Definitions containing the research սին : 5381 Results

Նազարացի, ցւոյ

See full entry →

adj. s.

Nazarean;
Nazarene;
— գոլ ի գինւոյ, to abstain from vine.

NBHL (1)

Եթէ սրամտութիւն վիշապաց գինին է, պա՛րտ է նազարացիս գոլ ի գինւոյ եւ ի ցասմանէ նմանապէս. այսինքն հրաժարել ըստ օրինի ուխտաւորացն աստուծոյ. (Եւագր. ՟Լ՟Բ։)


Նազելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

adj.

excellent, praiseworthy, egregious, honourable, respectable;
honest, brave, gallant, reserved, grave, serious;
delicate, nice, pretty, genteel, charming, gracious;
գնացք —ք, majestic port or bearing;
ճեմք —ք, languishing or languid air.

NBHL (1)

Առ ամենասին նազելի եւ հռչակաւոր (առաքինի գործն)։ Զպարկեշտ եւ զնազելի վարուց զխորհուրդսն կատարեն։ Նազելի քահանայութիւն։ Նազելի պարկեշտութիւն։ Նազելի պարկեշտ կամ պարկեշտագոյն. (Փիլ.։)


Նախ

See full entry →

adj. adv.

first;
firstly, in the first place, at first;
— քան, before, ere;
— քան զամենայն, first of all.

NBHL (2)

Նա՛խ տեսակ արժանի գոռոզութեան. այսինքն առաջինն տեսլեամբ, կամ նշանաւորն արժանի է իշխանութեան. (Պորփ. յԵւրիպիդեայ.։)

Նախն ժամանակի. այսինքն որ է յառաջ քան զժամանակս եւ զյաւիտեանս. (ՃՃ.։)


Նախաբնաւորիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be from the beginning;
to be pre-established;
predestined.

NBHL (1)

Որով (այսինքն յորում) ամենայն ճառ ամենայն գիտութեան գերագոյ անճառութեամբ նախաբնաւորեցաւ։ Ամենայն ազնիւ միատեսակապէս ըստ պատճառացն նախաբնաւորեցաւ ի յազնուէն յայնմանէ գոլ. (Դիոն. ածայ.։)


Նախագահ

See full entry →

adj. s.

"cf. Յառաջագահ;
— արքեպիսկոպոս, primate;
— նստել, բազմել, լինել, to preside, to be the president, to hold the first place;
—ք, cf. Նախաթոռք."

NBHL (1)

Մին իշխէ, եւ նախագահ նստի. եւ մինն ածեալ լինի (այսինքն առաջնորդի) եւ ուղղի. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)


Նախագաղափար, աց

See full entry →

s. gr.

prototype, archetype, primitive model, original, idea, pattern;
primitive;
— շինուածոց, sketch, plan, model.

NBHL (1)

Տեսակք են երկու. նախագաղափար, եւ ածանցական. եւ է նախագաղափարն, որ ըստ առաջին գաղափարին կոչեցաւ. հիբար՝ երկիր. եւ ածանցական, որ յայլմէ զսեռութիւն (այսինքն զծնունդ) ընակալաւ. որպիսի, երկրային։ Նախագաղափար. ո՛րգոն, ոռոգեմ. եւ ածանցական է, ոռոգանեմ. (զի ի յն. չիք անցողական)։ Դէմք նախագաղափարացն, ես, դու, նա. եւ ածանցացն, իմ, քո, նորա (իբր՝ իմային, քոյին, նորայն)։ Սեռք կամ թիւք կամ հոլովք նախագաղափարացն եւ այլն. (Թր. քեր.։)


Նախագիծ, գծի

See full entry →

adj. s.

traced, delineated before;
delineation, sketch, outline, firstdraught, minute;
acrostic.

NBHL (2)

ՆԱԽԱԳԻԾ. գ. ὐπογραμμός, προχάρασμα exemplar εἷσον aequale, par. Ուրուական օրինակ. նախկին գծագրութիւն. հաւասարն գրութեամբ. միւսէվէտէ, ելի՛, այսինքն զոյգն կամ նմանն. էօրնէկ.

Թէ այր ոք առնէ իսօն (բառ յն. հաւասար), այսինքն նախագիծ կտակի, եւ ոչ գրի նոյնն հաստատութեամբ, ոչ է ընդունելի կտակն. (Մխ. դտ.։)


Նախագիր

See full entry →

adj. s.

written before;
prescribed;
title;
exordium, preamble.

NBHL (1)

Վայրապար խօսք՝ պոռնկութիւն է շրթանց, եւ նախագիրք մեղաց (այսինքն՝ սկզբնաւորութիւն). (Համամ առակ.։)


Նախագլուխ, լխոց

See full entry →

adj. s.

chief, principal.

NBHL (1)

Թէ ոք ի նոցանէ ընդդէմ դառնայ նախագլուխ իշխանին, այսինքն՝ կոմսին, եւ կամ տրիբունին։ Գնայ ի նախագլուխ իշխօղն։ Տացեն ի նախագլուխս ճակատուն (ի զօրագլուխս). (Մխ. դտ.։)


Նախագոյ, ից

See full entry →

cf. Նախագոյակ.

NBHL (1)

Զնախագոյս ամենայն զօրութեան նորա (այսինքն սատանայի) ընկճեաց. իմա՛, զնախկին հանգամանս կամ սպառազինութիւնս։


Նախագրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

writing beforehand;
prescription, usucaption.

NBHL (2)

Աննայ՝ որ տուաւ յովակիմայ ըստ նախագրութեանդ (այսինքն ի վեր անդր գրութեան). (Ճ. ՟Ժ.։)

Գանձ է անուն գրոցս. շարադրեալ է ըստ ենթագրեցելոցս նախագրութեանց, որոց ի գիրս են գլուխք. այսինքն ըստ առաջիկայ ցուցակիս. որպէս եւ առնթեր դնի ցանկն. (Կիւրղ. գանձ. յռջբ։)


Նախադասեմ, եցի

See full entry →

va.

to set over, to put above, to promote;
to prefer, to give the preference to, to esteem more.

NBHL (2)

Առաջադիր ձայնաւորք ասին, վասն զի նախադասելով՝ շաղաշար կատարեն։ Յօդ է մասն բանի հոլովական՝ նախադասեալ (ըստ յն) (Թր. քեր.։)

Զբոլոր նախադասեալն սմա (այսինքն զնախընթացն) պարտ է յուղարկել զգիշեր. (Յհ. իմ. ատ.։)


Նախադրութիւն, ութեան

See full entry →

s. gr.

preface, preliminary dissertation;
design, project;
preposition.

NBHL (2)

Յետնեալս ի նախադրութեանց արժանաւորաց (այսինքն ի նախակարգեալ լաւութեանց). (Նար. ՟Լ՟Բ.)

Ընկալաւ եւ մանաւանդ թագաւորութիւնս մեր զքո պատուականութեանդ նախադրութիւն. այսինքն առաջարկութիւն. (Կիռ. ման. առ գր. կթ.։)


Նախաթոռ

See full entry →

cf. Նախագահ;
—թոռք, first seat, highest place.

NBHL (1)

Սիրեն զնախաթոռս ի ժողովուրդս (այսինքն ի ժողովարանս)։ Խնդրել զնախաթոռս ի ժողովուրդս. (Մտթ.։ Մրկ.։ Ղկ.։)


Նախածնող

See full entry →

s.

first father or mother;
—ք, forefathers, ancestors.

NBHL (1)

Դնել զազգն, եւ զնոյն բաժանել ի գաւառս, եւ ի նախածնողս եւ ի հարս։ Նախածնող սորին լինելութեան։ Բարւոք նախածնողին (այսինքն արարչին). (Պիտ.։)


Նախակրթեմ, եցի

See full entry →

va.

to instruct beforehand;
to exercise, to prepare or form by exercise.

NBHL (1)

Ներհմտութեամբ՝ նախակրթեալ. այսինքն փորձեալ բազում հմտութեամբք. (Սահմ. ՟Ժ՟Բ։)


Նախամայր, օր

See full entry →

s.

our first mother, the mother of mankind, Eve;
the wives of the patriarchs.

NBHL (1)

Զի եւ հեթանոսաց պարծեսցի ժողովարան՝ այսպիսի ունելով նախամարս սրբոյ կուսին. (Խոր. առ արծր.։)


Նախամասնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

prerogative, privilege.

NBHL (1)

Բազումս ցուցանելով նախամասնութիւնս ի բնութենէն հասին. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. լիւս.։)


Նախայայտ

See full entry →

cf. Նախայայտնի.

NBHL (1)

Նախայայտ է, զի ոչ մի երկպառակութիւն էր յամենեսին։ Նախայայտ է, թէ եւ այլն. (Բրս. հց.։ Կիւրղ. գանձ.։ Կիռ. ման. առ գր. կթ.։)


Նախայիշատակեալ

See full entry →

adj.

aforesaid, above-mentioned.

NBHL (1)

Որպէս արար զնոսին զնախայիշատակեալսն. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. ժղ.։)


Նախանձաբեկ

See full entry →

adj.

dying with envy, full of envy, envious, jealous;
— առնել, to move to envy, to provoke to jealousy, cf. Նախանձեցուցանեմ.

NBHL (1)

Նախանձաբեկ գոլով նոցին՝ առ փրկութեան հեթանոսին. (Յիսուս որդի.։)


Նախանձեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to raise envy, to cause envy, to excite or awake jealousy;
— ի բարի նախանձս, to incite to emulation;
— զաստուած, to excite the jealousy or anger of the Almighty.

NBHL (1)

Փենէէս ցածոյց զսրտմտութիւն իմ յորդւոցն Իսրայէլի, ի նախանձեցուցանել ինձ զնախանձն իմ ի նոսա. իմա՛, ի նախանձել իւրում (կամ ի ցուցանել) զիմ զնախանձն ի նոսա. այսինքն ի քինախնդիր լինել աստուծոյ իւրում (որպէս ասի ի 13)։


Նախանձոտ

See full entry →

adj.

cf. Նախանձորդ.

NBHL (1)

Սոյնպէս են եւ նախանձոտք. միայն ի վիշտս նախանձողին (այսինքն նախանձելւոյն) հային, եւ զկեանս իւրեանց արհամարհեն։ Աչք նախանձոտին տրտմութիւն ծնանին։ Գազան է թունաբեր նախանձոտն (կամ նախանձն). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 36։ ՟Բ. 9։)


Նախապատճառ

See full entry →

s.

first cause, author (God).

NBHL (1)

Նախապատճառին գիտութիւն է, այսինքն արարչագործութիւն աստուծոյ։ Ի գոյութիւն յառաջածելոցն նախապատճառ եւ զօրագոյն է աստուծոյ անբաժանելի միութիւնն. (Մաքս. ի դիոն.։)


Նախապատում

See full entry →

adj.

predicted, announced beforehand.

NBHL (1)

Որպէս եւ ի ժամանակական կանոնի նախապատում հանդիսին մերոյ ճառեցաք. (Շիր. զատիկ.։)


Նախասկիզբն

See full entry →

s.

first author, first principle, beginning, origin, source;
chief, escort, guide.

NBHL (1)

Յէէ իմեմնէ մեր մարմինս, եւ ոչ յէէ. հակառակաբար առ նախասկիզբն նիւթն գոյացեալ յոչիմեքէ (այսինքն յոչնչէ). (Առ որս. ՟Գ։)


Նախատ

See full entry →

s. adj.

insult, outrage, injury, opprobrium, shame, infamy;
infamous, ignominious, opprobrious, base, villainous;
despised, scorned, vile;
— լինել, to become an object of scorn or ignominy, to be infamous.

NBHL (1)

Բարեկամ մարդոյն աստուած էր. յորմէ նախատ եղեւ հայրն մեր՝ ասելով, կինս զոր ետուր. Համամ առակ. ուր կա՛մ ընթերցի՛ր, յոր նախատ (այսինքն նախատօղ) եղեւ ադամ. եւ կնո իմա՛, յանդիմանեալ եղեւ, եւ ետ պատասխանի անտեղի։


Նախատեսութիւն, ութեան

See full entry →

s.

foresight, prevision;
prophecy.

NBHL (1)

Ապա թէ ըստ նախատեսութեան (այսինքն աստուածային տեսչութեան) իրիք ետ տէր ի ձեռս անիրաւին զարդարն, միայն գոհութեամբ համբերիցեն. (Մխ. դտ.։)


Նախարարապետ, աց

See full entry →

s.

premier noble.

NBHL (1)

Հաճոյ լինել զօրավարին, այսինքն մերոյ նախարարապետին եւ թագաւորի Յիսուսի Քրիստոսի. (Սարկ. քհ.։)


Նախարարեան

See full entry →

s. pl.

satraps, seigneurs, grandees.

NBHL (1)

այսինքն Նախարարք. աւագորեար. աւագանի.


Նախընթաց, ից

See full entry →

cf. Նախընթացիկ.

NBHL (1)

Նշանս եւ արուեստս առնել առաջի սուտ Քրիստոսին, եւ նմա վկայ լինել եւ նախընթաց. (Լմբ. յայտն.։)


Նախիմացութիւն, ութեան

See full entry →

s.

prescience, foreknowledge;
presentiment.

NBHL (1)

Իւրաքանչիւր ոք յեղելոց կատարելոցն՝ նախ իմացութեամբ խնամոց, եւ առաքինաւոր հանճարով լինի։ Զի՞ (այսինքն զիա՞րդ) նախիմացականն առանց նախիմացութեան լինի եւ իմաստունն առանց իմաստութեան. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)


Նախկին

See full entry →

cf. Առաջին.

NBHL (1)

Նախկին (կամ առաջին) գոյացութեան զինչ ինչ լիցի ներհական։ Նախկին է ամանակին եւ վերջին։ Մինն նախկին է ի թուել՝ երկուց (այսինքն քան զերկու)։ Զգալին՝ նախկին քան զգայութիւն։ Յաղագս նախկընի։ Նախկնին յեղանակք այս են. (Արիստ. ստորոգ.։)


Նախնի, նւոյ, նեաւ

See full entry →

adj. s. adv.

first, primitive, ancient, old;
ancient, chief;
—ք, the ancients, ancestors, antecessors, forefathers;
ի —նումն, anciently, formerly, in times past, in former ages.

NBHL (1)

Նախնի՛ դասեցի զթշնամեացն իմոց աղերսանս՝ քան զերախտաւորացն բարիս։ Զծնօտն՝ վասն ի սկզբան մասինն գլխոյ, եւ բանի՝ որ ելանէ ի դուրս նախնի՛ս. (Նար. ձգ։ Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։)


Նահանգ, աց

See full entry →

s.

province, region, country;
climate.

NBHL (1)

ἑπαρχία provincia Գաւառ կամ երկիր նախարարութեան, կամ նահապետական, եւ բդեշխական. կուսակալութիւն. ըստ յն. եպարքոսութիւն, եւ նոմոս, այսինքն օրէնք. եւ կլիմայ, բաժին կամ կողմն երկրի.


Նահանջեմ, եցի

See full entry →

va.

recant, to retract, to withdraw, to drive back, to revoke;
to stop, to suspend, to hinder.

NBHL (1)

Արեգակն նահանջեցաւ (յն. սանձեցաւ), եւ լուսին կասեաց յընթացից. (Ոսկ. ես.։)


Նահապետութիւն, ութեան

See full entry →

s.

patriarchate;
principality;
family house.

NBHL (2)

Իշխանք նահապետութեան ցեղից որդւոցն Իսրայէլի։ Իշխանք նահապետութեանց ցեղիցն Իսրայէլի։ Այր ըստ իւրաքանչիւր նահապետութեան հանդերձ զօրու իւրեանց։ Դնեմ ծունր առ Հայր տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի. ուստի ամենայն նահապետութիւն յերկինս եւ յերկրի անուանի, եւ այլն. (այսինքն հայրութիւն՝ հայրապետութիւն՝ եւ իշխանապետութիւն)։

Ընդ այնոսիկ՝ որք առաւելապէս զնահապետութիւն սինկղիտոսին հռոմայեցւոց ունէին. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 15։)


Նահատակաբար

See full entry →

adv.

valiantly, bravely.

NBHL (1)

Նահատակաբար զբոլորեսին յիւրաքանչիւրումն զօրացուցանելով ի բարեգործութեան. (Պիտ.։)


Նամփորտ

See full entry →

s.

cf. Նափորտ;
cloak, veil, women's long mantle.

NBHL (1)

cf. ՆԱՓՈՐՏ, յն. χιτών, φάρος խիդօ՛ն, ֆա՛րօս. այսինքն պատմուճան, եւ ֆերաճէ.


Նայ, ից

See full entry →

adj. s. gr.

humid;
semi-vowel, liquid letters.

NBHL (1)

Նաւաստական իրիս արուեստ զնա՛յ տառին (այսինքն զխոնաւ տարերն) ճանապարհորդութիւն քան զյերկիրն գնացս եւ՛ս դիւրագոյնս կազմէ։ Զերկուս անջատեալ ազգ մարդկան՝ միջնակայութեամբ նա՛յ տառիդ ի միաբանութիւն յարմարական սիրոյ ածիցէ. (Պիտ.։)


Նանրագիր

See full entry →

adj.

written in vain.

NBHL (1)

Ի նանիր գրեալ. κενή γραγή . կամ ըստ այժմու յն. նոր գրեալ. καινή γραφή (զի քէնի՛ է նանիր, սին. եւ քաինի՛, որ հնչի քէնի՛, է նոր. թ. եէնի ).


Նարինջ, րնջի, րնջաց

See full entry →

s.

orange;
բանդակ ի նարնջոյ, conserve of oranges, marmalade;
շաքարապատ կեղեւ նարնջոյ, candied orange-peel.

NBHL (1)

պ. նարէնգ, նարէնկ (այսինքն հրագոյն). թ. նարէնճ, նարինճ. ուստի լտ. narantium malum, pomum aureum. իտ. narancia, arancia, melarancia. Պտուղ գեղեցիկ իբրեւ ոսկի խնձոր, կամ անոյշ թուրինջ. եւ ծառ նորա. ռմկ. փօրթուգալ, եւ թուրունճ. ի Բժշկարանի եւ առ Մենինսքեայ անխտիր գնին՝ նարինճ, եւ թուրինճ. (թերեւս իբր կրկին տեսակք նոյն բերոց)։


Նարկա

See full entry →

cf. Նարկայ.

NBHL (1)

Իսկ որ ասին նարկա, զհոմանուն ախտն յորժամ կազմեսցէ այնոցիկ՝ որ ի նա հպին ձկունքն, դիւրաւ զնոսա կարթաբար որսայ. (Փիլ. լիւս.։)


Նաւակառոյց, ռուցի

See full entry →

cf. Նաւագործ;
— լինել, cf. Նաւակառեմ;
to navigate;
to steer.

NBHL (1)

Նաւակառոյցք առաջինք՝ փիւնիկեցիք ասին. (Նոննոս.։)


Նաւակից

See full entry →

adj. s.

voyaging together;
fellow-voyager.

NBHL (1)

σύμπλοος navigationis socius. Որ ի միասին նաւարկէ, կամ է ի նաւի ընդ այլս.


Նաւակոծութիւն, ութեան

See full entry →

s.

shipwreck.

NBHL (1)

Նաւակոծութիւնս արար (այսինքն յարոյց) ի ծովու. (Նոննոս.։)


Նաւակցիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to sail together.

NBHL (1)

συμπλέω, συμπλώμι una navigo. Նաւակից լինել. նաւել. ի միասին.


Նաւաղօղակ, աց

See full entry →

adj. s.

sea-faring;
navigator, voyager.

NBHL (1)

πλωτῶν navigans. որ եւ ՆԱՒԱԼՈՒՂԱԿ, ՆԱՒԱԼԻՒՂ. Որ լուղի նաւաւ, այսինքն նաւէ. (զի ըստ յն. նաւելն նշանակէ եւ լուղիլ). նաւօղ. նաւորդ.


Նաւապետ, աց

See full entry →

s.

captain, commander.

NBHL (1)

Նաւավարս (այսինքն նաւազս) կուտեն, եւ զնաւապետսն աղաչեն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)


Նաւատորմ, ի

See full entry →

cf. Նաւատորմիլ.

NBHL (1)

Զուղտն՝ մալուխ կոչէ արաբացին (այսինքն կամալ, ճամալ, կիմմէլ). եւ այլք զնաւատորմիլ նաւու ասեն մալուխ. (Երզն. մտթ.։)