bird;
hen;
cock;
grandfather;
beginning, rise, origin;
-ք, poultry;
ձագ հաւու, վառեկ, chicken, poult;
աղբ —ուց, hen-dung;
վանդակ —ուց, hen-coop;
դադարք —ուց, hen-roost, hen-house;
վաճառական —ուց, poulterer;
վաճառանոց —ուց, poultry-market;
միս —ու, fowl;
— խորովեալ, roast fowl;
—ն գրգռայ, the hen clucks;
եւ խօսեցաւ —, and the cock crowed.
Վասն ոչ սկիզբն զառ ի մէնջն հաւացն կարգելոյ ազգի մարդկան։ Հաւ առնելով առաջիկայիցս իմոց բանից ի սիրելւոյն իմմէ. (Խոր. ՟Ա. 3. եւ 5։)
likely, probable;
persuasive.
εὑπειθέστερος, προσετικώτερος obsequentior, diligentior. Առաւել հաւան. դիւահաւան. անսացօղ. միաբան. ձայնակից.
Հաւանագոյն է, որ զխրատսն դէմ յանդիման ընդունի Փիլ. (՟ժ. բան.։)
persuasible, likely, probable, plausible;
— է, չէ —, it is likely;
unlikely.
Քահանայական շնորհի հաւանական կամօք արժանի լինել։ Անխզելի պահել զմիաբանութիւն եղբայրութեան հաւանական սուրբ սիրովն. (Յճխ. ՟Դ. ՟Ի՟Գ։)
Շարակարգելով զբանս հաւանականս ի սակս իմ ասելով՝ լցուցին զականջս ձեր. (Պղատ. սոկր.։)
Ի վեցն անկեալ մարդն առաջին, հաւանական բանիւ նորին. (Շար.։)
Հաւանական բանիւք խաբեալ որպէս զմանուկ անմիտ։ Գրէ ըստ իւրում իմաստութեանն թուղթս հաւանականս. (Ճ. ՟Ա.։)
probability, likelihood, plausibility;
—ականութեանց հաշիւք, calculation of probabilities.
Հաւանողական բան. հաւանեցուցանելն. եւ Հաւատարմութիւն. πειθώ, -οος persuasio, fides, ratione inductio.
to persuade, to induce to believe, to convince;
to advise, to induce to do.
Բարի է իսկ ճշմարտութիւնն եւ տեւական. եւ թուի իսկ ոչ դիւրին գոլ հաւանեցուցանել։ Առասպելաբանութիւնն դիւրին եղեւ հաւանեցուցանել. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
equal, like, same, conformable;
straight, plain, even, level;
equal, companion;
pendant, fellow;
—, առ —, equally, alike, likewise, conformably, in the like manner;
— թղթոյն, copy, duplicate;
— գտանիլ, լինել, to equal, to match, to be on a par or level with;
to rank, to be at par;
— հրամանին առնուլ զկատարումն, to be executed according to orders or command;
զանձն — առնէր աստուծոյ, he made himself equal with God;
զօրութիւն եւ դաւ — են առաջն նորա, force or stratagem are the same to him.
Ելեալ արտաքս ի հաւասար միաբանութենէս. (Եղիշ. ՟Ը։)
Հաւասար է այս բանին տեառն մերոյ. այսինքն յար եւ նման. (Մծբ. ՟Է։)
equally acting.
(Տրդատ ընդ գրիգորի) զուգաբան եւ հաւասարագործ. (Խոր. ՟Բ. 89։)
companion, fellow, comrade, mate, partner.
Հաւասար. զուգահաւասար. համահաւասար. հաւասարորդ. հասարակորդ. հաղորդակից։ կցորդ. բաժանորդ. միաբան. ձայնակից. Յաստուածայինս ասի,
Հաւասարակից են բանք նորա՝ գրոյն. (Եփր. աւետար.։)
cf. Համապատիւ.
this, that, be, self, the same;
զսոյն հետայն, cf. Այսուհետեւ, cf. Յայսմ հետէ;
զ— հետայն, afterwards, soon, shortly, directly;
ի —, immediately;
սմին իրի or վասն, for this reason.
դերան. ա. αὑτός, αὑτή ipse, ipsa, idem եւ այլն. որ եւ Դոյն կամ Նոյն ոք եւ ինչ. Այս. իբր առաւել մերձաւոր ընդ նախընթաց բանս.
Ոչ դադարէ այրն, թէ ոչ կատարէ (կամ եթէ ոչ կատարեսցէ) սոյնօրին զբանն. (Հռութ. ՟Գ. 18։ 4)
today.
Ոչ դադարէ այրն, թէ ոչ կատարէ (կամ եթէ ոչ կատարեսցէ) սոյնօրին զբանն. (Հռութ. ՟Գ. 18։)
so, thus, conformably.
Զսոյն իսկ օրինակ բանից ասացին գիրք առ նա, որպէս եւ առ սայս ասացին. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 2։)
simple;
common, ordinary;
depraved, devoid;
sharp, acute;
simply, solely;
terror, horror;
horrible.
Ոչ է սոսկ մարդ քրիստոս, եւ ոչ անմարմին բան, այլ միաւորեալ. (Պտմ. ստէպ։)
Սոսկոյ մարդոյ ելք ոչ է հնար լինի ի սկզբանէ աշխարհի. (Ղեւոնդ.։)
horrible, terrible, dreadful, ghastly, hideous, formidable, frightful;
մեծաւ —լեօք, greatly wondering.
horror, great fear, trembling, shuddering, terror, dread, dismay, fright, apprehension;
— հերաց, bristling up of the hair;
դողումն եւ — կալաւ զբանակն, a panic spread through the army;
— պատահեաց ինձ, I was seized with horror;
— ածել, բերել, to terrify, to strike with horror, to make one's hair stand on end.
starving, famished;
— առնել, to make suffer famine, to famish, to starve.
dying of starvation;
— առնել, to starve to death;
— կորնչել, լինել, cf. Սովամահիմ.
Թէեւ սովամահ լինիցիմք, սակայն ի տեառնէ մի հեռասցուք։ Սովամահ յաստուածեղէն բանէն լինէին. (Ոսկ. մտթ.։ Սեբեր. ՟Ը։)
to be starved to death, to die of hunger.
Թէեւ սովամահ լինիցիմք, սակայն ի տեառնէ մի հեռասցուք։ Սովամահ յաստուածեղէն բանէն լինէին. (Ոսկ. մտթ.։ Սեբեր. ՟Ը։)
to starve, to famish.
Թէ ի լրութենէ բանի քո սովեցուսցես. (Նար. ՟Ժ՟Թ։)
accustomed, used to, inured, trained;
customary, usual, habitual, wont;
familiar;
— լինել, to be accustomed or used to;
որպէս — էր, as he was wont to, as he was in the habit of.
Ի սովոր ախտիցն։ Սովոր չարութեամբ։ Կամիմ հարկանել զսովոր սիրոյ սպասաւորութիւն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 31։ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
usual, common, ordinary, customary, habitual, familiar.
Քրիստոսի սովորական սեղանաւն ի վերնատանն կատարել զխորհուրդ։ Զսովորական օրհնաբանութիւն բանս երկրորդեմք. (Յհ. իմ. ատ.։ Նար. կուս.։)
Զի դու ես տէր երագասիրտ, եւ ողորկ բանից սովորական. (Արշ.։)
ըստ սովորակի իւրեանց արիութեանն։ Սովորակի իմաստութեամբն։ Ըստ սովորակի հրահանգացն։ Զսովորակի զբան վարդապետութեան ի վար արկեալ. (Ճ. ՟Բ.։ Յհ. կթ.։ Վրք. ոսկ.։ 1)
to be accustomed, habituated, to get used or inured, to grow familiar with, to be in the habit or practice of, to take a bent, to practise;
— հրոյ, to become accustomed to the fire;
— աշխատութեան, to become inured to, to inure oneself to labour, to become industrious;
յանիրաւութիւն —, to become obdurate or hardened in iniquity.
Այր՝ որ սովորի ընդ բանս նախատանաց, յամենայն աւորս իւր նա ոչ խրատեսցի. (Սիր. ՟Ի՟Գ. 20։ Յանիրաւութիւն սովրի. Յճխ. ՟Ժ՟Գ։)
his, hers, its.
Սորայս լինելութիւն։ Զվայելողսն ի սորայն գոյից։ Ըստ սորայումն փառաւորեցաւ բանի. (Պիտ.։)
to cause to flow or fall;
to weaken the sight.
Յերկինս արտավարեալ՝ սորեցուցանէր իբր զցորեան զմանանայն։ ծակեն զունկն. նշանակ՝ թէ սորեցոյց զբան օրինացն՝ զոր լուաւ։ Սորեցոյց զբանս նորա՝ կալ ի ծառայութիւն մինչեւ ցօր մհուան իւրոյ. (Վրդն. սղ. եւ Վրդն. ել.։ Երզն. մտթ.։)
to flow out often, abundantly;
to leave the ranks, to be dispersed, to disband.
Սկսան սորսորել գնալ ի բանակէն, թողին զիւրեանց արքայն արշակ. (Բուզ. ՟Դ. 50։)
cf. Սուզեմ.
Սուզանէ զվնաս իւր բանգէտն յատենի. (Առակ. ՟Ի՟Զ. 26։)
Սուզանել եւ վատթարել զանձինս։ Եսոյզ ի նմանէ յերկրի զցամաքայինս, եւ ի ծովու զջրայինս. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. յովն.։)
to plunge, to sink, to immerge;
to cover, to hide.
Սուզանէ զվնաս իւր բանգէտն յատենի. (Առակ. ՟Ի՟Զ. 26։)
Սուզանել եւ վատթարել զանձինս։ Եսոյզ ի նմանէ յերկրի զցամաքայինս, եւ ի ծովու զջրայինս. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. յովն.։)
to whistle;
to hiss, to receive with hisses.
ՍՈՒԼԵՄ որ եւ ՍՈՒՂԵԼ, ՍՈՒՂՂԵԼ. συρίζω, συρίττω sibilo. իտ. zufolare, fischiare. շչել. շռնչել. Խորդալ. ձայնել անբանից եւ առ անբանս առ ազդելոյ ինչ.
with naked sword;
cf. Սուսերաձիգ.
Իբրեւ զայր մի սուսերամերկ։ Դաշտն, եւ այրն սուսերամերկ՝ բանն աստուծոյ յաշխարհս. (Կամրջ.։ Վանակ. հց.։)
lying.
թագաւորեսցէ ստութիւն յանպիտան, ի սուտակ. եւ ի բանսարկու մարդկանէ. (Բուզ. ՟Գ. 5։)
cf. Սուտակն.
թագաւորեսցէ ստութիւն յանպիտան, ի սուտակ. եւ ի բանսարկու մարդկանէ. (Բուզ. ՟Գ. 5։)
cf. Սուտակասպասու;
սուտակասպաս լինիմ, cf. Կեղծաւորանամ.
ՍՈՒՏԱԿԱՍՊԱՍ ԼԻՆԵԼ. Կցկցել բանս ստութեան ըստ սովորութեան սուտակասպաս արանց. սուտակասպասել.
Իբրեւ չէրուրուք ընդ նմա բանս եդեալ, նա յանձնէ սուտակասպաս լինէր. (Եղիշ. ՟Գ.)
cf. Ստապատում.
ՍՈՒՏԱՊԱՏՈՒՄ որ եւ ՍՏԱՊԱՏՈՒՄ. Պատմօղ՝ ճառօղ զսուտ եւ զմտացածին բանս.
cf. Սոփեստոս.
ՍՈՓԵՍՏ ՍՈՓԵՍՏԷՍ ՍՈՓԵՍՏՈՍ. Բառ յն. սօֆիսդի՛ս. σοφιστής , իգ. σοφίστρια sophista, -tria;
doctus, sapiens, orator եւ deceptor, impostor. Իմաստակ. ուսումնասէր. բանագէտ. հռետոր. գիտնաւոր՝ իրօք կամ կարծեօք. եւ Իմաստակական. ճարտար.
Spanish;
Spaniard.
Որպէս յն. իսբա՛նօս. լտ. հի՛սբանուս. ἱσπάνος hispanus. այսինքն Սպանիացի. բնակեալն ի սպանիա. տե՛ս բռ. յտկ. ան։ (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։ 1)
threat, menace;
insult, bravado.
ἁπειλή minae, comminatio. Սպառնալն. սպառումն. սպառնութիւն. խրոխտումն. խիզախումն. սաստ. սաստկութիւն. ահարկութիւն. պատուհաս բանից.
Էր զոր բանիւք սպառնալեօք, եւ էր զոր կապանօք եւ տանջանօք վախճանէր։ Սպառնալիք մահուանն անցին զնոքօք. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Ը։)
threatening, menacing.
Սպառնական խստաբանութեամբ յղէ առ նա պատգամս. (Արծր. ՟Բ. 2։)
Ընդ սպառնականացն բանից ողոքական սփոփանս. (Նար. ՟Հ՟Գ։)
Սպառնական է բանս. թերեւս երկիցեն ի սաստէն. (Լմբ. առակ.։)
Մարգարէքն քանի՞ սպառնական բանս մարգարէանային. (Լաստ. ՟Ժ՟Է։)
to threaten, to menace, to utter threats against;
կործանումն —, to threaten with ruin.
ἁπειλέω, διαπειλέω minor, minitor, comminor. Ահ արկանել բանիւ. (որպէս թէ սպառեմ զքեզ՝ ասել) խստաբանել. ազդ առնել զպատուհաս, որ եւ ՊԱՏՈՒՀԱՍԵԼ ասի. երդմամբ չափ յուշ առնել զպատիժ. սաստել. որոտալ. խրոխտալ.
threat, threatening tone.
Ոչ ծանր սպառնմամբ։ Սպառնմամբ բանդից եւ կապանաց. (Պտմ. աղեքս.։ Նանայ.։)
end, term, extremity;
summit, top.
Եկեալք ի սպառուած բանին. (Բրս. վաշխ.։)
to serve.
ՍՊԱՍԱՀԱՐԿԵՄ ՍՊԱՍԱՀԱՐԿԻՄ. Սպասաւորութիւն հարկանել. արբանեկել հարկաւ.
service, office, function;
administration;
վարժել ի —, to inure or accustom to service.
Հարկիլն ի սպաս. հարկ պաշտաման. արբանեկութիւն. սպաս. սպասաւորութիւն. ծառայութիւն. պաշտօն.
served, honoured, respected.
Եղաք բանաւորք եւ մտաւորք, եւ սպասառուք յանբանից. (Խոսր.։)
attendant, servant, valet, domestic, waiter;
lictor, usher;
cf. Գործակալ.
διάκονος, -ών minister ὐπηρέτης, ὐπουργός , λειτουργός, προσκαρτέρων minister, administer. Որ սպաս տանի կամ կայ ի սպասու. արբանեակ. ծառայ. եւ Գործակալ. մատակարար. պաշտօնեայ արքունի կամ եկեղեցական.
Որ ոչն քակտի՝ զբանս միայն պինդ ունիմ՝ իբրեւ բանի սպասաւոր. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
Ի փառս աստուծոյ եւ ի շինութիւն լսողաց՝ բանին լինել սպասաւոր. (Շ. ընդհանր.։)
cf. Սպասակալ.
δορυφορικόν satellitium, satelles. Սպասաւոր. արբանեակ. զինակիր. եւ Սպասաւորական.
belonging to servants or to service, servile;
servant.
Որ զմարմնով եւ արտաքոյ՝ սպասաւորական գործեաց բան ունելով. (Փիլ. լին. ՟Բ. 71։)
to serve, to wait on, to assist;
to administer, to bestow, to confer;
— փառաց ուրուք, to serve to a person's glory;
— հրամանի, to fulfil, accomplish or execute an order or command.
διακονέω famulor, inservio, ministro եւ administro. Սպաս տանել. սպասահարկել. պաշտել. ծառայել. արբանեկել. եւ Հոգալ. մատակարարել. տնտեսել. տնօրինել.
service, office, ministry;
administration, dispensation;
— հարկանել, մատուցանել, կատարել, լնուլ, to serve, to be a servant, to do service to, to attend, to wait upon.
λειτουργία, λειτούργημα, ὐπηρεσία ministerium, ministratio, officium λατρεία cultus. Սպաս. պաշտօն. ծառայութիւն. արբանեկութիւն. մատակարարութիւն. խնամարկութիւն. (եբր. ապօտա)
Կազմեցին զյորդանան առաջի արքայի, հարին սպասաւորութիւն անցուցանելոյ զարքայ։ Հարեալ սպասաւորութիւն՝ անցուցանէ (ընդ եփրատ)։ Զբարի սպասաւորութիւնն հարկանելով։ Հրեշտակք ո՛րչափ սպասաւորութիւնս հարին առ ի փրկութիւն մարդկան։ Անբան կենդանիք ոչ ամենեքեան զնոյն հարկանեն սպասաւորութիւն. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Թ. 18։ Խոր. ՟Գ. 13։ Ճ. ՟Բ.։ Ոսկ. մտթ.։ Պիտ.։)
waiting, expectation, expectance, hope.
Արբանեկութիւն ասէ եւ սպասման անապատին պատրաստութեան զցանկութիւն. (Լմբ. իմ.։)