cut;
castrated, gelded.
· Calfa
Զքածաւարոտն եւ զհատեալն մի՛ մատուցանիցես տեառն. (Ղեւտ. ՟Ի՟Բ. 24։)
vineyard, land planted with slips of the vine;
անկել զայգիս, to plant the vineyard;
կթող այգւոյ, cf. Այգեկութ;
տէր այգւոյ, cf. Այգետէր;
պահապան այգւոյ, keeper or guard of the vineyard.
· Calfa
Յայգեացդ ոստս հատեալ։ Ո՞ւր են ողկոյզք ի յայգւոյ. (Կոչ. ԺԶ։)
insipid, tasteless, unsavoury;
hated, disliked.
· Calfa
Կամ որ անախորժանայ, որ հատեալ է յախորժից.
column;
statue, figure, image, idol;
instrument, writing;
Հերակլեան —ք, the pillars of Hercules;
կալ — անմոռաց, to become an eternal monument.
· Calfa
termination, completion, consummation, end, term, point, extremity, issue, exit, conclusion;
fall, termination, cadence;
— դնել, to end.
· Calfa
Լինի սրով գլուխն հատեալ, եւ յոլովից տանջանացն զայն ի վերայ գնէ աւարտ. (Ածաբ. ի կիպր.։)
drunkenness, inebriation;
յ— հատանել, to intoxicate, to get drunk, tipsy.
· Calfa
Բազում հատեալ յարբշռութիւն. (Բուզ. ՟Գ 19։)
fortune, prosperity, luck;
destiny, fate, fatality;
chance, hazard;
Fortune, Good Genius;
չեղեւ ինձ —, I have not had the happiness;
ըստ չար բախտին, by ill luck, unfortunately;
ըստ յաջաղելոյ —ի եղեւ ինձ հյրաժարել, by chance, fortunately his enemy dies.
· Calfa
voluminous.
· Calfa
Նուռն՝ կուռն, յոդնախումբ ... բազմահատեալ հարստութեամբ. (Մագ. ՟Ը։)
to provide, to store;
cf. Համբարեմ.
· Calfa
Սրով գլուխն հատեալ, այսպէս առ Քրիստոս ամբարի. (Ածաբ. ի կիպր.։)
uninterrupted, continual, successive;
uninterruptedly, successively.
· Calfa
ἁδιάστατος. non interruptus, continuus. Ոչ ընդհատեալ. շարունակ. անդուլ անդադար. չմիջահատած. արասըզ. վէթիրէսիզ.
despair.
· Calfa
Ի տարակուսանս եւ յանյուսութիւն ազգ մարդկան հատեալ լինի. (Խոր. ՟Ա. 3։)
unprepared, unfurnished, unprovided;
յանպատրաստից, without preparation, unawares, unexpectedly;
cf. Յանկարծակի.
· Calfa
Մի՛ տապ տօթոյն յանպատրաստս պահուն զարմատս հատեալ ցամաքեցուսցէ. (Նար. ՟Ձ՟Բ։)
that does not participate;
incommunicable;
that does not receive the communion.
· Calfa
Չհաղորդեալ խորհրդոյ սուրբ հաղորդութեան. եւ հատեալն ի սուրբ խորհրդոյ անտի կամ ի հաղորդակցութենէ եկեղեցւոյ. հաղորդ՝ կամ սրբութիւն չառած, մասնակցութենէ կտրած.
undivided, indivisible, inseparable;
incessant, continual;
individual, one, atom.
· Calfa
ἅτμητος. non sectus, indivisibilis, ἅτομος, atomus, individuus, insecabilis, στιγμή, punctum. Ոչ հատեալն, եւ ոչ հատանելին. անբաժանելի. որ ոչ մասնատի, կամ չունի մասն. եւ Հիւղէ. կէտ. վայրկեան. պէօլիւնմէզ, շախս, զաթ.
Ոչ կտրեալ կամ հատեալ ի բաց. անխզելի. անքակ. ամբողջ անարատ. ἅτμητος, ἁρραγής, ἁλώβητος. non decisus, non fractus, illaesus եւ այլն. քեսիլմէմիշ. քեսիլմէզ.
individual, atomic.
· Calfa
Նոյն ընդ անհատ. որպէս անբաժանելի. եւ ոչ հատեալ.
bob-tailed;
docked, tailless.
· Calfa
Որ չունի ագի, կամ որոյ հատեալ է ագին. պոչատ. Գույրուգսուզ։ Ոսկիփոր.։
cf. Ադամանդեայ.
· Calfa
Իբրեւ զքար հատեալ յադամանդական վիմէ. (Տօնակ.։)
ear;
— ծովու, cove, creek;
— ձկան, mussel;
ձգել զականջ ուրուք, to pinch the ear of some one;
to rub his ears;
խնուլ զականջս, to stop one's ears;
ասել՝ խօսել յականջս, to speak in one's ear;
ցաւ ականջաց, ear-ache;
գէջ ականջաց, ear-wax.
· Calfa
Որ ոչ իցէ հատեալ ականջիւ։ Ընդունի եւ դրոշմ յականջի իւրում։ Քերթեցին զճակատն յականջէ յականջ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։ Եփր. ել.։ Հ=Յ. մայ. ՟Ժ՟Գ.։)
whose ears are cut.
· Calfa
ԱԿԱՆՋԱՏ գրի եւ ԱԿԸՆՋԱՏ. ὡτότμητος auribus truncatus Ոյր հատեալ է ունկն, կամ ի բնէ պակասաւոր են ականջք. անկաճը կտրած. գուլագսըզ, գուլազը քեսիք.
vine-branch;
branch, bough, shoot.
· Calfa
Բարունակ ասեն զայն, որ բառնայ յինքեան զբազմաշառաւիղ որթս, եթէ՛ յարմատացեալ ծառս, եւ եթէ հատեալ բազուկս փայտից (այսինքն խեչակս), յօրինեալս ի ձեւ տախտից անջրպետեալս միջոցօք. (իբր ասմա, եւ ասմալըգ) (Վրդն. յանթառամն.։)
distant, far off;
camp;
suburb;
interval.
· Calfa
διάστημα, διάστασις distantia, intervallum, spatium Բացեալ կամ հատեալ միջոց. հեռաւորութիւն. անջրպետութիւն. անջրպետ. խտրոց. դատարկ վայր. միջավայր. արա.
to nail, to nail up, to fasten with nails.
· Calfa
Այն որ բեւեռեաց զունկնն զայն զհատեալ՝ կարող էր նա եւ զանդամսն միաբանեալս քայքայել։ Զունկնն ի տեղւոջ իւրում բեւեռեաց. (Եփր. համաբ.։)
company, body, assembly;
—ք, Pleiades.
· Calfa
Շնորհք հոգւոյն բաշխեալք, եւ կեանք պարգեւեալ. ծանունքն ի բոյլ անկեալ եւ կարճեալ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 14.) յն. լոկ, վերահատեալ. վասն որոյ եւ ի հյ. թերեւս վերծանելի, Ի բաց անկեալ եւ կարճեալ։
nature, native, origin, spring, root;
stock, stalk, trunk, set, stake, stem;
baggage;
camp, army;
ancestor;
chief;
own, natural, real, original, radical, true, principal;
— աշտանակի, socket;
— սեան, shaft of a column;
ի —, ց—, մինչեւ ի —, մինչեւ ց-, ի բնի, to the end, entirely;
զգիշերն ի —, all the night;
—, ի բնէ, naturally, by origin;
— ի ներս մտանել, to enter precisely, exactly;
ի — իսկ ուսանել, to learn thoroughly;
դոք որ — անարդ էք, you who are by nature vile;
ի քաղաքն ի — նոցա, in their own capital;
ի — իսկ յերկինս, in the heaven itself;
ի բնին իսկ ի զտակի, in the same day of Easter;
— բարեկենդան, quin-quagesima Sunday;
— բարեկամ, intimate friend;
cf. Յարմատոյ.
· Calfa
Ծառ յորժամ կտրի ի բնէն։ Ոչ արմատաքի խլեալ, այլ ի բնէ հատեալ։ Ոմանք ասեն, ի մի արմատոյ եւ ի բնի երկուք էին ծառք. (Իսիւք.։ Վանակ. յոբ.։ Վրդն. ծն.։)
cf. Զանազան;
cf. Զանազանութիւն.
· Calfa
Ի մասունս յոգունս եւ զանազանակս հատեալ. (Նար. խչ.։)
made of pebble or flint.
· Calfa
ἁκρότομος Սայրասուր, կամ ի գայլախազ վիմէ հատեալ.
admission, company.
· Calfa
Յուսահատեալք են ի դասակցութեանց նոցա (հրեշտակաց). (Բրսղ. մրկ.։)
cf. Ինքնահաճ.
· Calfa
Ի տարակուսանս եւ յանյուսութիւն ազգ մարդկան հատեալ լինի, այլ եւ յինքնահաճոյ արդարեւ գործս. (Խոր. Ա. 3։)
tarnished;
pale, pallid, wan.
· Calfa
Որոյ գոյնն է հատեալ. ի գունոյ հատեալ՝ պակասեալ. տժգոյն. գունը նետած, գունաթափ, րէնկի սօլմուշ.
nail;
claw, talon;
hoof;
onyx.
· Calfa
Ոչ էր հատեալ զեղնգունս իւր. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Թ. 24։ Ըղընգամբ կտրատեր զինքն. Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
mutilated, maimed, cut off.
· Calfa
Որոյ թաթքն հատեալ են. ծայրաքաղ. թաթիկները կամ տոտիկները կտրած.
having the tongue cut out.
· Calfa
γλωσσότμητος cui lingua praecisa est. հատեալ լեզուաւ. Լեզուն կտրած.
astragal;
door-post, side-post, jamb;
joint, articulation;
ankle-bone;
knuckle-bones (for play);
— վրացի, hellebore;
դար եւ — խաղալ, to play at cross & pile, or head & tail.
· Calfa
Զսուրբ աջն հատեալ՝ տուեալ նմա զկոճ մատինն. (Ճ. ՟Ա.։)
uneven.
· Calfa
περιττός, -σσός, -όν (այսինքն աւելի). impar. (որպէս կոճ հատեալ ուրոյն) Թիւ անզոյգ, հակադրեալն դարի, այսինքն զոյգ թուոյ.
curved, bent, crooked, adun-cous;
ի —, bowed, inclined;
down, below, downwards;
ի — կորացեալ, depressed, cast down;
ի — կործանել, to cut down, to overturn, to throw to the ground, to overthrow, to upset;
to dishearten thoroughly, to strike with dismay, to confound, to abash;
ի — կործանիլ, to fall, to break down, to sink, to be overthrown;
to droop, to be disheartened, to give way, to lose heart, to be ashamed, abashed;
— գիծ, curve.
· Calfa
եւ մ. Ի ԿՈՐ. գ.ա. եւ մ. Ի վայր կոյս. կորացմամբ. կորանօք. ամօթով. լքեալ. վհատեալ. եւ Տխրութեամբ. որ եւ ԳԼԽԱԿՈՐԵԱԼ.
well carved or sculptured;
smooth, polished;
— քար, freestone.
· Calfa
λελεξαμένος, λαξευτός, τμητός , λατομητός excisus, dolatus, politus, sectus, rasus. գրի եւ ԿՈՓԱԾՈՒ կամ ԿՈՓՈՒԱԾՈՅ. Կոփեալ. կոփմամբ հատեալ, քերեալ, կոկեալ, շինեալ. տաշածոյ. կռածոյ. կտրած, տաշած, կոկած.
to cut, to hew, to carve, to sculpture;
to polish;
to coin;
to forge, to fabricate;
to beat, to hammer;
— զպատկեր, to carve an image.
· Calfa
Օ՛ծ զպարանոցդ քո, ես կոփեցից սրովն։ կոփեա՛ ուժով։ Կփեալ ուժգին՝ ետես զպատուական գլուխ նորա հատեալ։ Կոփեալ սրովն եսպան եւ զմիւս տղաձն. (Վրք. հց. ձ։)
small grain.
· Calfa
ԿՏԻԿ. Կուտ փոքրիկ կամ հատեալ ընդ մէջ. հատ. հատիկ. ունդ. սերմն.
cut, cut out;
— լինել ի միմեանց, to be disunited, at variance.
· Calfa
Գարունն միջակ, եւ կտուր, եւ անձրեւային. թերեւս իբր հատեալ ի ցրտոյ. (Տօմար.։)
narrow, strait, close;
narrowness, straitness;
anxiety, grief, distress;
—ք, strait;
defile;
ի — արկանել, հասուցանել, to reduce to distress or to straits, to constrain, to oblige, to compel, to force, cf. Նեղեմ;
to press, to urge, to embarrass;
ի — մտանել, անկանել, to be pinched for means, to be in straitened circumstances, to be reduced to straits, to the last extremity, to be embarrassed, distressed.
· Calfa
Գետն Երասխ հատեալ զքարանձաւս լերանց՝ անցանէ ընդ խոխոմաձիգս եւ նեղս. (Խոր. ՟Ա. 11։)
cf. Շտապիմ.
· Calfa
Գոչեաց մեծաձայն, եւ շտապացաւ ցաւօքն՝ յուսահատեալ ի կենաց. (Պտմ. աղեքս.։)
lipless.
· Calfa
Ոյր հատեալ կամ թերատ իցեն շրթունք. պռկունքը կտրած կամ պակասաւոր.
cf. Ոլոր;
torsion.
· Calfa
Վէմ հատեալ ի լեռնէ՝ սաստիկ ոլորմամբ վայրաբերի. (Վրք. հց. ՟Ժ։)
foot;
foot of a mountain;
foot, inches;
foot (measure in prosody);
պատուանդան ոտից, foot-stool;
կռուան ոտին, foot-hold;
ոտից ցաւ, the gout, podagra;
հատանող կոշտից ոտից, pedicure, corn-cutter;
լուացումն ոտից, foot-hath, pediluvy;
— —, — առ —, foot by foot, step by step, inch by inch, by little and little, by degrees, gradually;
առ —, յոտս, առ ոտս, at the feet;
near, at, to;
յոտաց, standing, upright;
յոտից, on foot, walking;
— ընդ ոտին, foot to foot;
յոտից ցգլուխ or մինչեւ ցգլուխ, from head to foot, from top to toe;
յոտին քում, at your coming;
յ— կալ, to rise, to stand up;
կալ ի վերայ ոտից, to stand upon one's legs;
յոտին կալ, to be standing, on foot;
to support or maintain oneself;
յոտին ունել, to uphold, to support, to sustain;
յ— կանգնիլ, to rise, to get up;
— or առ — հարկանել, կոխել ընդ — հարկանել, to foot, to tread under foot, to trample upon;
to despise;
զ— յոտանէ փոխել, to take a step, to walk;
զոտս ամբառնալ, — առնուլ, to start, to depart, to set out, to go away;
զոտս արձակեալ հարկանել, to kick, to foot;
զոտս ամբարձեալ փախչել, to scamper away, to be off;
անկանել յոտս ուրուք, to fall prostrate at the feet of;
— զոտամբ արկանել, to cross the knees;
զոտն հարկանել առ բարկութեան, to stamp on the ground, to trample with anger or rage;
զոտս ի բոյս հարկանել, to wander about the fields or among the mountains;
զամենեսին յոտին կացուցանել, to surpass all competitors;
to surprise, to astonish;
առ ոտս ուրուք խրատիլ, to be brought up at the feet of;
առ ոտս կալ, to be present;
զոտս հատանել, to take away, to destroy, to extirpate, to exterminate.
· Calfa
Եւ էր տեսանել զմեղաց ոտս հատեալ (այսինքն անհետ եղեալ. յն. յոտից եղեալ). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)