Definitions containing the research հայր : 1084 Results

Յուռթանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be fertile, fruitful, fecund.

NBHL (1)

Յոր աճեցեալ եւ յուռթացեալ, որդի զհայր փոխանորդեալ. (Շ. վիպ.։)


Յօդապատ, ի, ից

See full entry →

adj. fig.

articulate, surrounded with articulations, corporeal;
well, tersely, elegantly composed or written.


Յօրայ, ից

See full entry →

s.

step-father;
cf. Հօրու.

NBHL (3)

πατρωός, πατρυιός vitricus. Հօրու. խորթ հայր.

Զօրութեամբ յօրայն հայր է. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Զօտար հայրն (զՍուրմակ), եւ զեկամուտ յօրայն (զԲրքիշոյ եւ զՇմուէլ ասորիս). (Խոր. ՟Գ. 68։)


Նազելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

adj.

excellent, praiseworthy, egregious, honourable, respectable;
honest, brave, gallant, reserved, grave, serious;
delicate, nice, pretty, genteel, charming, gracious;
գնացք —ք, majestic port or bearing;
ճեմք —ք, languishing or languid air.

NBHL (1)

Նազելի եւ վայելուչ պատկառանօք պատուէ զսուրբ հայրապետն. (Յհ. կթ.։)


Նաժիշտ, ժշտաց

See full entry →

s.

maid-servant, female domestic, waiting-maid, or waiting-woman.

NBHL (1)

Փրկիչն ընդ իւր ելս արարեալ հոգւոյն եւ ազատեալ, նաժիշտս անուանելով զոգիս հայրապետացն եւ մարգարէիցն սրբոց. ինքն հոգին (յիսուսի) ելանէր, եւ նաժիշտքն ընդ նմա ելեալ գային. (Պիտառ.։)


Նախագիր

See full entry →

adj. s.

written before;
prescribed;
title;
exordium, preamble.

NBHL (1)

Որպէս օրինակն նուրբ նախագրին, եւ ուխտադրութիւն խորանին։ Ի ստորեւ վերինն վարագուրի նախագրոյ հայրականն ծոցոյ. (Նար. ՟Խ՟Դ. եւ Նար. խչ.։)


Նախագոլ, ոյ

See full entry →

s.

pre-existence.

NBHL (1)

Սուրբ կոյսն որպէս թագաւորական հայրենեաց նախագոլով՝ ի թագաւորական հայրենիսն դաւթի առաքիւր. (Գր. սքանչ.։)


Նախագոյ, ից

See full entry →

cf. Նախագոյակ.

NBHL (1)

Ոչ յումեքէ նախագոյէ ծնան հայր եւ որդի, զի եղբարք կարծեսցին, այլ՝ հայր սկիզբն է որդւոյ. (Կիւրղ. գանձ.։)


Նախաժամանեմ, եցի

See full entry →

va.

to come, arrive or get before, to get the start of;
to outstrip, to out-walk.

NBHL (1)

Սկսանի ասել (անառակ որդին), եւ հայրն նախաժամանէ. (Բրս. ապաշխ.։)


Նախածին

See full entry →

adj. s.

created, born or produced first;
bearing young for the first time;
first-born;
նախածինք, cf. Նախնիք.

NBHL (3)

ՆԱԽԱԾԻՆ. πρόγονος progenitor. իբր Նախածնօղ. նախահայր, նախամայր.

Զի՞նչ սորա անուն, կամ ո՞վ, որ սորա հայր, եւ հաւ նոցա նախածին. (Աթ. ՟Ժ՟Բ։)

Զանազանեալ նախածինն, եւ առաջնածինն. առաջնածին՝ արուն, իմաստունն (իբրեւ հայր). իսկ վատթարն, իբր թէ ընդհանուր նախածին ընտանացեալ ընդ ախտաւորս հիւթանիւթսն, որք զօրէն մօր ծնանին. (Փիլ. լին. ՟Դ. 160։)


Նախածնող

See full entry →

s.

first father or mother;
—ք, forefathers, ancestors.

NBHL (1)

πρόγονος progenitor, majores. Նախահայր, նախամայր. նախահաւ. նախնիք. եւ Սկզբնապատճառ՝ աստուած.


Նախակարծ

See full entry →

adj.

prejudiced.


Նախահաւ, ու

See full entry →

s.

great-grandfather.

NBHL (1)

ՆԱԽԱՀԱՒ. որպէս Նախահայրն ադամ. ամմէնուն առջի պապը.


Նախամեծար

See full entry →

adj.

preferable, better, preferred, most esteemed;
— առնել, ընտրել, համարել, to prefer, to like better, cf. Նախամեծարեմ.

NBHL (1)

Ի դասս հայրապետաց նախամեծարեցար. (Ոսկ. լուս.։)


Նախանձ, ու

See full entry →

s. adv.

envy, jealousy;
rancour, hatred;
emulation, rivalry;
zeal, fervour, warmth;
տիրասէր —, attachment, affection;
zeal;
առ —ու, enviously, invidiously;
— կրել յումեքէ, to be envied;
—ու մաշիլ, to pine away with envy, to be eaten up with;
ի —բարկութեան բրդիլ, to burst with envy;
ի — բարկութեան բրդիլ, to burst with envy;
առնուլ, բերել, ի — բերիլ, մտանել, to envy, to be envious of, to grow jealous, to bear envy, cf. Նախանձեմ;
to rival, to vie with;
— արկանել յոք, ի — ածել զոք, to fill with jealousy or envy, cf. Նախանձեցուցանեմ;
to move, excite or provoke to emulation;
ի — գրգռել զոք, to arouse the jealousy of, to create envy;
խնդրել զ—, to revenge, to take vengeance;
վառիլ —ու ընդ, to become jealous;
ի — վառիլ ընդ ումեք, to be jealous of;
— դնել, to emulate, to rival;
ի — նմանութեան ուրուք կրթիլ, to emulate a person, to desire to imitate him;
— առաքինութեան դնել ընդ ումեք, to desire to emulate a person's virtues;
— առնել, to fascinate, to charm, to bewitch, to cast a spell on;
ո՜ անմիտ գաղատացիք, ո՞ — արար զձեզ, o foolish Galatians, who hath bewitched you?.

NBHL (1)

Նախանձ վասն հայրենի կրօնիցն առեալ. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Նախանձաւոր, աց

See full entry →

adj. s.

zealous, full of zeal, desirous, ardent, fervent;
emulous;
zealot, emulator, rival, competitor;
envious, jealous;
— լինել, to be zealous;
to bear envy, to be envious of;
to vie with.

NBHL (1)

Նախանձաւոր եւ հետեւօղ հայրենի առաքինութեանցն լեալ. (Խոր. ՟Ա. 8։)


Նախաշաւիղ, ւղի, ւղաց

See full entry →

s.

fore-runner, precursor;
preliminary, introduction.

NBHL (2)

(Աստուած) սկզբնահայր եւ նախաշաւիղ սիրոյն ընթացից. (Նար. ՟Լ. (որպէս եւ Քրիստոս ասաց, ես եմ ճանապարհ եւ այլն)։)

Կոչեմ եւ զնա նախաշաւիղ ճանապարհ, եւ լուսաւորութեանցն մերոց հայր երկրորդ. (Խոր. ՟Բ. 89։)


Նախապատիւ

See full entry →

adj.

worthy of the greatest honours, of greater consequence, first in dignity, most esteemed, honoured, preferred;
— լինել ումեք, to be preferred to another, to obtain the preference.

NBHL (1)

Դարձ առնէր ի հայրապետական աթոռն առ նախապատիւ եղբայրն տէր գրիգորիս. (Պտմ. ՟Ժ՟Զ։)


Նախապետ

See full entry →

cf. Նահապետ.

NBHL (1)

Նախահայր. patriarcha եւ princeps. Նահապետ. (որպէս յօրինակս ինչ Ելից. ՟Զ. 14. եւ այլն).


Նախասարկաւագ, ի

See full entry →

s.

archdeacon.

NBHL (1)

Առ որ մատուցեալ նախասարկաւագն՝ զնշխարն դնէ ի մաղզմայն։ Յետ որոց գայ հայրապետն՝ պաշտպանեալ յիւրոց նախասարկաւագացն. (Պտրգ. ոսկեբ։ Մաշտ.։)


Նախաստեղծ, ից

See full entry →

cf. Նախաստեղծիկ.

NBHL (1)

Ծնունդ հողածնի նախաստեղծին։ Զնախաստեղծն զհայր աշխարհի. (Իմ. ՟Է. 1։ ՟Ժ. 1։)


Նախատ

See full entry →

s. adj.

insult, outrage, injury, opprobrium, shame, infamy;
infamous, ignominious, opprobrious, base, villainous;
despised, scorned, vile;
— լինել, to become an object of scorn or ignominy, to be infamous.

NBHL (1)

Բարեկամ մարդոյն աստուած էր. յորմէ նախատ եղեւ հայրն մեր՝ ասելով, կինս զոր ետուր. Համամ առակ. ուր կա՛մ ընթերցի՛ր, յոր նախատ (այսինքն նախատօղ) եղեւ ադամ. եւ կնո իմա՛, յանդիմանեալ եղեւ, եւ ետ պատասխանի անտեղի։


Նախատակոծ

See full entry →

adj.

loaded with insult, shame or abuse, insulted, affronted;
— առնել, to load with abuse, to insult, to affront;
— լինել, to be covered with opprobrium, loaded with abuse.

NBHL (1)

Մերկացեալ նախահայրն ի փառացն՝ նախատակոծ ամաչեաց. (Զքր. կթ.։)


Նախատեսութիւն, ութեան

See full entry →

s.

foresight, prevision;
prophecy.

NBHL (1)

Ըստ նախատեսութեան հայրապետին Յակոբայ. (Կիւրղ. ղկ.։)


Նախկին

See full entry →

cf. Առաջին.


Նախնական, ի, աց

See full entry →

adj.

primitive, ancient;
primordial, primitive (soil);
— թիւ, primary number.

NBHL (1)

ἁρχαῖος antiquus, pristinus, priscus, vetus. Սեպհական նախնի իրաց եւ նախնեաց. հին. վաղեմի. հայրենի, եւ նախկին. առաջին. նախագոյ. սկզբնական, եւ անսկզբնական.


Նախնի, նւոյ, նեաւ

See full entry →

adj. s. adv.

first, primitive, ancient, old;
ancient, chief;
—ք, the ancients, ancestors, antecessors, forefathers;
ի —նումն, anciently, formerly, in times past, in former ages.

NBHL (2)

ἁρχαῖος antiquus, pristinus πρῶτος primus πάτριος patrius προγονικός avitus. Նախն. առաջինն. նախնական. նախկին, հին. հայրենի. գլխաւոր. աւագ. բուն.

ՆԱԽՆԻ. գ. Գլխաւորն. աւագն. պետ. նահապետ. գլուխ. նախահայր. սկիզբն. բունն.


Նահապետական, ի, աց

See full entry →

adj.

patriarchal.


Նահապետութիւն, ութեան

See full entry →

s.

patriarchate;
principality;
family house.

NBHL (1)

Իշխանք նահապետութեան ցեղից որդւոցն Իսրայէլի։ Իշխանք նահապետութեանց ցեղիցն Իսրայէլի։ Այր ըստ իւրաքանչիւր նահապետութեան հանդերձ զօրու իւրեանց։ Դնեմ ծունր առ Հայր տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի. ուստի ամենայն նահապետութիւն յերկինս եւ յերկրի անուանի, եւ այլն. (այսինքն հայրութիւն՝ հայրապետութիւն՝ եւ իշխանապետութիւն)։


Նահատակադիր, դրաց

See full entry →

s.

agonotheta, athlotheta.

NBHL (1)

Յառաջինսն հայեսցուք. ի նահատակադիրն հայեցան, եւ կատարեցան. (Եղիշ. հայր մեր.։)


Նահատակուհի, հւոյ

See full entry →

s.

martyr.

NBHL (1)

Զայսոսիկ ասելով նահատակուհին, լուսաւ հայրն, եւ հնարէր անհանդուրժելի հասուցանել զնահատակուհոյն տանջանս. (Ճ. ՟Ա.։)


Նամակակիր

See full entry →

s.

letter-carrier, postman, messenger, courier, post.

NBHL (1)

Հրեշտակ զոմն նամակակիր ի սեպհականն իւր հայրենական գաւառն առաքեաց. (Նար. խչ.։)


Նաւակից

See full entry →

adj. s.

voyaging together;
fellow-voyager.

NBHL (1)

Նաւակից մեղ եղեւ փիլաքր՝ սարկաւագօք հայրապետին կոստանդինուպօլսի. (Շիր. զանձնէ։)


Յաջորդեմ, եցի

See full entry →

va. vn.

to cause to succeed, to replace;
cf. Յաջորդիմ.

NBHL (2)

Աբրահամու հայրն ամպարիշտ էր, այլ չյաջորդեաց զանօրէնութիւնն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։)

Զկնի Մակարիոսի զաթոռ հայրապետութեան Երուսաղէմի յաջորդէ Կիւրեղիոս. (Սանահն.։)


Յաջորդութիւն, ութեան

See full entry →

s.

succession;
inheritance;
continuation, order, series;
— իրաց, series of affairs;
— աղետից, եղեռնութեանց, succession, concatenation, series of misfortunes, of crimes.

NBHL (1)

Որ ըստ հայրենի յաջորդութեան քահանայապետութիւնն եւ իշխանութիւն. (Եւս. քր. ՟Բ։)


Յառաջ

See full entry →

cf. Յառաջս.

NBHL (2)

Որ ի հարաշարժ ի յաղբերէն յառաջ բղխեալ անհատաբար ի յորդւոյ տիրապէս սուրբ հոգին։ Որ ի հայրական իսկութենէն յառաջ բղխեալ աղբիւր լուսոյ։ Որ հրաբորբոք ծաւալմամբ յառաջ խաղացեալ. (Շար.։)

Անուանք՝ որ առանձինն. անըսկըզբանն հայր, եւ որ առանց սկզբանն ծնաւ՝ որդի. իսկ որ առանց ծնանելոյն յառաջ եկն եւ երեւեցաւ, Հոգի Սուրբ. (Առ որս. ՟Ե։)


Յառաջագահ

See full entry →

adj. s.

placed in the chief seat, seated in the highest place;
president;
—ք, precedence, primacy, the first, highest or most honourable place.

NBHL (1)

Վասն տալոյ սմա տեղի ի հայրական խնամոցն յառաջագահ դասուն. (Մաշտ.։)


Յառաջահաւատ

See full entry →

adj.

believing first of all men.

NBHL (1)

Աբրահամ՝ յառաջահաւատն պարծանօք արդարեւ իսկ հայր անուանեալ. (Ագաթ.։)


Յառաջատես, աց

See full entry →

adj.

foreseeing;
provident;
cf. Զգուշութիւն;
— լինել, to foresee.

NBHL (1)

Տեսանողացն յառաջատես եւ նախագուշակ երգաբանութիւնք։ Զոր յառաջատես եղեալ եւ հայր սորին Սողովմոնի։ Աստուած յառաջատես է քան զստեղծուլն. (Նար. խչ. եւ Նար. երգ.։)


Յարեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Յարեցուցանեմ.

NBHL (1)

Այր մի օտարական եւ անաշխարհիկ եկիր յարեցար ի մեզ։ Թողցէ այր զհայր եւ զմայր իւր, եւ յարեսցի ի կին իւր։ Իւրովք զօրօք, եւ այլովք սիրելովք յարեցելովք յինքն։ Չա՛ր է ամբարհաւաճութիւն, եւ որ ի նոյն յարին ախտք հոգւոց։ Յարի այս եւ յամենայն ոք որ ի վիշտսն իցեն. (Ագաթ.։ Խոր. ՟Բ. 70։ Իգն.։ Նախ. սղ.։)


Յարութիւն, ութեան

See full entry →

s. fig.

resurrection;
act of rising;
elation, puffing up, pride, haughtiness;
օր յարութեան, sunday.


Յաւակնիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to assume, to arrogate, to take too much on oneself, to pretend to, to presume.

NBHL (1)

Եթէ ոք հակաճառական բանիւ յաւակնի կապտել զհայր ի յիւրմէ բանէն. (Նար. ՟Լ՟Դ։)


Յաւելում, լի

See full entry →

va.

to add, to increase, to augment;
to join, to adjoin, to insert, to interpolate, to apply, to supply;
to reckon, to add up;
— խօսել, to repeat, to say again, to reply, to rejoin;
— ի զօրութիւն, to redouble one's strength;
— ոյժ ումեք, to sustain another's efforts;
— զինչս իւր, to increase one's wealth;
աւուրս յաւուրս —, to lengthen life;
— զվարձս ծառայի, to raise the wages of a domestic;
յաւել յիս զօրութիւն, it gave me new strength;
եւ յաւել ծնանել, and then brought forth;
ոչ եւս յաւելից անիծանել, will never curse again;
մի եւս յաւելուցուք տեսանել զերեսս իմ, see my face no more.

NBHL (1)

Յաւելաւ հայր իմ (ի յառաջադիմութիւն), եւ եհան դեւ յեղբօրէ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)


Յաւիտենադիր

See full entry →

adj.

established from the beginning of the world, from time immemorial, perpetual, eternal.

NBHL (1)

Զայրն արդար՝ հայր աշխարհի երկրակալ՝ յաւիտենադիր ուխտիւն կացուցեալ։ Յաւիտենադիր սահմանացն Աստուծոյ հնազանդեալ գնասցեն. (Ագաթ.։)


Մխիթարեմ, եցի

See full entry →

va.

to console, to soften, to soothe, to comfort, to relieve sorrow or vexation, to alleviate.

NBHL (1)

Սուգ ունէր, եւ եկին մխիթարել զնա, եւ ոչ կամէր մխիթարել (իլ)։ Մխիթարեաց զնոսա, եւ սփոփեաց զսիրտ նոցա։ Մխիթարէր զնոսա յօրինացն եւ ի մարգարէից։ Եկեալ էին, զի մխիթարեսցեն զնոսա վասն եղբօրն։ Զիւրաքանչիւր ոք ի ձէնջ իբրեւ հայր զորդիս մխիթարէաք եւ սփոփէաք։ Մխիթարեցէ՛ք զկարճամիտս։ Մխիթարել զամենայն սգաւորս։ Մխիթարեցին զանձինս, եւ գնացին ի մարտ։ Ի ծառայս իւր մխիթարեսցի։ Մխիթարեցաւ տէր ի հեծութենէ նոցա.եւ այլն։


Մխիթարիչ, չի, չաց

See full entry →

s. fig.

consoler, comforter;
the Comforter, Paraclete, Holy Ghost.

NBHL (1)

Եւ ես աղաչեցից զհայր, եւ այլ մխիթարիչ տացէ ձեզ։ Մխիթարիչ հոգին սուրբ, եւ այլն։ Լինել մխիթարիչ սուրբ առաքելոցն։ Մխիթարիչ սուրբ առաքելոցն առաքեցեր սուրբ զհոգիչ։ Զմխիթարիչ սուրբ հոգին, որ փոխան միածնին իջեալ ի հօրէ. (Շար.։)


Մշակ, ի, աց

See full entry →

s.

husbandman, farmer, tiller, cultivator;
man-servant, domestic, servant.


Մոռանամ, ացայ

See full entry →

va. vn.

to forget, to be forgetful or unmindful of, to neglect;
— զասելին, to be at a stand, to stop short, not to know what to say, to be put to a stand or to an ou-plus;
մի՛ մո ռանար զիս, don't forget me;
to be forgotten, to fall into oblivion.

NBHL (1)

Ծանեար ո՛վ մարիամ, որ ինչ հայրապետացն եւ մարգարէիցն մոռանիւր. (յն. ոճով. այսինքն ծածկիւր) (Ճ. ՟Գ.։)


Մոռացկոտ, աց

See full entry →

adj.

forgetful, unmindful, liable to forget;
cf. Մատն.

NBHL (1)

Մի՛ բնաւ մոռացկոտք լիցուք ի սաղմոսս եւ յօրհնութիւնս. (Եղիշ. հայր մեր.։)


Մուծանեմ, ծի

See full entry →

va.

to introduce, to give entrance, to cause to enter, to thrust or poke in, to insert;
to conduct, to guide, to lead;
to admit, to receive;
to think, to excogitate, to invent;
to adduce, to allege.

NBHL (1)

Որդեհայրութիւն ի ներքս ածեալ մուծանես. (Յհ. իմ. երեւ.։)