cf. Շառագունիմ.
Տեսանելով զշառագունեալ զխաղաւարտին եռացումն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
to blush, to redden with shame, to be ashamed, confounded;
—նեցան երեսք նորա ի ցասմանէ, his face flushed with anger.
Տեսանելով զշառագունեալ զխաղաւարտին եռացումն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
to put together, in order, to arrange, to re-unite, to connect, to join, to combine;
to construct, to make, to form;
cf. Շարագրեմ.
Որք զտչորեքանկիւնաւորք։ Որ զայլ երկարսն շարադրեն։ Որ ի սոցանէ շարադրին։ Երեքանկիւնքն շարադրեալք՝ կատարեն զքսանն։ Այն մահ՝ տրոհութիւն եւ զատուցումն է շարադրելցելոցն՝ մարմնոյ եւ հոգւոյ. (Փիլ.։)
cf. Շիկնիմ.
Յուդա ոչ շիկնեաց՝ ի լուացումն ոտից ընդ մետասանիցն գալ. (Շ. ՟ա. պետ. ՟Ծ՟Է։)
building, edifice, fabric;
edification;
— մարդկեղէն, human work.
οἱκοδομή aedificium, structura եւ այլն. Շինումն. շինութիւն. շէն. կազմութիւն. կառուցումն. եւ Կազմած. կերտուած. յօրինուած. եւ Բարեկարգութիւն. որ եւ անխտիր գրի Շինած. շէնք.
dim-sightedness, squinting, blindness;
dazzling, hallucination;
հարկանել շլացութեամբ, to strike blind;
հարկանել շլացութեամբ զմիտս, to beguile, dazzle, seduce or fascinate the imagination.
Մերթ երեւի շփոթիլ ընդ Սլացութիւն, սլացումն, ի գիրս. (Պիտ. եւ Յհ. կթ.։)
simony.
Եւ Առատ բաշխումն կամ ստացումն շնորհաց իբրեւ ի տօնական վաճառս.
to investigate.
ՇՐջախոյզ արասցէ հաւաստեաւ զստուգագոյնիմացումն ճառելոցս. (Կիւրղ. գանձ.։)
in the neighbourhood, neighbouring, adjacent;
—ք, the environs, the country roundabout, neighbourhood.
Անապատ զշրջակայն իւր առնէր։ Յարբուցմունս բուրաստանաց, եւ բովանդակ շրջակային յարբուցումն. (Խոր. ՟Ա. 13. եւ 15։)
umbrage, start;
digression, alienation;
dazzling.
Զշրտուցումն աչացն (պօղոսի) բժշկել ձեռնադրութեամբ. (Նար. երգ.։)
confusion, broil, embarrassment, trouble, disorder, tumult, uproar;
confused, mixed, confounded, troubled, disordered, out of order;
deranged, complicated;
indistinct;
—ս յուզել, յարուցանել, to excite confusion, trouble, sedition;
աղմուկ —ի յարուցանել, to make a clatter, racket or uproar, to kick up a row;
յայն աղմուկ —ի, in that disorder;
cf. Աղմուկ.
Շփոթոց բազմացումն. (Կլիմաք.։)
turn, round.
περιδρομή circumcursio, circus. Շուրջ ընթացումն. եւ Ձիընթացք. ասպարէզ. շրջան.
excessive thirst, thirstiness;
siccity, dryness, aridity.
Որ միշտ քեզ բերէ զզովացումն պասքութեան։ Ջուրն զովացուցանէ զծարաւումն պասքութեանն. (Նանայ.։)
cf. Պասքութիւն.
Որ միշտ քեզ բերէ զզովացումն պասքութեան։ Ջուրն զովացուցանէ զծարաւումն պասքութեանն. (Նանայ.։)
tearing, rending, laceration;
eruption;
intestine broils, rupture, division, scission, disunion, party, faction.
ῤῆγμα, σχίσμα ruptura, fragmentum, scissura, fissura, diruptio. Պատառիլն. հերձումն. խզումն. բացումն. բաժա նումն. ճեղքումն ի միաբանութենէ.
answering, answer;
defence, apology, excuse;
responsibility.
ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՈՒՈՒԹԻՒՆ. գրի ստէպ եւ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՈՒԹԻՒՆ. ἁπόκρισις responsio λύσις solutio. Տալն պատասխանի առ հարցումն ուրուք. լուծումն խնդրոյն. ճէվապ, ճուղապ.
Եթէ հար ցումն տրամաբանական՝ պատասխանատուութեան է խնդիր։ Ոչ եղիցի պատաս խանատուութիւն մու առ այսս. (Պերիարմ.։)
answer, response, reply;
return, repartee, rejoinder;
account, reason, defence, apology, excuse, justification;
հրաման —նւոյ, oracle;
համարձակ, յանդուգն, խուսափական, նպաստամատոյց, հաւաստի, դրական, ժխտական, լակոնական, աննշան, չոր, անմիտ, կարճ —, haughty or imperious, impertinent, evasive, favourable, certain, positive, negative, laconic, insignificant, dry, foolish, curt or short reply;
— առնել, to answer, to reply, to make answer to;
— տալ, to answer for;
to defend, excuse or justify oneself;
տալ վասն անձին —, to plead one's own cause;
ընդունել զ—, to receive the reply;
ի — նամակիդ, in reply to your letter;
չընդունել զ—, to receive no reply;
սպասել —նւոյ, to await a reply;
չիք —, there is no reply, no answer;
cf. Ընդդէմ.
Զհարցումն բռնաւորացն, եւ զպատասխանիսն միոյ միոյ ի սրբոցն. պատասխանեօք սրբոցն, եւ այլն. (Փարպ.։)
sacrifice;
celebration of mass.
ἰερουργία sacrificium ἁνάθημα sacrum donum. Մատուցումն պատարագի. քահանայագործութիւն. զոհագործութիւն.
offering, making a present;
sacrificer;
officiating priest;
missal, massbook;
liturgy.
ՊԱՏԱՐԱԳԱՄԱՏՈՅՑ. որպէս Մատուցումն պատարագի. պատարագ. բանք եւ աղօթք պատարագի.
pain, punishment, chastisement, correction, penitence;
— մահու, condemnation, sentence;
առանց պատժոց or պատժի, with impunity;
անկանել ընդ պատժով, to incur, to deserve punishment;
— տալ, to order punishment or penance;
դնել — ի վերայ, to inflict punishment or chastisement;
զանիրաւութեան —ս արկանել զնովաւ, to punish his injustice.
τεκμωρία punitio, castigatio, ultio ζημία mulcta, poena αἱτία culpa ἑτασμός examen κρίμα damnatio եւ այլն. Փոխարէն հատուցումն կամ տուգանք յանցանաց. պատուհաս. տանջանք. վրէժ. գազէպ, ճէզա, ազապ, րէտտ, պէտէլ. (որպէս եւ պ. բատաշ ՝ է վրէժ)
cf. Պատշաճողութիւն;
building, construction.
ՊԱՏՇԱՃՈՒԹԻՒՆ. ἴδρυσις fundatio, collocatio ἀρμονία commissura, compago. հաստատուն եւ գեղեցկայարմար կառուցումն. զօդումն.
transgression, infraction, prevarication;
disobedience, sinning.
παράβασις praevaricatio, transgressio. որ եւ ՊԱՏՈՒԻՐԱՀԱՏՈՒԹԻՒՆ. Զանցումն զպատուիրանաւ. յանցաւորութիւն ընդդէմ պատուիրանի. հրամանը անցնիլը՝ կոտրելը.
fattening.
Պարարելն, իլն. բուծումն. գիրացումն.
giving;
donation, gift, presents;
alms;
duty, taxes, impost;
—ք առատ՝ առնեն զբարեկամ զուարթ, short reckonings make long friends.
Վասն տրիցն եղբայրութեանն, եթէ յընտանեացն կամիցին տալ ինչ։ Ըստ համեմատութեան տրիցն առնել զհատուցումն. (Բրս. հց.։)
Նուիրիիցեն ըստ ամենայն տրոց սրբութեանցն իւրեանց։ Ի պտղոյ տրոցն նորա յամենայն նուիրաց որդւոցն իսրայէլի։ Արասցե՛ս զտուրսն՝ զոր խոստացար բերանով քով։ Պատուական է քան զտուրս անզգամաց զոհ քո։ Իբր ոչ եթէ խնդրեմ զտուրս անզգամաց զոհ քո։ Իբր ոչ եթէ խնդրեմ զտուրսն, այլ խնդրեմ զպտուղն՝ որ յաճախէ ի բան ձեր։ Զտուրս զուարթառատս սիրէ աստուած. (այժմու յն. զզուարթ տուիչն)։ Տուրք գաղտնիք դարձուցանեն զբարկութիւն. իսկ որ խնայէ ի տուրս, սասատիկ բարկութիւն յարուցանէ։ Մի՛ մոռանար զամենայն տուրս նորա. (յն. զհատուցումն)։ Ամենայն տուրք բարիք, եւ ամենայն պարգեւք կատարեալք։ Տրովք տնանկաց. եւ այլն։
commerce, traffic, trade;
interchange, exchange;
conference, communication, correspondence, frequentation, society;
commercial, mercantile, trading;
— շնչոյ, respiration, breath;
— ամուսնութեանց, marriages, weddings;
դադարումն —ից, stagnation of business, of affairs;
ի յետին — շնչոյն, at the last moment or gasp;
— առնել, to trade, to traffic, to negotiate;
ի — գեղարդանցն ճայթիւն որոտման ելանէր, a sound as of thunder proceeded from the clash of the spears;
cf. Թեւակոխեմ.
Հարցումն եւ պատասխանիք, եւ տուրեւառք վիճմանց. (Աթ. ՟Թ։)
reward, recompense, retribution, requital.
ἁνταπόδομα, ἁνταπόδοσις retributio, remuneratio. Տրից փոխան տուրք. փոխարէն. փոխադարձ հատուցումն, վարձ կամ պատիժ.
cf. Տրոհումն.
Մահ տրոհութիւն եւ զատուցումն է մարմնոյ եւ հոգւոյ. (Փիլ. այլաբ.։)
division;
abduction;
diaeresis;
sorting, choice.
Մահ տրոհութիւն եւ զատուցումն է մարմնոյ եւ հոգւոյ. (Փիլ. այլաբ.։)
terrestrial, continental;
dry, arid.
Օձք մեծամեծք ցամաքայինք։ Ցամաքայնոցն եւ ջրայնոցն ջոկք թռչնոցն։ Զցամաքայնոցն ի կղզիս, եւ զկղզանոյն ի ցամաքայինսն բնակելոց հատուցումն. (Եզնիկ.։ Փարպ.։ Պիտ.։)
desiring
ἑπιθυμία cupiditas. Որպէս թէ Ցանկացումն. ցանկալն. ցանկութիւն.
progress;
increase.
Գերաճումն. յառաջադիմութիւն. զարգացումն.
elevation, height, excellence, sublimity.
ἕπαρσις, ἁναγωγή, ἁναφορά , τὸ ἁνώφορον elevatio, supra petere τρανότης perspicuitas orationis. Ի վեր ամբարձումն, վերացումն. բարձրութիւն, գերազանցութիւն. վերաբերումն. վերածութիւն. եւ Բացերեւութիւն.
reading, recitation.
ἁνάγνωσις, ἁνάγνωσμα recognitio, lectio. Ընթերցողութիւն. ընթերցումն. կարդացումն. եւ Մտառութիւն.
Վերծանութիւն ասացին իմաստասէրքն՝ վերստին ճանաչել հոգւոյ զմոռացումն իմաստից։ Զընթերցողութիւն վերծանութիւն ասաց ըստ յունին, այսինքն ի ծանօթութիւն. որ ըստ մերում լեզուիս ասի կարդացողութիւն. (Երզն. քեր.։)
contentiously.
Յառա՛ջ բեր զհարցումնդ. (միայն զի ճշմարտասիրութեամբ եղիցի, եւ մի՛ վիճողապէս. Աթ. ՟Ը։)
cf. Վէճ.
Եւ որպէս Վիճակ կամ վճիռ. հարցումն, վարձ կամ պատիժ.
purslain, portulaca sativa.
ἁνδεάχνη portacula. Խոտ ինչ, որ բառնայ զընդարմացումն ատամանց։ (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)
reciprocity, return, recompense, compensation;
reciprocal, mutual, respective, alternative;
— անկիւնք, alternate angles.
ՓՈԽԱԴԱՐՁ որ եւ ՓՈԽԱԴԱՐՁՈՒԹԻՒՆ. ἁντιστροφή եւ այլն. Դարձուած փոխանակաւ. փոխարէն. դարձ փոխարինի. հատուցումն. հատուցում.
to recompense, to reward;
to return like for like.
Մատուցեալ որպէս զաղօթիցն հայցումն փոխադարձէ ժողովրդեանն՝ զխաղաղութեանն ընդունելութիւն աւետարանելով։ Փոխադարձել զմերն առ քեզ զսէրն։ Պատուիրանապահն փոխադարձի յԱստուծոյ՝ սիրիլ, եւ զնա տեսանել. (եւ այլն. Խոսր.։)
reciprocity;
compensation.
ἁντιστροφή reciprocatio ἁνταπόδοσις retributio. Փոխանակաւ յետս դարձուցանելն. եւ Հատուցումն. փոխարինութիւն. փոխադարձ.
cf. Փոխանակատուութիւն.
Հացումն փոխարինաց ի վարձ կամ ի պատիժ.
remuneration, recompense.
Հատուցումն. փոխարէն.
loan.
Կամ μετάδοσις retributio. Փոխարէն. հատուցումն.
to restitute, to requite, to recompense;
cf. Փոխադրեմ.
Բարեացն եղելոց զբարիսն փոխատրելով հատուցումն։ Եւ ձեզ կրկին փոխատրեսցի՝ ողորմութիւն անզրաւելի։ Քաղցեալ տեսանելով՝ անտես առնեմք, եւ ոչ բանիւք ինչ փոխատրեմք. (Շ. թղթ.։ Հեթում ոտ.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 33։)
Բարեացն եղելոց՝ զբարին փոխատրելով հատուցումն. իսկ չարացն՝ զվճիռ դատաստանի տանջանացն. (Շ. թղթ.։)
restitution, restoration, retribution, recompense;
change, mutation;
lending.
μετάδοσις communicatio ἁντίδοσις, ἁντπόδοσις retributio, commutatio եւ այլն. Փոխատրելն, իլն. փոխարէն տուրք. հատուցումն. վարձատրութիւն. փոխադարձութիւն.
Բազում եւ այլ ինչ հրամայեալ է. որպէս ի փոխատրութեան՝ հատուցումն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
recompense, compensation, retribution, remuneration, reward;
return, requital, satisfaction, revenge;
in exchange or return for, instead of, for;
reciprocally;
— վնասուն, amends, indemnity, reparation;
— այցելութիւն, return visit;
դարձ —րինի, condign recompense;
առնել զդարձ —րինի, to give like for like;
հատուցանել զ— վնասուն, to make up to, to indemnify for.
ἁμοιβή, ἁντίδοσις compensatio, retributio, remuneratio ἁντιμισθία merces meritis respondens μεταβολή permutatio. Փոխանակն. տրիտուր. հատուցումն. որ եւ ասի ԴԱՐՁ ՓՈԽԱՐԻՆԻ, ՀԱՏՈՒՑՈՒՄՆ ՓՈԽԱՐԻՆԱՑ. փոխադարձը.
Ոչ եթէ ըստ բարի գործոց մերոց զայս փոխարէն գտաք։ Տացէ քեզ զհատուցումն փոխարինաց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 13։ ՟Է. 14։ Զի՞նչ հատուսցուք մեք Աստուածոցն փոխարէնս այս մեծի յաղթութեանս. Եղիշ. ՟Բ։)
cf. Փոխորդի.
Տայ փոխ զբանն, եւ պահանջէ զփոխորդին հանդերձ վաշխիւ։ Հատուցումն փոխորդաց եւ ոչ միոյ առաջի կայ յետ կորուսանելոյ զպարտսն. (Ածաբ. աղք. եւ Ածաբ. ժղ.։)
interest, fruit of loans.
Տայ փոխ զբանն, եւ պահանջէ զփոխորդին հանդերձ վաշխիւ։ Հատուցումն փոխորդաց եւ ոչ միոյ առաջի կայ յետ կորուսանելոյ զպարտսն. (Ածաբ. աղք. եւ Ածաբ. ժղ.։)
care, solicitude, study, attention, entreaty;
diligence, promptitude, activity, celerity, hast, hurry;
active, diligent, careful, prompt, vigilant, assiduous;
— պնդութեան, eagerness, assiduity, interest, care;
—, ընդ —, — ընդ —, — —, — ի փութոյ, diligently, soon, promptly, hastily;
փութոյ պնդութեամբ, eagerly, carefully, earnestly, ardently, passionately;
— առնել, ունել, դնել, — ի մէջ առնուլ, — յանձին ունել, to be or zealous about, to apply oneself with diligence to, to take to heart, to be warm about, to endeavour or strive to;
— տանել, to take care of, to care, to solicit, to watch;
— ի մէջ առեալ, seriously, earnestly;
մեզ չէ —, that is no matter to us, what is that to us ?
;
չէ —, չէ ինչ —, no matter, never mind, it is nothing;
ոչ զի զաղքատաց ինչ — էր նմա, not that he cared for the poor;
— մեծ էր նորա այսմ, he took great care of that;
ոչ — ինչ առնեմ, I don't c are, it is no matter to me;
ամենայն — նոցա, all their care, effort or thought;
զի՞ — է, what does that matter ? what does it signify ? what of that ?
զի՞ — է քեզ, what is that to you ? what does it matter to you ?
զի՞ — է ինձ, what does it concern me ? what does it matter to me ? nonsense !
— ինչ չառնէր, he did not take it into account, he took no heed of it;
չէ — ինձ, it is no matter to me, it is all the same to me, I don't care about it, I am indifferent about it;
չառնեն ինչ — զիմեքէ, they care for nothing;
վաղ ընդ փոյթ, cf. Վաղ.
Փոյթ ընդ փոյթ ձեռնամուխ եղեն աւերել։ Զի մի փոյթ ընդ փոյթ ի նմանէ ի բաց դարձցուք։ Փոյթ ընդ փոյթ զգացումն եղեւ դրանն արքունի։ Փոյթ ընդ փոյթ ածել զառաջեաւ. (Արծր. ՟Բ. 1։ Խոսր.։ Ուռպ.։ Ճ. ՟Բ.։)
cf. Փուրսիշ.
Որպես Փուրսիչ. Քննութիւն ատենական. փորձ հանդիսական. եւ որպէս Չքմեղութիւն, արդարացուցումն. նպաստ.
to be covered with, or full of dust.
Տեսանելով փոշոտեալս եւ հող ի գլուխ եղեալս։ Որ աշխատին եւ փոշոտին, պիտոյ նոցա լուացումն. (Սարգ. ՟ա. յհ. րԷ։ Մխ. ապար.։)