bark;
peel;
rind;
husk;
shell;
outside.
ԳՒՌ (dialectal) Ներկայանում է 12 ձևով, որոնք կարելի է դասաւորել հետևեալ ձևով. 1. Զթ. և Սվեդ. գիղիվ (<կեղև). 2. Սեբ. գէղէբ (<*կեղեբ). 3. Ակն. գէղօփ (<*կեղոփ). 4. Մկ. քէղվունք՝, Տիգ. քէվիխ՝ որ շրջուած է *քէխիվ ձևից (<քեղև). 5. Ալշ. քէղեբ (<*քեղեբ) 6. Բլ. Մշ. քէղեփ, Ոզմ. քեղէփ (<*քեղեփ). 7. Երև. կլէպ (<*կլեպ). 8. Շլ. քլէպ (<*քլեպ). 9. Ղրբ. քլէվ (<*քլև). io. Արբ. Եւդ. Երզ. քլէֆ (<*քլեֆ). 11. Սեբ. քէ-լէֆ (<*քելեֆ). 12. Տր. ղալաբ։-Այս բո-լորը կարելի է վերածել 4 խումբի.-1. կեղև, կեղեբ, կեղոփ. 2. քեղև, քեղեբ, քեղեփ. 3. կլեպ. 4. քլեպ, քլև, քլեֆ, քելեֆ, ղալաբ։ Երբեմն երկու ձևերն էլ գործածական են միևնոյն բարբառում, տարբեր առումներով. օր. Սեբ. գէղէբ «ընկուզի կամ ծառի կեղև», քէլէֆ «ձուի կեղև»։ Բայական ձևով ունինք ի մէջ այլոց՝ Ակն. գէղվիլ, Պրտ. գէղբէլ, Ասպլ. գէ՛ղբէլ, Սվ. գէբէղէլ (շրջուած *գեղե-բել ձևից), Ալշ. քէղբել, Մշ. քէղփել «կեղե-ւել, ստկել, կեղևը հանել»։ Նոր բառեր են կեղուել, կեղևուիլ, կեղեւահան, կեղվտուք, կլպել, անկլպել, կլպահան, կլպոտել։ Նկա-տելի է որ բառիս հոմանիշ խեճեպ ձևն էլ ներկայ բարբառների մէջ այսքան զանառան կերպարանքներ ստացել է և տարակոյս չը-կայ՝ որ խեճեպ և կեղև իրար վրայ փոխա-դարձաբար ազդած և իրար կերպարանա-փոխած են։ Այնուամենայնիւ կեղև և կլեպ այնպէս հեռու են իրարից և այնպէս ան-վերածելի, որ անհրաժեշտ է ընդունիլ թէ սրանք ասորի բառի զանազան տառադար-ձութիւններն են՝ տարբեր շրջաններում փո-խառեալ։-Կլեպ ձևի վկայութիւնն ունինք 1788 թուից, Կ. Սարաֆեան, Բանալի գի-տութ. Ս. Պետերբ. էջ 68։
Իբրեւ զկեղեւ նռան այտք քո. (Երգ. ՟Դ. 3։)
Զփայտ. ինչ գեղեցիկ սղոցեալ՝ քերեաց ճարտարութեամբ զամենայն կեղեւ նորա. (Իմ. ՟Ժ՟Գ. 11։)
Կեղեւեաց զնոսա յակոբ կեղեւ սպիտակ. (Ծն. լ. 37.) (այսպէս է ի յն. եւ ի հյ. յօրինակս ինչ. իսկ յայլս, եւ եղեւ սպիտակ)։
Խիստ եւ անուտելի է կեղեւ արմատոյն։ Վասն նոցա խնամարկէ արմատոյն, եւ համբերէ դառնութեան կեղեւոյն. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
having a tough rind, thick-skinned.
Որոյ կեղեւն է կարծր.
Զգուշասցի ախտացեալն ի կարծրակեղեւ պտղոց. (Բժշկարան.։)
scale;
shell;
cf. Կեղեւ.
λεπίς, λέπος squama, lamina. Կեղեւք, թեփք, կամ թիթղունք իրաց. քոս. (ռրպէս չորացեալ կեղեւք բորոյ)
Անկան յաչաց նորա իբրեւ կեղեւանք. (Գծ. ՟Թ. 18։)
Ընկեա՛ ի բաց զկեղեւանս ախտալից աշխարհիս. (Եղիշ. միանձն.։)
to bark;
to peel, to pare;
to shell;
to scale.
λεπίζω decortico, desquamo. Մերկել ի կեղեւոյ. հանել զկեղեւ, զկեղեւանս, զթեփս. քերծուլ. կորզել.
Առ յակոբ գաւազան, եւ կեղեւեաց զնոսա. (Ծն. ՟Լ. 37։)
Տուբիթայ կեղեւել զլուսն յաչաց նորա։ Կեղեւեցան եւ անկան լուսունքն յաչաց նորա. (Տոբ. ՟Գ. 25։ ՟Ժ՟Ա. 14։)
having one bark or rind.
Որ ունի զմի եւեթ կեղեւ միապաղաղ. կեղեւը միակտուր.
Կէսքն (ի ծառոց) միակեղեւք, եւ կէսքն խաւիխաւոյք. (Վեցօր. ՟Ե։)
smooth-barked.
λειόφλοιος cujus laevis est cortex. Որոյ կեղեւն է ողորկ.
Կէսքն (ի ծառոց) ողորկակեղեւք են, եւ կէսքն զկերպարանս քոսոցն ունին խոժոռն խոշորութեամբ. (Վեցօր. ՟Ե։)
ἅφλοιος decorticatus Մերկեալ ի կեղեւոյ. կեղեւեալ. կեղեւ չունեցօղ, կեղեւած. կեզեւ չունեցօղ, կեզեւած. գապուգսուզ.
(Գաւազանն Ահարոնի) անկեղեւն եւ անցամաքն բուսաւ. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
speck, film, cataract;
pearl or web;
բուժել, կեղեւել զ—ն, to couch a cataract.
λεύκωμα alugo, vitium oculorum. Սպիտակ կեղեւ կամ առագաստ իջեալ յաչս՝ խափան լուսոյ. ստուերածք աչաց.
walnut;
— մշկահոտ, nutmeg;
— հնդկաց, cocoa-nut;
— արքայական, the finest quality of -;
— ործացուցիչ, nux vomica;
կեղեւ ընկուզի, nut-shell;
cf. Կորճ, cf. Փեճեկ;
կանանչ կեղեւ ընկուզի, green husk of -;
cf. Կղեղ, cf. Ոզոխ;
(ներքին) մաշկ ընկուզի, epidermis or brown cuticle of -;
cf. Պոպոկ, cf. Փեճեկ;
միջուկ ընկուզի, the kernel of -;
cf. Կթուն;
ծառ ընկուզի, — tree;
cf. Ընկուզի;
փայտ ընկուզի, — wood;
ի գոյն ընկուզի, nut-brown;
cf. Ընկուզագոյն;
քազել —ս, to nut;
երթալ ի քաղել —ս, to go a nutting;
գաւազան ի ժողովել —ս, nut-hook;
cf. Թափիչ.
ԸՆԿՈՅԶ կամ ԸՆԳՈՅԶ. κάρυον nux Պտուղ ձուաձեւ կրկնապատեան՝ բաց ի մաշկէն, իւղային, անոյշ. այլ արտաքին կեղեւն (որպէս եւ թաղանթն նոր) դառն յոյժ, որ եւ լինի սեաւ ներկ. ընկուզ ... (վր. նիկօզի. լտ. նո՛ւքս. որ մերձ ի ձայնս նուշ. որպէս եւ եբր. շաքէտ, է ընկոյզ եւ նուշ)
tear;
cf. Արտասուք.
(Տունկք օգտակարք են) ոմանք յարմատսն, եւ ի ծաղիկսն, եւ ի տերեւսն, եւ ի պտուղսն, եւ ի կաթն՝ որ կոչի արտօսր, եւ կամ ի կեղեւսն. (Բրս. հց.։)
carpenter, joiner.
Ապա թէ ոք ատաղձագործ հիւսն (յն. մի բառ) զփայտ ինչ գեղեցիկ սղոցեալ՝ քերեաց ճարտարութեամբ զամենայն կեղեւ նրոա. (Իմ. ՟Ժ՟Գ 11։)
act, action, fact, deed, work;
production, creation;
—ք երեւելի, exploit, achievement.
Արմաւն զիւր տեսիլն եւ զգոյնն եւ զհամն եւ զարարն բերիցէ. նոյն պէս եւ թուզն զտեսիլս իւրոյ տերեւոյն, եւ զարար կեղեւոյն. (Ագաթ.։)
husk of chestnuts.
Բառ ռմկ. որպէս Փեճեկ. պատեան կամ կեղեւ պտղոց.
stout;
great;
thick;
rough, rude, rustic, unpolished;
awkward, ill-shaped, ill-made;
rugged, toilsome, difficult;
— զգեստ, coarse cloth;
— ձայն, rough voice;
harsh sound;
— գոյնք, stiff or unconnected colouring.
Յոյժ դառնագոյն եւ խոշորէ կեղեւ նռանն. (Լծ. կոչ.։)
slough;
skin, hide;
shell, bark, rind, peel;
*spittle, phlegm.
hardness;
stiffness;
roughness, harshness, asperity, austerity, rigidness;
rigour, severity, cruelty, inclemency, inflexibility;
— սրտի, obduracy, hardness of heart;
— բարուց՝ օրինաց, severity of customs, of laws;
— կարծեաց, too great austerity of morals, puritanism;
— որովայնի, tightness of the bowels, costiveness, constipation.
Խիստ եւ անուտելի է կեղեւ արմատոյն ... որ յարմատոյն կարիցէ որոշիլ ի խոտութենէ. (Սարգ. յկ. ՟Դ.)
egg-shell or nut-shell;
հանել ի —ոյ, to shell, to husk.
ռմկ. Խըճեպ, կըճեպ. Փեճեկ. կարծր կեղեւ, կամ պատեան.
hard, stiff, harsh, tough;
sharp, strict, severe, rigorous, rigid, austere;
rough, rude;
cruel, merciless;
haughty, arrogant, supercilious, overhearing;
inflexible, obstinate, untoward, stubborn, untamable;
difficult, inaccessible;
—, խստիւ, harshly;
roughly, cruelly;
severely;
— բանք, harsh words;
— կեանք, austere, hard life;
խստիւ գնալ, to be blunt with;
to treat with brutality or severity, to maltreat;
—ս բարբառել՝ խօսել ընդ ումեք, to speak bluntly or harshly to, to say unpalatable things;
— է քեզ, it is hard forthee.
Խիստ եւ անուտելի է կեղեւարմատոյն։ Զի մի՛ ընդ խստի իրիք հարեալ բեկանեցի. (Սարգ. յկ. ՟Դ։ եւ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
apple;
apple-tree.
Այտիցն կարմրութիւնն. խնձորս զայն մասն ի դիմացն, որովք վարինն ի խօսս, կոչել է սովորութիւն։ Եւ նմանեցուցանէ զյտիցն խնձորս կեղեւոց նռան։ Իբրեւ զկեղեւ նռան խնձորք քո առանց լռութեան քո. (Նիւս. երգ.։)
harsh;
frowning, surly, threatening;
hideous, frightful, horrible, dreadful, shocking;
coarse, gross, rude, rough;
sad, sorrowful;
grave, stern;
— դէմք, stern and haughty countenance;
— աչք, threatening eye, gloomy eye;
— ակնարկել յոք, to look at sternly or angrily, to frown, to scowl, to knit the brows;
— հայել, to look surly at, to sulk, to turn a wild haggard look upon.
Կէսք ողորկակեղեւք են եւ կէսքն զկերպարանս քոսոց ունին խոժոռն խոշորութեամբ. (Վեցօր. ՟Ե։)
bran;
— ձկանց, scale;
— գլխոյ, scurf of the head, dandruff;
քերել զ—ս ձկան, to scale.
λεπίς, λέπος cortex, squama, lamina Մաշկաձեւ կեղեւ ցորենոյ.
ԹԵՓ. Արտաքին կեղեւանք մարմնոյ ձկանց դիւրաթափ, որպէս փողոշուկ կամ թիթեղն բոլորշի. փուլ, փուլէք.
grape-stone.
γίγαρτον granum acini, acinus vinaceus Կորիզ խաղողոյ, կամ սերմն նորա. խաւողի կուտ. եբր. զակ, որ է նաեւ կեղեւ.
letter, epistle, missive;
թուղթ գրել, to write a letter;
թուղթ առաքել, to send a letter;
թուղթ ընդունել, to receive a letter;
թուղթ աղաչանաց, written entreaty, petition;
paper;
պատառ մի թուղթ, կոտորոկ թղթոյ, a bit of paper;
շրջշրջել զթուղթս գրոց, to turn over the leaves of a book;
ծրարել ի թուղթ, to put in paper;
տոգորել, արատել զթուղթ, to blot, to waste paper;
դանակ, հատիչ թղթոյ, paper-cutter or paper-knife;
թուղթ գրութեան, writing paper;
թուղթ նամակի, letter-paper;
թուղթ տոմսակի, note-paper;
թուղթ ուրուագրութեան, drawing-paper;
ծծուն թուղթ, blotting or bibulous paper;
թաւ թուղթ, pasteboard;
թուղթ ծրարի, wrapping or packing paper;
թուղթ յոռի, անպիտան, waste, paper, old papers;
մածուցիկ թուղթ, sized paper;
թուղթ տպագրութեան, printing paper;
թուղթ մագաղաթեայ, parchment, vellum;
թուղթ ճենաց, India paper;
թուղթ ծրահանելոյ, tracing paper;
թուղթ ապիկեալ, զմռնիտեալ, emery-paper, glass-paper, sand-paper;
թուղթ մզելոյ, filtering-paper;
թուղթ գունաւոր, coloured paper;
թուղթ կճեայ, marbled or stained paper;
թուղթ սեկանման, morocco paper;
թուղթ դրոշմեալ, stamped paper;
թուղթ արծնելոյ, smoothing paper;
թուղթ ձիւթեղէն, brown paper, tar paper;
թուղթ մեքենական, machine paper;
թուղթ տաշտական՝կազմ, vat-paper, handmade paper;
թուղթ գաղափարեալ, laid paper;
bills.
χάρτης charta Թերթ բարակ, յորոյ վերայ դրոշմին տառք. երբեմն կեղեւ եւ տերեւ ծառոց, կամ պրտու, կնիւն. ապա մագաղաթ ի մորթոյ գառանց. յետոյ ծեծածն բամբակի, լաւ եւս՝ կտաւոյ կամ վշոյ.
couch, cot, bed;
plait, fold;
nap on cloth, down on fruit or plants;
— հանածոյից, stratum, layer, bed;
խաւ ի խաւ, խաւ ի խաւոյ, folded, plaited, doubled;
in folds, doubly.
Յորժամ յաճախեալ բազմասցի մեղրն խաւ ի խաւ, մթեր առ մթեր։ Կէսքնմիակեղեւք են, եւ կէսքն խաւ ի խաւոյք. (Վեցօր. ՟Ը. եւ ՟Ե։)
membrane, cuticle, pellicle, tegument;
omentum, caul, reticulum;
diaphragm.
ԹԱՂԱՆԹ կամ ԹԱՂԱՆԴ. κατακαλύπτον, ἑπικαλύπτον operimentum, tegmen πιμελή pinguedo, adeps ὐμήν membrana. Մաշկ ներքին կամ արտաքին, որպէս նուրբ թիթեղն. միզն. բարակ կեղեւ կամ ծածկոյթ, եւ որ ինչ նման է նոցա. եւ Ճարպ պատիչ քաղրթի. զար, կէօմլէկ, փէրտէ. եբր. քասա. իբր քսակ, պարկ.
to want, to be deficient, imperfect, defective;
to distrust, to doubt, to suspect;
— ի հաւատս, to deny the faith, to become a renegade;
— ի յուսոյն, to lose hope;
— ի պարտուց, to fail in one's duty.
Ի լնուլն լուսնի՝ լնուն կենդանիք ուղղով, եւ ծառք կեղեւով, եւ ի թերանալն՝ թերանան. (Վրդն. ծն. եւ Տօմար.։)
hard, harsh, rough, sharp, sour, atrocious, austere, morose, blunt, cross, fro ward, difficult, inaccessible, cruel, merciless.
uneatable, unfit for food.
Անուտելի է կեղեւ. եւ ծաղիկն անուտելի է. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
cheek;
համբուրել զայտս, to embrace, to kiss the cheek.
Իբրեւ զկեղեւ նռան են այտք քո. (Երգ. ՟Դ. 3։ ՟Զ. 6։)
prickly artichoke;
hawthorn, may.
ԿԱՌՆ կամ ԿԱՌ, ի. Փուշ՝ որ կառչի եւ կռուի ընդ անցաւորս. բոյս փշաւոր, որ տայ սերմն թաղիացեալ աղուամազիւք, որք իբրեւ անիւ հոլովին այսր անդր յերեսաց հողմոյ. որպէս եւ պ. խառ ՝ է փուշ։ Իսկ ի տեղիս տեղիս աշխարհին հայոց ԿԱՌ կոչի փուշ հաստ բնով, զոր կեղեւեալ ուտեն, որպէս եւ զԵրիժնակ կոչեցեալն.
cinnamon;
cf. Կակժիրակ.
ԿԱՍԻ ԿԱՍԻԱ. Նոյն եւ յն. լտ. κασία, κασσία casia, cassia. եբր. գէծիա, եւ ֆաննակ (իբր փիւնիկեան). իտ. canella. ռմկ. տարչին. որ եւ ԴԱՐԵՃԵՆԻԿ, ԿԱՍԻՄՈՆ. Բոյս եւ ներքին կեղեւ նորա բարակ՝ անուշահոտ, ի կարգի համեմից եւ խնկոց. լինի յեթէովպիա, եւ յարաբիա, ի դաշտին Կիննամայ. վասն որոյ եւ Կինամոմոն ասի.
cf. Կասի.
ԿԱՍԻ ԿԱՍԻԱ. Նոյն եւ յն. լտ. κασία, κασσία casia, cassia. եբր. գէծիա, եւ ֆաննակ (իբր փիւնիկեան). իտ. canella. ռմկ. տարչին. որ եւ ԴԱՐԵՃԵՆԻԿ, ԿԱՍԻՄՈՆ. Բոյս եւ ներքին կեղեւ նորա բարակ՝ անուշահոտ, ի կարգի համեմից եւ խնկոց. լինի յեթէովպիա, եւ յարաբիա, ի դաշտին Կիննամայ. վասն որոյ եւ Կինամոմոն ասի.
pearl barley;
malt;
chestnut.
ԿԱՍԿ. Գարի կեղեւեալ, մաքուր եւ եփեալ գարւոյ եւ ցորենոյ՝ որպէս հերիսայ. (լծ. ընդ պ. քէշկէք, քէշեք, ի ճէվ, որ է գարի.)
ԿԱՍԿ 2 (ի, աց.) գ. ԿԱՍԿ. Գարի կեղեւեալ, մաքուր եւ եփեալ գարւոյ եւ ցորենոյ՝ որպէս հերիսայ. (լծ. ընդ պ. քէշկէք, քէշեք, ի ճէվ, որ է գարի.)
speck, spot, speckle.
կադէս մեկնի սուրբ. իսկ փառան՝ կարկուտ, կամ կորկոտիճ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 36։) (եբր. ֆառամ, է փշրել. իսկ լտ. ֆառ, ցորեան. կամ ըստ որում կեղեւեալ՝ ձաւար, եւ հերիսայ. պուլղուր, քէշկէկ։)
scallop.
Բառ յն. գդի՛ս, գդէ՛նէս. κτείς, κτένος յոքն. κτένες pecten, et conchae quaedam marinae. Սանտր, եւ սանտրաձեւ պատենիւ կամ շերտաւոր կեղեւով խեցեմորթ. թարագ.
to exercise, to train up, to inure, to form;
to instruct, to discipline, to accustom, to civilize;
to educate, to polish;
— զմիտս, to inform the mind;
ի զարմանս or յապուշ —, to astonish, to surprize.
կրթեալ յերկիւղ տեառն։ (Օձն) դիմէ ընդ տեղի ինչ նեղածերպ վիմաց, եւ ընդ կրթելն կեղեւէ զապականեալ զմորթն. (Ագաթ.։)
ulcer;
sore, wound.
ἔλκος որ եւ κήλη, κηλίς ulcus, ulcera (լծ. թ. քէլ ). Խաղաւարտ կեղեւաւոր. պալար եռացեալ. խոց եւ խոյլ կամ սպի ի վեր երեւեալ ի մարմնի. cf. ԿԵՂԱՆԿ, cf. ԿԵՂԱՑԱՒ, եւ cf. ՔԱՂՑԿԵՂ. խոց. չիպան. էարա, տիւմպէլ, քեր։ (Ել. ՟Թ. 9=11։ Օր. ՟Ի՟Ը. 27. 35։ Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. 18=23։ Յոբ. ՟Բ. 7։)
to excoriate, to scratch;
to tear, to rend, to lacerate, to flay, to wound;
to afflict, to vex, to harass, to oppress;
— զսիրտ, to rend, to harrow, to break the heart;
— զմիմեանս, to tear each other;
to revile or malign each other;
— զկէրս to rip up old sores, to open wounds afresh.
διασπάω distraho, discerpo Ճեղքելով կեղել. կեղ կեղ առնել, կամ կեղեւել զմարմինն. քանցել. խզել. գզել. գիշատել. յօշատել. պատառոտել. մերկել. քեղրթել, քաշկռտելով՝ պատըռտել, բղիկ բղիկ ընել.
cherry.
Ի կեղեւոյ կեռասի ծառոյ. (Մարթին.։)
cherry tree;
—ք cherry orchard.
Ի կեղեւոյ կեռասի ծառոյ. (Մարթին.։)
small fragments, crushed matter, trash;
— վշոյ, tow-cardiugs, fescue.
καλάμη stipula, sordes (stuppae). Ծեծեալ եւ տրորեալ նիւթ. փշուրք իրաց ծեծելոց. ծեղ. ունգ. մղեղ. կեղեւանք.
olibanum, frankincense;
benzoin;
— երեւելի, pure —.
Կնդրուկ երեւելի. իմա՛ թափանցիկ, այն է սպիտակն եւ պատուականն ժողովեալ յառնան, եւ ոչ թխագոյնն քաղեալ ի ձմերան կամ ի գարնան՝ ճեղքմամբ կեղեւոյ ծառոց՝ մինչչեւ է ինքնին եփեալ եւ ծորեալ։
cf. Ճարճատումն.
Եղեւ ճարճատումն որպէս ի տապակէ, եւ անկան որպէս կեղեւանք յանձնէն. (Հ=Յ. յնվր. ՟Բ.։)
crackling, creaking, crepitation, crick-crack, crash, burst.
Եղեւ ճարճատումն որպէս ի տապակէ, եւ անկան որպէս կեղեւանք յանձնէն. (Հ=Յ. յնվր. ՟Բ.։)
the husk, shell, rind or peel of fruits;
insignificant, trifle, thing of nought.
alica.
Արմտիք մաքրեալ ի թեփոյ կամ ի կեղեւանաց. (լծ. ընդ արաբ. հալիճ. որ է վուշ կամ բամբակ մաքրեալ ի սերմանց)
cassia;
conserve of cassia;
cassia-tree.
Սուրբ գրիգորի ծառին խէժն է, կամ Սալխ Ծառոյն կեղեւն է cf. ԿԱՍԻԱ։
cf. Մզնիք.
Թէ ոք առնու զհաւու քարճիկն, միզն՝ զայն որ կեղեւեն եւ չորցնեն, խախացի բան առնէ. (Վստկ. ՟Յ՟Լ՟Բ։)
follicle, shell, pericarp, capsule, pod, husk, cod.
θύλακος, θυλάκιον folliculus, vagina seminis. Փոքրիկ պարկ ընդեղինաց, այսինքն կեղեւն արտաքին՝ յոր ամփոփին արմատիք. գապուգ.
bread;
food, victuals, livelihood;
meal, repast, table;
— առաջաւորութեան, առաջադրութեան or երեսաց, show-bread;
— կենաց, երկնաւոր —, the bread of life;
the Eucharist;
— սգոյ, նեղութեան, the bread of pain, of affliction;
թարմ, կակուղ, քաջեփ or կսկուծ, ջերմ —, new, soft, well baked, hot bread;
օթեկ՝ գահ or քարտու, կարծր, անեփ —, stale, hard, half-baked bread;
սպիտակ, սեաւ or թուխ —, white, brown bread;
տան, հացագործի —, household, baker's bread;
— համեմաւոր, gingerbread;
անխմոր —, unleavened bread;
գետնոյ —, hog's-wort, sow-bread;
կեղեւ —ի (կողինձ), bread-crust;
ներքին կամ վերին կեղեւ, under-crust or upper-crust;
միջուկ —ի, crumb;
շերտ —ի կոգեզանդ, slice of bread and butter;
կոտոր —ի, a morsel of bread;
փշրանք —ի, crumbs;
— յարգանակի, sopped bread, panado;
— խորովեալ, toast, slice of toast;
քրտամբք երեսաց իւրոց գտանել զ— իւր, to get one's bread by the sweat of one's brow;
— թրել, գործել, to make, to bake bread;
— ունել, to have bread;
առանց —ի լինել, not to have bread to eat;
չոր — ուտել, to eat dry bread;
թանալ զ— իւր արտասուօք, to eat the bread of affliction;
—ի բերան վարձու գործել, to serve for his bread;
ի — կոչել զոք, to invite to dinner;
— մեծ գործել, to give a grand dinner;
հաղորդլ ընդ ումեք —իւ, to eat with one;
արկանել —, to serve up;
to give to eat;
— կտրել, բեկանել, բրդել, to cut or break bread;
to crumble, to crum;
կեղեւել զ—, to cut off the crust, to chip it off;
հատանել զ— քաղցելոց, to keep the bread from the hungry;
անարժան է —ին զոր ուտէ, he is not worth his salt.
cf. Պայթուցանեմ;
to burst, to crack, to split, to shiver, to break, to cleave;
to be transported by pride, to be puffed up.
Այն է լաւն՝ որ չպայթէ զկեղեւն. (Վստկ.։)
cf. Պայթուցանեմ.
Այն է լաւն՝ որ չպայթէ զկեղեւն. (Վստկ.։)
cf. Կեղեւեմ.
walnut-husk;
cf. Փեճեկ.
Բառ ռմկ. ուրպէս Փեճեկ, կեղեւ.
Առ զնկուզին պոպոկն, որ հագուցեալ լինի, եւ ծեծէ, եւ զջուրն քամէ. (Բժշկարան.։ Ասի ռմկ. եւ պոպկել, որպէս կեղեւել, գերծուալ։)
fruit;
fruits;
fruit, produce, effect, result;
tip of finger;
— աչաց, pupil, eye-ball, apple of the eye;
չորս — խունք, four grains of incense;
դալար, կանաչ, վաղահաս, հասուն, չոր, փտեալ —, fresh, green or unripe, premature, ripe, dried, rotten fruit;
կեղեւ պտղոց, peel, paring;
կեղեւել զ—ս, to pare, to peel;
to decorticate, to strip;
— տալ, բերել, to bear, to yield, to produce fruits;
— քաղել, to gather, to pluck, to pick fruit;
to reap the fruit of, to derive benefit from.
orange;
բանդակ ի նարնջոյ, conserve of oranges, marmalade;
շաքարապատ կեղեւ նարնջոյ, candied orange-peel.
cf. Մոլաթուզ.
ՄՈԼԱԹԶԵՆԻ ՄՈԼԱԹՈՒԶ. συκάμινος sycaminus συκομωραία sycomorea, sycomorus, morus. ըստ սուրբ գրոց, ուր եբր. է զիքէմիթ, զիքէմօթ, զիքէմիմ. իսկ յայլ գիրս ἁφριασύκη ficus silvestris ըստ ոմանց նոյն ընդ ὅλυνθος caprificus. որ եւ ԺԱՆՏԱԹԶԵՆԻ, ԿԱՏԱՂԵՆԻ։ թզենի վայրի՝ ազգի ազգի. կայ եւ փշուտն տերեւով եւ կեղեւով պտղոյն, հնդկային թուզ կոչեցեալ ի սիկիլիա. ուր լի են դաշտք նովին տնկով. ... եւ այլն.