cf. Պատուհասագոյն.
· Calfa
τιμωριτικός pertinens vel tendens ad mulctam, vindictam, incrudelis. Որ ինչ անկ է պատուհասի, այսինքն պատժոյ եւ սպառնալեաց. պատուհասօղ վրէժխնդիր. գին. անխնայ.
to surround, to encircle, to enclose, to shut in;
to protect, to prop, to defend, to sustain;
to shelter, to screen, to cover;
to fortify, to restore;
to return, to restore, to give back.
· Calfa
Բնակեաց ինքն եւ իւրքն առանց կասկածանաց, մանաւանդ յառաջագոյն պատսպարեաց թղթովք եւ պատարագօք առ թագաւորն. (Արծր. ՟Գ. 8։)
deceived, seduced.
· Calfa
ինքնիշխանութեամբ ի բաց վարեաց զպատրողն՝ պատրած բնութեանս օրինօք. (Լմբ. ստիպ.։)
cf. Պատրաստ.
· Calfa
Չեւէր հասեալ ժամ նորա, այսինքն չեւ էր ժամանակ պատրաստական. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 7։)
to prepare oneself, to get ready, to put oneself in a condition to, to make preparations, to take one's dispositions;
to beware of, to take care or heed, to mind.
· Calfa
Յընչասիրութէան առաւել պատրաստէ՛ (այսինքն զգո՛յչլեր). (Նար. խրատ.։)
cf. Պատրիարգարան.
· Calfa
իսկ զանդրոնիկէ տարաւ ընդ ինքն պատրիարգն ի պատրիարգանոցն։ Իսկ երանելին յովհան նստէր ի պատրիարգանոցն հանդերձ քառասուն եպիսկոպոսօք. (Վրք. հց. ՟Ը։ Վրք. ոսկ.։)
patriarchate, patriarch's residence or see.
· Calfa
իսկ զանդրոնիկէ տարաւ ընդ ինքն պատրիարգն ի պատրիարգանոցն։ Իսկ երանելին յովհան նստէր ի պատրիարգանոցն հանդերձ քառասուն եպիսկոպոսօք. (Վրք. հց. ՟Ը։ Վրք. ոսկ.։)
patriciate.
· Calfa
Տուեալ զհիպատաւորութեան պատիւն, այսինքն ապուհիւպատ պատրկութեան. (Ասող. ՟Բ. 6։)
to cover, to veil, to mask, to palliate;
to pretend.
· Calfa
Մովսէս պատրուակեալ երեսօք խօսէր։ Պատրուակեաց զաչս նոցա. եւ ինքն հարցանէր՝ թէ զո՞ խնդրէք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 11։ եւ մ. ՟Գ. 30։)
dancing, dance;
ball;
ballet;
choir, chorus;
company, assembly, circle;
troop, band;
herd, drove, flock;
— աստեղաց, chorus of the stars;
cf. Ատամն, cf. Մեղու;
— առնուլ, to dance;
to surround, to encompass, to encircle;
— առնուլ, գալ, յօրինել, խմբել, —ս բոլորել, տալ or պարել, ի — անցանել, to dance, to leap, to hop, to jump;
to caracole;
— արկանել, to surround, to environ;
—ս տալ, to gather together.
· Calfa
Այսօր ցնծան եկնայինքն, եւ պար առեալ ի բարձունս երգեն, ՟Եւն. (Շար.։)
to raise around;
to sustain, to support, to take away, to suppress.
· Calfa
Խաւարն առաջին բարաբարձեալ եղեւ։ Աւդոստոս սպանանէ զկղէոպատրա, եւ պարաբարձեալ յինքն նուաճէ զեգիպտացւոց իշխանութիւնն։ Հրեղեն սուրն սերովբէին պարաբարձաւ ի ծառոյն կենաց։ Ոչ պարաբառնի եւ անջատի ի քէն։ Ամենայն աղմուկ եւ հակառակամարտութիւն պարաբառնայ (այսինքն պարաբառնի) ի միջոյ. (Զքր. կթ.։)
to circumscribe, to confine, to limit;
to comprehend, to contain;
to describe;
to trace or draw the first strokes, to sketch the outline of;
to rough-draw.
· Calfa
Ոչ ամենայն աստուածայինքն ընդ մերով գիտութեամբ պարագրի։ Ըստ միոյ մասին պարագրել. (Դիոն. եկեղ. եւ Դիոն. ածայ.։)
Օդք շուրջք, հուր պատառեալ, հաստատութիւնն շրջակայ, հրեղէն երկինքն պարագրող բոլորից. (Մխ. այրիվ.։)
Տարակուսանք անյուսալի շուրջ զինեւ պարագրին. այսինքն պատին. (Արծր. Դ. 2։)
to cover on all sides, to envelope, to surround, to wrap up, to bury.
· Calfa
իիւթական մարմնով յերկրի (այսինքն ի գերեզմանի) աշակերտաց քոց պարածածկեալ. (Շար.։)
neck;
throat;
— ծովու, isthmus;
strait;
— սրուակաց, neck;
cf. Զոյգ;
անականել զ—աւ or ի վերայ —ի ուրուք, to fall upon the neck of;
գնալ ի բարձր —, to walk proudly or majestically, to strut;
կորացուցանել, դարձուցանել զ—, to take to flight, to flee, to run away.
· Calfa
τράχηλος, αὑχήν collum, ervix. Վիզ. փող. ուլն մարդոյ եւ անասնոյ. ... իմա որպէս ամբողջ բոլորակութիւն ուլան, ի ձայնէս պար, յն. բէրի՛ այսինքն շուրջ, կամ պարան. վասն որոյ խառն ի ստուգաբանութէան հյ. եւ յն. ասի վասն անուանո Պերինոս կամ Բէրինոս։
cf. Պարապիմ;
cf. Պարապեցուցանեմ.
· Calfa
Եւ ի յընչից պարապեցին. (Գր. տղ.) յերուսաղէմ. այսինքն դատարկացան, զրկեցան։
to occupy, to employ, to give work to;
to exercise, to keep in exercise;
to empty;
to take away, to remove.
· Calfa
Ճեպելով յայնժամ ի ձեռն քնոյ առ ի կերակրումն հալական զօրութեանն, եւ զամենայն զբնութիւնն առ ինքն պարապեցուցանելոյ։ Ոչինչ աշխարհական իրաց պարապեցուցանիցեմք զմիտս, որք միանգամ ցանկանայցեմք յաստուած մերձենալ. (Նիւս. կազմ.։)
Զամենայն զքարկոծչացն զհանդերձս առեալ յինքն՝ ամփոփեալ պահէր, զի զամենեցունց զձեռս պարապեցուսցէ ի սպանութիւնս. (Նախ. թղթ. պաւղ.։)
Ընդ տեսիլս եւ ընդ կրթութիւնս բնութեան պարապեցուցեալ զինքն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
to bind in every part, to pinion, to garrott.
· Calfa
Զբոլորն առ միմեանս եւ առ ինքն նախախնամաբար պարապնդէ. (Մաքս. եկեղ.։)
to comprise, to include, to comprehend, to encompass, to embrace, to take in;
to envelop, to beset, to invest.
· Calfa
Բանաւոր (այսինքն բանավար) ասեն զմարդ ըստ առաջնում եօթներեկնի (ամաց), յորժամ ահա բաւական է մեկնիչ գոլ սովորականաց անուանց եւ բայից, որք զբանականաց ունակութիւնն պարառեցին. (Փիլ. այլաբ.) (գրեալ էր՝ պարարեցին)։
comprehension, containing, embracing;
syllepsis;
party, assembly;
— առաքինութեանց, the union of all the virtues.
· Calfa
Ըստ շրջագայութեան ճախարակեալ փայտի ... այստէս եւ ինձ իմասցին տօնք տարեկանք՝ պարառութիւնք տարւոյ։ Պսակըս քաղցրութեան՝ ամիս (այսինքն տարւոյս) եկեալ պարառութեան. (Մագ. ՟Թ. եւ Մագ. ոտ. խչ.։)
cf. Պարար;
fatling.
· Calfa
Եզինք պարարակք։ Ածէ՛ք զեզն պարարակ։ Զուրակք իմ եւ պարարակք (այսինքն պարարակ կենդանիք) զենեալ են. (Երեմ. ՟Ծ՟Զ. 21։ Ղկ. ՟Ծ՟Է. 23. 27. 30։ Մտթ. ՟Ի՟Բ. 4։)
fattened, fat, obese, lusty, plump, oily, greasy, unctuous;
nutritious, succulent;
rich, fertile, fruitful.
· Calfa
Ընդ բիւրաւոս նոխաղաց կամ գառանց պարարտաց։ Անդրք (այսինքն անդեյոյք) նոցա պարարք են։ Զպարարասն զենուք։ Պարարտն եւ գէրն եւ սպիտակն գնաց ի քէն. (Միք. ՟Ղ. 7։ ՟Ճ՟Խ՟Գ. 14։ Եզեկ. ՟Լ՟Դ. 3։ Յայտ. ՟Ծ՟Ը. 14։)
free-will;
spontaneity;
կամակարութեամբ, cf. Կամակար.
· Calfa
Քաղցրութեամբ եւ կամակարութեամբ զամենեսեան ձգէ առ ինքն։ Կամօք կամարութեամբ եւ մտօք յօժարութեամբ կոչէ զամենեսեան։ Կամօք կամակարութեան ընդ հնազանդութիւն մտանել բարութեանն։ (Ոսկ.յհ. ՟Ա. 9. 11։)
Եւ ինքն առ կամակարութիւն ի դահճապետէն.. (Նախ. երեմ.) այսինքն ազատութիւն։
crooked, bent, curved, tortuous, sinuous;
indirect, crafty;
cf. Յամառ;
— շաւիղ, winding path, crooked way;
crookedly, against the grain.
· Calfa
Զկամակորն յուղղութիւնն (դարձուցանել) ... զոր եւ եբրայեցին ակովբա ասէ, այսինքն կամակոր. (Ոսկ. ես.։)
to wring, to twist;
to bend, to bow, to curve;
to distort, to overstrain a phrase, to strain, to misinterpret;
to pervert, to deprave;
— զարդարութիւն, to pervert justice.
· Calfa
Կամակորեալք ի ձրիցն զոր ընկալաք. այսինքն խոտորեալք. (Շ. յկ. ՟Ժ՟Ը։)
Իսկ թէ ոք առ այս խորհրդոյ գիտութիւն կամակորի. այսինքն մոլար ընթանայ. (Լմբ. պտրգ.։)
crookedness, tortuosity, winding;
perversity, depravation;
cf. Յամառութիւն.
· Calfa
Չաչաչար (կամ չա՛ր չա՛ր) է կամակորութիւն, ընթերցիր Կամակարութիւն. զի յն. է՝ ինքնիշխանականն. αὑτεξούσιον.
spontaneous, voluntary, free.
· Calfa
Կամաւոր բարուք խորհրդոց (այսինքն խորհրդածեալ կամօք)։ Կամաւոր փոփոխումն, կամ յօժարութիւն, առաքինութիւն, պարտապան, եւ այլն. (Պիտ. ստէպ։)
Թէպէտեւ ոչ ի կամաւորէ սպանցի. իմա՛՝ ի կամեցողէ. այսինքն ի կամաւոր մարդասպանէ։
free-will, spontaneity.
· Calfa
Ինքնիշխան կամ ինքնակամ կամաւորութեամբ. (Նար.։ եւ Ոսկ. գաղ.։)
will, wish.
· Calfa
Ամենահնարին (աստուծոյ), որոյ կամելութեան եւ հրամանի ամենայն դժուարինք եւ անհնարինքն դիւրինք են եւ հնարաւորք. (Փարպ.։)
to will, to intend, to mean;
— ընդ, to like, to wish, to please;
to be pleased with.
· Calfa
βούλομαι, θέλω , ἑθέλω volo. իսկ՝ ո՛չ կամիմ, չկամիմ, οὑ θέλω, οὑκ ἑθέλω nolo, non vis. եւ եւս δοκέω , εὑδοκέω complaceo, approbo αἰρέω eligo ἁξιόω dignor եւ այլն. որ եւ ԿԱՄԵՆԱԼ. կամիլ, կամենալ, ուզել. ... պ. քեամիտէն. Բերիլ կամաց յառարկայն, որ ըստ ինքնեան է բարին. վարել կամաց զներգործութիւն իւր. ցանկալ. յօժարիլ. ախորժել. հաճիլ. խորհել եւ ընտրել. եւ Խնդրել.
flail, roller to thrash corn or beat out grain.
· Calfa
ԿԱՄՆ ԿԱՄՆԱՍԱՅԼ որ եւ ԿԱՄ. ἄμαξα, ἄμαξις plaustrum, currus, bublarium. ռամկ. եւս կամ, կամն. ճառճարք Այն է կառք կամնելոյ, այսինքն Սայլ՝ որով կասուն զցորեան, է՛ որ միով, եւ է՛ որ կրկին անուօք.
cf. Կամն.
· Calfa
ԿԱՄՆ ԿԱՄՆԱՍԱՅԼ որ եւ ԿԱՄ. ἄμαξα, ἄμαξις plaustrum, currus, bublarium. ռամկ. եւս կամ, կամն. ճառճարք Այն է կառք կամնելոյ, այսինքն Սայլ՝ որով կասուն զցորեան, է՛ որ միով, եւ է՛ որ կրկին անուօք.
voluntarily, willingly, of one's own accord or free will.
· Calfa
ԿԱՄՈՎԻՆ. Լինի եւ ԿԱՄՈՎԻ. որպէս թէ Կամաւն, Կամաւ. Կամաւորապէս. ինքնակամ.
bridge;
պսակ կամրջի, parapet —.
· Calfa
Ի վերայ գետոց ճանապարհորդութիւնք, այսինքն կամուրջ. (Խոր. ՟Բ. 56։)
firm, solid, stable, stationary;
chant, plain-song.
· Calfa
Տաղից, երգոց, չափականաց, կայականաց, պարաւորաց. այսինքն երգոց որ նուագին կալով առ ետեղ առանց պարելոյ. (Փիլ. տեսական.։)
cf. Կայան.
· Calfa
Կազմեալ զհանգստարանն սրբոյն՝ պատուեցին զպարկեշտ մարմինն ըստ արժանի կայենից ճշմարտին. այսինքն դրից կամ կալոյ ի շիրմի. (Փարպ.։)
thunder-struck;
thundermg;
fulminating;
startling;
— ծառ, tree struck with lightning, ablasted tree;
— առնել, սատակել, to blast or strike with lightning, to thunders trike;
— եղեւ տուն նորա, his house has been struck with lightning.
· Calfa
Եւ ինքն լիպարիտ իբրեւ զամպ հրախառն մտանէր եւ ելանէր, եւ կայծակնահար առնէր զբազումս. (Օրբել.։)
mast;
sail;
weaver's beam;
— դրօչու, flag-staff;
կանգնել զ—ն, to raise a —;
խոնարհեցուցանել զ—ն, to unmast;
to dismast.
· Calfa
Կայմն խոնարհեցաւ. եւ ոչ իջուսցէ զմանր կայմսն (այսինքն զառագաստն). (Ոսկ. ես.։)
born of & woman.
· Calfa
Գլխատմանն, որ հոգւովն եղիային, ի կանանցածնացս վեհին. այսինքն մեծին ի ծնունդս կանանց. (Ոսկիփոր.։)
cubit measure;
cf. Կանգնեան.
· Calfa
Սիւնս կանգնաւորս, այսինքն կանգնաչափս։ Երկու կանգնաչափ թանձր կուտեալ. (Վրդն. ել. եւ Վրդն. թուոց.։)
measuring by cubits.
· Calfa
Կանգնաչափութիւն պատկերին նաբուգոդոնոսորայ՝ ՟Կ՟Զ. յարեալ ի վեց հարիւր ամս նոյի, առ որով ջրհեղեղ, լինի ՟ոկզ. այն է թիւ անուան գազանին, այսինքն նեռին. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)
· Calfa
Արասցես զսիւնակս խորանին յանփուտ փայտից՝ կանգնաւորս. ի տասն կանգնոյ զերկարութիւն միոյ սիւնակին առնիցես։ Նոյնպէս արասցես երկոցունց անկեացն կանգնաւորս. այսինքն որոշեալ կանգնօք չափեալս. (Ել. ՟Ի՟Զ. 16. 24։ ՟Լ՟Զ. 20։)
Սիւնս կանգնաւորս, այսինքն կանգնաչափս. (Վրդն. ել.։)
to raise, to lift up, to re-instate, to re-establish;
to raise up, to erect, to set up, to found, to build, to rebuild, to construct.
· Calfa
Յստակեալ կանգնեցաւ ջուրն. (Վրք. հց. ՟Գ.) իբր ռմկ. կայնեցաւ, այսինքն հանդարտեալ եկաց։
cubit;
straight, standing, perpendicular, erect, on foot;
firm, stable;
— կալ, to be up or a foot;
to rise, to get up;
գնալ —, to be haughty, proud, vain;
նստաւ —, he sat upright;
եկաց —, he stopped, stayed, or did not pass beyond.
· Calfa
πῆχυς եւս եւ κύβιτον cubitus, -um . Անուն չափոյ, եւ ձող չափողական, ըստ հասարակ առման՝ Չափ միջոցի յարմկանէ ցծայր միջամատին, որչափ է եւ յուսոց ցարմուկն. այսինքն երկու թզաչափ. բայց սրբազան կանգունն էր կրկինն հասարակ կանգնոյ, այսինքն որչափ է ամբողջ բազուկն. ա՛յլ է եւ հսկայից կանգունն, եւ արքունին, եւ երկրաչափականն, եւ ազգայինն, եւ գաւառականն. զոր օրինակ Գ. Թագ. Է. 15. բարձրութիւն պղնձի սեան ասի լինել ԺԸ. կանգուն. որ ԼԵ դնի ի Բ. Մնաց. Գ. 15. եւ Երեմ. ԾԲ. 21. իսկ Փիլ. ել. Բ. 1. վեց թզաչափ դնէ զկանգունն, որպէս եւ զթիզն քիլ կոչէ. կանկուն .... եբր. ամմա.
Կամ կործանեալս կանգուն։ Ի նոյն ինքն յեցեալ՝ կայ կանգուն. (Նար. ԺԱ. եւ Նար. մծբ.։)
Որ կարծէ զինքն կանգուն, զգո՛յշ լիցի՝ գուցէ անկանիցի. (Լմբ. սղ.։)
Մարդոյս կազմութիւն կանգուն գոլով՝ ի վեր միշտ զհայելն գուշակէ առ աստուած։ Ծառայն փութայ զամենայն աւուր ծառայութիւն ի կանգուն ունել. այսինքն ուղիղ եւ անպակաս վճարել. (Խոսր.։)
Երկիր ի շինութեան լինելով եւ ի խաղաղութեան՝ հարկք արքունի կանգուն երթիցեն. այսինքն ուղղորդ եւ անթերի լինին. (Արծր. Բ. 6։)
Զտեղի առ յիսուս, այսինքն արգել զգնացսն, եւ եկաց կանգուն. իմա՛ որպէս ռմկ. կանկ առաւ, կայնեցաւ։
foreknowing, pre-scient;
diviner, foreboder;
prognosticator.
· Calfa
Միայն ինքն (աստուած) կանխագէտ է հանդերձելոց։ Թոյլ ետ անձնիչխանին (դիւին) ընդ անձնիշխանին (մարդոյ) ոգորել. ոչ նա կանխագէտ, եւ սա ոչ կանխագէտ. (Եզնիկ.։)
early, precocious, premature, forward.
· Calfa
πρόϊμος maturus, tempestivus. Կանուխ հասեալ, այսինքն հասունացեալ. վաղահասուկ. կանուխ հասած.
prophetic.
· Calfa
Իբր կանխաւ ասացեալ. այսինքն գուշակեալ, եւ վերագոյնդ ճառեալ.
before, antecedently, formerly, anciently, in bygone times.
· Calfa
Արարէ՛ք տօնս ուրախութեան կանխաւ մինչեւ յանկիւնս սեղանոյ. իմա՛ որպէս անուն, կանխեաւ, այսինքն նորաբոյս եւ վաղ բողբոջեալ՝ թաւ ոստով. ըստ յն. πυκάζων condensus որ այլուր թարգմանի՝ պտղախայծ, բղխեալ, եւ այլն. որպէս եւ եբր. ապօթ իբր ոլորք, նարօտ եւ այլն.