Definitions containing the research առաջ : 3936 results

Մարգարէածին

adj.

begetting a prophet;
born of a prophetess.

· Calfa

NBHL (1)

Ես՝ աստուածածին, եւ նա՝ մարգարէածին. պարտ էր նախ մարգարէածնին՝ հանդիպիլ յառաջագոյն աստուածածնին. (Ճ. ՟Գ.։)


Մարգարէութիւն, ութեան

s.

prophecy;
the book of the prophets.

· Calfa

NBHL (1)

Մարգարէութիւն իմն յոչ կամաց լեալ նմա առաջիկայ դիպուածն իւր. իբր չար գուշակութիւն. (Խոր. ՟Ա. 23։)


Մարգարիտ, րտոյ, րտի, րտաց

s. bot. chem.

margaret, pearl;
daisy;
margarine;
շարք —րտաց, string of pearls;
pearl necklace;
ծածկեալ —րտօք, pied with daisies;
մի՛ արկանէք զ—ս առաջի խոզաց, don't cast pearls to swine;
cf. Ընդելուզանեմ.

· Calfa


Մարդախնդիր

adj.

searching, or in search of men.

· Calfa

NBHL (1)

Յառաջագոյն կատարէր զկերպարանս մարդախնդիր տեսչութեան. (Սեբեր. ՟Ժ՟Ա։)


Մարդասիրութիւն, ութեան

s.

philanthropy, humanity, kindness, benignity, affability, benevolence, courteousness;
condescension;
welcome;
մարդասիրութեամբ, cf. Մարդասիրապէս.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ անուանեցար հրեշտակասէր, այլ առեր ի պատիւ մեծաց գովեստից առաջին դասեալ զմարդասիրութիւնն. (Նար. ՟Լ՟Ե։)


Մարդատեաց, եցաց, ցից

adj. s.

hating mankind, misanthropic;
misanthrope, man-hater.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ զի մարդատեացք իցեն թագաւորք, այլ յառաջահոգակք. (Շիր.։)


Մարդատեսակ

adj.

cf. Մարդակերպ.

· Calfa

NBHL (1)

Թուէր տեսանել զյիսուս, անբաւ բազմութեամբ մարդատեսակ հրեշտակաց առաջի կալով նմա։ Քերովբէքն մարդատեսկ թեւս ունելով. (Դիոն. թղթ.։ Վրդն. ել.։)


Մարդատեսիլ

adj.

cf. Մարդակերպ.

· Calfa

NBHL (1)

Թուէր տեսանել զյիսուս, անբաւ բազմութեամբ մարդատեսակ հրեշտակաց առաջի կալով նմա։ Քերովբէքն մարդատեսկ թեւս ունելով. (Դիոն. թղթ.։ Վրդն. ել.։)


Մարզ, ից

s.

confine or frontier of a state, march, border;
province, district;
— դնել, to reduce to a province.

· Calfa

NBHL (1)

Իբր թէ յայնմ մարզէ գոլ նոցա պատշաճ զգործ իրին վճարել։ Ըստ այնմ մարզէ հերայ եւ զարաւանդայ։ Ձայն գուժի աղմկի ընդ առաջ եղեւ նման ի նմին իսկ յայնմ մարզէ. (Յհ. կթ.։)


Մարմանդ, ի

s.

hot or temperate climates;
pleasant meadow, delightful spot;
greensward, lawn, grass-plot.

· Calfa

NBHL (1)

Խորդոյն իմանալ յառաջագոյն զձմերունս կարեւորս, եւ վաղ ի մարմանդ տեղիս փութալոյ. (Եզնիկ.։)


Հերձուածապետ, աց

s.

chief of a schism, of a sect;
heresiarch.

· Calfa

NBHL (2)

αἰρεσιάρχης, αἰρεσιαρχός haeresiarcha, sectae auctor ac caput. իբր Հերեսիովտապետ. աղանդապետ. առաջնորդ հերձուածոյ, այսինքն հերետիկոսութեան, եւ հերետիկոսաց.

Հերձուածապետ, կամ հերձուածապետացն առաջնոց. (Սարկ. հանգ.։)


Հեփեստոս, ի, տեայ

s.

Vulcan.

· Calfa


Հիմ

adv.

why ? for what reason ?.

· Calfa

NBHL (1)

Հի՞մ ոչ գտի շնորհս առաջիջ քո. (Թուոց. ՟Ժ՟Ա. 11։)


Հին, հնոց

adj. adv.

old, worn, decayed;
ancient, antique;
-ք, the ancients;
antiquity;
ի հնումն, anciently, formerly, a longtime since, in days of yore;
ի — or ի հնոց ժամանակաց, ի հնոց ժամանակաց հետէ, ab antiquo;
— կտակարան, the old testament;
— մատեանք, ancient codes;
ի հնումն եւ ի նորումն, in ancient and modern law;
— լուսին, waning moon;
հին աւուրց, old aged in years, grown old;
— աւուրցն, Ancient of days, the Eternal, the Most High;
— աւուրց մանուկն, the Eternal Son;
— աւուրց զօրական, a veteran;
անտառ — աւուրց մայրեաց, a forest of ancient cedars;
— աւուրց ատելութիան, rancour, inveterate hate.

· Calfa

NBHL (3)

παλαιός . (լծ. վաղեմի) vetus, vetustus, antiquus ἁρχαῖος (լծ. առաջին). pristinus. Անցեալ կանխաւ. վաղեմի. եղեալն երբեմն՝ երկար ժամանակաւ յառաջ. մաշեալ, կամ արմատացեալ. առաջին. նախնի.

Հին շինուած (հռովմայ, այսինքն առաջին)։ Հին եւ առաջին գտանի հռովմ քան զտրովացւոց ժամանակսն. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Հին աւուրց մանուկն, որ ի խանձարուրս պատեցաւ. (Եփր. տեառնընդառաջ.։)


Հինգաձեւ

adj. adv. in five manners.

· Calfa

NBHL (1)

Հինգաձեւ նախ առաջին պատի (օձն). (Փիլ. այլաբ.։)


Մարմնակերութիւն, ութեան

s.

use of flesh for food.

· Calfa


Մարմնասէր

adj.

fond of carnal pleasures, sensual, carnal, voluptuous, mundane.

· Calfa

NBHL (1)

Կացցէ առաջի մարմնասիրացն խորհրդոց՝ բարեպաշտութիւն. իմա՛ ըստ յն. ընդդէմ մարմնասէր խորհրդոց. (Ածաբ. աղք.։)


Մարմնաւոր, ի, աց

adj.

cf. Մարմնաւորական.

· Calfa

NBHL (1)

Զոր խնդրէ աստուած ի հոգեւոր առաջնորդաց, եւ ի մարմնաւոր. (Նար. երգ.։)


Մարմնաւորութիւն, ութեան

s.

corporeity;
incarnation;
humanity.

· Calfa


Մարտակից, կցի, կցաց

s. adj.

companion in arms, fellow-soldier, comrade;
adversary, antagonist, opponent;
confederate, leagued, allied;
— գունդք, auxiliary forces;
— լինել, to fight in company.

· Calfa

NBHL (1)

Զինեալք անցանիցէք յառաջագոյն քան զեղբարս ձեր, եւ լինիցիմք նոցա մարտակիցք. (Յես. ՟Ա. 14։)


Մարտիրոս, աց

s.

martyr.

· Calfa

NBHL (1)

Նախասարկաւագ եւ առաջին մարտիրոս։ Սրբոց մարտիրոսաց, եւ այլն. (Շար.։)


Մսեղի, ղւոյ, ղեաց

adj. s.

cf. Մսեղէն;
living, living man or soul;
—ք, men, mortals;
animals.

· Calfa

NBHL (1)

Ողորմութիւն տեառն ի վերայ ամենայն մսեղւոյ։ Ինքն մսեղի է, եւ պահէ ոխս։ Գործք ամենայն մսեղոյ առաջի նորա. (Սիր. ՟Ժ՟Ը. 12։ ՟Ի՟Ը. 5։ ՟Լ՟Թ. 24։)


Մտաբերեմ, եցի

vn.

to recollect, to remember;
to take it into one's head, to think, to purpose, to contemplate, to imagine, to conceive;
to make an attempt, to attempt, to dare, to will, to be inclined to, to bring oneself to;
to give oneself up to;
ի կերակրիկ ինչ —, to obtain a bare livelihood;
յապաշխարութիւն —, to repent, to be converted, to amend;
ի նախանձ —, to be envious, jealous;
cf. Խեղդ.

· Calfa

NBHL (2)

Մտաբերիցէ ոք յընկեր իւր՝ սպանանել զնա նենգութեամբ։ Կին մի՛ կացցէ առաջի ամենայն անասնոյ՝ մտաբերել ի նա. (Ել. ՟Ի՟Ա. 14։ Ղեւտ. ՟Ժ՟Ը. 23։)

Ամենայն արուեստաւոր ի կամել իրս արկանել առաջի, ոչ առանց նիւթոյ գիւտի մտաբերէ. (Երզն. քեր.։)


Համատեսակ

adj.

of the same kind or sort, equal, conformable.

· Calfa


Համարձակապէս

adv.

cf. Համարձակ.

· Calfa

NBHL (1)

Համարձակապէս մտանել, կամ գրել, խրատել, յիշել, առաջի կալ, գլուխ ամբառնալ, հայել, խոստովանել զքրիստոս. (Ոսկ. յհ. Պիտ.։ Յհ. իմ. երեւ.։ Խոսր. Նար. ՟Հ՟Ե։ Շ. բարձր.։ Հ=Յ. հոկտ. ՟Լ՟Ա.։)


Համարձակիմ, եցայ

vn.

to grow bold, to have the boldness to, to take the liberty of, to allow oneself, to have the courage, to be daring, to dare, to venture;
կարի իմն —, to presume, to take liberties.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՞վ համարձակիցի, եթէ սուրբ իցէ ի մեղաց։ Համարձակեսցիս առաջի տեառն։ Յարեայց համարձակեցայց ի նոսա։ Համարձակեցաւ յանուն յիսուսի։ Համարձակեցաք աստուծով մերով։ Համարձակեա՛ց, ոչ մեռանիս։ Համարձակեալ խօսի։ Ի հեռուստ համարձակիմ առ ձեզ։ Համարձակեցաւ եմուտ առ պիղատոս։ Յոր ինչ ոք համարձակիցի, անզգամութեամբ ասեմ, համարձակիմ եւ ես։ Համարձակեցան սիրտք որդւոց մարդկան յանձինս իւրեանց՝ գործել զչար.եւ այլն։


Համարձակութիւն, ութեան

s.

frankness, hardihood, licence, courage, liberty;
boldness, forwardness;
կարի իմն —, audacity, temerity, venturesomeness;
— առնուլ, to take the liberty to, to permit or allow oneself to;
կարի իմն — տալ, to render impertinent, impudent;
պարտ է համարձակութեամբ ասել, it must be acknowledged;
համարձակութեամբ, cf. Համարձակ.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ ունի համարձակութիւն առաջի նորա։ Իմաստութիւն ի հրապարակս համարձակութիւն բերէ։ Յանդիմանել, կամ համարձակութեամբ հանդէպ նեղչաց։ Համարձակութեամբ ասել, խօսել, գալ։ Բազում համարձակութիւն է ինձ առ ձեզ։ Համարձակութիւն լինի երթալ.եւ այլն։


Համբակ, աց

s. adj.

little child, boy;
lad;
apprentice, novice, beginner;
scholar, disciple;
new, raw, inexperienced;
ignorant;
— կրպակաց, shop-boy;
— կապեղացի, pot-boy;
— նաւաստւոյ, cabin-boy.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՛վ մանուկ, համբակ ես. յառաջելով ժամանակս արասցէ զքսզ բազում ինչ յայժմիկ թուեցելոցդ քեզ փոփոխեալ, եւ առ ներհակսն դարձեալ. (Պղատ. օրին. ՟Ժ։)


Համբաւեմ, եցի

va.

to celebrate, to sing the praises of, to praise;
to make public, to divulge, to let out, to noise or rumour abroad, to publish, to make known every where.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդ առաջնորդն դիւաց դաշնաւոր զնա համբաւէին. (Բրսղ. մրկ.։)


Համբոյր, բուրից

s. fig. gr. adj.

kiss, embrace;
*buss;
sweetness, affability, familiarity;
union, joint, joining together;
spondee;
sweet-tempered, affable, benign, gentle, mild, meek;
propitious, favourable;
agreeing, unanimous;
— ձեռաց, hand-kissing;
յուդայի, մատնչի, a traitor's kiss;
— տալ ումեք, to embrace, to kiss;
to buss;
տալ միմեանց — խաղաղութեան, to give the kiss of peace;
ի — ածել, to familiarize, to tame, to domesticate;
հաշտ եւ — առնել, — յարդարել, to appease, to calm, to pacify, to reconcile;
գալ ի —, to get or grow tame, familiar, to be tamed;
— եւ կամակ բարս ստանալ, to be good-tempered, gentle, amiable.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ եւս դառնայ ի համբոյր ապականութեան կրիցն առաջնոց. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Կ՟Թ։)


Համընթաց

cf. Զուգընթաց.

· Calfa

NBHL (1)

Մոլորակքն ոչ նոցին յառաջագունիցն համընթաց շարժիլ բնաւորեալ են, ե ոչ իրերաց. (Արիստ. աշխ.։)


Հայելի, լւոյ, լեաց

s. fig. adj.

looking-glass, mirror, speculum;
—ք, eyes;
visible, observable;
— կիզիչ, burning glass.

· Calfa

NBHL (1)

Ճշմարիտ իմաստութեանն հայելի՝ զայսոսիկ առաջի դնէ. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)


Հայիմ, եցայ, եա՛ց, եա՛

vn.

to look, to give a look, to cast the eyes on, to see;
to look upon, to gaze on, to consider attentively, to look in the face, to observe, to contemplate, to speculate, to weigh well;
to take care;
to concern, to regard;
to have in view, to aspire to, to aim at;
to face, to front, to look on, to overlook;
գեղեցիկ հայելով, handsome, elegant, beautiful, charming;
— ի վեր, to look up;
— ընդ պատուհանն, to peep or look in at the window or through the window;
— գաղտագողի, to look stealthily at;
պշուցեալ — յոք անյագ, to gaze with greedy or devouring eyes at, to stare at;
— յայրատս or յայրատութեամբ, to look at impudently, lustfully, lewdly;
— յոք սիրով, գորովալից աչօք, to look at lovingly or tenderly, to look sweet upon, to cast sheep's eyes on, to ogle;
— խանդաղատանօք, to gaze on dotingly, with fondness, with glistening eyes;
ընդ ակամբ — յոք, to look scornfully at or with contempt;
— մտօք, to contemplate, to muse on;
ոչինչ հայեցեալ ի, in spite of, despite;
մինչդեռ նա այսր անդր հայէր, as he looked about or around.

· Calfa


Հայս, ից

s.

paste;
dough;
— հարականել, to knead.

· Calfa

NBHL (1)

Ի հայսէ խմորոյն ասէ զառաջին հացն. (Վրդն. թուոց.։)


Հայրաբուղխ

adj.

proceeded from the Father.

· Calfa

NBHL (1)

Ի հօրէ իբրեւ յաղբերէ յառաջագայեալ, ծնեալ իբրեւ յականէ, կամ ցօղեալ մեզ յերկնից.


Հայրաբուն

adj.

paternal.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ մերժել յառաջին խնամոցն հայրաբուն սիրոյն. (Յհ. կթ.։)


Հայրաշարժ

cf. Հայրաբուղխ.

· Calfa

NBHL (2)

ՀԱՅՐԱՇԱՐԺ որ եւ ՀԱՐԱՇԱՐԺ. Ի հօրէն երկնաւորէ շարժեալ, այսինքն յառաջագայեալ, ծագեալ, ծննդեամբ կամ բղխմամբ. ուստի որդին ասի ի հօրէ իբրեւ յականէ աղբիւր հայրաշարժ, եւ Հոգին վտակ կամ գետ կամ ծով եւ այլն.

Որ ի հայրաշարժ ի յաղբերէն յառաջ բղխեալ անհատաբար ի յորդւոյ։ Ի հայրաշարժ աղբերէն անհատահոսդ վտակ. (Շար.։ յորմէ եւ Գէ. ես.։ Բենիկ.։ Տօնակ.։)


Հայրապետ, աց

s.

patriarch, pontiff.

· Calfa

NBHL (1)

Սուրբ եւ առաջին ամենայն եպիսկոպոսապետաց՝ հայրապետն հռովմայ եւ փոխանորդն (այսինքն յաջորդն) պետրոսի առաքելոյ. (Շ. թղթ.։)


Հայրապետութիւն, ութեան

s.

patriarchate, pontificate.

· Calfa

NBHL (1)

Որ առաջի երթային, հայրապետութիւնք, մարգարէութիւն ... Իսկ զկնի՝ երանելի առաքեալքն. (Մեկն. ղկ.։)


Հայրենատուր

adj.

left by a father, transmitted from the ancients;
paternal, ancestral.

· Calfa

NBHL (1)

Հաճեցաւ յիս (տէր) հայրենատուր օրհնութեամբ։ Հայրենատուր խատով յառաջ կոդէ (որդեակ ասելով). (Համամ առակ.։)


Հանապազորդութիւն, ութեան

s.

assiduity, perseverance, persistence.

· Calfa

NBHL (1)

Յառաջադէմ լիցի հանապազորդութեամբ օր ըստ օրէ. (Ագաթ.։)


Հանգամանք, նաց

s. adv.

condition, quality, state;
kind, species, nature;
details, circumstances, particulars;
attribute, disposition, situation;
way, manner;
model;
proof;
— ժամանակին, actual state of things;
ստիպողական —, emergency;
յամենայն —նս, in any way, at all events.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչինչ զգացուցի մարմնոյ եւ արեան. չառի հանգամանս ի մարմնոյ եւ յարենէ։ Այնպիսի ինչ ոչ զգացուցին. չցուցի ինչ այնպիսի հանգամանս. յն. առաջարկել. խորհրդակցիլ. (Ոսկ. գաղ.։)


Հանգէտ

adj.

similar, like, equal, same, conformable.

· Calfa

NBHL (1)

Որոյ հանգէտ մեսեդին կայ առաջի խաչին. (Յհ. իմ. եկեղ.։)


Հանգունակից, կցի, կցաց

cf. Հանգունակատիպ.

· Calfa

NBHL (1)

Առ աննմանս հանգունակից բանաւորութեանց։ Հանգունակից առաջնոյն՝ անուամբ եւ իրօք. (Նար. ՟Ժ՟Ե. ՟Ղ՟Զ։)


Հանգրիճեմ, եցի

va. fig.

to tuck, turn or truss up;
to take in, to tighten;
— զհանդերձս, to tuck up one's clothes or gown;
— զբազուկս, to turn up the sleeves;
— զմիտս, to retire within oneself, to collect one's thoughts.

· Calfa

NBHL (1)

Գօտեմարտի ընդ ըմբշամարտին հանգրիճեալ, եւ ամենեւին զսպեալ։ Յառաջ եւ յետոյ հանգրիճեալ եւ զսպեալ. եւ իբրեւ զսուրհանդակ թեթեւընթաց արշաւէր. (Ոսկիփոր.։)


Հանդարտ, ից

adj. adv.

peaceable, quiet, calm, tranquil, mild;
moderate, staid, sedate, grave, sober;
—, —ս, gently, softly, mildly, tranquilly, slowly;
— լինել, կալ, to remain quiet or tranquil;
— լինել, to have patience, to be patient.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՛չ հանդարտ եւ հեզիկ գայ ի վերայ, այլ յանկարծօրէն առնէ յառաջ խաղացեալ. (Մեսր. երէց.։)


Հանդարտագնաց

cf. Հանդարտահետ.

· Calfa

NBHL (2)

ՀԱՆԴԱՐՏԱԳՆԱՑ. որ եւ ասի ՀԱՆԴԱՐՏԸՆԹԱՑ, ՀԱՆԴԱՐՏԱՀԵՏ. Որ հանդարտ գնայ. կամ մեղմ ընթացիւք յառաջ խաղալով.

Բղխեն աղբիւրք, եւ հանդարտագնաց յառաջանան. (Ասող. ՟Բ։)


Հանդարտեմ, եցի

va. vn.

to tranquillize, to appease, to calm;
to render tranquil, to soften;
to be appeased, calmed, tranquillized;
to abate, to be settled, to diminish, to assuage;
to hold one's peace, to keep silence;
to support, to endure, to suffer, to resist, to be able;
— զկիրս, զամբոխեալ միտս ուրուք, to calm the passions, to relieve anxiety.

· Calfa

NBHL (1)

Զօրութեան բանից քոց ո՞ հանդարտեսցէ։ Երկիս ոչ կարէ հանդարտել ամենայն բանից նորա։ Կամ հանդարտիցե՞ն երիվարք ի մէջ մատակաց։ Չորրորդին ոչ կարէ հանդարտել։ Ոչ կարէր հանդարտել քաղաքն ընդդէմ յուդայ։ Ոչ հանդարտէին հրամանին։ Ոչ հանդարտեսցեն բարկութեան, կամ առաջի բարկութեան նորա։ Ոչ հանդարտեաց իւրում ամբարտաւանութեանն։ Ոչ կարէր երկիրն պանդխտութեան հանդարտել նոցա ի բազմութենէ ընչից իւրեանց։ Ոչ կարեմ միայն հանդարտել ձեզ.եւ այլն։


Հանդարտողական

s.

ethics, moral philosophy.

· Calfa

NBHL (1)

Զհանդարտողական իմաստասիրութիւն առաջի արկանելով։ Ըստ հանդարտողականն իմաստասիրութեան առաքինաբար պայծառացուցանելով. (Մաքս. եկեղ.։)


Հանդերձիմ, եցայ

vn.

to prepare oneself, to get ready, to be in readiness, to set about, to fall to, to be about to, on the point of, going to;
to dress, to put on one's clothes, to clothe oneself;
— ի չու, to get ready or prepare for a journey;
—ձեալ էր դարձ առնել ի տուն, he was ready to return, or was on the point of returning home.

· Calfa

NBHL (3)

ՀԱՆԴԵՐՁԵԱԼ ելոյ, եալք, ելոց. ա.գ. μέλλων, ἑρχόμενος futurus, venturus. Որ ինչ գալոց է, կամ լինելոց, կամ ակնկալելի. առաջիկայ. ապագայ. ապառնի. պատրաստեալ.

Հանդերձեալ ասի՝ որ լինելոցն է, չեւ եւս լեալն։ Վասն զի ակնկալութեամբ սպասեմք առնուլ զառաջիկայն, հանդերձեալ կոչեմք. (Խոսր.։)

Երեք մասունք ժամանակիս, անցեալն եւ առաջիկայս եւ հանդերձեալքն. (Մեկն. ղկ.։)