halberd;
lance.
Ձուլեսցեն զսուսերն իւրեանց ի խոփս, եւ զմկունդս իւրեանց ի մանկաղս. (Ոսկ. ես.։)
to christen, to baptize;
to wash, to purify by ablution;
to bathe;
— զկաթն, զգինի, to put water into milk, wine;
վերստին —, to rebaptize.
Մկրտեցար արեամբդ քով։ Մկրտութեամբ արեան ընդ քեզ մկրտեցան։ Մկրտեալք արեամբ իւրեանց.եւ այլն։
Ե՛րթ լուա՛. եւ էջ նէեման, եւ մկրտեցաւ ի յորդանան եօթն անգամ ընդ բանին եղիսէի։ Մկրտէր ի բանակի անդ յաղբիւրս ջուրցն ըստ օրինի հրէիցն (յուդիթ), եւ իբրեւ մկրտէր, կայր յաղօթս։ Եթէ ոչ բռնալիր լուանան զձեռս, հաց ոչ ուտեն. եթէ ոչ նախ մկրտին, ոչ ուտեն։ Զարմացաւ, զի նախ ոչ մկրտեցաւ յառաջ քան զճաշ։ Ամենեքին ի մովսէս մկրտեցան՝ յամպն եւ ի ծովն։ Մկրտին վասն մեռելոց. եւ այլն։
baptism;
washing, ablution, purification;
martyrdom.
Տեսեալ զբազումս եկեալս ի մկրտութիւն իւր։ Մկրտութիւնն յովհաննու ուստի՞ էր.եւ այլն։
to push, to give a push to, to thrust, to push forward;
արտաքս —, to unload, to discharge, to empty, to cast forth;
— զմիմեանս, to press or crowd on one another;
— զպատերազմ, զճակատ, to fight, to make or wage war, to give battle to;
— զախոյեան, to win, to conquer, to subdue, to depress, to prostrate;
զհոգաւոր կռիւն —, to fight against temptation;
ընդդէմ իրերաց զբարկութիւնն մղել, to be exasperated one against another;
— զանասուն, to train to labour, to break in or teach animals to work;
cf. Ճաշ.
Յիւրեանց բանից մղեալք անկանէին. (Իսիւք.։)
Ի բիւրս ձգեալ (սփռեալ) ընչեղութիւն՝ ե՛ւս առաւելու. յերկիր մղի, եւ յանճառելիսն պահի. (Բրս. ընչեղ.։)
butt, mark, aim, target.
Մուսէ այր ժանտ զմարդիկ կանգնէր փոխանակ մղղակի՝ նետաձիգս առնել ի նոսա՝ ի վարժումն անձին իւրոյ. (Ղեւոնդ.։)
obscurity, darkness.
Արծաթ՝ լուսափայլութեամբն, եւ անագ եւ կապար ըստ իւրեանց մղտագունութեանն. (Խոսր.։)
to remain, to stay;
to stop, to wait, to expect;
to hope;
to rest, to be at rest;
to last, to consist, to hold out;
cf. Բարեաւ, cf. Խաղաղութիւն, cf. Կամ.
Ետես զնա՝ թէ ոչ մնայ ի խնդրուածոց իւրոց. (Եփր. ել. այսինքն ոչ զետնի, ոչ յետս կայ։)
Ջնջեցան յերկրէ, եւ մնաց միայն նոյ, եւ որ ընդ նմա էին ի տապանի անդ։ Ոչ մնաց ի նոցանէ եւ ոչ մի։ Ոչ մնաց կանաչ. որ ինչ իւրեանց մնացեալ էր՝ վաճառէին։ Ուստերքն ձեր եւ դստերք ձեր, որ ի ձէնջ մնացեալ են։ Զնեղեալ եւ զմնացեալն յիսրայէլէ։ Որդիք մնացելոց ժողովրդեան քոյ։ Զմնացելոց տանջանաց լցցեն զպատիժս, եւ այլն։
Գիտէ ի միտս իւր՝ թէ մնացելոց է ի կործանումն (այսինքն պահեալ կայ). (Յոբ. ՟Ժ՟Ե. 23։)
rest, remnant, remainder;
residue, relics;
remains, fragments;
—որդք or գիրք —որդաց, Paralipomena.
Յագեցան կերակրովք, եւ թողին զմնացուածս տղայոց իւրեանց։ Զի գոն մնացուածք առն խաղաղարարի։ Իբրեւ զստուեր են աւուրք մեր ի վերայ երկրի, եւ ոչ գոն մեր մնացուածք ինչ. (Սղ. ՟Ժ՟Զ. 14։ ՟Լ՟Զ. 37։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Թ. 15։)
to cause to remain, to stop, to put a stop to;
կաց մնաց, կաց եւ մնաց, remnants of troops, wreck of an army;
cf. Ժողովեմ.
Աւարտեալ աստանօր զբան պատմութեան իւրոյ՝ մնացուցեալ հանգոյց։ Այսքան միայն ասացեալ՝ մնացուսցուք զբանս. (Փարպ.։)
to coo;
to wail, to groan, to cray;
մնչէ աղաւնի, the dove coos;
to sigh after, to long or burn for, to covet eagerly.
Իբրեւ զաղաւնի այնպէս մնչեցից։ Իբրեւ զաղաւնիս անձանձրոյթ մնչել։ Իբրեւ զաղաւնիս ի սրտից իւրեանց մնչէին. (Ես. ՟Լ՟Ը. 14։ Եզեկ. ՟Է. 16։ Նաւ. ՟Բ. 7.)
husbandman, farmer, tiller, cultivator;
man-servant, domestic, servant.
Գործ երկրին պակասեաց, յամօթ եղեն մշակք։ Ողբացէ՛ք մշակք ստացուածովք ի վերայ ցորենոյ եւ գինւոյ։ Մշակ երկայնամտեալ սպասէ։ Վարք մշակաց՝ որ գործեն զանդս ձեր։ Հունձք բազումք են, եւ մշակք սակաւ։ Ունել մշակս յայգի իւր.եւ այլն։
cf. Մշտաբուղխ.
Եդեմածին աղբիւրն մշտաբուղխ եռացեալ զուարժանայ. (Զքր. կթ.։)
Փիւթագորեանք ասէին, երդուեալ յաւանդօղն մել զքառեակն՝ զմշտաբուղխ աղբիւրն բնութեան։ Մշտաբուղխ կոչէին զչորս զթիւսդ վասն չորից տարերցդ. (Սահմ. ՟Ժ՟Գ։)
flowing, gushing out continually, never failing, perennial.
Եդեմածին աղբիւրն մշտաբուղխ եռացեալ զուարժանայ. (Զքր. կթ.։)
Փիւթագորեանք ասէին, երդուեալ յաւանդօղն մել զքառեակն՝ զմշտաբուղխ աղբիւրն բնութեան։ Մշտաբուղխ կոչէին զչորս զթիւսդ վասն չորից տարերցդ. (Սահմ. ՟Ժ՟Գ։)
going or flowing continually.
Սահմանեաց զաղբիւրս, եւ զգետս մշտագնացս. (Մխ. այրիվ.։)
very tiresome, importunate, troublesome.
Միշտ դատօղ կամ դատեալ. եւ Միշտ աշխատ առնօղ այլոց վասն իւրոյ դատի.
ever fruitful;
constantly producing.
Ունի մշտածին ինքնաւոր անարօրադիր բոյսս բիւրաստեղունս. (Նար. մծբ.։)
never failing spring.
Ակն (այսինքն աչք, կամ աղբիւրակն) մշտնջենաւոր.
cf. Մշտաբուխ.
Մշտահոս բղխէր իբրեւ զաղբիւր. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
of eternal memory;
ever memorable.
Զանուան իւրոյ մշտայուշ քաղաք շինեսցէ։ Զիւրոյ անուանն մշտայուշ քաղաք շինեսցէ (զաղեքսանդրիա). (Պտմ. աղեքս.։)
perpetually in motion.
Իսկ զարարածոց՝ իբրու հաղորդ իմացականութեան առաւելապէս. կամ դիւրաշարժ. դիւրաշրջիկ. դիւրափոփոխ. եւ մշտայած. կամ ինքնաբերեալ. յօժարափոյթ.
Զարեգակն ոչ ոք պարսաւէ ուղղապէս վասն մշտաշարժ իւրոյն շրջաբերութեան. (Մագ. ՟Թ։)
Մշտաշարժ պարտ է լինել յառաքինութիւն, եւ դիւրաշարժ։ Մշտաշարժ լիցուք յառաքինութիւնս. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Բ։)
enjoying or possessing continually.
Նաեւ ծով մշտավայելեալ ինձ անկարօտութիւն շտեմարանիւր. (Պիտ.։)
always flourishing, blossoming or blooming.
Միշտ փթթեալ՝ բացեալ զծաղիկս իւր. հանապազ ծաղկեալ. մշտասաղարթ. մշտազուարճ.
eternal, perpetual.
Այսպէս ածէր զմտաւ, թէ մշտնջեան իցէ իւրոց խորհրդոցն իշխանութիւն. (՟Գ. Մակ. ՟Գ. 7.) ա՛յլ ձձ. մշտնջենական, կամ մշտնջենաւոր. յն. մշտնջենապէս δηνεκῶς.
to perpetuate, to eternize;
to last perpetually, to be for ever;
to be perpetuated;
to continue, to exist, to be extant;
to persist, to persevere.
Ձմեռն այսպէս լինի, յորժամ արեգակն ի հարաւ մշտնջենաւորէ զգնացս իւր. (Վեցօր. ՟Զ։)
Մինչ ի գալուստն իւր երկրորդ զվարդապետսն մշտնջենաւորեաց. (Հ. կիլիկ.։)
wandering;
erroneous, wrong, false, heretical;
deceiver, perverter, seducer;
աստեղք —ք, erratic stars, planets.
Դադարեսցեն յիւրաքանչիւր մոլար օրինացն. (Եղիշ. ՟Բ։)
furious, raging, mad, outrageous, demoniacal, fanatical, enraged, desperate, rude, violent;
cf. Մոլեգնաբար.
Ո՞վ իցէ ասեն այնչափ մոլեգին, որ ոչ սիրիցէ զտէրի իւր։ Մոլեգին եւ մոլորեցուցիչ կոչէին զնա, սամարացի եւ դիւահար. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 19։ ՟Բ. 42։)
to be furious, to get into a rage, to fly into a passion, to be mad with rage;
to be beside oneself, to go mad, to become deranged, to fall into extasy.
Անդ մոլեգնեալ՝ այր իւրաքանչիւր սուր ի կող ընկերի իւրոյ ձգելով. (Խոր. ՟Ա. 9։)
ՄՈԼԵԳՆԻԼ. ἑξίσταμαι obstupefio. Ապշիլ. արտաքոյ իւր լինել. մարգարէանալ.
frenzy, fury, madness, rage, mania, wildness, transport;
delirium eroticum, violent passion.
Վկայեն մոլեգնուցք կնոջն (ի յովսէփ). (Կիւրղ. ծն.։)
cf. Մոլի.
Առնուլ վարձս ըսի մոլեկան խորհելոյն իւրոյ (այսինքն խորհրդոց) զթագաւորութիւնն իսկ հայոց. (Փարպ.։)
raving, furious, frenetic, maniac, mad;
vicious, petulant, passionate;
great, excessive.
Խրատեաց ասելով ի բաց կալ քեզ ի մոլւոյդ հայհոյութենէ. (Կիւրղ. ի կոյսն.։)
to lose one's senses, to go mad;
to be in a passion, enraged;
to be extravagantly fond of, to fall violently in love with, to be passionately in love;
— զհետ, to bend one's whole soul to, to apply oneself entirely to, to dote upon, to be destracted with;
մոլիս, պաւ՛ղէ, Paul, thou art beside thyself.
Կամ թէ ուրախ եղեալ՝ մոլին, կամ թէ մարգարէանան՝ ստութիւն։ Արբցեն եւ քամեսցեն, եւ մոլեսցին յերեսաց սրոյն։ Մոլեցարո՛ւք, սո՛ւգ առէք։ Ասեն ցնա, մոլիս։ Շահս բազումս տայր տերանց իւրեանց մոլելովն (իբր խօսելով զըղձութիւնս)։ Մոլեալ ի վերայ նոցա՝ հալածէի։ Մոլիս պօ՛ղէ ... ո՛չ մոլիմ քաջդ փեստոս։ Ո՞չ ասիցեն, եթէ զի մոլիքդ.եւ այլն։
Մոլին մարդիկ. եւ եթէ տեսանեն զոք՝ որ ոչ մոլի, ասեն՝ թէ դու մոլիս. վասն զի ոչ եղեւ նման նոցա։ Ելեալ էր յաշխարհէ, եւ մոլէր դարձեալ ի կին իւր. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա. եւ ՟Ը։)
strayed, erred;
missed, mislaid, lost;
cf. Մոլար;
out of the way.
πλάνης, πλάνος erraticus, erro, erroneus, errans. որպէս թէ ոլորեալ եւ խոտորեալ. Մոլորեալ. թիւրեալ. մոլար. սխալեալ. թափառեալ. ոլոր մոլոր, ծուռ.
wandering, vagrant;
false, erroneous, heretical;
deceitful;
fallible;
— աստղ, erratic star;
—ն, demon;
antichrist.
Եւ յարարչէն իւրեանց լինին մոլորական. (Շ. իմ. եղակ.։)
to go out of one's way, to ramble, to rove, to wander, to stray, to go astray, to lose oneself, to be bewildered, to err, to fail;
to fall into error, to be deceived, seduced, perverted;
cf. Մոլիմ.
πλανοῦμαι erro, digredior, seducor, vagor ἁποπλανοῦμαι aberro, vagor. Ոլորելով կամ ոլորտանալով իմն՝ արտաքոյ ելանել ուղիղ ճանապարհի, իրօք կամ նմանութեամբ. խոտորիլ. շեղիլ. թիւրիլ. ստերիւրիլ. սխալել. խաբիլ. պատրիլ. եւ Թափառիլ. ընդ վայր յածիլ. տատանիլ. դանդաչել.
Երթեալ մոլորեալ շրջէր յանապատի։ Մոլորեալ ի դաշտին։ Եզին թշնամւոյ քո, կամ իշոյ նորա մոլորելոյ։ Մոլորեսցին իբրեւ զարբեալ։ Գինւով մոլորեալ են։ Մոլորեցան վասն ցքւոյ։ Միշտ մոլորեալ են սրտիւք։ Մոլորեցան յինէն զհետ խորհրդոցն իւրեանց։ Ի մոլորել տանն իսրայէլի յինէն։ Մոլորեցայք յանապատի։ Մոլորեցայ ես որպէս զոչխար կորուսեալ։ Մոլորիցի մի ի նոցանէ ... խնդրիցէ զմոլորեալն.եւ այլն։
to turn out of the way, to mislead, to lead astray;
to bewilder, to deceive, to beguile, to seduce, to pervert, to suborn, to corrupt.
πλανάω a recte itinere abduco, seduco, errare vel aberrare facio. Տալ մոլորիլ. խոտորեցուցանել. թիւրել. պատրել. խաբել. մոլորեցընել, ճամբէ դուրս հանել.
seducer, suborner, perverter, deceiver, corrupter.
Շրջանակք աստեղաց, որ կոչին մոլորեցուցիչք (որպէս թէ զընթացս իւրեանց)։ Ընդ աստեղսն չմոլորեցուցիչքն կոչին, հանապազորդ զնացս ունին, եւ այլն։ Վեցօր. (՟Ա. ՟Զ։ եւ Շիր.։)
wandering, straying, aberration;
error, heresy;
seduction, perversion, subornation, corruption;
fury, mania, folly, frenzy, madness;
— մտաց, mental aberration;
ծայրայեղ —, sad extremity, excess;
բազում դպրութիունք զքեզ ի — դարձուցանեն, much learning doth make thee mad.
πλάνη, πλάνησις error, erratio, seductio, vagatio. Մոլորիլն. խոտորումն. թիւրութիւն. մոլար ընթացք կամ վարդապետութիւն, խաբէութիւն. պատրանք. եւ Թափառումն. ելք արտաքոյ ուղւոյ՝ իրօք կամ նմանութեամբ.
Մոլորութեան ճանապարհօք երկայնագոյնս մոլորեցան։ Մի՛ ցանկայք մահու մոլորութեամբ կենաց ձերոց։ Անմտութիւն անզգամաց մոլորութեամբ։ Գնայ ըստ մոլորութեան սրտի իւրոյ։ Մոլորութիւնք մեր եւ անօրէնութիւնք մեր ի մեզ են։ Ընկալցին զանարգանս իւրեանց մոլորութեամբն՝ զոր մոլորեցան։ Լինիցի յետին մոլորութիւնն չար քան զառաջինն։ Որ ի մոլորութեանն շրջիցին։ Ըստ մոլորութեանն բաղաամայ զեղխեցան զհետ վարձուց.եւ այլն։
Աւելորդ է ապա լեզուագարիցն մոլորութիւն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ի մոլորութիւն եկեալ՝ պատառեաց զթագաւորական պատմուճան իւր. (Ճ. ՟Ա.։)
fury, rage, mania, frenzy, madness, folly;
violent passion;
transport, enthusiasm;
*vice, bad habit.
Ի յետին դարս՝ մանաւանդ յետ գրոցն առաքինութեանց եւ մոլութեանց՝ սովորութիւն կալաւ Մոլութիւն ասլ իբր Ունակութիւն ախտաւոր, կամ աղտ եւ ախտ հոգւոյ. ըստ լտ. վի՛քիում vitium. որ ըստ յն. եւ հյ. ասի առաւել, չարութիւն, թերութիւն, թիւրութիւն, եւ այլն
cf. Մոլեգնուցք.
prone on the ashes;
— խշտի, a bed sprinkled with ashes.
Քրձազգած, եւ մոխրատարած խշտեաւ զամենայն աւուրս կենաց իւրոց կրօնաւորէր. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 14. յն. լոկ՝ քրձազգած։)
sprinkled with ashes.
Որ ցանէ զմոխիր զիւր վերայ. եւ ուր ցանեալ իցէ մոխիր.
wax, bee's wax;
wax-candle, wax-light, taper;
սպեղանի ի —ոյ, cerate, medicated wax;
— ճարպական, stearine candle;
cf. Ճրագ.
Կերոյ, մոմ) Գործած մեղուաց ի պէտս մաղի իւրեանց կամ բճճոյ, զոր լնուն մեղու. եւ լինի ազնիւ նիւթ ճրագի.
Ի մոմի զօրութեամբ են ամենայն կնիքք։ Զմիտսն կերպարանել զօրէն մոմոյ խոր կերպարանօք։ Մոմ է ի պնակիասն, որ դիւրաւ փխրի. (Փիլ.։)
cf. Մոշենի.
ՄՈՇԱՅ կամ ՄՈՇԱՎԱՅՐԻ. μυρίκη myrica, enista ἁγριομυρική myrica agrestis. Անուն ծառոյ. ռմկ. մոշի. որպէս յն. միւրիկէ.
cf. Մոշենի.
ՄՈՇԱՅ կամ ՄՈՇԱՎԱՅՐԻ. μυρίκη myrica, enista ἁγριομυρική myrica agrestis. Անուն ծառոյ. ռմկ. մոշի. որպէս յն. միւրիկէ.
to forget, to be forgetful or unmindful of, to neglect;
— զասելին, to be at a stand, to stop short, not to know what to say, to be put to a stand or to an ou-plus;
մի՛ մո ռանար զիս, don't forget me;
to be forgotten, to fall into oblivion.
Ծանեար ո՛վ մարիամ, որ ինչ հայրապետացն եւ մարգարէիցն մոռանիւր. (յն. ոճով. այսինքն ծածկիւր) (Ճ. ՟Գ.։)
forgetful, unmindful, liable to forget;
cf. Մատն.
Ստէպ մոռացօղ. դիւրամոռաց. մոռացական. չյիշօղ. անհոգ. անմտադիր.
forgetfulness;
—նս առնել, ի —նս դարձուցանել, արկանել, to forget, to leave or bury in oblivion;
— լինել, գալն, to forget, to forget oneself, to put out of oneʼs memory;
ի —նս ածել, to cause to forget.
Ուրանալն է զինքն՝ ամենեւիմս անցելոցն մոռացօնքն, եւ կամաց իւրոց մերժումն. (Բրս. հց.։)
Կոյր է եւ զաչացու, ի մոռացօնս դարձուցեալ զսրբութիւն առաջնոց իւրոցն յանցանաց. (՟Բ. Պետ. ՟Ա. 9։)
cf. Մովսիսական.
ՄՈՎՍԻՍԵԱՆՔ գ. Մովսէս եւ իւրքն.
clad in skin.
Զգեցեալ կամ արկեալ զիւրեւ զմորթ.
den, lair;
cf. Մոր;
cf. Մորենի.
ՄՈՐԻ κατάλυμα, μάνδρα caula եւ φωλέως lustrum, latibulum. գրի եւ ՄԱՅՐԻ. Որջ գազանաց ի մէջ մայրեաց, ուր են եւ կորիւնք ընդ մօրն. կաղաղ. խշտի. դադարք. մօրի, մօրնի. եբր. էօր, մէիւրա.
Թողին իբրեւ առիւծ զմորի իւր։ Ել առիւծ ի մորւոյ իւրմէ։ Որպէս զառիւծ ի մորւոջ իւրում։ Ի մորիս իւրեանց դադարեն. (Երեմ. ՟Ի՟Ե. 38։ եւ ՟Դ. 7։ Սղ. ՟Թ. 30։ ՟Ճ՟Գ. 22։)
Իբրեւ զառիւծ ի մորոյ իւրմէ ելեալ. (Յհ. կթ.։)
Ակքանն բանջար ինչ է, եւ կամ թուփ փոքրիկ՝ նման մորի կամ կաղնչնան. (Կիւրղ. թագ.։)