւն աճելոյ. առուգութիւն. αὕξησις, τὸ ἁκμαῖον augmentum, vigor
growth, augmentation, increase, enlargement, progress, extension, amplification, multiplication;
exaggeration;
augment;
vegetation.
Յաճումն եւ ի փառս տեղւոյն։ Ամենայն մարմինն աճէ զաճումն Աստուծոյ։ Զաճումն մարմնոյ գործէ. (Բ. Մակ. ՟Ե. 16։ Կող. ՟Բ. 19։ Եփես. ՟Դ. 16։)
Երրորդ եօթներեկաւ յանգումն է աճման. քանզի մինչեւ ի մի եւ ի քսան ամացն աճէ ի մեծութիւն մարդն։ Լուսին յաճման ընդ եւ ի կասելն յաճմանէն յեղյեղմունս գործէ. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Բազմորդութեանն աճմամբ։ Զաճումն ազգիս գործէ. (Պիտ.։)
year;
ամի ամի, ամ յամէ, ամ ըստ ամէ, yearly, annually, a year, every year;
յամէ եւս, the following year, the year after;
յառաջիկայ ամի, next year;
յանցելումամի, last year;
զայս —, յայսմ ամի, this year;
զամն ողջոյն, all the year;
ի վերջ կոյս ամին, towards the end of the year.
Այսպիսի են պատրանք թշնամւոյն, ամ յամ առնելով եւ ժամ ի ժամ սահմանելով գործել զբարին. (Մանդ. ՟Ա։)