supreme, highest, greatest;
preterpluperfect.
ԳԵՐԱԿԱՏԱՐ Ժամանակ բայից ըստ քերականաց՝ է Անցեալ կատարեալն արդէն իբրեւ ի վաղուց. զոր օրինակ, գործեալ էր իմ. որ ըստ յն. ὐπερσυντελικός praeteritum plusquam perfectum բայց մեկնիչք հյ. ոճով վերածին ի պարզ կատարեալ, գործեցի, կոփեցի, կամ ի նորահնար ձեւ անպէտ, է գործեցի, էկոփեցի։ (Թր. քեր.) եւ մեկնիչք նորա։
to celebrate, to praise publicly, to render famous.
Զանհամեմատ քո մեծութիւնդ, կամ զարժանապատիւ ձեր տէրութիւնդ գերահռչակել։ Գերահռչակեալ ես։ Չքնաղապէս գերահռչակի. (Նար. կուս. եւ Նար. առաք.։)
armed with scythes.
Գերանդազէն կառքն՝ սուր ունէր ի նմանութիւն գերանդոյ, մի յայս կողմ կառացն, եւ մի յայն ... եւ յերկուս կողմանսն զզօրսն իբրեւ զորայն հնձէր. (Կեչառ. աղեքս.։)
most illustious;
splendid, brilliant;
*—, — տէր, my Lord, your Lordship.
goods, possessions;
fireside, family, house.
Տնտես ... զոր կացոյց տէր իւր ի վերայ գերդաստանի իւրոյ՝ տալ ի ժամու զկերակուրս. (Ղկ. ՟Ժ՟Բ. 42։)
Տէր բերդից եւ գանձից եւ գերդաստանաց. (Կոչ. ՟Ե։)
cemetery, church-yard.
Հաստատեցի ի Սանահնիս սուրբ աստուածածնիս, որ էր գերեզմանատուն նախնեաց մերոց, զսուրբ կաթողիկէքս Սանահնոյ ի ծնողաց իմոց գերեզմանատունս բագրատունեաց. (Յիշատ.։)
cf. Գերեզմանատեղի.
Հաստատեցի ի Սանահնիս սուրբ աստուածածնիս, որ էր գերեզմանատուն նախնեաց մերոց, զսուրբ կաթողիկէքս Սանահնոյ ի ծնողաց իմոց գերեզմանատունս բագրատունեաց. (Յիշատ.։)
that makes prisoner, that leads into slavery, captivity, that takes captive.
Տեսեալ զանամօթ եւ զլրբենի բարս մատնչին գերեվար եղեալ ի սէր ընդ արծաթոյն. (Զքր. կթ.։)
fine, thin, subtile, delicate;
white;
— ալիւր, fine flour;
— հաց, finest bread.
Մանր, մանրեալ. բարակ. որպիսի է ազնիւ ալիւր, որ եւ նաշիհ. արաբ. տէրմէք. եւ Հաց փափուկ.
Կին մի մեծահասակ եւ սաստիկ գերմակ եւ գէր. (Վրդն. առակ.։)
captivity, slavery, servitude, yoke;
tie;
transmigration;
ի — վարեմ, վարիմ, ի գերութեան վարեմ, cf. Գերեմ, cf. Գերիմ.
Դիւրութեամբ ըմբռնեալ լինէր ի գերութիւն. (Մխ. երեմ.։)
to ravage, to ruin, to pillage, to sack.
Զընչիցն պատահեցելոցն աւարեալ գերփէր փարթամութիւնսն. (Պիտ.։)
ravage, ruin, pillage.
Աւերէր զերկիր գերփմամբ եւ յափշտակութեամբ. (Ուռպ.։)
to card, to comb (wool);
to tear;
ի հուր — եւ ի ջուր աղալ, to make ropes of sand.
Երկաթի եղնգամբ էր գզեալ։ Գզեսցին մարմինք. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Բ։ Բրս. գորդ.։)
hair, head of hair, long hanging hair.
Պառաւն զգէսսն փետէր. (Փիլ. յովն.։)
to compassionate, to pity, to be moved to compassion, to pardon, to grow tender.
Լու՛ր աղաչանաց մերոց տէր մարդասէր, եւ գթա՛ ի մեզ. (Ժմ.։)
tenderness.
φιλοστοργία եւ այլն. Գութ եւ սէր. մարդասիրութիւն. ընտանի կարեկցութիւն.
to stumble, to trip;
to commit a fault;
to fail;
cf. Գթեցուցանեմ.
Առաջնորդն նոցա գթեալ թիւրեցաւ յուղւոյն։ Թողութիւն շնորհեցէ՛ք ինձ ե՛ղբարք, զի գթեալ եմք։ Մոլէր դարձեալ ի կին իւր ... գթէի առ կին իմ. (Վրք. հց. ՟Ե. ՟Զ։)
Ի ճանապարհին գթեցուցանէր (դեւն) զգրաստն. (Հ=Յ. նոյ. ՟Ա.։)
to stumble, to make one stumble, to seduce, to pervert.
Ի ճանապարհին գթեցուցանէր (դեւն) զգրաստն. (Հ=Յ. նոյ. ՟Ա.։)
clemency, mildness, pity, compassiou, mercy, humanity.
οἱκτιρμός, οἱκτείρημα, σπλάγχνα clementia, miseratio, pietas, viscera Գութ. գթածութիւն. գորով. աղեկիզութիւն. կարեկցութիւն. մարդասիրութիւն. խնամ. սէր ընտանի. գթալն, խղճալն.
juniper-tree.
Բորբոքէր հուրն ի դիւրածախ փայտէն մայրից եւ գիոց. (Արծր. ՟Գ. 8։)
to make one's self easy;
to accomodate one's self;
to be at one's ease, to make one's self at home.
Դաւիթ քնար հարկանէր, եւ դիւրանայր սաւուղի. (Սեբեր. ՟Է։)
cf. Դիւրառ.
Եւ որ այնպէս իմն դիւրառուք եղեն, զպատճառսն առ նոսա ձգէր. (Ոսկ. ես.։)
that changes easily, changeable, mutable, variable, versatile.
Առաջին (խորան) էր իբրեւ զտաղաւար դիւրափոփոխ. (Ոսկ. գծ.։)
Դաւիթ, որ դիւրափոփոխ էր ի հալածանսն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա.) իմա՛ թափառական՝ յօժարութեամբ։
cf. Դիւրափոփոխ.
Առաջին (խորան) էր իբրեւ զտաղաւար դիւրափոփոխ. (Ոսկ. գծ.։)
Դաւիթ, որ դիւրափոփոխ էր ի հալածանսն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա.) իմա՛ թափառական՝ յօժարութեամբ։
cf. Դիւրափոփոխ.
Առաջին (խորան) էր իբրեւ զտաղաւար դիւրափոփոխ. (Ոսկ. գծ.։)
Դաւիթ, որ դիւրափոփոխ էր ի հալածանսն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա.) իմա՛ թափառական՝ յօժարութեամբ։
to facilitate, to make easy;
to accommodate;
to allay, to solace, to relax, to soften;
to unravel;
to level;
to defer;
to untie;
to abate.
Դիւրէր սաւուղի ի լուր երգոց ի չարչարանաց այսոցն. այսինքն դիւրեալ լինէր. (Լմբ. պտրգ.։)
easy, light, gentle, commodious;
flat.
Վարդապետութիւն նորա ականջաց դիւրին էր. (Եփր. համաբ.։)
facility, means;
ease, comfort, convenience, well-being, leisure, utterance, liberty;
alleviation, relief.
Տե՛ս թէ զիա՛րդ դիւրութեամբ ըմբռնեալ լինէր ի գերութիւն. (Մխ. երեմ.։)
Վասն դիւրութեանս՝ զոր դու հրամայեցեր մեզ առնել։ Որչափ ի ձեռս իւրեանց էր, դիւրութիւն առնէին նոցա. (Եղիշ. ՟Ը։)
hero
Պատէր ազնուագոյնս զքաղաքն պարսպօք եւ զդրունսն զարդարէր դիւցազունս. (Եւս. քր. ՟Ա.) իմա՛ դիւցազնաբար. յն. սրբազանավայելչաբար.
heroically
Ոչ էր բնաւորեալ խաշնարած երբէք լինել, դիւցազնաբար տածեաց. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
heroic;
epic.
Դիւցազնական օրէնք, կամ արգասիք, սէր. (Եղիշ. ՟Բ։ Ճ. ՟Ա.։ Մագ. ՟Ժ։)
that is become a hero, heroic.
Հրաման տայր դիւցազնային մոլորութեամբն առնել նուէրս զոհից. իմա՛, հեթանոսական։
cf. Դիւցազնային.
Հրաման տայր դիւցազնային մոլորութեամբն առնել նուէրս զոհից. (իմա՛, հեթանոսական։)
cf. Դիւցազնային.
Հրաման տայր դիւցազնային մոլորութեամբն առնել նուէրս զոհից. (Կաղանկտ.) իմա՛, հեթանոսական։
cf. Դիցապաշտ.
Իբր Դիցապաշտ. կռապաշտ. պաշտօնասէր չաստուածոց. որ ըստ հելլենացւոց՝ աստուածապաշտ. θεοσεβής religiosus
to shake;
to move, to shake off, to agitate;
to raise commotions in a state.
Դղորդէր զլեառն։ Դղորդեաց զերկիր։ Դղորդել երկնի երկնաւորօք։ Մարգարէն դղորդեալ ի դժնդակ խաւարէս. (Նար. յովէդ.։)
cf. Դղրդիւն.
Դղրդիւն եւ սօսափիւն զքահանայիւքն պատէր. (Եւս. քր.։)
shock, sion, agitation;
disturbance.
Դղրդիւն եւ սօսափիւն զքահանայիւքն պատէր. (Եւս. քր.։)
cf. Դղրդիւն.
Դղրդիւն եւ սօսափիւն զքահանայիւքն պատէր. (Եւս. քր.։)
tail of a sheep.
κέκρος cauda. պ. տիւմ, տիւմլէ. Տուտն ոչխարհի լայն եւ գէր. ոչխրին պոչը.
to vacillate, to totter, to waver;
to shudder.
Ըստ նմին հօրն՝ որդին դողդոջէր. այն էր երիտասարդ ի ցաւս. (Եփր. ծն.։)
Մարմնով դողդոջէր. (Վրդն. ծն.։)
to be deserted, unpeopled.
Ագարակն քաղաքացեալ էր, եւ քաղաքն ագարակացեալ. (Մամբրէ ի ղզր.։)
to clothe, to dress;
to enchase, to set, to fit in;
to harbour, to lodge;
— կօշիկս, to put on the shoes of;
— մատանիս ումեք, to put a ring in a person's finger.
Ξενίζω Hospitio accipio. Տալ ագանիլ՝ որպէս իջեւանել. օթեցուցանել. տալ օթեւանս. հիւրընկալել. գօնագ վէրմէք, ալը գօմագ.
diamond;
cf. Մագնիս.
Մարմինն էր քան զադամանդ անվթար եւ անգիծ։ Ըստ կարծրութեան որպէս ադամանդ։ Երեւէր նոցա իբրեւ զադամանդ, որ ոչ կարէ ազդել ի նմա երկաթ։ Որոգինէս Ադամանդ կոչեցաւ ըստ յառաջագոյն հռչակեալ իմաստութեանն եւ մաքրութեանն համադիր. (Փիլ. յովն.։ Մագ. քեր.։ Վրք. ոսկ.։ Ոսկիփոր.։)
adamantine;
hard;
magnetic.
Յովբ՝ որ ադամանդեայն էր, եւ քան զվէմ եւս հաստատուն։ Ամուր վառեաց զնոսա, եւ երկաթիս անդամանդեայս գործեաց. (Ոսկ. մտթ. ՟Ա. 15։ եւ ՟Բ. 8։)
Բաւական էր ապա եւ զանձինս անդամանդեայս դարձուցանել. (Ոսկ. յհ.։)
Եւ եթէ անդամանտեայ էին, կակղեալ պարտ էր. (Մխ. երեմ.։)
Արժան էր ստանալ զգօնութիւն, թէեւ ադամանտեայ եւ վիմեղէն ոք ունէր հոգի. (Սարկ. հանգ.։)
Adonaï, the Lord God.
Ադովնա՛ տէր ելովէ սաբաւովթ։ Այսպէս ասէ ադովնայի տէր, եւ այլն. (ի սուրբ գիրս։)
Բառ եբր. ատօնա. ատօնայի. Տէր. տէր իմ։
freely;
nobly.
ἑλευθέρως, libere, εὑγενῶς, nobiliter Իբրեւ տէր. իշխանաբար. որպէս վայե՛լ է ազատի։
plain-spoken, free-spoken, tongued, frank, bold. freely, boldly.
Ազատաբերան քարոզէր. (Ոսկ. յհ.։)
cf. Ազատագունդ.
Կոչէր առ ինքն զհամազունս իւր՝ զազատախումբ բանակին։
cf. Ազատագունդ.
Կոչէր առ ինքն զհամազունս իւր՝ զազատախումբ բանակին։