legitimacy, authenticity, genuineness;
fraternity, brotherhood;
kindred, consanguinity.
Զհայր եւ զորդի ոչինչ հատանել կամ անջատել ի հարազատութենէն՝ որ ըստ էութեան։ Յոյժ մեծ է հաւասարութիւնն, եւ բնութեանն հարազատութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 27. 31։)
to pass quickly, to skip, to omit, to pass over in silence.
Ոչ վաղվաղակի իմն առ աչօք ինչ տեսիլ հարեւանցեալ. (Կիւրղ. առ կոստանդ.։)
superficial, light;
futile, frivolous, vain, transitory, fleeting;
superficially, slightly, for form's sake, negligently, in passing, with an absent look;
— անցանել ընդ, to graze, to pass close to, to glide by;
to skim along or over, to glance at;
to touch lightly or briefly on.
Առ աչս հարեւանցի երեւականութիւն ինչ վարկանիցի. (Նար. ՟Ղ՟Դ։)
Զի մի՛ երբէք հարեւանցի ինչ իրս վարկանիցի. (Շ. ՟ա. պ. ՟Ը։)
Մի՛ թուեսցի հարեւանցի ինչ։ Մի՛ հարեւանցի բան կարծեր։ Մի՛ դանդաղելով զհարեւանցի իրս խնդրէք. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
cf. Խերեւէշ.
Այրին ինչ ոչ ունէր, բայց միայն երկու հարէժս, այսինքն է երկու դանկ արծաթոյ. (Ոսկ. ապաշխ.։)
plain, flat, even, level;
polished, smooth;
uniform, alike, equal;
unitedly;
evenly, plainly;
— հաւասար, on a level with, even with;
— եւ ուղիղ հասակ, fine-shaped, of a fine stature or figure;
— առնել, to level, to smooth;
to facilitate;
եղիցին առապարքն ի — ճանապարհս, the rough places shall be made smooth.
Ի մարդկայնոցս ոչինչ հաստատուն եւ ոչ հարթ։ Ունելով հարթ իմն յաստուծոյ (կամ առ աստուծոյ) ամենեւին, որ թուի մեզ անհարթ. (Ածաբ. աղք.։)
Գոդեալ գմբեթաձեւ են երկինք, եւ ոչ իբր զհարթ ինչ ձեղուն. (Ոսկ. ես.։)
the collecting of taxes, exaction or recovery of tribute or imposts;
նեղել հարկահանութեամբ, to oppress, squeeze, grind or vex with excessive taxation, to load or burden with extortions.
Շահի զմասն ինչ աշխարհիս՝ հարկահանութեամբ խնամել. զկնի ապա զբոլորս. (Խոր. ՟Ա. 19։)
to beat, to strike, to give or deal a blow;
to strike or sweep the chords of the lyre, to vibrate, to touch, to play or perform on;
to ring;
to knock, to thump;
to prick, to bite;
to wound, to hurt, to harm;
to knock down, to beat to death, to kill;
to spoil, to taint, to gnaw, to eat away;
to ill-treat, to punish, to abuse;
to strike against, to shock;
to feel remorse;
to pay tribute;
to write down, to put into writing, to set down;
— զքաղց եւ զծառաւ, to stay hunger;
to quench, slake or allay thirst;
— այսոյն պղծոյ, to possess with a devil;
ի շամփուր —, to spit, to put on the spit;
— զոք ի ցից, to empale;
— ի մահ, — զոք յոգի, to give the death-blow, to despatch, to slay, to kill;
— ի գլուխն, to cause a headache;
— գինւոյ ի գլուխն, to mount to the head;
to intoxicate;
տաւիղ կամ ջութակ —, to harp, to play on the harp or violin;
խորան —, to set up a pavilion;
— զմիմեանս, to strike one another, to knock against each other;
to come in collision, to collide, to come into contact with;
— ընդ միմեանս, ընդ միմեանս — համեմատութեամբ, to compare, to confront with;
— զճանապարհս, to go, to be on a journey, to travel;
մարտ ընդ միմեանս —, to fight, to combat, to make war;
— զպատերազմ, to gain the battle, to conquer;
— զթշնամին, to beat the enemy, to discomfit, to defeat, to rout;
— հուր զտամբ, to set a house on fire;
— գաւազանաւ, to cudgel, to cane, to whip, to thrash, to belabour;
խրախոյս խընդութեան —, to shout with joy;
— զպէտս ուրուք, to supply the needs of, to provide or furnish the needful;
— զմիտս, to strike, to impress;
— զամանակ, to beat the measure;
զծայրս —, to dawn, to rise;
— զանձն, to be afflicted, grieved, mournful, desperate;
ընդ միտ —, to think, to reflect;
—նէ զդաւիթ սիրտն իւր, հարեալ գտանի ի խղճէ մտաց, David is struck by or eaten up by remorse;
ընդէ՞ր —նէ զքեզ սիրտ քո, why is your conscience afflicted and why is your heart heavy within you ?
արեւն ընդ ծայրս —նէր, the sun gilded the mountain tops;
ժանգն —նէ զերկաթ, rust consumes iron;
կօշիկ իմ —նէ զոտս, my shoe pinches.
ՀԱՐԿԱՆԵԼ. Վնասել, կամ ապականել զոր ինչ եւ է, եւ պատժել, տանջել զմարդիկ, եւ որպէս թէ խրատել գանիւ.
Հարկանէր ջուրն մինչեւ ցերանս, կամ մինչեւ զգօտին. (Եզեկ. ՟Խ՟Է. 4։)
Մինչեւ ցերրորդ երկինս ասիցէ, կամ թէ մինչեւ ցերրորդ ինչ մասն ... զի յերկոսին հարկանէ. (Եզնիկ.։)
Հարկ բնութեան համարեալ է ամենայն, զոր ինչ հարկանեն նոքա. (Իգն.։)
to be beaten, struck, wounded;
to be smitten with, enamoured of;
to approach, to incline to;
— զագահութեան, to be avaricious, too fond of riches;
— զախտի, to addict oneself to vice;
— ի վերայ ուրուք, to assault, to attack;
— ի սէր ուրուք, to fall in love with to conceive a great affection for, to be desperately in love with;
ի գութ —, to be moved, touched with compassion;
ընդ զգայութիւնս —, to strike the senses;
— զիւիք, to tend do, to have the mind occupied with;
— յաստուածս օտարս, to idolize;
ի շահս կամ ի գնողս —, to traffic;
ընդ միտս —, to be understood;
այսր անդր —, to waver, to be unsettled, bewildered, in doubt, to hesitate;
— յոք, to incline to some one, to become too familiar or very friendly with;
ցաւ —նի որովայնիս, I have a stomach ache;
I have the colic;
հարաւ ի գեղ նորա, he was smitten with her beauty;
հարաւ ի մորմոք սիրտ նորա, his heart was filled with pain or grief;
երփն երփն —նէր ի նոցանէ, they shone brilliantly with many colours;
—նէր ի նոցանէ հոտ անոյշ, they spread a perfume around;
կարեվէր հարայ յոգիս, my heart was pierced with a hundred wounds.
Հոտ ինչ չար ի քէն հարկանէր առ թագաւոր ոք. (Մանդ. ՟Ա։) cf. ՀՈՏ։
Մինչդեռ արեւն ընդ ծայրս հարկանէր. (Արծր. ՟Բ. 3. (որ լինի եւ ներգ՛՛։) Ի ճառագայթից արեգականն՝ որ զնովաւ հարկանիւր. Լաստ. ՟Ժ։)
necessary, important, essential;
intimate;
ministering, serving;
necessaries.
ἁναγκαῖος necessarius. Ուր գոյ հարկ անհրաժեշտ, կամ բռնադատութիւն ինչ, կամ պէտք կարեաց. հարկեցուցիչ. կարեւոր. պիտանացու. անցաւոր. եւ Բնաւորական.
Ի կարելեաց են ինչ ինչ՝ որ հարկաւորք են։ Հարկաւորք՝ զորս ոչն է կար արգելուլ. (Նիւս. բն.։)
cf. Հարկաւորապէս.
Զի՛ հարկաւորաբար սխալանս ինչ գործիցէ. (Մխ. դտ.։)
Որ ինչ հարկաւորաբար այժմ ինձ պիտոյ է. (Յհ. կթ.։)
to necessitate, to oblige, to force.
Հարկաւորեմ զքեզ, կամ հարկաւորեաց զիս՝ գործել կամ առնել ինչ. (Սարգ.։ Աթ.։)
Յաղօթս կալով՝ հարկաւորի (կամ հարկաւորէ) զվաճառու ինչ յիշեցուցանել. (Կլիմաք.։)
cf. Հարկեցուցանեմ.
Մասնաւորս ինչ հարկել հայոց ի հռովմայեցիսն։ Հարկեցան հռովմայեցւոց. (Յհ. կթ.։)
to necessitate, to constrain, to force, to compel, to oblige;
to impose tributes, to render tributary;
cf. Հարկիմ.
Զիա՞րդ հարկեցուցանէք զիս։ կամ հարկեցուցին զնա եւ այլն, առնել ինչ, կամ զոհել. (Խոր. առ արծր.։ Մխ. երեմ.։ Ճ. ՟Բ.։)
Ոչ իշխանական ինչ հրամանաւ հարկեցուցանել զոք կարէր. (Արծր. ՟Է. 2։)
blow, knock, beating, striking, percussion;
bastinado;
slash, cut, wound;
bruise, contusion;
sore;
scourge, blow, chastening, tribulation, misfortune;
repulse, rout, defeat, overthrow, considerable loss;
—ք, — paean;
—ք եգիպտոսի, the plagues of Egypt;
օրհասաբար —, mortal blow;
—ս ածել, to give many blows, to cudgel, to chastise;
հարկանել ի —ս մեծամեծս, to make great slaughter, havoc, carnage, butchery.
Տեսակ ինչ երդոյ՝ զոր կոչեն հարուածք. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
arrayed, attired or dressed like a bride.
Պաճուճեալ զարդարեալ որպէս զհարսն, եւ որ ինչ հայի ի պաճուճանս հարսին.
interrogative;
magical;
— կէտ, note of interrogation.
ἑρωτηματικός interrogativus. Որ ինչ իցէ նշանակ հարցման. հարցուածոյ պայմանաւ առաջի եդեալ.
to interrogate, to question, to examine, to inquire.
Ոչինչ օգտեցաւ՝ յորոց հարցափորձեաց. (Կիւրղ. ղկ.։)
cf. Հարցափորձ.
Ոչ ժողովք իրաց ինչ հարձափորձութեան. (Ոսկ. ես.։)
to question, to examine.
Զայնպիսի ինչ կամէր հարցաքննել. (Նանայ.։)
roll, small loaf;
morsel of bread.
Աղքատին կամ դոյզն ինչ հաց. ... (ի յն. պարզապէս հաց ասի)
augurial science.
Հաւադիւթականն է, յորժամ երբէք այս ինչ հաւու կամ այլ ինչ, յառաջ կամ զկնի՝ ընդ աջմէ կամ ընդ ահեկէ երեւելով, ասիցեմք՝ թէ զայս ինչ նշանակէ. (Նոննոս.։)
pelican;
onocrotalus.
Ասեն զհաւալսան որդեսէր, մինչ չերթալ ի բունոյն բերել որս. եւ ի նեղել ձագուցն՝ սպանանէ կտցով, եւ ապա հանէ արիւն ի լանջացն, եւ առնու ջուր ի բերանն, եւ սրսկէ, եւ պակէ, յետ երեք աւուր, եւ կենդանանան. (Վրդն. սղ.։)
scare-crow.
ՀԱՒԱՀԱԼԱԾ որ գրի եւ ՀԱՒԱԼԱԾ. Այն ինչ՝ որ հալածէ զհաւս. որպէս խրտուիլակ, գործի հողմաշարժ, կամ թռչուն վանդակաւ պահեալ առընթեր մրգապահաց՝ ի խրտուցանել զօդաթռիչ թռչունս.
Բարկութեան ախտն գազանաբարոյ՝ արագաշարժ ի յաղաղակելն, եւ իբրեւ զհաւահալածն մրգապահաց, որ մինչչեւ օդոյն ինչ շարժեալ՝ եւ նա սկսանի կարկաջել. (Մանդ. ՟Ժ՟Գ։ Ճ. ՟Գ.։)
likely, probable;
persuasive.
Ոչ ցանկանալն չշնալոյն ո՛չ եթէ ընդդիմակաց ինչ է, այլ առաւել հաւանագոյն. (Եզնիկ.։)
probability, likelihood, plausibility;
—ականութեանց հաշիւք, calculation of probabilities.
Պարտ է երկուօքն վարիլ առ օրինադրութիւնս, հաւանականութեամբ, եւ բռնութեամբ։ Մխիթարութիւն եւ հաւանականութիւն օրինադրելոցն ոչ եւ մի ինչ պարգեւէ. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
Գոլով փոքր ինչ հաւանականութիւն առ այսպիսիս. (անդ. ՟Ժ։)
persuasion, consent, agreement, acquiescence;
approbation, suffrage;
միաշունչ, միաբան հաւանութեամբ, unanimously, by common accord or agreement, in concert, by a common or unanimous consent, jointly;
by mutual agreement;
ի հասարակ հաւանութենէ, by common consent;
— բերել, to consent, to accord, to agree;
ձեռն տալ հաւանութեան, to consent to, to assent;
ի — ածել, cf. Հաւանեցուցանեմ;
առանց քոյն հաւանութեան, without your consent.
Ոչինչ կարօտիմք նորոգ բան ի պէտս հաւանութեան ի մէջ ածել. (Լմբ. յանառակն։)
equal, like, same, conformable;
straight, plain, even, level;
equal, companion;
pendant, fellow;
—, առ —, equally, alike, likewise, conformably, in the like manner;
— թղթոյն, copy, duplicate;
— գտանիլ, լինել, to equal, to match, to be on a par or level with;
to rank, to be at par;
— հրամանին առնուլ զկատարումն, to be executed according to orders or command;
զանձն — առնէր աստուծոյ, he made himself equal with God;
զօրութիւն եւ դաւ — են առաջն նորա, force or stratagem are the same to him.
Ամենայն որ ինչ ըստ աստուածութեանն է, հաւասար է սուրբ երրորդութեանն (այսինքն հասարակ է երից անձանց). (Գէ. ես.։)
ՀԱՒԱՍԱՐ. նխ. ἵσον aequale, aeque. Հանգէտ. հանգոյն. նման. ըստ չափոյ. յար եւ նման. ըստ. ոչինչ ընդհատ. զոյգ ընդ.
of equal measure, just, equal.
Եթէ հաստատուն ինչ իցէ՝ ի մէջ ամենայնի (այսինքն տիեզերաց) հաւասարաչափ, առ ոչ եւ միոյ արդեօք առ ծայրսն՝ բերիցի. (Պղատ. տիմ.։)
equally.
ՀԱՒԱՍԱՐԱՊԷՍ ἵσως aequaliter, aeque ἑξ ἵσου ex aequo, pariter. որ եւ ՀԱՒԱՍԱՐ, ՀԱՒԱՍԱՐԱԲԱՐ. Հաւասարութեամբ. անխտիր. զուգապէս. նոյնպէս. միապէս. ոչինչ ընդհատ. առ հասարակ. հաւսար.
Փորձութիւն ինչ եւ մահ հաւասարապէս հասանեն ի վերայ ամենեցուն. (Շ. մտթ.։)
hollow, cavity, hole;
immersion.
Սոյզք ծածկութեան (լուսնի) լինի, մինչեւ անդրէն ծնցի զնա նովին լուսովն. (Շիր.։)
simple;
common, ordinary;
depraved, devoid;
sharp, acute;
simply, solely;
terror, horror;
horrible.
Միայնակեաց անինչ՝ ճանապարհորդ է սոսկ. (Նեղոս.։)
simply, solely, only;
horribly.
Ոչ կամի աստուած, զի սոսկապէս լուիցուք, այլ բազում զգոնութեամբ։ Ոչ սոսկապէս, եւ ոչ ի քուն մտանելով հնար ինչ իցէ գտանել զմիտս նոցա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 14. 20։)
to be tormented with famine, with hunger, to be famished, starved, to suffer through hunger.
Ահա մինչ սովեցար, քան զսէր իմ եւ ամենայն կանանց զկերակուր ախորժեցեր. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)
սովեցաւ քաղաքն, մինչեւ եղեւ լիտր մի միս իշոյ՝ հինգ հարիւր դրամ. (Պտմ. վր.։)
accustomed, used to, inured, trained;
customary, usual, habitual, wont;
familiar;
— լինել, to be accustomed or used to;
որպէս — էր, as he was wont to, as he was in the habit of.
ՍՈՎՈՐ. Սովորական ինչ. ընդելական. հասարակ. յաճախեալ.
Ես յիմոց ծառայից՝ զոր ինչ յինէն առեալ ունին, անդրէն հանել ոչ եմ սովոր. (Իսիւք.։)
usual, common, ordinary, customary, habitual, familiar.
σνήθης consuetus, familiaris. որպէս սովորեալ ինչ. սովորութիւն եղեալ. հանապազորդեան, հասարակ. ընտանի.
the being usual;
the becoming habitual.
Յայլայլեալ զգայութեանն ի ջերմութեանցն (որպէս գինւոյ՝) զայսպիսի սովորականութիւն ի մեզ օրինադրէ գործ ինչ լինել. (Եղիշ. հոգ.։)
cf. Սովորիմ.
Սովորեցին ոմանք զկիւրակէն օր մինչեւ ցճաշն պատուել. (Յհ. իմ. ատ.։)
his, hers, its.
Որ ինչ է սորա. ասորը.
to cause to flow or fall;
to weaken the sight.
Յերկինս արտավարեալ՝ սորեցուցանէր իբր զցորեան զմանանայն։ ծակեն զունկն. նշանակ՝ թէ սորեցոյց զբան օրինացն՝ զոր լուաւ։ Սորեցոյց զբանս նորա՝ կալ ի ծառայութիւն մինչեւ ցօր մհուան իւրոյ. (Վրդն. սղ. եւ Վրդն. ել.։ Երզն. մտթ.։)
to flow out often, abundantly;
to leave the ranks, to be dispersed, to disband.
Մինչեւ յաչաց անտի անօրենին եռանդն որդանց բղխեալ սորսորել. (՟Բ. Մակ. ՟Թ. 9։)
theirs;
of those.
τὰ τούτων, τὰ τούτοις, αἰ ἁπὸ τούτων quae horum, his, ab his. Որ ինչ է սոցա. եւ Սոցա. այսոցիկ. ասոնցը. ... տես Արիստ. ստորոգ. ստէպ։
immerged, submerged.
Որ ինչ հայի ի սոյզս եւ ի սուղումն կամ յընկղմումն. սուզեալն եւ սուզիչն յանդունգս.
to whistle;
to hiss, to receive with hisses.
ՍՈՒԼԵՄ որ եւ ՍՈՒՂԵԼ, ՍՈՒՂՂԵԼ. συρίζω, συρίττω sibilo. իտ. zufolare, fischiare. շչել. շռնչել. Խորդալ. ձայնել անբանից եւ առ անբանս առ ազդելոյ ինչ.
whistling;
hissing.
Իմանալ զազդողական ինչ ձայնս սուղման եւ հնչման ամենայն կենդանեաց. (Վրդն. ծն.։)
a little less, little, less.
Սուղ ինչ սակաւ։ փոքր մի նուազ.
false, untrue, lying, deceitful, fallacious;
falsehood, untruth, story, lie, fib;
falsely;
թեթեւ —, white lie;
innocent falsehood;
— երդումն, perjury, false oath;
— վկայ, false witness;
— քրիստոսք, false christs, antichrists;
ամենեւին —, absolutely false;
— խօսել, ասել, to tell untruths, to lie;
— առնել or ի — հանել, to contradict most flatly, to give the lie to, to shew the falsehood of, to deny, to gainsay, cf. Ստացուցանեմ;
ի — հանել զկայսրն, to deny the accusation made before the emperor;
եդաք — զյոյսն մեր, we trusted in lies.
Սուտ մարդ ոչինչ երկնչի ի ստել. (Եփր. համաբ.։)
Եթէ մինն շինեսցէ, եւ միւսն քակեսցէ, զինչ լինիցի. բայց միայն աշխատութիւն սուտ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա. ձ.) (տպ. զուր)։
ՍՈՒՏ. մ. իբր Ստութեամբ, եւ Ի զուր. կամ ըստ յն. ստութիւն, եւ սուտ ինչ. եւ բայիւ, ψεύδομαι mentior.
cf. Սուտակասպասու;
սուտակասպաս լինիմ, cf. Կեղծաւորանամ.
Մինչեւ յե՞րբ ոչ հասեր ի վերայ խաբօղ սուտակասպասից. (Մագ. ՟Ծ՟Բ։)
flattery, adulation, blandishment.
Ամենայնիւ զգուշանայ, զի մի գուցէ սուտակասպասութեան ինչ կարծիս մտանիցէ. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
only in name, false;
pseudonymous.
ψευδώνυμος falsum nomen gerens, falsi nominis. որ եւ ՍՏԱՆՈՒՆ, ՄՈԼԱՐԱՆՈՒՆ. Ստութեամբ կրօղ զանուն ինչ՝ յարգեանցն պակասեալ.
feigned, fictitious.
προσποίητος fictus. Որ բերէ յինքեան զսուտ կերպարանս ինչ. կաղծեալ ինչ. կեղծեալ. ձեւացեալ.