idolatrous.
Քարանց եւ փայտից յիմարութիւնքնն, եւ ուրուապաշտ թմբրութիւնքնն անզգամութեանց. (Ագաթ.։)
falsely;
apparently.
Օրինակաւ իմն, նմանութեամբ, կամ առակաւ.
sorcerer.
Որ առնէ ուրուականս իմն պատիրս. կախարդ. դիւթ.
the twenty fifth letter of the alphabet, and the nineteenth of the consonants;
seven hundred, seven hundredth.
Գիր բաղաձայն ի կարգէ կրկնակաց, անուանեալ Չա կամ Չայ, թաւ քան զջէ, որ է թաւ քան զճէ. ըստ լտ. չէ, եւ ըստ պրս. եւ թ. չիմ. իսկ յոյնք եւ եբրայեցիք եւ նմանիք նոցին անմասն են յայսպիսի հնչմանց, զորս վերածեն ի գ, կամ ի կ, կամ ի ք.
Որ միշտ լուեալ՝ անտես լինին, քանզի չունիմ ականջ ներքին. (Յիսուս որդի.։)
Ոչ միայն զքահանայութիւնն չառ, այլեւ ի թագաւորութենէ անտի եւս անկաւ բորոտութեամբ։ Չհաւանականն իսկ անհաւատիցն առաւել հաստատեսցի ի միտս։ Որք յանցաւորս որպէս ի չանցաւորս յուսայցեն։ Յորժամ հասանէ դեւն ի մոլին, զչլուրս եւ զչլեալս տայ խօսել։ Արդարութիւն՝ ոչ միայն առ ընչիցն չագահելոյ, այլեւ որ այլով ախտիւք չախտանայցէ։ Արտաքին յունաց չիմաստուն իմաստունքն. (Ոսկ. ես.։)
ՉԵՄ. չեղէ, չեղեալ. եւ այլն. cf. ի բայն Եմ, Եղանիմ, եւ Լինիմ։
Իբրեւ զչիմէջ վկայս գործոցն (այսինքն անգործ գործոց վկայս) անվաւեր կացուցին. (Եւագր. ՟Ժ։)
low birth, ignobility;
vileness.
Անցանելով ըստ սահման բնութեան՝ անկանիցիմք ի չազնուութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 21։)
cumin.
Կիմին. չաման։ Կարամ, կարոգին. վայրի չաման. չամանուկ. (Գաղիան.։)
cf. Յանդիմանեմ.
ill-natured, perverse, ill-bred, ill-trained, ill-mannered, spiteful, malignant, malicious, malevolent, evil-disposed, inclined to evil;
immoral;
— լինել, to be ill-mannered, uncivilised, rough, rude.
Յոյժ է չարաբարոյ՝ որ ոչ մինչեւ յայսոսիկ յառաջ անցանիցէ». (Առ որս. ՟Է.) իմա՛ անզգամ, որպէս անզգայ, տգէտ։
Նենգեալ՝ վասն բազում չարաբարոյս ցուցանելոյ՝ անդստին յիւրոց բարեկամաց կոշկոճեալ մեռանէր». (Որպէս եւ Եւս. քր. ՟Ա.) իմա՛ վասն չարաբարոյ երեւելոյ, կամ չար բարոյս յանձին բերելոյ։ Այլ հոմաձայն է եւ յն. իբր չարաբարոյ, կամ չարաբարութիւն։
bringing ill, disastrous, fatal.
Չարաբեր թիւնիւք ելից նա (սիմոն մոգն) զգահագլուխ քաղաքն հռոմայ. (Ճ. ՟Ը.։)
fierce as a wild beast;
mordacious, biting.
(Ցանկութիւն) չարագազան եւ ժանտատեսակ իբրեւ զգորտն. (Անյաղթ հց. իմ.։)
cf. Չարահնար.
Գտիչ չարեաց. չարահնար. չարիմաց.
very bad, worse;
more wicked;
of a bad colour;
cf. Չարաչար;
եւ որ —ն էր, and that which was most deplorable.
Զի՞նչ ստել չարագոյն կայցէ քան զոչ խոստովանել զքրիստոս մարմնով եկեալ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Երկոքեանս յանգիւտ կորուստն մատնիմք. եւ թերեւս ես չարագո՛յն քան զքեզ. (Եղիշ. ՟Բ։ 2)
evil-doing, wicked, delinquent, criminal, rascally, nefarious, felonious.
Եթէ դատիմք զնա ընդ այլ չարագործսն. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ի կենաց ի մահ զօրէն չարագործաց յուղարկիմք. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 10։)
to do mischief, to work evil, to injure;
to frame plots or conspiracies, to conspire.
Հնարաւորեալք զամենայն հնարս առ ի չարագործել զմիմեանս եւ յապիրատել. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
spent with fatigue.
Ասաց այն սեաւ թագաւորն ցկախարդն՝ թէ իմ չարադա՛տ մշակ, այսօր ի՞նչ ես արարեալ, եւ կամ ի՞նչ ես վաստակեալ. (Ոսկիփոր.։)
evil genius, devil;
possessed with a devil;
diabolical, wicked.
Որք վատահաճոյքն եղեն աստուծոյ, չարադեւք են։ Ոչ կամին վերամբարձ ուղղել վատշուէրքն եւ չարադեւք. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին.։)
Սաստեա՛ եւ իմ չարադիւին, որպէս եւ յա՛յն ժամ ըզնոսին. (Յիսուս որդի.։)
demoniacal wickedness, abominable malice;
misadventure, very great misfortune.
Չարադիւութեանն յուսահատութիւն, եւ բարեպաշտութեան ժառանգութիւն, բարեբաստութիւն հոգւոյ. (Փիլ. իմաստն.։)
ignoble, obscure, low, vile.
Այսպէս եւ այլքդ ամենայն չարազգիք (ախտք). (Անյաղթ հց. իմ.։)
cruelly tormented, ill-treated, vexed, oppressed;
very painful, very grievous;
— տանջել, to torment, to torture;
— մեռանել, to die under atrocious tortures.
Այսպիսի չարալլուկ եւ մահկանացու (ախտ) ախտանայ ոգին այսուիկ. (Անյաղթ հց. իմ.։)
ill-counselling, perverting, leading astray.
Հակառակ մարգարէանայ չարախրատիցն, որք ասէին՝ թէ ոչ գերիմք. (Նախ. եզեկ.։)
evil-speaking, slanderous, backbiting, talebearing, calumniating, detracting, defaming;
— լեզու, venomous tongue, slanderer, backbiter;
— լինել, cf. Չարախօսեմ.
Ի վերայ անսանձ բերանոց եւ չարախօսից դուրս դնելով. (Փիլ. իմաստն.։)
Մի՛ համարիք, եթէ ես չարախօս ինչ իցեմ զձէնջ առ հօր. գոյ որ չարախօս կայ զձէնջ։ Սկսան չարախօս լինել զնմանէ։ Եղեն չարախօս զհրէից առ նաբուգոդոնոսորայ։ Դարձաւ անդրէն առ թագաւորն չարախօս լինել զնմանէ։ Որ չարախօս կային զանձնէ իմմէ։ Չարախօս կային զինէն առ տէր. եւ այլն։
slander, detraction, defamation, calumny, false accusation, aspersion;
tittle-tattle, gossiping;
— մատուցանել զումեքէ, to accuse a person.
Սպասէին, զի գտանիցեն չարախօսութիւն զնմանէ։ Զի՞նչ չարախօսութիւն մատուցանէք զառնէն զայնմանէ։ Զերիցուէ չարախօսութիւն մի՛ ընդունիցիս. (Ղկ. ՟Զ. 7։ Յհ. ՟Ժ՟Ը. 29։ ՟Ա. Տիմ. ՟Ե. 19։)
presenting the characteristics of a malignant ulcer, pestilential, infectious, contagious;
pestilence.
Սկսաւ հատանել (այսինքն ջարդել, ախտն) զոր չարակեղն իմն կոչեն. իսկ այլքն ժանդ անուանեն. (Բուզ. ՟Դ. 13։ Իսկ Եւս. պտմ. ՟Ա. 8.)
cf. Չարակնեայ.
Տան զինքեանս պճնութեան ... արակն, եւ այլ ազգի ազգի դեղոց եւ հնարից». (Բրսղ. մրկ.) իմա՛ զկանացի չարարուեստութիւնս առ ի յաչաղել (այսինքն նազար տալ) կամ վնասել աչօք։
evil-eyed, envious, malignant, malevolent.
Որ ոչ բնութեամբ չարակնեայ եւ չարասէր. (Փիլ. իմաստն.։ 1)
to look on with an evil eye, with displeasure, enviously, to envy.
Ընդ ոմանս նախանձել եւ չարակնել։ Ոչ չարակնեմ ընդ արժանիս. (Փիլ. իմաստն.։)
Չարակնելով չարակնէք, եւ խաբէք զիս». (Մաղաք. ՟Գ. 9.) իմա՛ խոժոռ հայել ի բացուստ. խնայել չարակնութեամբ։
evil eye, malevolence, envy, jealousy;
immodest, lascivious glance.
Առ սոցա չարակնութիւն եւ դառնութիւն զայն ասացից։ Բարերար եւ մարդասէր է աստուած, զչարակնութիւնն յինքենէ ի բաց հալածեալ. (Փիլ. իմաստն.։)
to defame, to disparage, to sneer at, to blacken, to asperse.
Զսոսկալի խորհրդոյն ժամն չարահամբաւել. (Կլիմաք.։)
of evil origin, bad, wicked;
bad, unpleasant, disagreeable.
Փոխակերպեալ ի չարութիւն, եւ զիւրեանցն յայլս տուեալ չարահաւ. (Անյաղթ հց. իմ.։)
erroneous belief, error, perfidy.
Հատանէ ի հիմանց զհերձուածողացն չարահաւատութիւն. (Շ. ՟ա. յհ.։)
meditating or contriving evil, malignant, malicious, bad, wicked.
Չարահնար նենգողն իմ։ Չարահնար իշխանքն. (Ճ. ՟Գ. ՟Բ։)
Չարահնար դեղատութիւն, որում դուք կախարդ ասէք. (Անյաղթ հց. իմ.։)
Չարահնար խորհրդոցն։ Չարահնար իմաստից, մեքենայից, զինուց, եւ այլն։ Վասն չարահնար իմաստակութեան բանագտութեանն։ Ի չարահնար խարդախութեանցն պատրանս. (Եղիշ. ՟Գ։ Աթան. ՟Է։ Ճ. ՟Բ.։ Ոսկ. լուս.։ Փիլ. լին. ՟Դ. 87։ Պիտ.։)
Գելարանօք՝ անուօք եւ առասանօք չարահնար տանջեալ». (Շար.) իմա՛ իբր ածական անհոլով, եւ կամ մակբայ՝ չարարուեստաբար։
craftiness, astuteness, guile.
Ոչ պարզաբար բերեն յառաջ զբառսն, այլ նենգութեամբ իմն եւ չարահնարութեամբ։ Չարահնարութեամբ ասեն։ Բթել առ այսոքիւք զբանսարկուին չարահնարութեան խայթոց. (Պրպմ.։)
nasty-smelling, rancid, stinking, fetid, infected, foul.
Չիք ինչ չարահոտ քան զմեղս։ Եւս չար քան զնեխութիւն եւ զփտութիւն չարահոտ են մեղքն։ Զի՞նչ չարահոտ քան զամպարշտութիւն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Բ։ Իսիւք.։)
harsh-voiced;
ill-sounding;
defamed;
blaspheming;
cacophonic.
Առ իւր անօրէն չարաձայն ճարիմացութեան. (Կիւրղ. ի կոյսն.։)
impious, sectarian.
Ոչ է պարտ ի չարաղանդ մծղնէիցն տեղիս բնակել ումեք. (Յհ. իմ. ատ.։)
worthy of a cruel death;
mortally, to death;
— առնել, սատակել, to kill, to slay barbarously, to massacre;
— լինել, զմահ — մեռանել, to die, to perish miserably.
Չարիմաց եւ չարամահ, եւ ամենայն անարգանաց արժանի. (Ճ. ՟Գ.։)
Զմանուկն ի ձերբաձգութենէ առ իրեարս՝ չարամահ առնելով. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
a bad or wicked mother;
unhappy mother.
Այսպէս չարամայրքն՝ քորք քերցն, դստերք երկուցն ցանկութեանց (ընչից եւ մարմնոյ) աւելի ժանտագոյն զտեսակսն ունին. (Անյաղթ հց. իմ.։)
cf. Խորամանկ.
cf. Խորամանկ. κακούργος . Չարամանկ զիմաստունն (ասեն յաչաղկոտք), եւ զմեծ վայելուչն իբրեւ զամպարհաւաճ բամբասեն. (Բրս. մախ.։)
fighting with rabid fury;
combatting with malice.
Ընդդիմակռուութիւն ընդդէմ չարամարտ բռնաւորին. (Յհ. կթ.։)
resentful, revengeful, rancorous, spiteful;
— լինել, to bear or owe a grudge, to foment rancour or hate.
Չարայուշքն յանդիմանին ի պատժին. (Համամ առակ.։)
Մի՛ յետ թողութեանն չարայուշ լինիցիմք մտօք, որպէս բազումք. (Երզն. մտթ.։)
extremely envious;
vying in evil.
Զհաբէլ վասն յեղբօրէն զչարանախանձն կրելոյ». (Կամրջ.) իմա՛ կամ ընթերցի՛ր՝ զչար նախանձն։
disastrous, dismal, very grievous;
baleful, atrocious, ferocious.
Զչարաշշուկ զչարիմաց խորհուրդս. (Յհ. կթ.։)
bad, very ignoble, vile, infamous;
wicked, ferocious, cruel;
unfortunate, miserable, pitiful.
Ունին չարաշուք տեսակս գազանաձեւս թունաւորս. (Անյաղթ հց. իմ.։)
Վնասաբեր իմն ոսոխեալ սղոխք ի չարաշուքն հասեալ մերձակայսն կացուցանեն անձինս ի տգեղութեան ձեւի». (Պիտ.) այլ ձ. չարաշունչ. եւ այլ՝ չարաշունք։
very ill, very bad, detestable, execrable;
excessive, extreme, great, enormous;
cruel, atrocious, unmerciful, insufferable;
very bad, worse, wickedly, cruelly, unmercifully;
very, much, enormously, extremely, greatly;
basely, miserably, detestably, abominably, execrably, devilishly;
— վարել, ի կիր ածել, to misuse, to make a bad use of.
Չարաչար՝ բարկութեամբ վարեցաւ ընդ իս։ Չարաչար եւս քան զնոսա ի վերայ հասեալ դատէր զքաղաքն։ Վէրքն չարաչար պատառեալ էին։ Դուստր իմ չարաչար այսահարի։ Լուսնոտի եւ չարաչար հիւանդանայ։ Անդամալոյծ չարաչար տանջեալ։ Վասն զի չարաչար խնդրէք.եւ այլն։
impious;
heretic;
idolatrous.
Արդ ե՛կ խոստովանեա՛ յառաջասացելոցն զքեզ մի ոք գոլ ի չարապաշտից. (Յհ. իմ. երեւ.։)
impiety;
heresy;
idolatry.
Արիոսի գտանիս չարապաշտութեանն զուգաձայն։ Եւ սորա (բէլայ) խաւար չարապաշտութեանն զբոլոր տիեզերս ընդ իւրեւ կալեալ կուրացոյց։ Ուղղաձիգ արարեալ ջաղխեսցուք զվեհագոյն եւ զգերակացեալն ի նոսա չարապաշտութեանն ագամ (զգլուխ չար աղանդոյն). (Յհ. իմ. երեւ. եւ Յհ. իմ. պաւլ.։)
cf. Չարաչար.
Որք ըստ եւտիքեայ եւ կամ յուղիանեայ չարապէս զմին իմացեալ ասէին. (Յհ. իմ. երեւ.։)
inclined to evil, perverse, evil-minded, malevolent, malignant, wicked, mischievous.
Բարեատեաց եւ չարասէր է վատթարն բնութեամբ. (Փիլ. իմաստն.։)
Փոփոխեա՛ զչարասէր կամս մտաց իմոց. (Սարկ. աղ.։)
tormenting, fastidious, troublesome;
— լինել, to be in difficulties, to suffer extremely.
Ըստ չարատանջ իմաստիցն իւրեանց սոդոմականաց ի գերութիւն վարէին. (Յհ. կթ.։)