universal, general, catholic;
— եկեղեցի, the catholic or universal church;
cf. Թուղթ, cf. Ժողով.
καθολικός, -κή, -κόν (յորմէ Կաթողիկէ). universalis Հանրական. ընդհանուր. հասարակաց. տիեզերական. բոլորական. սեռական. համօրէն.
Հաւատամք ի մի միայն ընդհանրական եւ առաքելական եկեղեցի. (Հանգ.։)
Այն բան է՝ որ յընդհանրական թուղթսն ընթերցեալ լինի. (Եփր. աւետար.։)
Որ զընդհանրական թուղթս (զայս) գրեաց։ Կաթուղիկեայք անուանին, այսինքն ընդհանրականք. (Սարգ. յկ. ՟Ա. եւ վերջ։)
Տրամախոհութիւն է՝ ընդհանրականացն հանդերձ պատճառաւ գիտութիւն։ Գիտութիւն է ընդհանրական. (Սահմ. ՟Ժ՟Գ։)
to become general.
universally, generally, commonly, absolutely.
to generalize.
universality, generality.
Ասաց, գիտութիւն էակացն, եւ ո՛չ էակաց ... յօդս (ն) եդաւ վասն յայտն առնելոյ զընդհանրութիւն էակաց. այսինքն զամենայն էակս. (Սահմ. ՟Է։)
interval, space;
discontinued, intermittent;
loose;
different, separate;
less, lesser;
intermittent;
differently, otherwise;
nor more nor less;
ամք սակաւ ինչ — իբիւրուց, a little less than 10 000 years;
ի՞ւ իցեմք — ի նոցանէ, in what do we differ from them ? ոչ ինչ — է ի նմանէ, he differs not from him;
նուազ ինչ — ի փչմանէ լինել շնչոյն, to be almost at the last extremity, or last gasp;
չեն — յերազոց, they resemble dreams.
Որով (բանիւն) ընդհատ յանասնոց եմք։ Ի՞ւ իւիք ընդհատ իցեմք յայնպիսի սողնոց։ Զի՞նչ ի քօշից եւ ի խոզից ընդհատ իցեն, որ զայսպիսի բանս խօսիցին։ Չեն ինչ ընդհատ ի բանտէ աստի՝ կեանքս, եւ այլն. (Ոսկ. ստէպ։)
Գաղգաղայն սակաւ ինչ ընդհատ յանւոյ է. (Կիւրղ. յես.։)
Ոչ ինչ են ընդհատ ի ձէնջ (զինուորակիցք ձեր). (՟Ա. Թագ. ՟Լ. 24։)
Ամս՝ սակաւ ինչ ընդհատ ի բիւրուց եւ ի վեց հազարաց. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Եթէ յազնուականութիւն ոգւոցն հայիցիս, ոչինչ ընդհատ ի հրեշտակաց գտանես զմարդ. (Ոսկ. ես.։)
Ոչինչ ընդհատ երեւեցան յայնցանէ, որ ոչ ճաշակեցին զաշխարհ. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ոչ ընդհատ ինչ յանօրէնութենէ. (Նար. ՟Հ՟Բ։)
Դժնդակ ինչ ախտ պատահէր, մինչ զի նուազ ինչ ընդհատ ի փչմանէ լինել շնչոյն. (Սկեւռ. լմբ.։)
Բայց զի մի՛ ի միջի մերոյ պատմութեանս ընդհատ երեւեսցի հուն մի, նշանակեցաք. (Բուզ. ՟Գ. 1։)
Ոչ ինչ էր նմա ընդհատ՝ գնալ ըստ մեղաց յերոբովամայ ... եւ ա՛ռ կին զյեզաբէլ. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Զ. 31.) (որպէս թէ, չէր նմա խտիր կամ հեռի. այլ ըստ յն. չէր բաւական կամ շատ)
Որպէս տնկոց զոստ կտրել կամեցեալ, եւ զարմատն թողեալ, ոչինչ ընդհատ արմատն մնացեալ զնոյն դարձեալ բղխէ. (Բրս. հց.) այսինքն ոչինչ նուազ, նոյնպէս, անխտիր։
Որպէս շանցդ եւ հմակերացդ է՝ անհարթ ատամանցդ՝ ի մէջ ընդհատիցն արտաքս ծորելով. (Նիւս. կազմ.։)
to interrupt, to discontinue, to cease.
to break off, to interrupt one's self.
interrupter.
interruption, intermittence, intermission, discontinuance, relaxation, cessation.
Զոր բնաւորեալն եմք արտաքուստ ոռոգանել շնչոյ ընդհատութիւն։ Զիւրեանց բանին (ընթացս) լնուն երդմամբք, իբրու թէ ոչ լաւ է ընդհատումն բայից. (Փիլ. բագն. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
cf. Ընդհատութիւն.
Զոր բնաւորեալն եմք արտաքուստ ոռոգանել շնչոյ ընդհատութիւն։ Զիւրեանց բանին (ընթացս) լնուն երդմամբք, իբրու թէ ոչ լաւ է ընդհատումն բայից. (Փիլ. բագն. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to knock, to clash, to strike, to heat;
— զերկաթ, to strike fire.
Շարժէ զիմաստ մեր՝ քո ընդհարկանելդ զերկաթ սիրոյ։ Ընդհարկանէ Քրիստոսիւ զմեղսն։ Արեգական ընդհարկանել զաչսն՝ առնէ նիւթոցն բացատրիչ եւ որոշիչ. (Լմբ. առ ոսկան. եւ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. իմ.։)
Հայր ձեր ընդհարաւ ընդ իս. (Ծն. ՟Լ՟Ա։ Ընդհարցի մանուկն ընդ ծերոյն. Ես. ՟Գ։)
Ընդհարկանիցի ընդ բիբ ական. (Զաք. ՟Բ.)
Ընդհարցի ընդ վէմս ընդ այս. (Ղկ. ՟Ի։)
Զի՞նչ իցէ պոյտն ընդ կաթսայի. սա ընդհարկանի, եւ նա փշրի. (Սիր. ՟Ժ՟Գ. 3։)
Ճաշակելեացն՝ ճաշակելն, շօշափելեացն՝ ընդհարկանելն։ Հանդարտեալ են ամենայն զգայութիւնք եւ դադարեալ, մինչեւ եկեալ ընդհարցի՝ որ շարժէն արտաքուստ. (Փիլ.։)
Մի՛ ընդհարկանիր խստութեամբ մեծդ ընդ փոքուս։ Հուր եթէ ոչ ընդհարցի ի հակառակէն, ոչ բաղձայ բորբոքիլ. (Նար. ՟Ժ՟Է. ՟Ղ՟Գ։)
Ալիք ընդհարկանելով զափամբն՝ յետս նահանջի. (Սկեւռ. լմբ.։)
Ատամանցն ընդհարկանելոյ. (Վրդն. ծն.։)
to fight, to smite, to knock, to strike, to thump at;
— ընդ միմեանս, to knock against each other;
to encounter each other;
— գլխոյն ընդ որմն, to knock one's head against a wall;
— ընդ ճանապարհ, to be on the way to ...;
— ի խղճէ մտաց, to have remorse.
Շարժէ զիմաստ մեր՝ քո ընդհարկանելդ զերկաթ սիրոյ։ Ընդհարկանէ Քրիստոսիւ զմեղսն։ Արեգական ընդհարկանել զաչսն՝ առնէ նիւթոցն բացատրիչ եւ որոշիչ. (Լմբ. առ ոսկան. եւ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. իմ.։)
Հայր ձեր ընդհարաւ ընդ իս. (Ծն. ՟Լ՟Ա։ Ընդհարցի մանուկն ընդ ծերոյն. Ես. ՟Գ։)
Ընդհարկանիցի ընդ բիբ ական. (Զաք. ՟Բ.)
Ընդհարցի ընդ վէմս ընդ այս. (Ղկ. ՟Ի։)
Զի՞նչ իցէ պոյտն ընդ կաթսայի. (սա ընդհարկանի, եւ նա փշրի. Սիր. ՟Ժ՟Գ. 3։)
Ճաշակելեացն՝ ճաշակելն, շօշափելեացն՝ ընդհարկանելն։ Հանդարտեալ են ամենայն զգայութիւնք եւ դադարեալ, մինչեւ եկեալ ընդհարցի՝ որ շարժէն արտաքուստ. (Փիլ.։)
Մի՛ ընդհարկանիր խստութեամբ մեծդ ընդ փոքուս։ Հուր եթէ ոչ ընդհարցի ի հակառակէն, ոչ բաղձայ բորբոքիլ. (Նար. ՟Ժ՟Է. ՟Ղ՟Գ։)
Ալիք ընդհարկանելով զափամբն՝ յետս նահանջի. (Սկեւռ. լմբ.։)
Ատամանցն ընդհարկանելոյ. (Վրդն. ծն.։)
collision, shock, conflict.
Ոչ թոյլ տայ նմին ընդհարկանումն խղճի ամօթոյ մեղացն՝ առ Աստուած ընտանեբար մերձենալ. (Լմբ. սղ.։)
Եղիսէ զյորձանուտն բաժանէ՝ ընդհարմամբ զանալոցագոյն բերմունք կենցաղոյս. (Սկեւռ. լմբ.։)
Հուր ընդհարմամբ յանկարծօրէն երեւեալ. (Դիոն. երկն.։)
Ի ձեռն զգայութեանցն ըմբռնմունք հասանելի լինին՝ գունով եւ ձեւով եւ կուտիւ եւ որքանութեամբ եւ ընդհարութեամբ. իմա՛ կամ ընթերցի՛ր ըստ յն. ընդդիմահարութեամբ։
cf. Հուպ.
to give, to put into ones hands, to grant;
to take away, to appropriate to one's self.
Նոյն ընդ Ընձեռել, իբր ձեռամբ տալ, աւանդել, ընծայել. շնորհել.
Մեծ պատճառ խոնարհութեան մեզ ընդձեռելով. (Ոսկ. մրգր. ՟Բ.) յն. παρέχω (լծ. հյ. պարգեւել)
Ըղձալի ընդձեռեցին եկեղեցւոյ հիւր։ Զանլուծանելի կեանս հասարակաց ընդձեռէր։ Լսէր տէրունեան հրամանին, եւ ընդձեռէր զմեռեալն աստուածային հրամանատուութեանն. (Մամբր.։)
Ընդձեռել դեղ, բուժումն, կերակուր, շնորհս, ձիր շնորհի. կամ Վկայ քեզ ընդձեռել. (Սհկ. կթ.։ Զքր. կթ.։ Մագ.։)
Զպատարագիսն բերեալս արտաքուստ մի՛ իշխեսցեն ընդձեռել. (Կանոն.։)
by means of, through.
cf. Մէջ.
subaltern.
ԸՆԴՄԻՄԵԱՄԲ ԸՆԴՄԻՄԵԱՄԲՔ. ὐπαλλήλος subalternus Մին պարունակեալ ընդ միւսով. ի ներքոյ իրերաց անկեալք յիմիք կարգի՝ ըստ տրամաբանից.
Միջինք ծայրիցն՝ ընդ միմեամբք կոչին տեսակք եւ սեռք ... ընդ միմեամբ սեռք եւ այլն. (Պորփ.։)
Մէ՛ջ սեռ (ասի) ընդմիմեա՛մբքն սեռ. իսկ մէ՛ջ տեսակ՝ ընդմիմեամբքն տեսակ։ Ասացեալ յաղագս ընդմիմեամբցն եւ այլն. (Անյաղթ պորփ.։)
by means of, by some expedient.
Ոչ ասաց, եթէ ե՛ս եմ, այլ ընդմիջաբար եւս, եւ մեղմով, տեսեր զնա՝ ասէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 12։)
immediate.
the middle of a way, or road, carriage-road, pitching.
interposition, intermission, obstacle;
partition wall.
Կանոնափակ ընդմիջարկութեամբ պատուէր աւանդեալ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
to interrupt, to discontinue;
to divide into two parts;
to separate, to hinder;
to intermeddle;
— զխոսս ուրուք, to interrupt, to break in upon;
— զճանապարհն, to go half the way.
ԸՆԴՄԻՋԵՄ ԸՆԴՄԻՋԻՄ. μεσόω, μεσάζω sum in medio, medius sum Ընդ մէջ բաժանել. ընդհատել. խափանել. կիսել. հասարակել. եւ Ընդ մէջ մտանել.
Եւ ոչ միոյ հեռակայութեան ինչ ընդմիջելով զգոլն հօր եւ զծնանելն որդւոյ. (Կիւրղ. գանձ.։)
Զի մի՛ կարծիցես, թէ նման որդւոյ՝ արարածոցն է հայր, ընդմիջեաց յառաջագոյն. (Կոչ. ՟Ժ՟Ա։)
Դարձեալ ի շաբաթու եւ ի կիւրակէի ընդմիջէ զընթերցուածադիրն. (Կամրջ.։)
Չի՛ք ինչ ի տրտմականացն, որ կարէ ընդմիջել զուրախութիւնն զայն. (Սարգ. ՟բ. յհ. ՟Բ։)
Զնոյն կասեցուցեալ՝ բարւոյն ընդմիջէ։ Եւ ոչ թօթափմամբ աչաց ընդմիջեալ՝ զհեծութիւն կրից անտեսես. (Նար. ՟Ձ՟Զ. եւ ՟Լ՟Է։)
Զի զի՞նչ այն ինչ, որ ընդմիջէ ոգւոյ եւ մտաց. (Շ. թղթ.։)
Գուցէ չար ինչ ընդմիջեսցի. (Ճ. ՟Թ.։)
Մեղքն իմ եղեն պարիսպք խաւարայինք՝ ընդմիջելով ինձ եւ Աստուծոյ իմոյ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
Գիշերն ընդմիջէր։ Յընդմիջել կենաց։ Տօնն ընդմիջեցաւ։ Յընդմիջել տարւոյն. (Իմ. ՟Ժ՟Ը. 14։ Եզեկ. ՟Լ՟Ա. 17։ Յհ. ՟Է. 14։ Ել. ՟Լ՟Դ. 22։)
Յընդմիջել ամարանոյն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Ո՛ր սկզբան ցաւոյն դէպ իցէ ... եւ ո՛ր յընդմիջելն. (Եզնիկ.։)
Մարթայի այր ասել եւ զընդմիջեալն հասակաւ. (Կիւրղ. ծն.։)
to be split, to be in half;
to discontinue;
իբրեւ տօնն ընդմիջեցաւ, passed the middle of the feast.
mediocrity, mediation, middle way.
Նմանապէս եւ ընդմիջութիւն, իբրու զի ներհական (է) երկաքանչիւրումն, բարի՛ է. (Արիստ. հակակ.։)
to penetrate, to pierce, to strike through or pass across;
to insinuate one's self;
to pass through a filter.
Ընդմտանէ ընդ ամենայն վասն յստակութեան. (Իմ. ՟Է. 24։)
Օդոյս այսոյ, որ այժմս ընդմտեալ է յորդիսն ապստամբութեան. (Եփես. ՟Բ. 2։)
Խնդրէ զայն, որ ընդմտանէ (ընդ լծով), եւ ձգէ. (Սեբեր. ՟Ժ։)
piercing, keen, sharp.
touchy, easily offended, sensible, feeling;
thoughtful, pensive, anxious, gloomy, full of care.
Սիրտ առն ընդմտատարի՝ տրտմութիւն է անձին իւրոյ. (Առակ. ՟Ժ՟Դ. 10.)
born in the house of, one's master, domestic, servant;
—ք, family;
cf. Ընդաբոյս.
• տե՛ս Ընդ և Ծին։
Համարեցաւ զընդոծինսն իւր։ Որդի մասեկայ ընտոծնի (իգ) իմոյ։ Ընտոծինն իմ ժառանգեսցէ զիս. (Ծն. ՟Ժ՟Դ. ՟Ժ՟Ե։)
Ստացայ ծառայս եւ աղախնայս, եւ ընդոծինք եղեն իմ. (Ժող. ՟Բ. 7։)
Այլովք ընդոծնօք։ Յիւրոյ ընդոծնացն արս անուանիս. (Խոր. ՟Ա. 9. 11։)
Ջոկս ծառայից եւ ընդոծնաց. (Մանդ. ՟Ժ՟Ա։)
Զընդոծինս եւ զարծաթագինս։ Առ ի միտս՝ ընդոծին բարք են, որ բնութեամբ շարժին. եւ արծաթագին՝ որ բանիւ եւ վարդապետութեամբ լաւանալ կարեն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 50։)
to render proud, insolent, impertinent.
ἑκτραχηλίζω in superbiam ago, cervicem extollo σοβέομαι insolenter incedo Տալ ընդողնիլ. կամ ընդվզեցուցանել. թողուլ բարձրավզիլ. երես տալ, գլխէ հանել.
Չասաց, թէ հալեա՛ զմարմինդ, այլ թէ մի՛ այնչափ ընդողնեցուցաներ, մինչեւ զորդւոյն իշխանութիւնն ի միջոյ բառնալ. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Գ։) (գրեալ էր վրիպակաւ, ընկողմնեցուցաներ)։
to lie down at length, supine;
to become idle, negligent, feeble;
to adorn one's self magnificently, gorgeously;
to make an ostentatious display, to dress pretentiously;
to become vain or insolent.
ԸՆԴՈՂՆԻՄ որ եւ ՅՈՂՆԻԼ. Յողն անկանիլ. յորսայս անկանիլ ի վերայ ողին. յուլանալ. յանհոգս նստիլ. անգործ կալ. եւ Զհետ լինել ընդունայնութեանց եւ պաճուճանաց. (յն. պէսպէս)
Կարի իմն հեշտացուցիչք են (գովեստք), եւ ընդողնելոյ պատճառք. (Սարգ. ՟ա. պետ. 4։)
Զգաստութեամբ, եւ մի՛ ընդողնելով. զի այն զարդ է, միւսն չզարդ։ Մարթի եւ այսպիսի հանդերձիւք ընդողնել ե՛ւս չար քան ազնուօք։ Ո՛չ մեծութեան ինչ նշանակ է այնչափ զարդ յանձին կապել, այլ ընդողնելոյ եւ պչրանաց. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը։)
quiet;
good.
Դրախտն լաւ եւ ընդոյր քան զամենայն երկիր։ Ընդոյր են խորշք բարուց նորա. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
that leaps, that bounds;
jumping, starting;
by stealth, stealthily;
rebounding, by fits and starts;
by skips and jumps;
palpitating, bounding;
— ի քնոյ լինել, to awake suddenly, to start from sleep;
— ի քնոյն զարթուցանել, to rouse suddenly, hurriedly;
— կալ, to leap, to hop, to rebound;
to start back with fear, to be startled, to retire, to frighten;
— խաղալ, to leap, to jump up, to rouse one's self;
— երթալ, to go with fear and trembling;
to go by leaps;
— խաղացումն ուսոց, շարժումն թիկանց, աչաց, shrugging of the shoulders;
nervous twitching of the eyes;
— անցանել, to leap, to leap over.
Շփոթեցան, ընդոստ կացին. (Ճ. ՟Բ.։)
Դարձաւ վերստին առ հրեշտակսն՝ հարցանել, թէ զի՞նչ ընդոստ կացին. (Բրսղ. մրկ.։)
Զբնակիչս տեղւոյն ընդոստ առ ժամայն ի նորա տեսիլն հաւաքէր. (Լաստ. ՟Ի՟Գ։)
Յընդոստ զարկուած երկուց միջնորդաց (ժամահար կոչնակի). (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
Յորովայնի զնա մարմնով յղացեալ կրեաց, եւ ոչինչ ընդոստ եղեալ անճառ տնօրէնութեան բանին Աստուծոյ. (Ոսկ. ի կոյսն.։)
Որոց թիկունքն ընդոստ ընդոստ դողացեալ շարժէին։ Իրանունքն ընդոստ ընդոստ խաղայցեն։ Ընդոստ ընդոստ խաղայ (ի քուն), այսր անդր ստէպ ստէպ շրջշրջի ի գահոյսն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։ ՟Բ. 19։ Փիլիպ. ՟Ժ՟Ե։)
Երթայր զհետ (Պետրոս բացագոյն) կեղակարծեօք ընդոստ ընդոստ սրտաթունդ. (Ճ. ՟Գ.։)
boaster, braggart.
Որ ընդոստանու ի խօսել. մեծամեծս կոտորող. մեծաբան. պոռոտաբան. քոֆ քուֆ՝ ճորռ ճուռթ խօսօղ
Ոչ կարաց ընդոստախօս պատագրոսն այն համբառնալ զգլուխն իւր. (Ղեւոնդ.։)
cf. Ընդոստուցիչ.
to leap, to recoil, to start with fear;
to be aroused, frightened, dismayed;
to shy, to be testive;
to be disturbed, disconcerted;
to get angry.
Զի մի՛ յանկարծակի ընդոստիցին՝ (կամ ընդոստիցեն) կա՛մ ճչելով կամ կոծելով. (Մամբր.։)
Ոչ արդեօք ընդոստիցէք ի գեղեցկութենէ մտացն (գրոյն). (Փիլ. լին.։)
Եթէ սակաւ մի թնդիւն, ընդ ոստիմ (կամ ընդոստնում). (Նար. ՟Ի՟Գ։)
Շրջի ընդոստի հոգիս։ Ո՞րպէս ընդոստնուն. (Մաշկ.։)
Ընդոստչել զարթնուլ։ Զի՞ յապաղես եւ ոչ շարժիս եւ ընդոստչիս. (Փիլ.։)
Զի մի՛ ընդոստչիցին հրէայքն։ Բայց նոքա եւ ոչ ինչ այնու ընդոստեան, այլ տակաւին իբրեւ ընդ մարդոյ խօսէին. (Ոսկ. գղ. եւ Ոսկ. մտթ. ՟Բ. 24։)
Ի կռիւ ընդոստչել. (Պտմ. աղեքս.։)
Ոչ ընդոստեայ ի թմբրութեանց լքմանէ մտացս. (Նար. ՟Ե։)
Ընդոստեաւ մանուկն Յովհաննէս ընդ բանսն. (Իգն.։)
Ո՛չ ի կարծ ընդոստուցեալ, եւ ո՛չ ի լուր զարթուցեալ. (Եղիշ. ՟Բ։)
Յերկիւղէ տերանց իբրեւ սուր խթանով հարեալ՝ ընդոստչի. ի վեր վազէ։ Ու՛ր ուրեմն ի խոր ընկղմութենէն ի վեր ընդոստիցէ. (Անյաղթ հց. իմ.)
cf. Ընդոստնում.
Յերկիւղէ տերանց իբրեւ սուր խթանով հարեալ՝ ընդոստչի. ի վեր վազէ։ Ու՛ր ուրեմն ի խոր ընկղմութենէն ի վեր ընդոստիցէ. (Անյաղթ հց. իմ.)
leap, reboud;
shaking, concussion.
Ի քուն եւ յընդոստումն (Ղազարու) ... ընդոստմամբն Աստուած փառաւորի. (Մամբր.։)
Տատանման մրրկածին շնչոյ ընդոստման՝ տանն. (Նար. մծբ.։)
to cause to leap or recoil;
to shake, to move;
to impel, to push, to spur on, to thrust;
to awaken, to excite.
ἑπεγείρω, διανίστημι exsuscito, excito, stimulo եւ այլն. Տալ ընդոստնուլ. զարթուցանել. շարժել. շարժլել. հարթուցանել. ի բաց վարել.
Ընդոստուցից փախստական զամենեսին։ Ոչ ոք իցէ՝ որ ընդոստուցանիցէ (զգիշակերս)։ Դարձո՛ զաչս քո յինէն. վասն զի դոքա ընդոստուցին զիս (ա՛յլ ձ. սրարբեցուցին). (Ես. ՟Խ՟Գ. 14։ Օր. ՟Ի՟Ը. 26։ Երգ. ՟Զ. 4։)
Զարթուցանէ եւ ընդոստուցանէ զխաղաղացեալ ոգին։ Այս երեւութիւն եւ զմարգարէն զԵսայի զարթուցեալ ընդոստոյց. (Փիլ.։)
Բանս, ձայնիւ փողոյ անբանս, որք զիմ զինուորն ոչ ընդոստուցանեն ի հոգեւոր պատերազմն. (Ածաբ. կարկտ.։)
Զամենեսին ընդոստուցանէին ի բարիս. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
exciting;
stimulating, spurring on.
Որ ընդոստուցանէ. ընդոստուցանօղ. մշտօղ, վեր ցաթկեցընօղ.
Խթան ընդոստուցիչ ամենայն հեղգացելոց. (Եղիշ. ՟Ը։)
Յայնպիսւոյ ընդոստուցիչ եւ կսկծողական խթանէ իմաստայիղձն պակասեալ բանից. (Սկեւռ. լմբ.։)
to trample under foot;
to despise;
to dishearten, to humble, to subdue, to drive out, to push.
Զամենայն սրացեալ ընդոտնես։ Ընդոտնեա՛ ի սանձս կապոյ։ Ընդոտնեցաւ թշնամիք եկեղեցւոյ։ Ընկրկեցին ընդոտնեցին զլեռնակարկառ մոլութիւն։ Վեհն ի տկարէն ընդոտնի. (Նար.։)
Զանճառութիւն շնորհին ընդոտնեալ։ Զերկնաւորին պաշտօն ընդոտնեալ։ Փառաւորութիւն ընդոտնեալ. (Նար.։)
foot-stool.
to twist or break the neck;
to tame, to bridle.
որ եւ ԸՆԴՎԶԵՄ. Ոլորել զուլն՝ ոգորելով. ընդ ուլամբ առնուլ, ընդ ուլն բախել.
Ընդուլնէ եւ հերքէ։ Եւ արջք բաժանեալք՝ ընդուլնեն, եւ զմիջոյ բուռն հարեալ՝ ուժգնապէս զարկուցանեն. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. լիւս.։)
receiving, welcoming;
capable, susceptible;
acceptable, agreeable.
Փրկիչ ընդունակ մեղաւորաց. (Շար.։)
Զի ընդունակ լինիցիմ օտարաց անցաւորաց. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)
ԸՆԴՈՒՆԱԿ. δεκτικός ad recipiendum aptus ἁντιλαμβανόμενος capiens, capax μέτοχος particeps Յարմար առ ընդունել. ենթակայ. արժանաւոր. ունակ. ընդունարան. ունօղ յինքեան. հաղորդ.
Մտաց եւ մակացութեան ընդունակ, որպէս մարդ. (Կիւրղ. գանձ.։ Սահմ. ՟Ա։)
Լուսոյ, կամ շնորհաց, կամ բարձրագոյն բարեաց, կամ շնորհաձիր էին եւ հոգւոյ նորա ընդունակ։ Որդւոյն պատրաստեալ զքեզ ընդունակ. (Նար.։)
Լսելիս ընդունակս հնչմանցն. (Դիոն.։)
Ո՛չ է կեանք, այլ կենաց ընդունակ. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ներհական խաւարի է լոյս. յայտ է թէ (եւ) ընդունակք լուսոյ իմաստութեան՝ ընդունակաց տգիտութեան խաւարի. (Սարկ. քհ.։)
Որք զծիրանին ներկեն, այլովք ոմամբք զընդունակսն պատրաստեն. (Տօնակ.։)
Անտես ինչ տեսակ եւ անկերպարան (նիւթն առաջին՝) ամենայնի ընդունակ (յն. մի բառ πανδεκές ). (Պղատ. տիմ.։)
ԸՆԴՈՒՆԱԿ. δεκτός acceptus, gratus Ընդունելի. հաճոյական. արժանընկալ. արժանընդունակ. եւ Ընկալեալ.
Ի ձեռն սոցա ընդունակ եւ հաճոյական մաղթանաց հայցմա աղօթից. ա՛յլ ձ. ընդունական. (Նար. առաք.։)
Ոչ զայն ցուցանեմք, թէ յականջսն ազդեցաւ ձայնն, այլ՝ թէ կամացն ընդունակ եղեւ. (Խոսր.։)
Ի յայդմանէ զքեզ ի վա՛յր արկ, ի հրեշտակաց լե՛ր ընդունակ. (Յս. որդի.։)
acceptance;
capacity, reach;
participation;
capacity;
— ջերմութեան, heating -.
μετοχή participatio τὸ ἁντιληπτικόν perceptio Ընդունակ կամ ընդունականն գոլ. ընդունելութիւն. ընդունելն. մասնակցութիւն.
Տաճարացո՛ յընդունակութիւն մարմնոյ եւ արեան միածնի քո. (Պտրգ.։)
Յընդունակութենէ առ սրբութիւնն ... Յընդունակութենէ սրբելն բնաւորեալ Աստուած. (Կիւրղ. գանձ.։)
Զի արժանի լիցի շնորհաց քոց ընդունակութեան. (Մաշտ.։)
Յընդունակութիւն արգասեաց հոգեւոր սերմանդ. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
Հոտոտելիքն (նշանակեն) զանուշահոտութեանն աստուածայնոյ զընդունակութիւնն. (Շ. հրեշտ. ըստ Դիոն. երկն.։)
vain, void, useless;
empty;
indolent, idle;
in vain, uselessly, empty;
— առնել զակնկալութիւն, to deceive, to disappoint, to frustrate, to destroy the illusions of;
ամենայն ինչ — է, all is vanity.
Ընդունայն է քարոզութիւնն մեր, ընդունայն են եւ հաւատքն ձեր. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Ե։)
Կարծիքն իմ ընդունայն եղեն ինձ. (Յոբ. ՟Ի՟Թ։)
Զի ո՛չ եթէ բան ինչ ընդունայն իցէ ձեզ. (Օր. ՟Լ՟Բ։)
Ի յընդունայն երկրագործութիւնս։ Աշխատութիւնք ընդունայնք. (Նար.։)
Մի՛ ընդունայն զշնորհսն Աստուծոյ ընդունել ձեզ։ Ոչ ընդունայն ինչ ընթացայ, եւ ոչ ընդունայն վաստակեցի. (՟Բ. Կոր. ՟Զ. 1։ Փիլիպ. ՟Բ. 16։)
Ո՛չ ընդունայն ինչ գրեցի. (Նար.։)
Ո՛չ ընդունայն՝ սուրհանդակ ամենայնի եղէ, ո՛չ ընդունայն թեւօք կիտոսին թեւացայ. (Փիլ. յովն.։)
romancing, prattling, chattering, prating;
chatterer, idle talker
Թողցուք ի բաց զընդունայնաբանս, եւ յաստուածաբան քարոզսն ընթասցուք. (Ճ. ՟Ժ.։)
prate, prattle, chitchat, nonsense, chattering
Ի ձեռն քոյինդ իմաստութեան ուսեալ եղբարց՝ ըստգտցեն զընդունայնաբանութիւնս նոցա. (Աթ. ՟Է։)
Զընդունայնաբանութիւնս ի բաց վարէր. (Սկեւռ. լմբ.։)
cf. Ընդունայնաբան.
cf. Ընդդիմաբանեմ.
Խրատեսցէ առաջնորդն զայնոսիկ, որք առաջի մարդկան դիմաբանեն կամ վիճին ընդ նմա. (Կլիմաք.։)
cf. Ընդդիմաբանութիւն.
cf. Ընդդիմաբանեմ.
opaque;
cf. Ընդդիմահար.
Թափ անցանելով, ընդ ամենայն բնակութիւնս եւ դիմահարս. (Շ. բարձր.։)
cf. Ընդդիմանամ.
divinity, false god;
idol;
կարգել ընդ դիս, to deify, to place in the number of gods;
գաշտային —, the rural gods.
Դից զոհել, կամ ծառայել։ Պաշտել զդիս։ Դնել ուխտ ընդ դիս։ Անուանք դից նոցա մի՛ անուանեսցի ի միջի ձերում.եւ այլն։
to lay, to set, to put, to place;
to constitute, to found, to establish;
to apply;
— ի վերայ, to impose;
to put on;
— ընդ մէջ, to interpose;
վերստին —, to reinstate;
անուն —, to give a name, to name;
մարտ —, to make war;
պատիւ —, to honour, to show honour and respeet;
— զունկն, to obey;
— արծաթ ի շահ, to place money, to invest;
— գիրս, to compose books;
— ի սրտի, to think;
— առաջի, to propose;
— զանձն ի ձեռին, — զոգի ի բռին, to expose one's life;
to dedicate one's self;
— յապականութիւն, to to destroy;
մեզս —, վնաս ինչ or բազայս ի վերայ —, to blame;
to accuse, to impute;
— բանս, բան — ընդ ումեք, to agree, to come to an understanding;
to promise, to make an appointment;
վէրս —, վէրս ի վերայ —, to wound;
— ի դպրոց, to send to a hoarding-school;
— զոք ի նախատինս աղգաց, to make one the shame or laughing-stock of nations;
ի պահ —, to reserve, to put by;
խորհուրդ յանձին —, to take a resolution or decision;
պատուէր —, to give orders, to command;
— առ մինեանս, ընդդէմ մինեանց, to compare, to confront;
ընդդէմ բանս —, to speak against, to contradict, to oppose;
ձայն զկնի — ուրուք, to cry after some one, to call;
կեանս եւ մահ — ընդ ումեք, to agree to live or die together;
զգիշեր տիւ գնալ, to turn night into day;
քայլս —ի գնալ, to begin to walk;
եդից զքեզ յազգս, I will make thoe a father to nations;
եդից զքեզ յանապատ, I will turn thee into a desert;
սուր ի վերայ եդեալ կոտորել, to condemn to be shot (to put to the sword);
հանդստեան եւ գիւր կենաց — զանձն, to abandon ones self to dissipation;
դսրովանս թշնամանս, to outrage, to offend, to insult;
ասպատակ —, to ravage with troops;
արշաւանս —, to make inroads, to plunder;
երկիւղ մահու — ի վերայ, to threaten with death;
աղաղակ —, to cry;
աշխար —, to weep;
— առ իմիք, to add, to subjoin;
— զանձն ուրուք, to kill some one, to slay.
Եդ զնոսա աստուած ի հաստատութեան։ Եդ անդ զմարդն։ Եդ նշան ի կային։ Զաղեղն իմ եդից յամպս։ Եդից զուխտ իմ ընդ իս եւ ընդ քեզ։ Եդ նոցա օրէնս։ Չափով եդիր զաւուրս իմ։ Եդաւ աթոռ մօրն արքայի.եւ այլն։
Ելանել, եւ ընդ քրիստոսի լինել լաւ դնէ անձին իւրոյ. (Լմբ. սղ. ՟Ի՟Թ։)
Որ անցանի ընդ այնոսիկ (օրէնս՝) որ եդեալքն են, տանջեսցի առ ի դրողէն. (Պղատ. օրին. ՟Դ։ Դրուան. իբր Եդան։ Վանակ. յոբ.։ Եդիցելոց. այսինքն Եդելոց։ Կիւրղ. գանձ.։)
to carry, to fetch, to bring;
to strike;
— ընդ իւր, to conduct;
— ի ներքս, — ի մէջ, to introduce;
— ի վերայ or — թափել, to infer;
— ի or վերածել, to reduce;
— ընդ քարշ, to drag along;
— զբոցով, to pass through flame, to enflame, to burn;
— զմտաւ, to consider, to think, to reflect;
— զբռամբ, to seize, to lay hold of;
— զձու, to lay eggs;
առանց ընդ բանս ինչ ածելոյ, without making any objection, readily;
— զհերս, to raze;
— զիրեւ՝ յինքն, to seduce, to entice.
Յիշեսցես զամենայն ճանապարհն՝ զոր ած զքեզ տէր ընդ անապատն։ Տէր միայն ածէր զնոսա։ Առ եւ ած զնոսա յեմակն։ Ածել արտաքս, կամ ի ներքս. եւ այլն։
Զամենայն պղծութիւնս ընդ բերան ածեն։ Է ինչ՝ զոր ցերեկ ընդ բերան ածիցէ մարդն։ Ի գիշեր եւ ի տիւ զայն ընդ լեզու ածեմք. (Ոսկ.։ Եզնիկ.։ Լմբ.։)
Ած զգօտի քո։ Գօտի ածեալ պաշտեա՛ զիս։ Սուսեր ածել ընդ մէջ։ Ածի ընդ մէջ քո զբեհեզ։ Ածցես նոցա կամարս։ Ածցես նոցա ապարօշս։ Ած զորմովք տանն պատուարս։ Ածից զքեւ պատնէշ։ Ած շուրջ զնովաւ ցանգ եւ այլն։
Համարձակութիւն տայ նմա վարսակալ ածել։ Թաշկինակաւն՝ զոր ընդ գլուխն էր ածեալ, հանեալ պատէր. (Խոր. ՟Ա. 12։ Բուզ. ՟Ե. 2։)
ԱԾԵԼ ԶԲՈՑՈՎ. Անցուցանել ընդ բոց. որպէս դնի ի յն. եւ յեբր. (Օրին. ՟Ժ՟Ը. 10։ ՟Դ. Թագ. ՟Ի՟Գ. 10։ Եզեկ. ՟Ի՟Գ. 38։)
Առանց ընդ բանս ինչ ածելոյ. (Գծ. ՟Ժ. 29.) յն. անընդդիմաբանաբար։
eye;
sight, look;
bud, germ;
hope, expectation;
opinion, suspicion;
յականէ անուանէ, by name, specially, expressly;
յական թոթափել, in the twinkling of an eye, instantaneously;
— առնուլ, to show a respect of persons, to be partial, cf. Աչառեմ;
զակն արկանել, to cast eyes upon, cf. Անտեսեմ;
յակն արկանել, to show;
to review, to read;
ընդ ակամբ ակնարկել, to scowl;
— ունել, to hope, to expect, cf. Ակնկալեմ, cf. Յուսամ;
— յայտնի, — յանդիման, in presence of, visibly, openly;
— յանդիման առնել, to represent, to lay before;
առ ական դիպել to see by accident;
առ ականէ, ostentatiously;
յ— առնուլ, to have an eye to, to watch, to take care of;
—ի խոնարհ, quite confused, cf. Ակնկոր;
կորովաբիբ —, Argus-eyed, piercing eye;
— կառուցեալ հայել, to look fixedly;
տալ ակն, cf. Նայիմ, cf. Նկատեմ;
ակն դնել, cf. Ցանկամ;
ակն ածել, cf. Պատկառեմ, cf. Ակնառեմ, cf. Ամաչեմ, cf. Խնամեմ;
Ակն ընդ ական։ Ոչ դարձցի ակն իմ ի տեսանել զբարին։ Եւ ական չէր տեսեալ զիս։ Խռովեցաւ ի սրտմտութենէ ակն իմ։ Պահեա՛ զիս որպէս բիբ ական։ Ակն իմ իջոյց արտասուս, կամ արտօսր։ Միով ակամբ քով։ Ճրագ մարմնոյ ակն է։ Զի՞ տեսանես զշիւղ յական եղբօր քոյ։ Զոր ակն ոչ ետես եւ այլն։
Ակն զծագումն լուսոյ ընդունելով զգայ եւ ճանաչէ. (Գր. հրահ.։)
Իսկ նա առ նորա ականէ գնայ ընդ նոսա. բայց ապա յետոյ վառեալ եւ այլն. (Բուզ. Ե. 43։)
ՅԱԿՆ ԱՌՆՈՒԼ. Լաւ աչօք նայել. հաճիլ. սիրել. սիրով ընդունել. խնամ տանել. աչքը վրան ըլլալ. նազարը իւստիւնտէ օլմագ.
Զի ի նմա պահելով զակն՝ անմոռաց ընդ բնաւն անցանէաք. (Խոր. Գ. 1։)
ՅԱԿՆ ԳԱԼ. Անկանիլ ընդ ակամբ. երեւել աչաց. աչքի տակ ինկնալ, աչիցը երեւնալ.
Զագահս չկամիմ ասել, գուցէ ընդ ոմանց՝ որ աստ իսկ կայցեն՝ ընդ ակն խոցիցեմք. (Ոսկ. եփես.։)
Ընդ ակամբ հայէր Սաւուղ (ի Դաւիթ) յօրէ յայնմանէ եւ առ յապա։ Եւ որ շուրջ զմեօք՝ ընդ ակամբ հայէին ի մեզ։ Ընդ այնոսիկ մի՛ խորհիր դու, որ ընդ ակամբ նայիցին ի քեզ. (Ա. Թագ. ԺԸ. 9։ Բ. Մակ. Թ. 25։ Սիր. ԼԵ. 8։)
Ձեզ ընդ ակամբ էաք. (իբր խիթալի կամ ատելի։)
Պատուական ակունքն։ ակունս մեծագնիս. (շ. ընդհանր.։ յճխ. ժ։ վրք. հց. բ։) (տօնակ.։)
Բացեալ պատուհանօք լուսաբերօք ի տապանի, ասեն եւ ակունս լուսարձակս դնել ընդ պատուհանօքն. (վրդն. պտմ.։)
to make signs with the eyes;
to indicate, to show, to mark, to denote, to signify;
to regard, to see, to revise;
to concern, to belong to;
to permit;
— ընդ ակամբ, to scowl.
Տռփամ ակնարկել զդէմսդ ... Ակնարկեալ զկերպարանեալ զինուորն ընդ թագաւորին յաթոռն։ Զաներեւոյթսն՝ հաւատոյ իմացմամբ ակնարկեն ... Նախատեն արք չարք զարդարս, յորժամ ինչ բիծ եւ արատ ի նոսին ակնարկեն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)
fear, dread, fright, terror;
— արկանել, to frighten, to terrify, to intimidate;
— յահի լինել՝ զահի հարկանիլ, to fear, to be seized with alarm;
առ ահի, for fear, lest;
ահ ընդ ահ, with fear, with a timid air.
Յոյժ ընդ ահիւ անկեալ է բնութիւնն մարմնոյ։ Զահ եւ զերկիւղ մարդոյն արկեալ է արարչին ի վերայ գազանաց. (Եղիշ. ՟Բ։ Եզնիկ.։)
Յաներեւութից ոմանց՝ ահից զօրութիւն ընդոստուցանօղ մարդկան։ Գործեցին նմա ահս ապիրատս, եւ աշխարհաւեր կործանումն. (Յհ. կթ.։)
ԱՀ ԱՌՆԵԼ. Նոյն ընդ վ.
Եւ ոչ այնուհետեւ ահ ընդ ահ խօսէր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 12։)
to fall;
to chance, to happen;
to descend, to flow;
to steal away, to slip away, to escape;
to fall to ruin, to decay, to be impaired, to decline, to fail;
to place one's self, to fix one's self, to belong, to have relation to;
to put down, to deposit;
to pass away;
— ընդ, to undergo;
to sink under;
— երեսաց, to be put out of countenance, to be abashed;
— զբանիւք, to hold a long discourse;
— յոք, to associate with (any one), to be intimate with, to confide in;
— ի միտս՝ զմտօք՝ ի սիրտ, to remember, to recall, cf. Յիշեմ;
— ի ճանապարհ՝ իչու՝ յուղի, to voyage, to travel, cf. Ուղեւորեմ;
— ի վերայ, to come upon unawares, to attack, to surprise;
— ի մտաց, to become made, to lose one's reason, cf. Խելագարիմ, cf. Յիմարանամ;
— ի կենաց, to die, to lose one's life;
— ի յուսոյ, to lose hope, to become desperate;
— ի վերայ երեսաց, to fall upon one's face, to prostrate;
— յոտս ուրուք, to throw one's self or fall at the feet of some one;
— ի ձեռս ուրուք, to fall in the bands or power of some one;
— ընդ ումէք՝ ընդ միմեանս՝ այր ընդ այր, to come to blows, to fight, to combat, to quarrel, to dispute;
— յիշխանութենէ, to lose one's authority, to fall from one's power.
Ի քեզ անկայ ես յարգանդէ։ Յիտալիա բռնութեամբ հողմոց անկաք։ Անկան ընդ կողմն դրանն ի ներքս։ Ահա քաղաքս այս մերձ է՝ անկանել ի նա։ Մինչեւ անկանիցիս անդր։ Անկցի ի մի ի քաղաքաց։ Անկեալ էր եւ շիմոն ի նոսա։ Զանկեալսն՝ որք անկան ի նա, խեղեցոյց նաբուզարդան։ Յարեաւ Թեւդաս, յոր անկան արք, եւ այլն։
Առանց ընդ բանս ինչ անկանել. (Իգն.։)
Գթել. մեղանչել. յանցանել. եւ ննջել ընդ կնոջ օտարի.
Եթէ եօթն անգամ անկցի արդարն։ Ի յանցանսն իւր՝ յոր անկաւ։ Անկան ընդ յանցանօք. (Առակ.։ Եզեկ. եւ այլն։)
Եկն առ դա պատանի, եւ անկաւ ընդ դմա. (Դան. ՟Ժ՟Գ. 37։)
Սիհր աստուած (արեւ) ի կնոջէ ծնաւ, եթէ ոք ընդ իւրում ծնողին անկցի. (Եղիշ. ՟Բ։)
Անկցի ժողովուրդն այր ընդ այր, եւ այր ընդ ընկերի իւրում. (Ես. ՟Գ. 5։)
Գաւառակալք անկանէին ընդ միմեանս. (Բուզ. ՟Դ. 5։)
Ոչ ինքն դրդեաց զնոսա անկանել ընդ միմեանս. (Եզնիկ.։)
Ազգաց ընդ միմեանս անկանել. (Իգն.։)
Ի կողմանէ նորա անկանի ստուերն։ Ի կողման տարերցն՝ որ կան ընդդէմ, անկանի (ստուերն)։ Յայնմ ձայնէ՝ որ միշտ անկանի ի լսելիս նոցա. (Վեցօր.։)
another, other;
different, unlike;
some;
—ով ճանապարհաւ, by another way;
—ով օրինակաւ, in another manner;
—ոք, another;
եւ ոչ — ոք, even another;
յայլմէ կողմանէ, another side, the other side;
— է ասել եւ — գործել, it is one thing to say, another to do;
եւ այլն, —ովքն հանդերձ, and so on;
— ընդ այլոյ, one for another, pellmell;
— յայլմէ լինել, to lose one's presence of mind, to be overcome by joy or fear;
ոչ — իւիք, in no other way;
— ընդ —ոյ ասել, to say equivocally, ambiguously.
Այլ է՝ որ սերմանէ, եւ այլ է՝ որ հնձէ։ Այլ եւս եօթն երինջք ... արածէին առ այլ երնջովքն։ Զգեցցի այլ պատմուճան։ Ե՛կ ընդ իս յայլ տեղի։ Տարայց զքեզ յայլ տեղի։ Ընդ այլ ճանապարհ։ Այլ առակ։ Այլ ծառայս։ Այլոց մշակաց։ Եղիցի առն այլում։ Ազգի այլում։ Զայլս ապրեցոյց, զանձն ոչ կարէ ապրեցուցանել։ Եւ այլ բազում կանայք։ Կէսքն ասէին ... այլք ասէին։ Այլք այլ իմն աղաղակէին։ Այլ ոք, այլ ոմն, այլք ոմանք։ Յայլմէ ազգէ։ Յայլոց թագաւորաց եւ յայլոց քաղաքաց։ Յայր յայլ. յազգ յայլ. եւ այլն։
Այլով օրինակաւ խօսել ընդ մանուկն, եւ ա՛յլ ընդ ծերն. ա՛յլ ընդ յանցաւորն, եւ ա՛յլ ընդ բարեգործն. (Լմբ. պտրգ. եւ Սղ. ՁԵ. ՂԲ։ )
Որ ոչ մտանէ ընդ դուռն ի գաւիթ ոչխարացն, այլ՝ ընդ այլ ելանէ, նա գող է. (Յհ. Ժ. 1։)
Այլ ի յայլմէ երեւմունք. (ՃՃ.) իբր այլ ընդ այլոյ։
ԱՅԼ ԸՆԴ ԱՅԼ. Այսր անդր. եւ տարտամ. խառն. այլ ընդ այլոյ.
Ի բազում խորհուրդս միտք պատառեալ այլ ընդ այլ տկարացեալ բաժանին. (Ոսկ. յհ. Ա. 1։)
Լնու զնա այլ ընդ այլ մտածութեամբք. (Վրք. հց. Բ։)
Ցուցանելով նոցա այլ ընդ այլ (կամ այլ ընդ այլոյ) ստութեամբ. (Եղիշ. Դ։)
Յերկուցն փախիցէ (խորհրդոց), եւ յիւրում ժամանակի այլ ընդ այլ ընթասցի. (Կլիմաք.։)
Նախ հոգին իջանէր, եւ ապա ձայնն հօր գայր ի վերուստ, զի մի՛ ա՛յլ ընդ այլոյ կարծիցեն. (Շ. մտթ.։)
Թերեւս առ աչօք ինչ համարէին, կամ ա՛յլ ընդ այլոյ յարուցեալ եւ երեւեալ. (Ոսկ. յհ. Բ. 17։)
Յանուն շմուէլի զայլ ընդ այլոյ առեալ ածես. (Եփր. թագ.։)
Զսերմն զոր սերմանես, ոչ ա՛յլ ընդ այլոյ գայ. (Եզնիկ.։)
Երդնուն՝ ա՛յլ ընդ այլոյ ասացեալք. (Յհ. իմ. պաւլ։)
Իբրեւ արտաքս ելանեմք, դարձեալ այլք ընդ այլոց լինիմք". այս ինքն փոփոխիմք. ուրիշ մարդ կդառնանք. (Ոսկ. մտթ.։)
Բնաւ այլ ընդ այլոյ լինի իմաստն ամենայն. (Փարպ.։)
Ի պատմութիւնն՝ այլ ընդ այլոյ կայ. (Եղիշ. դտ.։)
Զոր ոմանք ի ձերոց այլ ընդ այլոյ կարծեօք ծանուցին ձեզ. (Շ. թղթ.։)
ԱՅԼ ԸՆԴ ԱՅԼՈՅ. Խառնիխուռն. այլազգաբար. շփոթաբար. ընդ հակառակն. ձախողակի. թիւրութեամբ. ստաբար. ἔτερα ἁνθ’ ἐτέρων. aliud pro alio եւ ἁπεναντίας contra, ex adverso. շփո՛թ, խառնա՛կ, ծուռումո՛ւռ, ներհա՛կ. գարըշըգ, էյրի պիւյրիւ, պէր աքս.
Ակն պղտորեալ՝ այլ ընդ այլոյ տեսանէ։ Ո՛չ զայն գիր գտանեմ, այլ՝ այլ ընդ այլոյ՝ խանգարս եւ կամակորս։ Մոլորեցուցիչքն այլ ընդ այլոյ իմն բանդագուշեն ... Այլ ընդ այլոյ իրքն երեւէին. (Ոսկ. գղ. եւ Մտթ.։)
Բազումք բազում ինչ այլ ընդ այլոյ պատմեն. (Խոր. Ա. 6։)
Ոչ այլ ընդ այլոյ տեսանէր, այլ ի նոցունց յանձանց եւ այլն. (Եղիշ. Ը։)
Այլ ընդ այլոյ տայք զպատասխանիդ. (Եղիշ. թղմ.։)
Սովորութիւնք այլ ընդ այլոյ յեղանակեցան. (Նար. խչ.։)
Անսային իսկ ոչ, եւ այլ ընդ այլոյ մեկնելոց էին։ Ոչ գայթակղեցան՝ այլ ընդ այլոյ բանին կատարելոյ։ Ոչ ածին զմտաւ՝ թէ այլ ընդ այլոյ բանն կատարեցաւ (որպէս թէ՝ ստեցաւ). (Ոսկ. մ. Բ. 16։ Ոսկ. յհ. Բ. 16։)
Որպէս դուդ այլ ընդ այլոյ կարծես՝ թէ արեգակն Աստուած է։ Ըստ կամաց իւրոց զամենայնն այլ ընդ այլոյ երթեալ պատմէր ստութեամբ. (Եղիշ. Բ. Է։)
Այլ ընդ այլոյ՝ մեկնել. (ՃՃ.։)
Թերեւս այլ ընդ այլոյ իմն լինել իրացն կասկածէին. (Շ. մտթ.։)
Այլ ընդ այլոյ ի միմեանց մոլորեալք՝ այր յեղբօրէ իւրմէ անջատելով ցրուեցան. (Ագաթ.։)
Մի՛ մեկներ զոտս ըստ անասնոյ, մի՛ հայեսցիս այլ ընդ այլոյ. (Կրպտ.։)
Եթէ եւ այլ տեսանեմք զանօրէնութիւնդ զայդ, տամ հրաման եւ այլն։ Ոչ եւս այլ շատ խօսեցայց ընդ ձեզ։ Ի կորուստ մատնեցար, եւ այլ ոչ եւս իցես յաւիտեան. (Նեեմ. ԺԳ. 21։ Յհ. ԺԴ. 30։ Եզեկ. ԻԷ. 36։)
Ես այլ ի քաղաք անդր ոչ մտից։ Եւ ոչ մի բանս ունիմ ընդ քեզ այլ. (Վրք. հց.։)
Մի՛ այլ լոյսն ընդ գրուանաւ լիցի թագուցեալ. (Լմբ. ատ.։)
Տո՛ւր զքո որդիդ ինձ պատանդ, եւ այլ ընդ իս եւ ընդ քեզ խաղաղութենէ. (Լաստ. Դ։)
Ոչ համարեցան զինքեանս այլ ընդ քանանացիսն. (Լաստ. ԻԴ։)
Որպէս որոշիչ ստոյգ գրութեան, յենթագրութենէ իմեմնէ բացատրելոյ բառիւս թէպէտ եւ, կամ թէ եւ, զօրութեամբ կամ ներգործութեամբ. վասն որոյ նոյն լինի ընդ Բայց, սակայն. այսու ամենայնիւ. ամմա. էմմա. լաքին. վէ լաքին. եինէ. δέ, ἁλλ’. sedtamen, autem, vero.
Թէպէտ եւ բաժինք շնորհաց են, այլ տէր նոյն է։ Թէպէտ յաչս մարդկան տանջեցան, այլ յոյս նոցա լի է անմահութեամբ։ Մատեաւ եւ յարդարսն արբեմն փորձ մահու, այլ ոչ ընդերկար կալաւ. եւ այլն։
Ա՛յլ եւ ա՛յլ (ինչ), յորոց փրկիչն, եւ ոչ ա՛յլ ոք եւ ա՛յլ (անձն), լա՛ւ լիցի։ Ասեմ ա՛յլ եւ այլ ընդդէմ նմին յԵրրորդութեանն ունի. քանզի անդ ա՛յլ ոմն է եւ ա՛յլ. ո՛չ ա՛յլ եւ ա՛յլ (ինչ). (Առ որս. Թ։)
Հայր եւ Որդի՝ ո՛չ են ա՛յլ եւ ա՛յլ (ինչ), այլ՝ մի եւ նոյն բնութեամբ. (Շ. ընդհ.։)
Ո՛չ եւս այլ շատ խօսեցայց ընդ ձեզ. (Յհ. ԺԴ. 30։)
cf. Անընդունելի;
— լինել, to be inadmissible.
(որ գրի եւ ԱՆԸՆԳԱԼ). Չընկալեալ. անընդունելի.
Իբր անընդունակ. անկցորդ.
Առանց ընդունելոյ կամ առնլոյ ինչ.
ԱՆԸՆԿԱԼ ԼԻՆԵԼ. որպէս Չընդունել. չանսալ.
abba, abbot, superior;
ընդհանրական աբբայ —, abbot general;
աբբայ հայր, cf. Աբբահայր.
Վասն որոյ եւ կից ընդ թարգմանութեանն ասի առ հայրն երկնաւոր՝ Աբբայ հայր։ (Մարկոս 14.36, Հռովմայ 8.15, Գաղատայ 4.6)
to will, to intend, to mean;
— ընդ, to like, to wish, to please;
to be pleased with.
Ոյք կամին ընդ արդարութիւն իմ. (յն. կամեցօղք զարդարութիւն իմ)։ Ցրուեա՛ զհեթանոսս՝ ոյք կամին ընդպատերազմ. (յն. կամեցողս զպատերազմ). (Սղ. ՟Լ՟Դ. 31։ ՟Կ՟Է. 32։)
կամի (չարն) ընդ մեր աստ մեծանալ, զի մի՛ անդ մեծանայցեմք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։)
Այն ինչ արեգակն ընդ երկիր ծաւալել կամէր։ Իբրեւ օրն հինգօրեայ շաբաթուց լուսանալ կամէր. իմա՛, ունէր, կամ հանդերձեալ էր. յն. ընդ ծաւալելն, ի ծագելն։
side;
party;
cf. Կողմն;
towards, in the direction of;
ընդ ո՞ր կոյս, which way ? where ? ի կուսէ անտի, on that side or part;
յամենայն կուսաց, on all sides;
յոր եւ — կամիցի, wherever he pleases;
յայս — յայն —, from one side to another, on one side the other, here & there;
զգնալ յայս — եւ յայն —, to take a walk & thither, to & fro;
յայս —՝ յայն — զետոյն, on this side & on that of the river, here & there;
յայն — ծովուն, beyond the sea;
ի թիկունս —, յետ —, behind one's back, behind, from behind;
յարեւելից կուսէ, from the East;
յարեւմուտս —, towards the West;
ի մէնջ կուսէ, for us, for our part, as for us;
ի մեր — է, he is on our side, he is favourable to us;
ի կատարածն — թղթիս, towards the end of my letter;
ելանել ի բացեայ —, to retire aside;
ի չորս — վիմաց, of hewn stone.
Ընդ ո՛ր կոյս կամի հայեցուցանել։ Յո՛ր կոյս եկ միտք ուղղչին կամիցին։ Յայլազգեաց կուսէ։ Ի ծովակողմն կուսէ։ Ի հարաւակողմն կուսաց։ Դարձաւ ի թիկունս կոյս։ Որ ոչն է ընդ մեզ հակառակ, ի մեր կոյս է։ Եթէ աստուած ի մեր կոյս է. եւ այլն։
Ի թիկանց կուսէ իշխանին։ Ըստ գլխոյ կուսէ։ Դարձեալ յեղբայրն կոյս։ Ըստ արեւմտեայ կուսէ։ Եւ ապա կոյս մի ընդ միւսոյ կուսին մուրցացի ընդհարեալ։ Սակաւ ինչ ընդ կոյսս հարեալք ընդ միմեանս. (Յհ. կթ.։)
ընդ կոյսս հարկանելոյ, եւ ազգեաց խռովելոց. (Ագաթ. յռջբ։)
to take offence, to wrangle, to strive, to contend, struggle or dispute with, to debate, to contest, to quarrel;
to skirmish, to grapple with each other, to clash together, to fight, to come to blows;
to take hold of, to cleave to, to cling, adhere or stick to, to hold fast by, to catch or grasp at, to get entangled in;
— ընդ միմեանս, to beat one another, to fight together;
to quarrel;
թօթափել զփոշին կռուեալ, to shake the dust off one's foot;
ի բեւեռ կռուեցաւ հանդերձ նորա, his coat is caught by a nail.
Կռուեցան կամ կռուեսցին կամ կռուիցին երկու արք։ Մի՛ կռուօ՛ղ։ Կռուեցան ընդ միմեանս թագաւորքն։ Յովաթամ կռուեցաւ ընդ արքայի որդւոց ամոնայ։ Դարանակալքն կռուէին ի տեղւոջէ իւրեանց։ Տէր աստուած իսրայէլի համագունդ կռուէր ընդ իսրայէլի։ Եթէ կարասցէ կռուիլ ընդ իս։ Ընդարմացոյց զամոլաջիլ զըստին յակոբայ ի կռուելն իւրում ընդ նմա.եւ այլն։
Խորհրդովք մերովք մարտնչի եւ կռուի ընդ մեզ. (Խոսր.։)
Ընդ կամացս որսոյ իբր ընդ դարանակալի մահու կռուեցայ. (Նար. ՟Կ՟Է։)
Գնալ ի յանապատ, եւ կռուիլ ընդ ախոյեանին. (Շ. մտթ.։)
Կռուեցայ ընդ ախտսն. (Վանակ. յոբ.։)
to cut, to cut off, to lop, to cut down;
to divide, to separate;
to take away, to discontinue, to retrench;
to shear sheep;
to cut hair;
to castrate, to geld;
— ընդ մէջ or յերկուս, to divide in halves;
— ի չորս մասունս, to cut in quarters, to quarter;
— զանդամս մարմնոյ, to cut off, to amputate, to maim, to mutilate.
Կտրել զծայրս ձեռաց եւ ոտից. զգրատս ի միջոյ մինչեւ ցեզր։ զլեզուն. զծառ. զուռ որթոյ. զմանուկն կամ զծառայն ընդ մէջ. զյղիս։ կտրեալ օդն՝ վաղվաղակի յինքն կարկատեցաւ, եւ այլն։
Որ կտրէ զվարձս մշակին, որ է քահանայն, ընդ մարդասպանսն համարեալ է։ Ժողովուրդն զպտուղ քահանային մի՛ կտրեսցէ. (Ոսկիփոր.։)
to bear, to carry;
to convey, to transport;
to carry, to wear, to have on;
to hear, to sustain, to support, to endure, to suffer, to undergo;
— դժնդակս, to be pained, grieved, to suffer cruelly, to support ill treatment, to be very ill used, to be treated severely;
— զպատուհաս յանցանաց, to pay dear for, to smart for, to bear the consequences, to suffer the punishment of one's crime;
— զծանրութիւն գործոց, to bear the burden of affairs;
— անուն գեղեցիկ, to hear a distinguished name, to be renowned;
զամօթ —, to remain confused;
ընդ կրելոյն, in name only.
φέρω, φορέω, αἵρω, βαστάζω gero, gesto, porto, tollo, fero. (ի բառէս Կիր, զոյգ ընդ կուռն. կռնակ. Լծ. եւ լտ. ճէ՛ռօ, եւ արաբ. Ճէրր) Ըստանձնել. բարձեալ ունել զծանրութիւն ինչ ի վերայ թիկանց եւ ի ձեռին, կամ զիրս ինչ յինքեան. բառնալ. տանել. բերել. վարել. պարունակել. ունել. յանձին ընդունել կամ ստանալ.
Ուստի ըստ քերականաց եւ ըստ փիլիսոփայից, Կրել ասի, Ներքոյ անկանիլն ներգործութեան այլոյ. դիմաբաժանեալ ընդ Ներգործել կամ Առնել.
to put in order, to arrange, to dispose, to distribute, to put, to place, to plant;
to destine, to prescribe, to fix, to assign, to enjoin;
to establish, to institute, to found;
to constitute, to charge with;
to number or place among;
to range in battle, to put in order of battle or in battle-array;
*to marry, to give in marriage;
կարգեալ ընդ իշխանութեամբ, subaltern, inferior;
խաղային յառաջ՝ կարգեալք եւ կազմեալք, they cautiously advanced in good order.
Զամենայն չափով եւ թուով եւ կշռով կարգեցեր։ Կարգեցին առ փիղ փիղ հազար այր։ Կարգեաց կամ կարգեցաւ ընդդեմ ասօրւոց։ Որպես հիացումն կարգեալ։ Խաղային յառաջ առ հասարակ կարգեալք եւ կազմեալք։ Կարգեաց ձեզ զկերակուրդ ձեր եւ զըմպելի։ Կարգեաց նոցա թագաւորն ռոճիկս։ Կարգեցեր զինեւ պահ։ Կարգեցի դատաւորս ի վերայ ժողովրդեան իմոյ։ Կարգեաց զնա դաւիթ ի վերայ համբարաց իւրոց։ Կարգեցեր զծառայ քո ընդ այնոսիկ՝ որ ուտեն զսեղան արքայի.եւ այլն։
opinion;
thought, mind, sentiment;
conjecture, hypothesis, supposition;
suspicion, presumption;
fantasy, imagination;
կարծեօք, by conjecture, hypothetically;
հասարակաց —, public or general opinion, common sense;
— ընկալեալ ou բազմագունից ընդունելի, the generally received opinion, the general conviction, the best established opinion;
նախաժաման —, prejudice, prepossession;
ազատամիտ, ձախողակի — free, adverse or contrary opinion;
ի կարծիս լինել, կարծիս ի մտի դնել, to imagine, to fancy, to think, to surmise, to conjecture;
կարծիս բերել զումեմնէ, to suspect a person;
տալ զպատշաճ կարծիս զումեքէ, to have a good opinion of, to think highly, well, much of;
բերել մեծ ինչ կարծիս զումեքէ, to esteem a person highly, to make much of;
զհետ երթալ —ծեաց ուրուք, to incline to another's opinion, to follow the opinions of;
մեծ ինչ —իս բերել զանձնէ, to have a high opinion of oneself;
յամառիլ, խրոխ տալ ի —իս իւր, to be wedded to one's opinions.
Կարծիքն իմ ընդունայն եղեն ինձ. (Յոբ. ՟Ի՟Թ. 20։) (cf. ՓԱՌՔ.
life;
being, days, existence;
health;
conduct, behaviour, manners, habits;
subsistence, living, nourishment;
means, circumstances, property, substance, goods, patrimony, inheritance, wealth, possessions, fortune;
the world;
ցկեանս, for -;
ի կեանս իմ, in all my -;
երբէք ի կեանս իմ, never in my -;
զամենայն աւուրս կենաց իմոց, formy whole lifetime;
յաւիտենական, հանդերձեալ —, eternal —, the — to come, the next world;
ընթացք՝ վախճան՝ երկարութիւն կենաց, the course, the duration & the end of -;
մեկին or ամփոփ, անշուք or աննշան —, a. retired -;
obscure —, — of obscurity;
խստամբեր դժոխըմբեր՝ վտանգալից՝ բազմավրդով՝ վատ՝ չարակեաց՝ անգործ՝ ունայն —, an austere, frightful or insupportable, perilous or hazardous, checkered, base, wretched, unoccupied or idle, useless -;
— զերծ ի հոգոց եւ ի կրից, a — free from passion, uneasiness or anxieties;
անպաճոյճ՝ սակաւապետ՝ շինական՝ վաստակասէր՝ ժիր՝ զգաստ —, a simple, frugal, rural, laborious, active, sober -;
անարատ՝ բարեկարգ՝ չափաւոր՝ տեսական՝ անհոգ —, a pure, regular, moderate, contemplative, careless —;
անդորրաւէտ՝ խաղաղաւէտ՝ փափկասուն՝ հեշտալի՝ զուարճալից —, a quiet or tranquil, peaceful, delectable, effeminate or luxurious, agreeable —;
սոսկական՝ անզբօս՝ հովուական վարել կեանս, to lead a private, serious, pastoral -;
վարել, անցուցանել զկեանս, to pass one's life;
հասարակաց վարել կեանս, to live in common;
բելրկրալից վարել կեանս, to lead a happy, comfortable —;
դողալ ի վերայ կենաց ուրուք, to tremble for another's — or days;
կեանս պարգեւել, to grant — to;
շահել զկեանս, to gain one's living;
ի վտանգ արկանել զկեանս, to imperil, to hazard or expose one's — to danger;
ազատել կամ կորուսանել զկեանս, to save or lose the —;
ի կենաց արկանել՝ զրաւել՝ կարճել՝ լուծանել՝ բառնալ, to deprive of —, to put to death, to kill;
ընդ մէջ կենաց եւ մահու լինել, to be a question of — or death;
ի կենաց անկանել՝ պակասել, to lose one' s life, to die;
հրաժարել ի կենաց, to renounce -;
փոխիլ ի կենաց աստի, to make one's exit from this world;
ելանել ի կենաց, to depart this -;
սուղ են —, — is short;
ի վտանգի կան — նորա, his — is in danger;
ընդ կեանս եւ ընդ մահ, half alive & half dead;
տալ տաց զկեանս իմ վասն նորա, I would lay down my — for him or her;
ի կեանս եւ ի մահու, in — & — death;
ժամանակն է ոստայն կենաց or որ հինու զկեանս, time is the stuff that — is made of;
ընդ կենաց եւ վախճանն, people die as they live.
Զայս կեանքս՝ որ ընդ արեգակամբս։ Ի մարմնոյս կեանքն։ Ի կեանքս մարմնոյ։ Կենօք, եւ յետ մահու. (Լմբ.։)
Բաժանեաց նոցա զկեանսն։ Եկեր զկեանսքո ընդ պոռնիկս։ Զամենայն զկեանս իւր՝ զոր ունէր, արկ. (Ղկ. ՟Ժ՟Ե. 12. 30։ ՟Ի՟Ա. 4։)
living together, company, society, cohabitation;
intimacy, conversation;
matrimony;
այնպիսի սերտ եղեւ ինձ — ընդ..., my life was so bound up with that of...
Իսահակ ընդունէր զհռեբեկայ ի կենակցութիւնն. (Նիւս. կուս.։)
Սոյնպէս եւ արք իմաստութեամբ բնակեսցեն ընդ նոսա, հանճարով վարել զկենակցութիւնն. (Շ. ՟ա. պ. ՟Խ՟Բ։)
to speak, to talk, to discourse, to converse;
to confer, to treat, to negotiate;
to betroth, to affiance;
— լեզուս, or ի լեզուս, to speak many languages;
— — եզակի, to thee-thou;
— ուղիղ, to speak out, distinctly — ի սրտի, to think, to meditate, to ruminate;
— սպառնալեօք, to speak threateningly or sharply;
— զքաղաքականութենէ, to talk politics;
տալ — զանձնէ, to be talked of;
to get a bad name;
— զումեքէ ի մահ, to compass a person's death;
— չարութիւն, to speak ill of, to slander;
— հաւու, to crow;
նա խօսեսցի առ ի քէն, he shall be thy spokesman;
— ումեք զկին, to betroth, to promise or to give in marriage;
— իւր զկին, to espouse, to marry;
կոյս խօսեցեալ առն, a vergin espoused to a man;
խօսեցայց ինձ զքեզ, I will marry you;
cf. Ընդ վայր.
λαλέω, φθέγγομαι loquor διαλέγομαι dissero προσλαλέω alloquor եւ այլն. Խօսս առնել առ լսօղս. խօսել առ ոք կամ ընդ միմեանս. բարբառել. ասել. զրուցել. խօրաթել.
որ ի ձեռն հրեշտակաց խօսեցաւ բանն, հաստատուն եղեւ։ Զի՞նչ է բանն խօսեցեալ ընդ քեզ։ Թէ թաքուսցես յինէն բան մի յամենայն բանից խօսեցելոց յականջս քո.եւ այլն։
Զօրէնս քո խոսեցայ։ Խօսեցան ձեզ զբանն աստուծոյ։ Խօսեցան ընդ նմա զամենայն ինչ՝ զոր ասաց յովսէփ։ Ամենայն մարդարէք որ ի սամուէլէ եւ այսր խօսեցան։ Խօսեցաւ տէր ընդ մովսեսի։ Խօսեցաւ զփայտից։ Խօսեցաւ զանասնոց եւ զթռչնոց եւ զձկանց.եւ այլն։
Եկեալք ի միաբանութիւն՝ խօսեսցին ի խաղաղութիւն ընդ թագաւորին յունաց. (Փարպ.։)
word;
speech, language, tongue;
discourse, sermon;
saying;
diction;
talk, conversation, chat;
word, promise;
report, news;
— ընդ Աստուծոյ, prayer;
— հաւու, cock-crowing;
խօսս արկանել՝ առնել, to speak, to talk;
խօսս առնել՝ դնել, to compose, to write;
ի խօսս գալ՝ մատչել, to begin to speak in one's turn;
to converse, to talk;
ի խօսս առնել, to cause to speak;
ի խօսս լինել՝ — կանաց or լեզուաց լինել, to be the public scorn, to become a bye-word;
կարճել զխօսս ուրուք, to interrupt a person, to break in upon;
—քո յայտ առնեն զգեզ, thy speech bewrayeth thee;
cf. Բան.
Եղիցի իսրայէլ յապականութիւն եւ ի խօսս ընդ ամենայն ժողովուրդս. (՟Գ. Թագ. ՟Թ. 7։)
ԽՕՍՔ. Զրոյց մտաւոր. խօսք ընդ անձին. մտածութիւն. խորհուրդ. որոշումն ի սրտի. ներտրամադրեալ բան. յղացումն կամ ծնունդ մտաց.
Բերել ի մէջ ձեր զգիրս միոյ փիլիսոփայի այլազգոյ, զոր ընդդէմ մեր խօսս է արարեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 16։)
Ի խօսս մատուցեալ ի լերինն ընդ աբրահամու. (Եզնիկ.։)
to smile, to laugh;
to laugh at, to scoff, to deride, to mock;
to look pleasant, to smile, to laugh;
ընդ քիմս —, to laugh constrainedly;
— ընդ միտս, to laugh in one's sleeve;
մեղմ —, to titter;
— յանդէպս, to giggle;
բարձրաձայն —, to burst out laughing, to laugh out;
— յոյժ յոյժ, յանչափս, to burst, to split ones sides with laughing, to choke with laughter;
չիք ինչ —ղելոյ, there is nothing to laugh at;
եւ —ղեցան յոյժ, and they burst out laughing;
անդ ծիծաղէր լիութիւն եւ գեղեցկութիւն, the whole country laughed with fertility & beauty.
Աբրահամ ծիծաղեցաւ, եւ խօսեցաւ ի սրտի իւրում։ Ծիծաղեցաւ սառա ընդ միտս։ Ոչ ծիծաղեցայ։ Ո՛չ այդպէս, այլ ծիծաղեցար. (որ էր հաստատութիւն ծնանելոյ զիսահակ։) Ժամանակ լալոյ, եւ ժամանակ ծիծաղելոյ։ Երանի որ լան այժմ, զի սգայցէք եւ լայցէք։ Եթէ ծիծաղէր, ծիծաղէր ընդդէմ նորա։ Եւ ասէ դանիէլ ծիծաղելով, մի՛ խաբիր արքայ. եւ այլն։
Շինէ զքարաբլուրն ապարանս, ընդէմ ծիծաղելով ծովուն ի հիւսիսի. (Արծր. ՟Ա. 11։)
form, figure, visage, countenance, face, aspect, look;
presence, appearance, mien, bearing, deportment;
attitude, posture;
image, effigy;
semblance, representation;
state, condition;
character, temper, comportment;
rudiment, first element, idea;
idle fancy, whim, crotchet;
feint, pretext;
coat, dress;
cf. Կենդանագիր;
—ք բանից, sense, meaning or interpretation of a word;
անպաճոյճ —ք, a simple exterior;
անյողդողդ, աղաչաւոր —, firm countenance;
supplicating posture;
մեղկ —, an effeminate manner;
— լուրջ անժպիտ, cold, frigid, reserved, constrained air;
լուրջ եւ խիստ —, serious air, severe manner;
— սէգ եւ սպառնական, haughty, disdainful, proud, threatening air or manner;
ի —ս ծառայի, in the form of a servant;
առնուլ զ—ս ուրուք, to counterfeit the character of;
ունել զ—, զ—ս իրիք բերել յանձին, to appear like, to seem, to resemble;
ածել ի —ս, to shape, to form;
to figure;
զկերպարանս ճշմարտութեան ի ներքս բերել, to be probable, to have some truth in it;
կերպարանս տալ մտացածինս, to give false a idea of, to create an erroneous or exaggerated impression;
ընդունել զ—ս վանականութեան, to take the crowl.
woman;
wife, spouse;
ազգ կանանց, womankind, women, the fair sex;
թշնամի կանանց, woman-hater;
cf. Կնատեաց;
— առնակին, married woman, wife;
մանկահասակ — գեղեցիկ, a young beauty;
— այրասիրտ, heroine, courageous woman, championess;
գեղեցիկ՝ նազելի՝ առաքինի՝ բարեպաշտ՝ ամօթխած՝ ողչջախոհ՝ հաւատարիմ —, pretty, charming, virtuous, pious, modest or bashful, chaste, faithful -;
տգեղ՝ սոսկալի՝ զարդասէր՝ թեթեւամիտ՝ կամագնաց՝ փոփոխամիտ՝ անհաւատարիմ՝ լկտի՝ տռփոտ —, ugly, frightful, coquette, giddy or volatile, capricious, fickle, faithless, immodest, lewd -;
հարկանիլ ի սէր կնոջ, to be enamoured, smitten, in love with a -;
— առնել՝ առնուլ, to take a, wife, to wed, to marry, to take in marriage;
— լինել ումեք, to get married, to be spouse of;
— ածել զդուստր ուրուք, to marry the daughter of;
կեալ ընդ կնոջ, to live with a —;
պատրել՝ մոլորեցուցանել զկին, to deceive or seduce a -;
բռնադատել, ապականել զ—, to force, to dishonour a -;
ծանր նստել կնոջ, to be with child, pregnant, in the family way;
եւ առ նմա մայր նորա — յերկրէն եգիպտացւոց, & her mother gave him an Egyptian wife;
եւ եղեւ ինձ —, & I took her to wife;
կամաց տուն cf. Կանանոց.
Սա կոչեսցի կին, զի առնէ իւրմէ առաւ։ Եւ կոչեաց ադամ զանուն կնոջ իւրոյ կեանս։ Կին նոյի, եւ երեք կանայք որդւոց նորա։ Զայր կամ զկին։ Իբրեւ հազար մի՝ ընդ այր եւ ընդ կին։ Որդի կնոջ այրսոյ, կամ պոռնկի։ Իմաստուն կանայք։ Թագ, կամ օրէն կանանց (յն. կանացի)։ Կին եթովպացի (յն. եթէովպուհի)։ Կին մարդ պւետես ճանաչէր. յն. պւետուհի կամ քերթողուհի. (Եւս. քր. ՟Բ։)
balance;
steel-yard, weighing machine;
weight, heaviness, ponder-ousness;
equilibrium, poise;
equivalent, equal value, counterpoise;
proportion;
parallel, comparison, likening;
trial examination, ponderation, judgment;
equal, just, tantamount, equivalent, proportional;
equally, justly, exactly, proportionately;
perpendicularly, directly over, vertically;
ծանրոցք կշռոյ, counterpoise, the weights of a steel-yard or beam;
— դահեկանաց, money-scales;
— անօթոց, tare, tare & tret;
— հաւասարութեան, equilibrium, counterpoise;
— տեսակարար, յարաբերական, բացարձակ, specific, relative, absolute weight;
— քաղաքական, balance of power;
— տաղաչափական, the scan or measure of verses, prosody;
— գտակաւ, exactly, precisely;
— վերուստ ի վայր, in equilibrium;
perpendicularly, vertically;
կշռով, by weight;
զնոյն կշռով, as much, equally, of like measure or weight;
պաշտօնեայ կարգեալ յուղղութիւն կշռոց, officer appointed to mark weights & measures;
սահմանել զ—ս, to stamp with the public mark;
— արդար, correct balance, scales;
just weight;
— նենգութեան, false weight;
— ստութեան առնել, to falsify weights or scales;
զմէտ կշռոյն անայլայլակ ունել, to hold the balance evenly;
to counter-balance, to counter-poise, to counter-vail, to equipoise, to equilibrate;
դնել ինչ ի — ոսկւոյ, to pay exceedingly dear for, or at an extravagant rate;
դնել զգլուխ իւր ի կշիռս, to risk oneself, to incur danger, to run into jeopardy, to expose oneself to death, to carry one's life in ones hand, to encounter danger or death;
ի — մտանել, to be weighed, carefully pondered or considered;
ի — դնել զոք ընդ ումեք, ի — ընդ միմեանս արկանել, to compare with;
ի — բերեալ համեմատել, ի — համեմատութեան բերել ընդ ումե, to be compared with, to compare oneself with;
զ—ն ընդունել, առնուլ անդրէն զ—ն, to receive the equivalent, or in exchange;
կորուսանել զ— կայից, to lose the balance or equilibrium;
— հաշուի, balance, balance-sheet;
առնել զ— հաշիւ, to strike the balance;
— առնել զհաշիւ, to balance or settle an account;
Libra, the Balance.
Զիսկութիւնն առեալ՝ ընդ բոյս բարուց ծննդեան արարածոց ի կշիռ մատուցանեմք։ Պիղծ շրթունս ունիմք. զի մեք յորժամ ի սրբութիւնն վերին ի կշիռ մտանեմք, պիղծ գտանիմք. (Ոսկ. յհ.։)
Եթէ ոխ եւ ատելութիւն, զկշիռն ընդունիմք. (Լմբ. ատ.։)
Չափաւոր եւ կշիռ զօրութեանն։ Զոյգ եւ կշիռ շրջումն հասարակեն։ Յընդունութիւն զոյգ եւ կշիռ կերակրոյն. (Նիւս. կազմ.)
զուգակցապէս եւկշիռ զէիցն գիտուիւն ընդուի։ Զուգակցապէս եւ կշիռ մերձ է. (Նիւս. կազմ.։)
Ոչ ուրախ լինէր ընդ առաւելութիւնն, այլ միշտ կշիռունէր կարոտութեան եւ լիութեան. (Ոսկ. փիլիպ.։)
Լծակցեա՛ ընդ խոնարհութեան զժուժկալութիւնն, զի մինն միւսոյն կշիռ տալով՝ զքեզ յանքոյթն ածցէ նաւահանգիստ. (Կլիմաք.։)
to weigh, to measure;
to weigh, to calculate, to examine, to ponder on, to take into, consideration;
to compare, to confront;
to shoot, to dart, to take good aim at, to hit the mark;
քաջ —, to weigh well, to ponder, to reflect with mature consideration, to pause;
— զխօսս իւր, to be cautious in one's words;
— զփոխարէն, to return like for like, to recompense, to reward, to renumerate;
— զհարուածն, to strike, to adjust one's blow;
— զամենայն աշխարհս, to be worth the whole world;
ըստ կշռելոյ ական, judged by eyesight;
եւ ոչ կշռեսցի արծաթ ընդ գնոց նորա, neither shall silver be weighed for the price therof.
Ոչ կշռեսցի արծաթ ընդ այլսն կշռեսցին, վատթարագոյնգտանին. (Իմ. ՟Ժ՟Ե. 19։)
Յորժամ կշռեսցես դու ի գիրս աւետարանի խելամուտ լինիս։ Յամենեցունց ընդ միմեանս կշռեալ համեմատութենէն ճշմարիտ գիւտն հասանիցի։ Կշռիցէ զհռոմայեցւոց ժամանակսն ընդ յունաց։ Առ նինեաւ կշռի եգիպտացւոց ՟Ժ՟Զ հարստութիւնն. (Եւս. պտմ. եւ Եւս. քր.։)
Զիա՞րդ կշռեսցի ընդ խաչի քո կրից։ Ընդ մերումս կշռիս։ Մի՛ կշռեսցին ընդ ջանից մարդկան. եւ այլն. (Նար.։)
obedient;
— առնել, to cause to obey, to make oneself obeyed, cf. Հնազանդեցուցանեմ;
— լինել, to obey, to yield, to be obedient, docile, cf. Հնազանդիմ;
— առնել ընդ իւրեւ, to compel obedience, to reduce or bring to obedience.
Յամենայնի հնազանդն՝ ընդունելութեան արժանի. (Բրս. հց.։)
clasp, hasp, buckle;
hutton;
loop, catch, hook;
— գրոց, clasp;
խառնել զօղսն ընդ ճարմանդսն or ճարմանդեմ, to put the taches into the loops, to clasp, to fasten, to hook.
Արասցես ճարմանդս կապուտակեայս առ եզերբ միոյ փեղկին ի միոջէ կողմանէ ի խառնուածս։ Յիսուն ճարմանդ արասցես միում փեղկի։ Եւ խառնեսցես զօղսն ընդ ճարմանդսն. (Ել. ՟Ի՟Զ. եւ ՟Լ՟Զ։)
trace, track, print, foot-mark;
vestige, footstep;
pace, step;
way, path;
—ք, iron rail, rail;
ի —ոյ, from behind, from the rear;
—ք նաւու, track of a ship;
—ք կառաց, cart-rut, wheel-rut;
—ք ամպոց, traces of cloud;
—ք գազանաց, trail, track or scent of animals;
—ք վիրաց, cicatrix, scar;
վաղվաղակի կամ զ—, quick ! come on ! courage !
կորուսանել զ—ս, to lose the traces of;
զ— լինել, to apply oneself, to give or addict oneself;
ընդունայն զ— եղեն, they have attempted or tried in vain.
Եւ որպէս ռմկ. հետ. այսնիքն Հանդերձ, ընդ. ի միասին.
Եգիտ նա զիշխանութիւնն՝ զոր խնդրէր, հետ ընդ հետ վաղվաղակի. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 10։)
Նոյն ժամայն հետ ընդ հետ զկնի նորա. (Եւս. պտմ. ՟Բ. 14։)
Հետ ընդ հետ գերեցին զնոսա հռովմայեցիքն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
Զչարիսն՝ որ հետ ընդ հետ հասանելոց էր. (Գէ. ես.։)
Ո՞յր է հետ այդ։ Տեսանեմ հետ արանց, կանանց, եւ մանկտւոյ։ Զտեղի հետոց ոտից իմոց։ Ոչ գոյ զհետսն գտանել։ Ի ծովու հետք քո ոչ եւս երեւին։ Իբրեւ զհետս ամպոց։ Հետք անդնդոց։ Հետք տեառն։ Կաղալ յերկուս հետս։ Երթալ ընդ հետս հաւատոց աբրահամու։ Ձեզ եթող օրինակ, զի զհետ երթայցէք հետոց (կամ զհետոց) նորա. (Ճ. ՟Բ.։)
that voyages or goes by sea, sailing;
ploughing the sea;
— լինել, to sail, to navigate;
— ընդ երկիր բերեալ լինել, to pass over the sea as if by a bridge.
ծովագնաց ընդ երկիր բերեալ լինէր, եւ ընդ ծով հետեւակելով. (Խոր. ՟Բ. 12։)
այսր անդր երերեալ տատանի՝ զօրէն ծովագնացիկ նաւի ընդդէմ հակառակ շնչոց. (Փիլ. ել. ՟Բ. 45։)
smoke;
fume, vapor, exhalation;
tobacco;
սիւն, ստեղն ծխոյ, — ծառացեալ, pillar of smoke;
մրրիկ ծխոյ, clouds or masses of smoke;
ընդ — գալ, to be in tbe smoke;
—ս արձակել, to emit smoke;
— ծխել, ձգել զ—, to smoke tobacco;
— որ ընդ մէջ մօրուին եւ ըրջուաց ծխիցի, unpleasantness or discord engendered between step-mother & step-children.
family, hearth, home.
Չտեսանե՞ս եւ զմարմնոց իսկ զաչս, յորժամ հանապազ ընդ ծուխ գայցեն, այտօսր բերեն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
cf. Ծփիմ;
— ընդ մէջ յուսոյ եւ երկիւղի, to fluctuate between hope & fear.
Որ ընդ ծովու ալեաց ծփան։ Ի վերայ ալեաց ծփելով. (Շ. յիշատ. եւ Շ. բարձր.։)
contrary, opposite;
adversary, hostile, unfavourable, inimical;
discordant;
incompatible;
against, contrary to;
opposite, facing, in front of;
զնորին —ն, նմին or նորին —, ի —էն, ընդ —ն, on the contrary, on the wrong side;
against the grain, in a contrary sense, backwards;
ամենեւին իսկ —, directly or diametrically opposite, quite the reverse;
— ուղիղ մտաց, in spite of sense and reason;
— կամաց նորա, against his will or grain, in spite of him;
forcibly;
— կալ, to stand, remain, stay or stop in the face of, in front;
to oppose, to withstand, to resist, to make head against, to cope with;
— լինել, to be contrary, to oppose;
ընդ —ս լինել միմեանց, to be at variance;
—, ի —ն or ընդ —ս ելանել, մտանել, ընթանալ, լինել, to oppose, to form an opposition to, to rise up or against, to go against, to run counter, to withstand, to counteract, to thwart, to cross;
ընդ —ս ելանել, cf. Հակամտեմ.
ἑναντίος, ἁντικείμενος, contraius, adversarius, adversus, oppositus. Իբր Հակ առ հակ, կամ հակ առեալ. հակակայ. ներհակ. ընդդիմակ. ընդդէմ. դիմակաց. անմիաբան. դէմ. գարշը, զըտտ, միւխալիֆ, նագըս, նահեմթա.
Որ ո՛չն է ընդ մեզ հակառակ. (Մրկ. ՟Թ. 49։)
Զնոյնս հակառակ ընդդէմ քեզ եդից. (Յհ. իմ. երեւ.։)
ԸՆԴ ՀԱԿԱՌԱԿՍ կամ Ի ՀԱԿԱՌԱԿՍ ելանել. կամ մտանել, գործել, կամ ընթանալ, կամ լինել, է Հակառակ կալ, հակառակիլ, բերիլ ի հակառակութիւն. եւ Դէմ ընդդէմ ճգնիլ. մրցիլ. καθίσταμαι եւ այլն.
Սիմովն ընդ հակառակս ել քահանայահետին. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 4։)
Լաւն քաջութեամբ ընդ վատթարիկն ի հակառակս ելեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
Մի՛ ընդ հակառակս ելանել հրամանին. (Վրք. ոսկ.։)
Զսքանչելիսն տեսեալ՝ ընդ հակառակս ելանէին։ Ընդ հակառակս հանիցեն զնա մովսեսի. (Երզն. մտթ.։)
Զամենայն ընդ հակառակս եղբօրն հրամանաց յանդգնութեամբ գործէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Բայց նոքա իւրեանց փրկութեանն ընդ հակառակս եղեն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 34։)
Այսօր վիմին հաւատոյ եւ յովհաննու սիրելւոյ ընդ հակառակս ընթացեալ ի գերեզման յարուցելոյն. (Շար.) այսինքն մի քան զմի եագելով, կամ մին որպէս ծեր, եւ միւսն որպէս երիտասարդ, եւ այլն։
Ի սորին հակառակէ, նոյն անցանէ եւ ընդ արեգակն. (Շիր.։)
to be contented, satisfied, pleased, gratified;
to agree, to acquiesce, to consent, to approve;
to be reconciled, to become friends again;
to deign;
to taste;
չ— ընդ, to disapprove, to dislike;
հաճեալ է նա ընդ քեզ, you please him;
հաճեսցի տէր իմ արքայ, may it please your Majesty.
Ընդ կամս բերանոյ իմոյ հաճեա՛ տէր։ Հաճեցար դու ընդ նոսա։ Ընդ ողջակէզս իսկ ոչ հաճեցար։ Ոչ հաճեցայց ընդ այն։ Հաճեցան հաւանեցան ընդ հաշտութիւնն աղեքսանդրի։ Հաճեցան, յանձն առին։ Հաճէի՝ կամէի պագանել զգարշապարս ոտից նորա։ Առաւել եւս հաճեալ եմք ելանել ի մարմնոյ աստի։ Այլ իմ զձեր արծաթն առեալ, եւ հաճեալ եմ։ Ի ճանապարհի՝ յոր եւ հաճեցաւ։ Ի ժողովս նոցա ոչ հաճեսցին միտք իմ։ Յովնաթան հաճեալ էր ընդ դաւթի յոյժ։ Ի՞ւ հաճիցի դա ընդ տեառն իւրում։ Հաճեսցի ընդ ձեզ աստուած.եւ այլն։
Հաճեալ ընդ մեզ հաշտարար արեամբ անդրանկի իւրոյ. (Նար. ՟Լ՟Գ։)
agreement, satisfaction;
accord, approbation, consent, complaisance, acquiescence, compliance;
desire, wish, pleasure, will;
—ք, grace, sweetness, loveliness, amiableness;
առանց քոյին հաճութեան, without your consent, in spite of you;
արա ընդ իս ըստ հաճութեան կամաց քոց, do with me according to your pleasure.
Յերկիր խաղաղութիւն, ի մարդիկ հաճութիւն։ Տէր որպէս զինու հաճութեամբ քով պսակեցեր զմեզ։ Արա՛ ընդ իս ըստ հաճութեան կամաց քոց։ Ըստ ամենայն հաճութեան աչաց քոց։ Ըստ հաճութեան իւրում, կամ ըստ հաճութեան կամաց իւրոց.եւ այլն։
Վասն բազմացն հաճութեան ջան յանձն առաք։ Սուտ հաճութիւն, եւ ընդունայն գեղ կնոջ գոյ ի քեզ։ Գնալ ձեզ արժանի տեառն յամենայն հաճութեան. (՟Բ. Մակ. ՟Բ. 28։ Առակ. ՟Լ՟Ա. 30։ Կող. ՟Ա. 10։)
concord, unanimity, agreement, union, consent;
համակամութիւն ընդ կամացն աստուծոյ, obedience to God's will, resignation, trust in God.
Զհամակամութիւն եւ զպատիւ ընդ ծնողին ցուցանէ։ Ըստ բնաւորական իշխանութեանն որդւոյ ընդ հօր իւրում, եւ ըստ համակամութեան. (Երզն. մտթ.։ Տօնակ.։)
heel;
back, hind part;
ընդ — դառնալ, դարձ ընդ — առնել, to fall or go retreat back, to recede, to go backwards, to retreat;
յետս ընդ — դառնալ, to turn back, to retrace one's steps;
cf. Կորանամ.
ԿՐՈՒԿ կամ ԿՐՈՒԿՆ. (որ առ յետինս առաւել գրի ԿՐՈՒՆԿ կամ ԿՐՈՒՆԿՆ, կրնկան եւ այլն) πτέρνα calx, calcaneum. (լծ. եւ crus, σκέλος սրունք. ար. քիւրա ). Յետակողմն ոտից. գարշապարք. եւ Յետին կողմն. կուռն. թիկունք. ոտքին ետեւի կողմը. կէրի (լծ. ընդ կրուկ).
Յայն սակս ընդ կրուկ նահանջիս. (Փիլ. լիւս.։)
Դարձաւ կամ դարձան անդրէն ընդ կրուկն (կամ ի կրուկ, կամ ընդ կրունկն). (Յես. ՟Ը. 15. 2։ Դտ. ՟Ի. 48։)
Դարձլիք ընդ կրուկ (կամ ընդ կրունկն) ի նմանէ. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 15։)
Արեգակն ընդ կրուկն դառնայ. (Դիոն. թղթ.։)
Սա ընդ կրուկն գայ. (Լմբ. առակ. իմա՛, ի ստորէ ի վեր խաղայ.)
communication, participation, relations, connexion, association;
accompaniment, concert;
— կենաց, company, society;
— արեան, consanguinity, affinity;
— չարեաց, the being an accomplice;
ճանապարհ կցորդութեան, roads, means of communication;
— ունել ընդ ումեք, to be connected, in communication with, to form a connexion with;
in compliance with.
Տարագրեաց զնա ի հաղորդութենէ կցորդութեան։ Կցորդութիւն սրբութեան, կամ օրհնութեան, հոգւոց, արեան, բնութեան, մարմնոյ, եւ այլն։ Կցորդութեամբ ժողովրդեանն, կամ կցորդութեամբ դպրի իմոյ պօղոսի (այսինքն միաբան, զոյգ ընդ), եւ այլն. (Եւս. պտմ.։ Ագաթ.։ Նար. Լմբ.։ ՃՃ.։)
to make head against, to cope with, to withstand, to face, to dare, to brave, to beard, to set at defiance;
ընդդէմ —, to oppose, to resist, to withstand;
թշնամի —, to declare oneself enemy, to bear enmity.
Ծիծաղեսցիս զնոքօք, յորժամ զինուք չարեաց ընդդէմ քո կըքրին։ Կքրի հալածել։ Աստուածաշունչ գրոց ընդդէմ կքրել։ Թշնամի ընդդէմ կքրեցաւ. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ատ.։)
Քաղաքն կորեաւ, եւ արդ այսուհետեւ երթեալ կքրեալ (գուցէ կըքեալ) նստիցիս ընդ արուք հովանովք. (Ոսկ. ես.։)
forehead;
— շինուածոց, face, front, frontispiece, elevation;
— գրոց, frontispiece, title-page;
եռանկիւնի —, fronton, pediment;
— զօրու, բանակի, army drawn up in order of battle, troops in battle-array;
rank, file, order;
— առ —, face to face, vis-à-vis, front to front;
— լայն ցցուեալ, ճաղատ, խորշոմեալ, սպառնալից, large, protruding, bold, wrinkled, threatening -;
զ— հարկանել, to strike oneʼs -;
յորինել, յարդարել կազմել, վառել զ—ն, to draw up in line of battle, to put in battle array, to offer battle, to face;
— տալ, ի — մը տանել, —ս դնել, to attack the enemy in front, to fight, to combat;
ելանել ի —, to engage in conflict, to attack, to assault;
անկանել ի —ու, to be left dead on the spot;
ի — եհան ընդդէմ նոցա, he opposed them with;
յառաջնում անդ —ու, in the first action or combat;
— նորա նսեմանայ, his countenance becomes gloomy.
μέτωπον frons. (լծ. գագաթն. պ. չէգէատ, ճէպհէտ ) Վերնակողմն դիմաց մարդոյ կամ անասնոյ. առաջակողմն գլխոյ ի վայր քան զհերս, եւ ի վեր քան զունչս ընդ մէջ երկուց աչաց. ճակատ, ճակտին օրթան.
Զճակատս կոզակացն ի նմանութիւն լեռանց յարդարէր։ Խնդրեսցես զնա ի ճակատ կանոնին, ընդ որ կարմրագրովն ... իջուցանիցէ. (Եւս. քր. ՟Ա. եւ Եւս. նախադր. աւետար.։)
ակատ տուեալ՝ ի փախուստ դարձուցանէ։ Ճակատս տուեալ ընդ բակուր բդեշխին՝ սատակէ զնա եւ զզօրս նորա. (Խոր. ՟Բ. 69։ ՟Գ. 7. եւ 10։)
Ճակատ տուեալ ընդ նոսա՝ եւ յաղթէր։ Որ զառաջինն ետ ճակատ ընդ հռոմայեցիս։ Յայլ ճակատ մտեալ վախճանէր։ Ճախուցեալ ի ճակատուէն. (Եւս. քր.։)
Ճակատս սովոր են կոչել գիրք զռազմն, որ ի ժամ մարտին կանգնէին ընդդէմ միմեանց. (Նչ. եզեկ.։)
ՃԱԿԱՏ ԱՌ ՃԱԿԱՏ. Դէմ ընդդէմ. դիմացէ դիմաց.
way, road, route, street, path;
issue;
journey;
mediation;
means, way, manner, method, process;
—ք մարմնոյ, the senses;
— արքունի, highway, public road, thoroughfare;
վարուն —, great thoroughfare;
կիցք —աց, cross-road;
անկոխ, ղարտուղի —, by-way, by-path;
— անգնաց, անկոխ, impassable road;
տըղմալից —, dirty or muddy road or street;
— երկնից, the way of heaven, the path of virtue;
աւուր միոյ —, a day's journey;
— երից աւուրց, three day's journey;
զ—այն, ի —ին, առ —աւ, զ—աւ, on the road, by the way, on a journey, during the journey;
— արարեալ, on or by the way;
— առնել, to go along, to travel, to undertake a journey;
to open, to prepare a way;
ի — անկանել, to set out on, to begin a journey, to start;
— ունել, to advance, to go forward, to get on;
անցանել զ—աւ, to take a wrong course, to go astray, to err;
թիւրել զ—ս ուրուք, to mislead, to lead astray, to put out of the right way, to cause to err;
արգելուլ, փակել, խափանել զ—, to interrupt or block the way, to stop up, to obstruct;
դնել ի —, to see off on a journey;
յաջողել զ—ս իւր, to prosper, to get on prosperously, to thrive;
ի —ի իւրում երթալ, to go one's own way;
to pursue one's point;
գնալ զ—ս or զ— ուրուք, to go by the same way as, to tread in the same steps;
to follow, to imitate;
ընդ ո՞ր —, by what road ? by what way ? which way ?
ընդ ուղիղ —ն, straight forward;
այս — հանէ ի գիւղ մի, this road leads to a village;
զրուցատրութեամբ կարճի —ն, company shortens distance.
Ճանապարհ երից աւուրց։ Տալ նոցա պաշար ի ճանապարհ։ Երիթիջիք զճանապարհ ձեր։ Յաջողեսցէ զճանապարհս քո։ Պահել զճանապարհս ծառոյն կենաց։ Ճանապարհ զարքունի գնասցուք։ Միտ եդեալ ճանապարհին։ Ստիպէր ճեպել ի ճանապարհ։ Հորդեցէ՛ք զշաւիղս, գործեցէ՛ք ճանապարհ ժողովրդեան իմոյ։ Ճանապարհ նորա առ մեօք է (այսինքն անցանէ ընդ այս).եւ այլն։
Ճանապարհ արարէ՛ք այնմիկ, որ նստի ընդ արեւմուտս. (Սղ. ՟Կ՟Է. 4։)
equality, parity;
uniformity, conformity;
comparison, likening;
equalization;
participation, sharing;
union, concord, agreement;
գալ ի — ընդ, to equal;
cf. Հաւասարումն.
Իսկութեամբ ընդ հօր, եւ ընդ հոգւոյդ հաւասարութեամբ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Իբրեւ ետես աղկիմոս զնոցա ընդ միմեանս հաւասարութիւն։ Հաստատել ի վերայ ուխտին հաւասարութեան. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 26։ ՟Ժ՟Ե. 17։)
Եղեւ մի հաւասարութիւն ընդ ամենայն տեղիս վասն զատկի։ Հաւասարութիւն եկեղեցւոյ. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 24։ եւ ՟Դ. 22։ Լմբ. ատ.։)
Զի՞նչ հաւասարութիւն է լուսոյ ընդ խաւարի. (՟Բ. Կոր. ՟Զ. 14։)
Դրոշմ ձեզ տուաւ ի հաւասարութիւն հոգւոյն սրբոյ։ Ոչինչ հաւասարութիւն ունէր ո՛չ ընդ հրէութիւն եւ ո՛չ ընդ քրիստոնէութիւն. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ. եւ ՟Զ։)
side, rib, flank;
part;
woman;
wife;
ընդ կողաց, aside, awry, sidelong;
առ ի —, cf. Զառ՞՞՞ի՞՞՞կող;
անդէն ի —ի, directly, at once, forthwith;
ի — լինել, to stretch or lay oneself down, to lie down, to go to bed;
—ք գրեանց, cover or binding of a book.
(յորմէ կողմն) πλευρά, πλευρόν costa (լծ. կուշտ), latus Կողմանք լանջաց կամ միջաց կենդանւոյ. ոսկերք աղխաղխեալք վանդակակերպ ըստ թիկնամէջս եւ ընդ կուրծս. կող, կողեր, քովեր, կուշտ.
Մի ի կողից նորա։ Զկողն՝ զոր առ յադամայ։ Նետք ի կողս ձեր։ Սուր ի կողս ընկերի իւրոյ։ Անցցէ սուր զօրաց իմոց ընդ կողս քո։ Առնուցուն զանկողինս քո՝ որ ըստ կողիւք քովք կայցեն։ Տիգաւ խոցեաց զկողս նորա։ Մխեա՛ ի կողս իմ։ Ճշմարտութեամբ պատեալ զկողս իւր։ Խթեաց զկողսն պետրոսի.եւ այլն։
Թարտ եկ պատշաճ էր կողն ընդ կողոյն։ Եբաց գեղարդեամբ զկող մի ի կողիցն. (Զքր. կթ.։)
Երթայր ընդ կողաց լերին. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Զ. 13։)
near, nigh, next, close to, contiguous;
about, nearly;
— ընդ —, very near, soon, in a short time;
— ի վենետիկ, near Venice;
— է ի մեզ, it is near or quite close to us;
— առ միմեանս, together, one with another, side by side;
— լինել, to be near, ready at hand;
to be on the verge or brink of, at the point of;
— լինել ի մահ, to be at the point of death;
— ի վախճան լինել, to be drawing to a close;
to be approaching one's end;
— բազմիլ, to sit near;
— դնել, to propose;
to confront, to compare.
ՄԵՐՁ ԸՆԴ ՄԵՐՁ. մ. Հուպ ընդ հուպ. ի մօտոյ. յետ սակաւ ժամանակի. ըստ յն. փութով. փոյթ ընդ փոյթ. մօտերս, շուտով.
Խորտակեսցէ զսատանայ ընդ ոտիւք ձերովք մերձ ընդ մերձ. (Հռ. ՟Ժ՟Զ. 20։)
Անդէն ծանեաւ զբեկումն անձին իւրոյ, որ մերձ ընդ մերձ հասանէլոց էին ի վերայ նորա։ Տացէ ինձ մերձ ընդ մերձ տեսանել զեղբայր իմ զվարդ, եւ ուրախանալ. (Փարպ.։)
vote, suffrage;
even, equal, like;
summed up;
— դնել, to vote, to come to the vote;
չէ ընդ —, that is not the same thing.
ՄԻԱՀԱՄԱՐ. ա. Միանգամայն համարեալ. ընդ ամենայն ի հաշիւ արկեալ.
Եկն ռստակէս՝ բերելով ընդ ինքեան զգիրն կանոնաց թուեալ միահամար կարգաւ տունս քսան. (Ոսկիփոր.։)
Չէ՛ ընդ միահամար՝ առնուլ զիշխանութիւնն եւ մատն լինել, եւ չառնուլ իսկ բնաւ զառաջինն. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Է։)