jewish, judaical.
ՅՈՒԴԱՅ ՅՈՒԴԱՅԱԿԱՆ ՅՈՒԴԱՅԵԱՆ. Ἱούδα, ἱουδαῖος, -αῖοι Juda, judaeus, judaicus. Ազգն Յուդայի որդւոյ Յակոբայ Իսրայէլի. ցեղն Յուդայ, յորմէ ծագեաց եւ Քրիստոս. այլ յետ Քրիստոսի ի խառնիլ ՟Ժ՟Բ. ցեղից ցրուելոց՝ ամենայն եբրայեցիք կամ հրէայք՝ յուդայեան կոչեցան. եահուտի, եէհուտիմ, ջըֆուտ. յն. լտ. եուտէ՛օս, եուտէ՛ուս. իտ. գղ. ճուտէօ՛, ժիւտ.
Հռոբովամ որդի Սողոմոնի թագաւորեաց յԵրուսաղէմ երկու ազգաց, որոյ անուն յորջորջանաց Յուդայ կոչէր։ Վասն յազգէն Յուդայ թագաւորաց ազգին իջանելոյ. ուստի եւ ամենայն իսկ ազգն յուդայեանք. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Հանապազ զրպարտողք եւ սպանօղք են յուդայքն. (Եփր. ի ստեփ.։)
Յուդայական ազգին թագաւորութիւնն։ Զյուդայական միայն ազգէ ասէ. (Ոսկ. ես.։)
Ի չորրորդէ որդւոյն Յակոբայ, յորմէ թագաւորութիւն էր. եւ կալաւ անունն զամենայն ազգն՝ յուդայական. (Եզնիկ.։)
Ազգն յուդայեան (բուն ցեղն Յուդայ). (Ոսկ. մ. ՟Ա։)
Մեծ իմն գովեստ կարծէին զբնակելն յԵրուսաղէմ, եւ զՀրէաստանեայ գոլն, որ է յուդայեան վիճակն. (Ոսկ. գծ.։)
Անարգին խոտին ամենայն ազգն հանդերձ յուդայեան ազգաւն։ Եկին ժողովեցան ծերակոյտ յուդայեանց. (Եփր. թագ.։)
Ծնաւ Քրիստոս ի Բեթղահէմ յուդայեանց. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 8։)
Ոչ եղ՛ղ՛ենացի, եւ ոչ յուդայեան. այսինքն ոչ հեթանոս, եւ ոչ հրէայ. (Ճ. ՟Ա.։)
as Judas, like a traitor, treacherously, traitorously.
Մարմնապէս, զի մի՛ ասացից յուդայապէս, եւ ոչ հոգեպէս աղօթէին. (Կլիմաք.։)
Jewish;
—ք, the tribes of Israel.
ՅՈՒԴԱՅ ՅՈՒԴԱՅԱԿԱՆ ՅՈՒԴԱՅԵԱՆ. Ἱούδα, ἱουδαῖος, -αῖοι Juda, judaeus, judaicus. Ազգն Յուդայի որդւոյ Յակոբայ Իսրայէլի. ցեղն Յուդայ, յորմէ ծագեաց եւ Քրիստոս. այլ յետ Քրիստոսի ի խառնիլ ՟Ժ՟Բ. ցեղից ցրուելոց՝ ամենայն եբրայեցիք կամ հրէայք՝ յուդայեան կոչեցան. եահուտի, եէհուտիմ, ջըֆուտ. յն. լտ. եուտէ՛օս, եուտէ՛ուս. իտ. գղ. ճուտէօ՛, ժիւտ.
Հռոբովամ որդի Սողոմոնի թագաւորեաց յԵրուսաղէմ երկու ազգաց, որոյ անուն յորջորջանաց Յուդայ կոչէր։ Վասն յազգէն Յուդայ թագաւորաց ազգին իջանելոյ. ուստի եւ ամենայն իսկ ազգն յուդայեանք. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Հանապազ զրպարտողք եւ սպանօղք են յուդայքն. (Եփր. ի ստեփ.։)
Յուդայական ազգին թագաւորութիւնն։ Զյուդայական միայն ազգէ ասէ. (Ոսկ. ես.։)
Ի չորրորդէ որդւոյն Յակոբայ, յորմէ թագաւորութիւն էր. եւ կալաւ անունն զամենայն ազգն՝ յուդայական. (Եզնիկ.։)
Ազգն յուդայեան (բուն ցեղն Յուդայ). (Ոսկ. մ. ՟Ա։)
Մեծ իմն գովեստ կարծէին զբնակելն յԵրուսաղէմ, եւ զՀրէաստանեայ գոլն, որ է յուդայեան վիճակն. (Ոսկ. գծ.։)
Անարգին խոտին ամենայն ազգն հանդերձ յուդայեան ազգաւն։ Եկին ժողովեցան ծերակոյտ յուդայեանց. (Եփր. թագ.։)
Ծնաւ Քրիստոս ի Բեթղահէմ յուդայեանց. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 8։)
Ոչ եղ՛ղ՛ենացի, եւ ոչ յուդայեան. այսինքն ոչ հեթանոս, եւ ոչ հրէայ. (Ճ. ՟Ա.։)
Judaism.
ἱουδαϊσμός judaismus. Վիճակ եւ օրէնք՝ կրօնք եւ սովորութիւն յուդայեանց, այսինքն հրէից. հրէութիւն. եահուտիլիք.
ՅՈՒԴԱՅ ՅՈՒԴԱՅԱԿԱՆ ՅՈՒԴԱՅԵԱՆ. Ἱούδα, ἱουδαῖος, -αῖοι Juda, judaeus, judaicus. Ազգն Յուդայի որդւոյ Յակոբայ Իսրայէլի. ցեղն Յուդայ, յորմէ ծագեաց եւ Քրիստոս. այլ յետ Քրիստոսի ի խառնիլ ՟Ժ՟Բ. ցեղից ցրուելոց՝ ամենայն եբրայեցիք կամ հրէայք՝ յուդայեան կոչեցան. եահուտի, եէհուտիմ, ջըֆուտ. յն. լտ. եուտէ՛օս, եուտէ՛ուս. իտ. գղ. ճուտէօ՛, ժիւտ.
Հռոբովամ որդի Սողոմոնի թագաւորեաց յԵրուսաղէմ երկու ազգաց, որոյ անուն յորջորջանաց Յուդայ կոչէր։ Վասն յազգէն Յուդայ թագաւորաց ազգին իջանելոյ. ուստի եւ ամենայն իսկ ազգն յուդայեանք. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Հանապազ զրպարտողք եւ սպանօղք են յուդայքն. (Եփր. ի ստեփ.։)
Յուդայական ազգին թագաւորութիւնն։ Զյուդայական միայն ազգէ ասէ. (Ոսկ. ես.։)
Ի չորրորդէ որդւոյն Յակոբայ, յորմէ թագաւորութիւն էր. եւ կալաւ անունն զամենայն ազգն՝ յուդայական. (Եզնիկ.։)
Ազգն յուդայեան (բուն ցեղն Յուդայ). (Ոսկ. մ. ՟Ա։)
Մեծ իմն գովեստ կարծէին զբնակելն յԵրուսաղէմ, եւ զՀրէաստանեայ գոլն, որ է յուդայեան վիճակն. (Ոսկ. գծ.։)
Անարգին խոտին ամենայն ազգն հանդերձ յուդայեան ազգաւն։ Եկին ժողովեցան ծերակոյտ յուդայեանց. (Եփր. թագ.։)
Ծնաւ Քրիստոս ի Բեթղահէմ յուդայեանց. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 8։)
Ոչ եղ՛ղ՛ենացի, եւ ոչ յուդայեան. այսինքն ոչ հեթանոս, եւ ոչ հրէայ. (Ճ. ՟Ա.։)
• «երկիւղ, սարսափ». մէկ անգամ գոր-ծածուած է Ա. մկ. գ. 25 ահ հոմանիշին կից. «Սկսաւ ահն և հոյն երթալ առաջի Յուդայ և եղբարցն»։ Սրանից են կազմուած հոյակապ «զարմանակերտ, հրաշակերտ» ՍԳր Ագաթ. Եւս. քր. և պտմ. (գրուած խոյակապ Արծր.), հոյակապեալ Պիտ. հռյանուն Պիտ.։ Կայ նաև հոյկապ անստոյգ բառը, որ մէկ անռամ ու-նի Սեկունդ. (Das Leben und die Senten-zen des Phil. Secundus, Wien 1895, էջ 39 և Մատեն. մանր ուսումն. Տաշեանի, Ա. հտ. էջ 240). «Զի՞նչ է մշակ... ծառոց տնգիչ, աղքատութեան հոյկապ, բժիշկ հողմոց». այս կտորը չունի յոյն բնագիրը. Տաշեան, անդ՝ էջ 55 թարգմանում է բառս «Einer, welcher der Armuth enthoben, ist, յորմէ բարձեալ է աղքատութիւն իւր», ՆՀԲ «պատիչ և դար-մանիչ»։-Հոյակապ բառի մէջ իմաստի զար-ռաոման համար հմմտ. ահ և ահագին «սար-սափելի. 2. մեծ, խոշոր, վիթխարի»։
Սկսաւ ահն եւ հոյն (յն. մի բառ, այսինքն երկիւղ, կամ ահաւորութիւն) երթալ առաջի յուդայ եւ եղբարցն. (՟Ա. Մակ. ՟Գ. 13։)
artisan, artist, master, author.
Զիշխանս յուդայ, եւ զարուեստագէտս. (Երեմ. ՟Ի՟Դ. 1։)
court, nobility, grandee.
Աւագնին՝ որ թշնամութեամբ ոխս պահէին յուդայ։ Մեծամեծ աւագանով. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 11։ ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 2։)
good news, notification of good news;
երկիր աւետեաց, land of promise;
աւետիս տալ, cf. Աւետեմ;
տօն աւետեաց, Lady-day.
Շառաւիղք աւետեացն յուդայի։ Պաշտօնէիցս նորոյ աւետեացս. (Նար. առաք.։)
to regret.
archery.
to justify, to declare innocent, to acquit, to excuse, to exculpate, to clear, to absolve, to save;
— զանձն, to make excuses;
—ն, justification.
Արդարացուսցեն զարդարն, եւ պարտաւորեսցեն զամպարիշտն։ Արդարացուցանեն զամպարիշտն վասն կաշառոց. Մերձ է, որ արդարացուցանէ զիս։ Արդարացոյց զանձն իւրապստամբութիւնն իսրայէլի առ ուխտազանցութեամբն յուդայ։ Արդարացուցեր զնոսա յոյժ քան զքեզ։ Արդարացուսցէ զդատաստան իմ։ Ի զուր ուրեմն արդարացուցի զսիրտ իմ։ Դուք էք՝ որ արդարացուցանէք զանձինս առաջի մարդկան։ Կամեցաւ զանձն արդարացուցանել։ Զի եղիցի նա՛ արդար, եւ արդարացուսցէ զայն՝ որ ի հաւատոցն Յիսուսի. Զոր կոչեացն, ըզնոսին եւ արդարացոյց. եւ զորս արդարացոյցն, զնոսին եւ փառաւորս արար. եւ այլն։ Յորոց յայտ է, զի մարդ զմարդ արդարացուցանէ ջատագովելով. եւ Աստուած զմարդ՝ սրբելով. որպէս եւ մարդ զԱստուած փառաւոր առնելով. ըստ այնմ.
unthankful, ungrateful.
but, yet, notwithstanding, however, nevertheless, though, still;
save, except, without;
— եթէ, except;
unless;
— միայն, if, provided, with the exception of, excepted, but, hesides;
if not;
— ասկայն, yet, however, nevertheless.
corruption;
destruction, ruin;
contamination, infection;
depravity, perversion, degeneration;
putrefaction, rottenness, sourness, staleness, rancidity;
— կուսի, defloration, debauchment;
տեղի՝ դուբ ապականութեան, sepulchre, tomb;
— բարուց, corruption, depravation of morals or manners;
յ— դնել՝ դարձուցանել, կարգել, հասուցանել, cf. Ապականեմ;
յ— դառնալ, լինել, անցեալ գնալ, cf. Ապականիմ;
ձմեռն ապականութեան, the winter destroyer or spoiler.
Եղիցի իսրայէլ յապականութիւն։ Ի սատակումն եւ յապականութիւն յերեսաց երկրին։ Զքաղաքս յուդայ եդից յապականութիւն առ ի չգոյէ բնակչաց։ Կարգել յապականութիւն եւ ի դադարս ջայլամանց։ Շինել սեղան տեառն, զի դադարեսցէ ապականութիւն ի ժողովրդենէն։ Ապականեցաւ ապականութեամբ ամենայն երկիր։ Եդից զնոսա յապականութիւն յաւիտենական. եւ այլն։
to take away, to remove, to carry off, to displace;
to retrench;
to derogate, to suppress, to withdraw;
to cause to cease, to destroy, to dispel, to efface, to extinguish, to stifle;
to take away, to ravish, to take, to steal, to rob;
to lift up, to raise;
to bear, to support, to sustain;
— ի վերայ, to put, to put on, to load;
— ի հաշուէ, to discount, to deduct, to abate;
— զօրէնս, to repeal a law, to cancel, to annul;
— զխոչս, to clear, to extricate;
— զցանկն, to unbar;
— զմանուկն յարգանդէ, to deliver a woman;
— թողուլ, բարձի թողի առնել, to abandon, to forsake entirely, cf. Մերժեմ, cf. Լքանեմ;
—ի լուծ կշռոց, to weigh;
— զգլուխ, to behead, cf. Գլխատեմ;
աղաղակ կական՝ կառաչ՝ ձայն՝ ճիչ —, to scream, to cry out;
to weep;
— ի միջոյ, to carry away, to stroy, to annul;
— զամենայն դժուարութիւն, to take away all difficulty;
— զկեանս ուրուք, to take away the life of some one, to kill, to murder;
բաղոք —, to appeal, to invoke, to lament;
— զցաւս, to support pain;
— ուստեք, to go away, to depart;
— զթիւ, to subtract;
— արձակել, to dismiss;
բարձեալ բերել, to carry;
to be carried or brought;
to liken, to compare;
to be taken away;
to be destroyed;
to be estinguished;
բարձիր եւ անկիր ի ծով, be thou removed and cast into the sea;
— մտաց հպարտութեամբ, to be proud of;
արք արգարք բառնիմ, the just perish;
Դամասկոս բարձցի ի քաղաքաց, Damascus will soon be no longer a city;
բարձաւ ուխան, the pact is broken;
— ի կենաց, to die;
նմա բարձին զխանչն, they put on him the cross.
to despise, to contemn, to scorn, to slight, to disdain;
to undervalue, to depreciate.
Զբան տեառն խոտեաց։ Խոտէք զբան աստուծոյ վասն ձերոյ աւանդութեան։ Խոտեցի զանձն, եւ հալեցայ։ Խոտեաց զնոսա տէր։ Խոտեաց տէր եւ մերժեաց զազգն որ առնէր զայս։ Միթէ խոտելո՞վ խոտեցեր զյուդայ։ Ոչ խոտեցից զամենայն ազգդ իսրայէլի։ Սրբեցէք զայն որխոտէն զանձն իւր։ Խոտել զիրաւունս.եւ այլն։
to search, to inquire, to seek diligently, to hunt after, to pry into;
to shear, to shave;
to cut off;
to strip off.
Եթէ իցէ յերկրին, խուզեցից զնա ամենայն հազարաւորօք յուդայ։ Վասն արծաթոյն մտանեմք անդր, առ ի խուզելոյ զմեզ. (Ա. Թագ. ԻԳ. 23։ Ծն. ԽԳ. 18։)
confusion, tumult, trouble, disorder, sedition, insurrection;
confused, confounded, troubled;
— կալ ընդ ումեք, to have quarrelled with, to fall out, to be at variance, to disagree with.
Զի էր խռով յամս նորա։ Անդէն վաղվաղակի մեծ խռով ի տեղւոջն կացուցանէին։ Անդր մի՛ իջանիցէք նոցա։ Իբրեւ զխռով եղէց եփրեմի, եւ իբրեւ զխայթոց տանն յուդայ. (Տոբ. ՟Ա. 18։ ՟Գ. Մակ. ՟Ա. 2։ Յուդթ. ՟Ժ՟Դ. 3։ Ովս. ՟Ե. 12։)
halter, rope, noose;
bowstring;
strangulation, suffocation;
—ք շրթանց, flattery, wheedling, cajolery;
— առնել, — արկանել, ի — գալ, ի — մտաբերել, to strangle, to choke one's self;
— ընդ անձն ուրուք արկանել, առ —ս ածել զոք, to put a rope on the neck of, to bring to the halter, to strangle, to throttle, to choke;
— ընդ անձին հեղձամղձուկ պաշարիլ բանիւն, to be embarrassed & conounded by, not know what to say or do.
Նոյնպէս եւ յուդայ ի խեղդ եկն. (ԼՄԲ. Իմաստ.։)
ulceration, suppuration, pus, purulent matter;
hypocrisy;
—ք երկրի, earth-worms;
—ք խոտոց, liquid refuse from putrid vegetation.
Ողջոյն տուք միմեանց ի սէրսրբւթեան. մի՛ խղխայթիւ եւ նենգութեամբ որպէս յուդայն զՔս. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
affinity, alliance, relationship;
հոգեւոր —, sponsorship;
արկանել —, — առնել ընդ, cf. Խնամենամ.
Երեւ խառնումն խնամութեան երկուցն ցեղից (յուդայի եւ ղեւեայ). (Ճ. ՟Ժ.։)
joy, mirth, pleasure, gaiety, cheerfulness, merriment.
Լցան բերանք մեր խնդութեամբ։ Ուրախութիւն եւ խնդութիւն։ Եղիցին տանդ յուդայ ի խնդութիւն եւ ուրախութիւն։ Խնդութիւն անօրինաց կորուստ. Արար խնդութիւն չորքոտանեաց ի տարտարոսն։ Դարձուցից զսուգ նոսաի խնդութիւն։ Պտուղ հոգւոյն այս է. սէր խնդութիւն, եւ այլն։
to search for, to ask, to solicit, to implore;
to demand, to claim, to require, to run after, to pursue;
to ransack, to rummage;
— զանձն ուրուք, to seek one's life;
զարիւն նորա ի ձեռաց քոց խնդրեցից, I will require his blood at your hands;
զքէնս վրիժուց —, to revenge oneself, to be avenged;
— զերեսս Աստուծոյ, to seek God's face;
զշահս անձին եւեթ —, to have no other aim but self-interest.
Զի՞նչ խնդրես ... զեղբարսն իմ խնդրեմ։ Մեռն ամենայն արք՝ որ խնդրէին զանձն քո։ Ցուցից քեզ զայրն զոր դու խնդրես։ կորեան էշք, երթայք խնդրեցէ՛ք զէշն։ Լքան խնդրել զդուստրսն։ Խնդրէր զնա, եւ ոչ գտանէր։ Խնդրեցի զնա, եւ ոչ գտի։ Խնդրիցէք զիս, եւ ոչ գտանիցէք։ Խնդրեա՛ զխաղաղութիւն, եւ ե՛րթ զհետ նորա։ Խնդրեսցեն զանուն քո տէր։ Որ հալածէքդ զիրաւունս, եւ խնդրէք զտէր։ Սնոտիս խնդրեսջիք. Խնդրիցէ մարգարիտս գեղեցիկս։ Խնդրիցէ զմոլորեալն։ Խնդրէին սուտ վկայութիւն զյիսուսէ, եւ ո գտանէին։ Խնդրէր պարապ։ Գամ խնդրել պտուղ ի թզենւոջդ, եւ ոչ գտանեմ։ Զի՞ խնդրէք զկենդանին ընդ մեռեալս։ Խնդրեսցես յապարանս յուդայ սօղոս անուն զտարսոնացի։ Պնդագոյնս խնդրեաց զիս, եւ եգիտ։ Խնդրեսցեն մարդիկ զմահ, եւ մի՛ գտցեն. եւ այլն։
the eleventh letter of the alphabet and the fifth of the vowels;
twenty, twentieth.
Եդ ի վերայ իսահակայ, կամ սեղանոյ. կամ վիմի, աւազոյ։ Ի վերայ հնացեալ ձորձոյ։ Ի վերայ երեսաց երկրի թագաւորել ի վերայ իսրայէլի, կամ յուդայ։ Ածել անձրեւ, կամ ծագել զարեւ ի վերա արդարոց եւ մեղաւորաց, կամ ի վերայ երկրի։ Գալ առ քեզ ի վերայ ջրոցս։ Ետես թզենի մի ի վերայ ճանապարհին։ Ի վերայ իմ հասին։ Իբրեւ ի վերայ աւազակի ելիք։ Յարիցէ ի վերայ նորա։ Հեղից ի վերայ ամենայն մարմնոյ, եւ այլն։
to hold one's tongue, to remain silent, to be silent;
to keep silence, to cease to speak, to hold one's peace;
to cease, to be at rest, to repose, to rest;
to be out of work;
net to mention, to say nothing of, to suppress, to pass over in silence.
Եւ քաղաքն լռեաց։ Եւ լռեաց երկիրն յուդայ աւուրս քանի մի։ Մտին ի տուն սիմայ, եւ նա լռեալ էր ի տան իւրում։ Լուեալ զայս՝ լռեցին, եւ փառաւոր առնէին զաստուած։ Ի չանսալն նորա՝ լռեցաք.եւ այլն։
prince, sovereign, despot;
minister;
magistrate;
ruler, governor, chief, commander;
—աց —, — աշխարհի, the sovereign, the king;
prince, crown-prince, heir-apparent;
— զօրուն, general of the army;
—երգոց, cf. Դասապետ;
—ք, the authorities;
— լինել, to rule, to command, to be in power, in authority;
— առնել զոք, to give power to some one;
— էր իւրոց ախտից, he was master of himself, or his own master;
քում գլխոյդ չես —, you are not lord of your own life;
չէ —, he cannot, he is not authorised to;
cf. Թեկն.
Խօսեցաւ յովսէփ ընդ իշխանսն փարաւոնի։ Ոչ նենգել զարդարն՝ իշխանաց յիրաւանց վերոյ։ Տուրք մարդոյ ընդ իշխանս նստուցանեն զնա։ Վա՛յ իշխանացդ՝ որ խառնեն զցքին։ Զիշխանս յուդայ, եւ զիշխանս երուսաղէմի.եւ այլն։
Սոքա են իշխանք՝ որդիք եսաւայ։ Իշխան թեման, իշխան ովմար եւ այլն։ Առ իշխանս արքային բաբելազւոց։ Ոչինչ կրտսեր ես յիշխանս յուդայ։ Եւ գոյ դոցա իշխան. դարձի իւրաքանչիւր ոք ի տուն իւր։ Ի քէն ելցէ ինձ իշխան. եւ այլն։
essence, reality, substance, truth;
essential, real, effective, true;
besides, moreover;
but, still, yet;
in fact, really;
even;
as for, as to;
զիսկն գիտել, զիսկն ասել, to be thorougly acquainted with;
to tell the simple truth;
to exhaust a subject;
մեզէն — լուաք, we ourselves have heard;
ինձ — գլխովին, to me;
to myself;
բնաւ — ոչ, not at all;
բնաւ — զի՞ լսէք նմա, why do you listen to him ? չէ եւ չէ —, by no means, in no way whatever;
յայտ —է, it is palpable, evident, clear;
— ես, for me, as for me;
— վասն, as for;
— եւ —, in a moment, soon, speedily, immediately, instantly, directly, forthwith;
truly, in effect, really.
Արդ յայտ իսկ է, թէ յազգէ յուդայ ծագեաց տէր մեր. (Եբր. Է. 14։)
mountainside, highland, mountainous country, region or place.
Փախեան ի լեռնակողմն։ Բնակիչք լեռնակողմանն։ Ի քաղաքացն յուդայ՝ եւ ի դաշտականաց եւ ի լեռնակողմանց։ Գնաց ի լեռնակողմն փութապէս ի քաղաքն յուդայ. (Ծն. ՟Ժ՟Դ. 10։ Յուդթ. ՟Ա. 6։ Երեմ. ՟Ժ՟Է. 26. Ղկ. ՟Ա. 39։)
to aggregate.
sting;
point;
prick;
—ք, cf. Խայթուած.
Խայթոցկարճի։ Ըստ նմանութեան կարճի, եւ խայթոց յագիս նոցա։ Եղեց իբրեւ զխայթոց տանն յուդայ։ Ո՞ւր է խայթոցք։ Խայթոց մահու՝ մեղք են. (Յայտ. ՟Թ. 3. 10։ Ովս. ՟Է. 12։ ՟Ժ՟Ե. 14։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Ե. 55. 56։)
crucifer.
Ահա նոր յուդա, ւ նոր խաչահան։ Բազումյուդայք, եւ յոլով խաչահանունք լինին յեկեղեցի աստուծոյ. (Մարաթ.։)
cf. Խաչահան.
Ահա նոր յուդա, ւ նոր խաչահան։ Բազումյուդայք, եւ յոլով խաչահանունք լինին յեկեղեցի աստուծոյ. (Մարաթ.։)
thing, something;
ունիմ — ասել քեզ, I have something to tell you;
յ— ածել, to create;
ամենայն որ — իմ է՝ քո է, all that I have is thine.
Ոչ ինչ գիտեմ։ Ոչ ինչ ապախտ արար՝ զոր միանգամ պատուիրեաց նմա։ Չէր ինչ իմիք պիտանացու։ Որ ոչ իմիք է պիտանացու։ Ապաքէն եւ ոչ իւիք։ Ոչ անց եւ ոչ զիւիք յամենայնէ (յն. զոչինչ յամենայնէ)։ Ինչ ոչ ասաց կամ վնասեաց։ Ինչ ոչ գիտէին։ Ոչինչ նեղիք ի մէնջ։ Ոչինչ կրտսեր ես յիշխանս յուդայ։ Ոչինչ կարի հեռի էր ի տանէն. եւ այլն։
to expose to public notice;
to conceal, to hide;
to dissemble, to play the hypocrite.
Զի՞նչ է յարդ առ ցորենով։ Արդարացաւ ապստամբութիւնն իսրայէլի առ ապստամբութեամբն յուդայ. (Երեմ. ԻԳ. 28։ Գ. 11։)
author, creator;
captain, chief, conductor, guide, escort, director, guardian, rector;
ordinary principal, provost, overseer, prelate, superior, father;
— կարգել, to set over.
Տացէ զքեզ պատուիրանաւ առաջնորդ ի վերայ իսրայէլի։ Իշխանք յուդայ առաջնորդք նորա։ Դու ես մեր առաջնորդ փոխանակ յուդայի։ Առաջնորդ ի վերայ ամենայն զօրացն։ Առաջնորդ նազովրացւոց հերձուածոյն. եւ այլն։
to favour, to advantage;
to increase, to augment, to enlarge, to grow, to multiply, to accumulate, to amass;
to raise, to enhance.
Եթէ ոչ առաւելուցու արդարութիւն ձեր աւելի քան զդպրացն։ Ոչ՝ եթէ ուտեմք, առաւելումք ինչ։ Դիտեմ նուազել, գիտեմ առաւելուլ։ Առաւելուցուք յամենայն գործս բարութեան։ Որ բազումն առ, ոչ առաւելաւ։ Եթէ ճշմարտութիւնն աստուծոյ յիմում ստութեանս առաւելաւ։ Տոհմն նորա ոչ առաւելաւ իբրեւ զորդիսն յուդայ։ Առաւելեալ եմ ուրախութեամբ։ Այլ իմ առեալ զամենայն, եւ առաւելեալ եմ. եւ այլն։
to deny, to retract, to refuse, to deprive, to rocain.
combination, mixture, medley, miscellany;
cf. Զուգախառնումն.
cf. Զօրաւոր.
inheriting the crown;
heir to the throne.
Ստեփանոս էր ի թագաժառանգ տանէն յուդայի. (Տօնակ.։)
crowned, that has a crown, reigning, that holds a crown.
Թագակալքն հատան ի յուդայէ. (Վրդն. ծն.։)
nail;
claw, talon;
hoof;
onyx.
Մեղք յուդայ գրեալ են գրչաւ երկաթեաւ, ադամանդեայ եղնգամբ». ուր գրիչք գրեն՝ եղեգամբ. (Երեմ. ՟Ժ՟Ե. 1։)
successor;
vicar.
Ոչ պակասեցին աթոռակալք եւ գահակալք յազգէն յուդայ մինչեւ ի քրիստոս. (Վրդն. ծն.։)
ordinal;
classical;
arranged, divided.
Չորեքհարիւր հազարաց դասականաց, եւ երեսուն հազարաց դասականաց յուդայ. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 4։)
thief, robber, bandit;
sharper.
Գող եւս գտանէր հարկի աշխարհին. (Եղիշ. է. այսինքն խորօղ՝ ըստ յուդայի. Յհ. ՟Ժ՟Բ. 6։)
to make prisoner, to enslave;
to take captive, to take;
to seduce, to gain.
relationship, consanguinity, kin, cognation;
race, family;
likeness, analogy;
զօդք ազգականութեան, the ties of relationship.
sensation, feeling;
advice;
— առնել, to give notice or information, to notify;
to instruct;
to advise, to admonish;
to announce, to publish;
— առնել յառաջագոյն or կանխաւ, to precaution, to premonish, to put on guard;
— լինել, to be aware of, to be informed of;
to be announced or published.
Ազդ եղեւ մուրթքէի բանս այս։ Ազդ եղեւ ինձ վասն ձեր։ Ազգ եղեւ մակաբայեցւոցն պաշարումն ամրոյն։ Ազդ եղեւ նմա վասն յուդայեանց ի կողմանցն շամրտացւոց։ Իբրեւ ազդ եղեւ նենգութեան յայրդ լինելոյ ի նոցանէ։ Գուցէ ազդ լինիցի զմէնջ ի գէթ. եւ այլն։
more or very inhuman, — fierce, — unkind.
Այս վաճառ անմարդագոյն գոլ թուի ինձ քան զյուդային. (Լաստ. ՟Ժ։)
here, in this place;
hither, to this place;
— աղագաւ, therefore, for this reason.
further.
solid, stable, durable, tough, lasting;
hard, strong, firm, fast;
compact, massive, thick;
locked, fastened.
—, ամրի, րաց, րոյ, ոց, fort, fortification, fortress;
grotto, cave, cavern.
cf. Կատաղութիւն.
to irradiate, to cause to shine;
to cause to germinate, or to sproutforth;
ծագեցից Դաւթի ծագումն արդարութեան, I will cause the Branch of righteousness to grow up unto David;
առաւօտն ծագեաց զլոյս իւր, the sun shone forth, day broke.
ծագէ արեգակն։ ծագեաց նմա արեւ, կամ ի վերայ ջուրցն։ Լոյս ծագեսցէ ձեզ։ Աստեղք ծագեցին։ Ի ծագել առաւոտուն։ Ծագեսցեն երեսք քո իբրեւ զջուր յստակ։ Ի միջօրէի ծագեսցեն քեզ կեանք։ Յազգէ յուդայ ծագեաց տէր մեր.եւ այլն։
Ի դաւիթ եւ ի քրիստոս կատարեցաւ, որք ծագեցին ի յուդայէ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)