to put out, to drive out, to exclude.
Առ յովհաննէս աստուածաբան առաքեալ եւ աւետարանիչ արտաքսեալ ի պատմոս կղզի։ Որ անիրաւելն զմեղ եւ արտաքսել համարին. (Դիոն. թղթ.։)
evangelist.
to exile, to banish, to transport, to send away, to confine, to proscribe.
Աքսորեաց զյովհաննէս ի դեօղն պռենետոն։ Հրամայեաց աքսորել ի կոկիսոն հայոց։ Որք աքսորէին զսուրբ հայրապետն (այսինքն տանէին յաքսորս). (Հ. կիլիկ.։)
accuser, informer, plaintiff, complainant, prosecutor.
all men, all persons, every body, as many as, whoever.
born of a barren woman.
son of a barren woman;
St. John-Baptist.
married.
inspired by God, divine, holy;
Bible, holy Scripture.
who relates, narrates, speaks of God.
to hinder, to obstruct, to arrest;
to close, to shut, to enclose;
to sequester, to hold, to imprison;
to forbid, to interdict, to prohibit;
to amuse, to occupy;
to interrupt, to disturb.
friend;
familiar, dear;
մտերիմ՝ անկեղծ՝ ճշմարիտ՝ անձնանուէր՝ սիրելի սուտ —, intimate, sincere, true, devoted, dear, false friend.
to be angry, provoked, to storm, to rage.
furnished with red leaves.
cf. Բազմահոս.
Ծանրացեալ թշուառականն ի կնոջն բազմահոսանս հեշտութիւնս ... առաքեաց գլխատեաց զյովհաննէս. (անդ։)
repentance, regret;
remorse;
penitence, compunction, contrition;
— առնուլ, զեղջ եւ — լինել, to repent, to feel regret, cf. Ապաշաւեմ.
Հեղգ (կամ հէգ) ապաշաւս յովհաննէս. (Յհ. կթ. յիշատ.։)
of the same troop or regiment, comrade, companion.
Միւս մարիամ կցորդ հանդիսից, եւ յովհաննա բազմաց խմբակից։ Արսօր հրեշտակք իջեալ յերկնից մարդկան եղեն աստ խմբակից. (Գանձ.։)
question;
interrogation, inquiry, demand;
discussion, examination;
perquisition, search, quest;
visit, inquisition;
proposition, thesis;
litigation, contest, dispute, debate, quarrel;
request, requisition;
խօսեսցուք զայսր խնդրոյ, let us discourse on this chapter;
խնդիր առնել, ի խնդիր երթալ, գալ, ելանել, շրջել, անկանել, արկանել, to seek, to look for, to search for or after, to make inquiries, to investigate, to examine, to inquire into;
ի խնդիր լինել ուրուք, to trace, to be in search of, to follow the track of;
խնդիր ի մէջ առնուլ, to commence an argument;
խնդիրս յուզել, to raise a doubt, to create a discussion;
խնդիր եղեւ, there arose a question;
a dispute was raised;
խնդիր ի միջի կայ, the question is;
խնդիր է ինձ ի քէն, խնդիր մի ունիմ ի քէն, I have a favour to beg of you.
Եղեւ խնդիր յաշակերտացն յովհաննու ընդ հրէից վասն սրբութեան։ Ելանել յերուսաղէմ վասն խնդրոյն այնորիկ։ Խնդիրք ինչ են վասն բանի եւ անուանց եւ օրինակաց իւրեանց։ Խնդիրս ինչ որ վասն պաշտաման իւրեանց ունէին ընդ նմա։ Գիտակ իսկ ես ամենայն կրօնից եւ խնդրոց հրէից։ Խնդիրս յուզեն։ Տապի ի խնդիրս. Ի յիմար եւ յանխրատ խնդրոց հրաժարեա՛։ Զյիմարութեան խնդիրս եւ այլն։
the tenth letter of the alphabet, and the sixth of the consonants;
ten, tenth.
Ժ. Զկնի տասներորդ դարու ի յաճախել գաղղիացւոց յարեւելս, որպէս նոքա ժ հնչէին զյունական տառդ γ եւ լատ. g, որ լինին ի մեզ գ, եմուտ եւ առ ոմանս ի հայոց գրել ժ ի բառս ինչ, ուր սովորաբար եդեալ լինէր գ, ուստի եղեւ անխիտր գրել՝ մագիստրոս, եւ մաժիստռ. դիոգինէս, եւ դիոժէն. տէր յովհան, եւ կիւռժան. որպէս եւ պերփեռուժէն, իբրու պորփիւրոգէն, այն է ծիրանածին։ այլ առաւել անհեթեթ է գրչութիւնն ի (Քեր. Մագ. եւ Երզն.)
being, origin, generation, creation, birth;
ի — ածել, to create, to produce from nothing, to call into existence;
յանէութենէ or յոչէից ի — գալ, to be created, to exist.
Իմ է օրն լինելութիւնն յովհաննու (մկրտչի) պատմէ. (Կիւրղ. ղկ.։)
silence, secrecy;
taciturnity;
calm, quiet, tranquillity;
պատուել զ—, to preserve silence;
լուծանել, աղմկել զ—, to break silence;
նստել ի լռութեան, to live in tranquillity, to lead a peaceful life;
ընդ լռութեամբ անցանել, to pass over silently;
ի խոր լռութեան գիշերոյ, in the deep silence of night;
եթէ խօսքն է արծաթի՝ —ն է ոսկի, words are silver, silence is gold;
— ! silence ! hush !
Զոր օրինակ հաւ խօսի ի լռութեան գիշերի, նոյնպէս եւ յովհաննէս ի լռութեան յանապատի։ Սկիզբն էր օրինացն լռութեան. (Շ. մտթ.։)
essence, reality, substance, truth;
essential, real, effective, true;
besides, moreover;
but, still, yet;
in fact, really;
even;
as for, as to;
զիսկն գիտել, զիսկն ասել, to be thorougly acquainted with;
to tell the simple truth;
to exhaust a subject;
մեզէն — լուաք, we ourselves have heard;
ինձ — գլխովին, to me;
to myself;
բնաւ — ոչ, not at all;
բնաւ — զի՞ լսէք նմա, why do you listen to him ? չէ եւ չէ —, by no means, in no way whatever;
յայտ —է, it is palpable, evident, clear;
— ես, for me, as for me;
— վասն, as for;
— եւ —, in a moment, soon, speedily, immediately, instantly, directly, forthwith;
truly, in effect, really.
Իսկ թէ որ իցէ գառանն, ասասցէ յովհաննէս։ Իսկ թէ որքան բարիս հանդերձեալ է աւարտել, տնօրենն եւ ուղղիչն զչափն գիտէ. (Կոչ. ԺԳ։ Լմբ. ատ.։)
Իսկ է, որ զինքեան գոյութիւն (կամ զգոյացութիւն) ցուցանէ. որպիսի մարկոս (յն. հոմերոս, սոկրատէս)։ Մակադրական է, որ ի վերայ իսկիցն, եւ կամ առասականացն եդեալ է ... Ի վերայ իսկիցն, որպիսի՛, յովաննէս զաքարեան ... Երկանուն է, անուանք երկու ի վերայ մրոյ իսկի դասալ, ո՛րգոն, եղիազարոս (որ) եւ աւարեան։ Մականուն է, որ հանդերձ այլով իսկիւ ի վերայսիոյ ասացեալ է. ո՛րգոն, բաներեգէս յովհաննէս. (Թրակ. քեր.։)
lungs, breast, chest;
throat, thorax.
Յիսուսի թագաւորին վակաս լանջաց սուրբ յովհաննէս. (Շար.։)
swaddling-band, swaddling clothes;
cradle;
ապտել ի —ս, to swathe, to swaddle;
արձակել ի խանձարրոց, to unswathe, to take out of swaddling clothes;
ի խանձարրոց՝ անդստին ի խանձարրոց, from the cradle, from childhood, from infancy;
ուր —ք են նորա, his birthplace;
—ք քաղաքակրթութեան, the cradle of civilization.
Տնօրինականքն քրիստոսի, պաճմուճանն եւ հանդերձն, վարշամակն. որ ի աղայութենէ պատմաճիւր խանձարուրբք։ Առեալ յովհաննու զխանձարուրսն (պատանաց կուսին), եւ զայլ կտաւսն, գնաց յեփեսոս. (Պիտառ.։)
to deceive, to entrap, to draw into a snare, to inveigle;
to vex, to trouble.
cf. Առակաբանեմ.
peculiarity;
propriety;
solitude.
Գովէին զառանձնականութիւնն, որ եղիայի եւ յովհաննու նման գործէ. (Վրք. հց.։)
before, in presence of, in front of, opposite;
forward;
— իմ, before me, in my presence;
գնալ —, to go before, to precede;
— առնել, դնել, արկանել, to propose, to assert, to project, to offer, to represent, to produce to decree, to exhibit, cf. Յառաջարկել, cf. Յառաջադրել, cf. Առարկանել, cf. Մատուցանել;
to explain, to declare;
— կալ, to present one's self, to appear, to resist, to oppose, cf. Դիմադրել, cf. Տոկալ;
— կայ, which is or are in front, forward, before;
որ —ս կայ խրատ, the present maxim;
կամքն — կան ինձ, I have the will before me;
ինձ չարն — կայ, the ill is near me;
զոր ասել կայ մեզ —, what we have to say;
ամենեցուն մեզ յանդիման լինել կայ —, it is necessary for us all to appear before.
Կարապետ առաջի արձակեալ զյովհաննէս. (Ագաթ.։)
conduct, command, governance, direction;
provost-ship, prelature.
Մկրտութիւնն յովհաննու լինէր առաջնորդութիւն հանդերձեալ հաւատոյն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28։)
apostolic.
Սոյնպէս եւ յովհաննէս յառաքելականին իւրում. (Ագաթ.։)
dignitary, graduated;
gradual.
Դնէ զյովհաննէս մկրտիչ ի դէմս ամենայն աստիճանաւորաց. (Բրսղ. մրկ.։)
theologian.
to write, to discourse or speak theologically.
cf. Աստուածազգեաց.
even;
conjoined, united, equal, alike, similar;
level, without odds, equally;
close to;
conjointly, with, together;
pair, couple;
—ք, —ք կշռոց, balance;
a coach and two or four;
— պարանոցին, nape of the neck;
— մի եղանց, a yoke of oxen or bullocks;
—ք իշոց, a couple of asses;
—ք կաքաւուց, ատրճանակաց, brace of partridges, of pistols;
— մի կօշկաց, a pair of boots;
—, — ընդ, directly, forthwith, as soon;
— ընդ բանին եղեւ, no sooner said than done;
—ս —ս, in pairs, by twos, two and two.
Զերկուց եւեթ զզուգացն, թէ որպէս կոչեացն՝ յայտ արար, զպետրոսեանցն եւ զյովհաննեանցն. (Ոսկ. մտթ. ՟Բ. 7։)
to agree, to be of one mind.
cf. Հանգիտապատիւ.
free;
large, ample, vast, spacious, great;
diffuse;
— ժամս, for a long time, or duration;
— ի նեղութիւնս, magnanimous, long-suffering, patient;
— կեանք, a dissolute life;
— է, it is lawful, permitted, it is not prohibited;
— կեալ, to live daintily;
— գնալ, to live dissolutely;
— առնել, to facilitate;
at length, lengthily;
diffusely;
dissolutely;
յ—ի, freely, at large;
յ—ի լինել, to be free, in liberty, at large;
to be unbound.
cf. Ընդդիմակաց;
— ցաւք or —ք, adversity, calamity.
to grow familiar, to make acquaintance.
to leap, to recoil, to start with fear;
to be aroused, frightened, dismayed;
to shy, to be testive;
to be disturbed, disconcerted;
to get angry.
to run, to run to;
to apply;
to slide;
to gallop;
to walk;
to go, to depart, to pass;
արշաւասոյր —, to run full speed, to rattle along full speed;
երամովին՝ խուռն —, to run in company, in crowds, in a throng, to rush, to crowd, to flock;
— զհետ ուրուք, to follow, to run after;
— զհետ շաւղաց՝ հետոց ուրուք, to follow the tracks, to tread in the steps;
— զճանապարհս իւր, to follow one's career;
այսր անդր —, to dip into, to run over a book;
ընթանալով ասել, to say in few words, to touch lightly;
ի ճանապարհս պատուիրանաց —, to observe or obey the commandments;
բարւոք ընթանան իրք, affairs are thriving, business is prosperous;
cf. Զէն.
course, race, gait, step, pace, way, means;
progress, succession, train, trace, thread;
method;
—ս առնուլ, to run;
—ից գործի, the feet;
— մի, walking distance;
հետի —, foot-race;
— մտաց, flight of thought;
— կենաց, life's career;
յրնթացս կենաց, in the course of life;
յընթացից ճանաչել զոք, to know one by hisg ait;
բարւոք լնուլ գընթացս իւր, to fulfil the duties of one's station, to discharge one's functions honourably;
արգելուլ զ—ս բանին, to say concisely, to shorten discourse;
—ք հողմոյ, direction Of the wind;
—ք արեգական, լուսանի, եղանակաց, course of the sun, moon, seasons;
—ք սակարանի, վաճառանոցի, հրապարակի, course Of Exchange, of the market.
without;
cf. Առանց.
binominous, having two names.
Երկանուանն սմբատայ (յովհաննու). (Լաստ. ՟Բ.)
inhabitant of heaven.
Երկնաքաղաքացին յովհաննէս. (Շար.։)
also, still, more;
— առաւել, the more so;
— քան զ—, more and more, instantly.
Վկայութիւն մեծ եւս քան զյովհաննու։ Մեծ եւս քան զայս սէր ոչ ոք ունիցի։ Մեծամեծս եւս քան զսոյնս ցուցանէ նմա զգործս։ Երանելի եւս էք, կամ է.եւ այլն։
to sing together, to accompany.
Որում երգակցեալ վեհին յովհաննու ի բանն յայտնութեան. (Նար. կուս.։)
to bite, to sting;
to mangle, to lacerate.
Պատեալ զյովհաննու (վիշապացեալ դեւն) գօշէր զմարմինսն, եւ գոչէր. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
heel;
sole of the foot.