clear, pure, clean;
— ջուր, limpid, crystal, pellucid water.
Նայիցի ոք ընդ վճիտ ճառագայթս արեգական. (Ի գիրս խոսր.։)
decisive, peremptory, definitive;
criminal, guilty.
Ուր իցէ վճիռ. որ ինչ ընդ վճռով անկանի. եւ Ոճրական. արժանի դատակնքոյ.
wrong, prejudice, injury, detriment;
damage, harm, hurt, loss, grievance;
ill, fault, sin, injustice, mischief;
հասուցանել, տալ, գործել, cf. Վնասեմ;
—ուք վաճառել, to sell at a loss;
ի — ուրուք, at the peril, at the loss, at the detriment, at the expense of a person;
ոչ մեծ ինչ է —ն, there is no great harm done;
ի — իւր շրջեցաւ իրն, the affair turned out to his disadvantage;
էր գիր —ու նորա գրեալ, his accusation was written above;
զի՞նչ — է իմ, what fault have I ?
— է քեզ գինին, wine is bad for your health;
որ — գործէ նոյն եւ հատուսցէ, he that does the damage must answer for it.
βλαβή noxa, damnum, detrimentum, pernicies ζημία mulcta, poena. (Վնաս՝ նոյն ընդ Վզեան. յորոց եթէ ի բաց դիցի տառդ վ, լինին՝ նաս. որպէս լտ. եւ թ. նօդսա, նօ՛քսան. եւ զեան. ռմկ. զիան , որ եւ զարար, քէտէր. իսկ սանս. վինա՛սա, է կորուստ)։ Ամենայն ինչ՝ որ բերէ զրկանս կամ տուգանս, եւ նոյն իսկ տուգանք. տոյժ. զրկանք. (հակառակն շահու եւ օգտի).
Վնաս համարիմ ընդունել ի գանձ արքունի զհարկ աշխարհին ձերոյ. (Եղիշ. ՟Բ։)
malign, mischievous, malicious, wicked.
Վնասասէրն խնդայ ընդ կռիւ. (Առակ. ՟Ժ՟Է. 19։)
to hurt, to iujure, to prejudice, to damage, to bring loss or harm, to offend, to wrong, to shock, to wound;
— միմեանց, to injure one another.
Եթէ իցես փոյթ, մանկութիւն զքեզ վնասել ոչ կարէ. եւ ո՛չ սմա (դանիէլի) մանկութիւն ինչ վնասեաց։ Մի՛ սգասցուք աւուրս բազում. զի մի՛ զննջեցեալսն եւ զմեզ ընդ նմին վնասեսցուք. (Ոսկ. ապաշխ. եւ Ոսկ. ննջ.։)
to afflict, to grieve, to concern, to pain, to distress, to cause sorrow to, to vex, to torment.
Վշտագնէիք զորս ընդ ձեռամբ ձերով էին. (Վրք. հց. ՟Է։)
to be afflicted, sorry, concerned, pained or grieved at, to take to heart.
sympathizing, sensible to another's woe, compassionate, condoling with;
— լինել ումեք, to grieve or condole with, to sympathize in suffering, to partake one's grief, to share in one's affliction, to take pity on, to pity, to commiserate, to compassionate.
Խնդրէ աստուած, զի յորժամ զոմանս տանջանաց մատնիցէ (աստ), մերձաւորք ընդ նոսա վշտակիցք լինիցին. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
to suffer, to endure, to bear;
to be sad, afflicted, to sorrow, to mourn, to be deeply grieved, to have one's heart full of affliction, to fret for;
to be offended, vexed, irritated.
Եթէ վշտանայ ինչ մի անդամն, վշտանան ամենայն անդամքն ընդ նմա. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Բ. 26։)
to cause displeasure, to sadden, to offend, to afflict, to grief, to plague, to discompose, to vex, to torment.
Իբրեւ զչարագործ խաչեալ ընդ աւազակսն, եւ որպէս զաստուած զտարերս վշտացուցանէր ի խաչին ... Երէկ խաչեալն զարարածս ձեռաց իւրոց վշտացոյց, եւ այսօր վշտացեալ աշակերտացն անվիշտ մխիթարութիւնս պարգեւեաց. (Մեկն. ղկ.։)
principality, chief power, highest dignity.
Սարկաւագունք դասակցեալք ընդ քահանայս իսկ եւ իսկ զկնի քահանայականն վսեմապետութեան. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)
cf. Վէս;
cf. Հէք;
boldness, effrontery;
cf. Վզանութիւն;
ի — գալ, to grow bold, to withstand, to oppugn, to impugn, to contend, to dispute.
Վէճ. վէգ. կամ Վիսութիւն. վզանութիւն. յանդգնութիւն. ուստի ասի՝ Ի ՎՍԵՐ ԳԱԼ, իբր ոգորիլ. յանդգնիլ. πάντα τολμάω omnia audeo. եւ Ի ՎՍԵՐ ԵԿԵԱԼ, կամ ՎՍԵՐԵԿԵԱԼ. որպէս Յանդուգն. կամ նոյն ընդ Վսեր. ա.
confiding, trusty, unsuspicious;
— լինել, to be sure, reassured;
to trust;
— առնել, to strengthen, to reassure, to remove one's fears, to give one's word for;
— եմ զի, I am sure, I am convinced that, I do not doubt that;
— լերուք յիս, rely, reckon on me;
ոչ էր — յերեւելիսս, he had not placed his hopes in wordily things.
Վստահ է ի նա սիրտ առն իւրոյ։ Յայդ ինչ մի՛ վստահ լինիցիս։ Վստահ էին, զի արարեալ էին ընդ սեղանովն մուտ անյայտ։ Վստահ ես յանձն քո։ Եթէ ոք վստահ յանձն իցէ։ Վստահ եմ յայդ։ Վստահ եմ կապանօքս իմովք։ Վստահ եմք ի ձեզ տերամբ.եւ այլն։
to be assured, to trust to, to confide in, to rely on, to have confidence in, to put one's trust in, to place confidence in, to rely or reckon on;
to hope;
to trust with, to confide to, to commit to, to put into the hands of, to deposit;
չ-, to distrust, to mistrust, to suspect, to be mistrustful;
յինքն or յանձն —, to rely on oneself, to presume, to have a great conceit of oneself, to assume too much.
Յայս վստահացեալ՝ հանգեան։ Երդնու. ընդ որ վստահացեալ՝ եւ այլն։ Սակայն ոչ ամենեւին վստահացաւ ի նա արքայ. (Խոր. ՟Բ. 33. եւ 18. 23։)
cf. Վտանկ.
Վտանգ մեծ է առաջի իմ։ Նաւն ի վտանգի կայր ի խորտակել։ Եղիցին ձեզ ի վտանկս։ Վտանգ է ինձ յամենայն կողմանց յոյժ։ Ջամբեմ ժողովրդեանդ այդորիկ վտանգ։ Մատնեցից զնոսա ի վտանգ ամենայն թագաւորութեանց երկրի։ Օր նեղութեան եւ վտանգի։ Եւ մեզ վիշտ վտանգի է ընդ կռուոյս այսր աւուր.եւ այլն։
Վտանգ է, յաղագս աշխարհի ասացեալ (մեր՝) ընդ իսկագունովն աշխարհի (զավ) զանց առնել. (Արիստ.։)
Որք պոռնկեցան ընդ կուսան հաւատաւորացն, զսպանողին կրեսցեն վտանգ. (Կանոն.։)
perilous, dangerous, hazardous;
in danger, exposed in jeopardy;
sad, fatal, disastrous;
— ժամանակ, critical moment;
— վայրկեան, crisis.
ՎՏԱՆԳԱՒՈՐ. Որ ինչ ունի ընդ իւր զվիշտ եւ զնեղութիւն. տարաժանելի, եւ չարաչար.
multitude, band, flock, herd;
—ք ձկանց, shoal of fish;
— —, in herds, in troops or flocks;
pore.
ՎՏԱՌ գրի եւ ՎՏԱՐ, ի, ից. (լծ. ընդ վտակ) ἁγέλη grex. Հոյլք կենդանեաց՝ որպէս ուղխիւ հորդան տուեալ. ջոկ. հօտ. հօրան. պառակ. երամ.
(լծ. ընդ Պատառ) Պատառուածք. ճեղքուած. եւ անցք. ծակ. առուակ. որ եւ Վտառանք, եւ ծակտի.
to drive away, to expel, to banish, to exile, to expatriate, to cause to wander or stray;
— ի ծառայութիւն, to reduce to slavery to lead into bondage.
cf. Վտարանդիկ.
Զի եթէ այն՝ որ յայտնապէսն է (ընդունելի սուրբ գիրք), չգիտես զի՞ զվտարանդեօքն տագնապեալ տառապիցիս։ Չիք ինչ բանզ վտարանդի (վասն քրիստոսի), եւ չիք բան առանց վկայութեան։ Զբանս վտարանդիս. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ. ՟Ժ՟Գ. ՟Ժ՟Դ։)
Ոչ զանգիտեալ՝ վտարանդի առնեն զբանն, թէ ընդէ՞ր բնաւ եւ այլն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16։)
Համօրէն զբոլոր երկիրս հայոց արկանէր ընդ անհանդուրժելի վտարանդիւք. զի վախճանեաց զգիւտ արծաթոյ ի յերկրէս. (վասն որոյ զմարդիկ առնոյր ի տեղի դրամոյ) (Ղեւոնդ.։)
to dislodge, to remove, to expel, to drive away, to send off, to banish, to exile;
to usurp, to seize, to assume wrongfully.
ἁπάγω abduco ἑκκρίνω depello ἑλαύνω impello. (արմատն է՝ ի տար. օտար) Նոյն ընդ Վտարանդել. տարագրել, օտարացուցանել. ի բաց վարել. վարել. տանել. մերժել. քշել.
stadium;
իբրեւ —աւ, as it were a bow-shot.
Քսան վտաւանաւ երկայնութեամբ։ Ասպարէսն է հեռակացութիւն. այսինքն վտաւան մի. (Խոր. ՟Բ. 25։ եւ ։ Իբրեւ երկոտասան վտեվանս։ Ելին ընդառաջ նորա վտեվանս եօթն. Վրք. հց. ՟Ժ. եւ ՟Թ. ըստ ձ։)
dwelling, living in tents, nomad, bedouin;
ազգ —աց, wandering tribe.
Ել գեդէոն ընդ ճանապարհս վրանաբնակչացն. (Դտ. ՟Ը. 1։)
dwelling in the same or a neighbouring tent.
Ե՛րթ զբարւոք ճանապարհդ ընդ հասակակիցսդ քո եւ ընդ վրանակիցս. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
tent-like or pavilion-like;
— եկեղեցի, portable altar.
Վրանեայ եկեղեցի եւ ժամահար շրջեցուցանէր ընդ ինքեան. (Կիր. պտմ.։)
revenge, vengeance;
ի —, in return, in requital;
առնուլ, խնդրել, հանել զ—ն, —ս պահանջել, հանել զքէն վրիժուն, to avenge, to revenge, to avenge oneself, to take vengeance, to be revenged, to have revenge;
—ս լուծանիլ, պահանջիլ, տալ, to suffer vengeance, to bear punishment, to pay dear for, to smart for;
ի — նախատանաց դստեր իւրոյ, to avenge his daughter;
առից ի նմանէ զ— իմ, I will revenge myself or him, he shall pay me dearly;
խնդրեաց զ— զրկելոյն, he avenged the wrongs of him who suffered;
հատուցից —ս թշնամեաց իմոց եւ ատելեաց իմոց հատուցից, I will be avenged of my enemies and I will requite them who hate me;
եօթն —ս լուծցէ, he shall be avenged seven fold.
cf. Վրէժխնդիր.
Կենդանեաց՝ կէսք վրիժառուք, եւ այլք ի ներքոյ անկեալք եւ դրժեալք։ Ոչ ես վրիժառու, այլ շնորհիչ։ Մի՛ լինել վրիժառուք եւ քինախնդիրք։ Իսկ օտարացն եւ նրբագունիցն հաւաստի քննիչս եւ վրիժառուս գոլ. (Առ որս է։ Նար. ձբ։ Շ. ընդհանր.։ Իգն.։)
error, mistake;
failing, fault, perversity;
unforeseen event, accident, casualty, hazard, chance;
wanting, failing, wrong, mistaken, false, erroneous, perverse;
—աւ, by mistake, erroneously;
accidentally, casually, by chance;
— տպագրութեան, erratum;
— ժամանակագրական, anachronism;
— գտանիլ, to wander, to go astray, to deviate.
Ի բաց կացցեն յայնպիսի վրիպակ օրինաց։ Վրիպակ ազդեցմամբ զկենացն բան լուտացաւ լեզուս։ Կորստական շաւիղ, վրիպակ ճանապարհ։ Ի ճանապարհէ՝ յորմէ վրիպակ գտան, ընդ նոյն հետս դառնալն ունի ի նոյն անվրէպ ածել. (Եղիշ. ՟Բ։ Պիտ.։ Նար. ՟Խ՟Ը։ Իգն.։)
faulty, fallible.
Վրիպական բանք ելին (ի բերանոյ յեփթայեայ) ի տագնապ ժամանակին։ Զանվրէպն առթէ նոցա տեղի ի հանգստեան ընդ վրիպական կենացս նեղութեանց։ Ոչինչ ունէին վրիպականքն (յիմար կուսանք) ի պատճառս մխիթարութեան. (Եղիշ. դտ.։ Շ. յկ. ՟Ծ։ Ոսկ. մտթ.։)
error, fault, misunderstanding, oversight, blunder, mistake;
delusion, deception, frustration, disappointment.
Որպէս թէ ընդ խաբս վրիպանօք՝ էրէոյ կամելով ձգել՝ նմա պատահեալ նետն. (Խոր. ՟Գ. 33։)
the thirty first letter of the alphabet, and the twenty fifth of the consonants;
four thousand, four thousandth.
cf. Բաղաձայն տառ՝ անուանեալ Տիւն (կամ տի-ուն), ի կարգէ անձայնից՝ իբր նուրբ կամ լերկ քան զլծորդ իւր, որ է դ. որ եւ մեղմի երբեմն որպէս տ. վասն որոյ անխտիր գրի՝ բանտ, բանդ. արգանդ. արգանտ. ընտել, ընդել. դոփել, տոփել. որպէս եւ դրամն է տրամ։
Տ. Ի սկիզբն բառից ունի զզօրութիւն պակասական մասնկան, որպէս ան. կամ բացբարձական եւ եղծական, որպէս տար. եւ իբր լտ. տէ, եւ յն. տիս. լծ. ընդ մերս դժ, թշ. զոր օրինակ Տգեղ, Տգէտ, Տմարդի, Տքնութիւն. եւ այլն. տե՛ս եւ ՏԱԲՈՒՆ։
anxiety, anguish, restlessness, embarrassment, perplexity, agitation, alarm, trouble;
crisis;
haste, precipitation;
—աւ, in haste, hastily, with all possible speed, in a hurry, hurriedly, precipitately;
anxiously, with anxiety;
— մտաց, grief, anxiety, mental torture, constraint, heaviness of heart, oppression;
— մահու, pangs or agony of death, death-struggle;
արկանել, մատնել ի —ս անհնարինս, to embarrass extremely, to place in a strait, in a scrape, embarrassment or perplexity;
արկանել զանձն ի —, to embarrass oneself;
կալ ի —ի, to be in trouble, anxiety or embarrassment;
հասանել ի յետին —, to be reduced to extremities;
եղիցի — հեթանոսաց, the nations shall be plunged in consternation;
եկն յանկարծակի դողումն եւ —, a sudden fear fell on them;
ամենայն — հասցէ ի վերայ նորա, every kind of grief shall fall upon him;
ըմբռնեալ յանլոյծ — հասանէր, he found himself embarrassed by that insuperable necessity;
— էր նմա յամենայն կողմանց, he was hemmed in by necessities;
— մեծ էր նմա, he had extreme difficulty, he turned on all sides;
հարից զամենայն երիվարս —աւ եւ զհեծեալս նորա յիմարութեամբ, I will turn the horses into stone and their riders will I stultify;
յետին — կալաւ զնա, he was brought to the last extremity;
փոյթ եւ — եղեւ ի ջուրս, the waters rivalled each other.
Ես ընդ տագնապաւ (յն. (վտանգիւ), եւ դուք հաստատեալք. Ածազգ. ՟Գ։)
to fatigue, to tire, to overdo, to harass, to oppress, to vex.
(Որթն զերկրագործս) տաժանէ ի բրելն եւ ի բաժակելն։ Ե՛ւս սաստիկ տաժանէ դժնդակութեամբն, եւ ոչ ընդունի զտածսն. (Պիտ.։)
to give oneself trouble, to have much trouble, to toil, to be fatigued, worn out with fatigue, to drudge, to work hard.
Տաժանեսցին օգնականքն։ Վաստակեցին տաժանեցան հեծեալքն, եւ լքան։ Յամենայն վաստակս իւր՝ զոր տաժանի ընդ արեգակամբ. (Ես. ՟Լ՟Ա։ 3։ ՟Ա. Մակ. ՟Ժ. 81։ Ժղ. ՟Ա. 3։)
cf. Տաժանք.
Ածեալ մեծաւ տաժանօք զզօրսն ընդ դժուարին վայրս լերանցն. (Պտմ. առ Լեհ.։)
cf. Տաժանք.
Ածեալ մեծաւ տաժանօք զզօրսն ընդ դժուարին վայրս լերանցն. (Պտմ. առ Լեհ.։)
cf. Տաժանք.
Ածեալ մեծաւ տաժանօք զզօրսն ընդ դժուարին վայրս լերանցն. (Պտմ. առ Լեհ.։)
cf. Տաժանք;
great fatigue, much labour, trouble, toil, weariness, pain, hard work, drudgery.
Ածեալ մեծաւ տաժանօք զզօրսն ընդ դժուարին վայրս լերանցն. (Պտմ. առ Լեհ.։)
board, plank, shelf, table, tablet;
tables;
book;
cf. Երկնացոյց;
— երկաթի;
iron-plate, sheet-iron;
— մետաղեայ;
plate of metal;
—ք վկայութեան, the tables of the decalogue;
— դատաստանաց, breastplate, pectoral, rational;
— նկարուց, canvass, wood;
— ճատրակի, chess-board;
— զստի, the hollow of the thigh;
— խոհանոցի, trencher.
ՏԱԽՏԱԿ. Ենթակայ գրութեան. պնակիտ. ընդունարան տառից եւ պատգամաց դրօշելոց.
covered with boards, planks, boarded, planked, floored;
wainscoted;
wooden floor;
scaffolding;
wainscot;
— նաւու, deck;
— առնել, գործել, to wainscot, to plank, to board, to floor.
care, heed, charge.
Առ տունկսն տած խնամոյ։ Ոչ ընդունի (այգին) դոյզն կանխագոյն կամ անագանզ զտածսն. (Սարկ. քհ.։ Պիտ.։)
by little and little, by slow degrees, insensibly;
yet, still;
— little by little, slowly, by degrees.
Ոչ կամին ընդունել ընդ յարկաւ զազգակիցս իւրեանց ի ժամանակ ձմերայնոյ՝ գոնէ գիշերի իմիք տակաւ. (Վեցօր. ՟Ը։)
tabernacle, tent, booth;
hut, lodging, cabin, vine-arbour;
scene, stage;
— մրգապահաց, fruit-house.
Տեսի ի մերձաւոր կենացս տաղաւարս զողբոցն երգս. (Նիւս. կուս. (յն. լտ. նոյն է ընդ հյ. ձայնս՝ շէնք)։)
cf. Տաղաւարիմ.
Բանն մարմին եղեալ՝ տաղաւարեաց ի մեզ։ Որ մարմին եղեւ, եւ տաղաւարեաց ի մեզ։ Համաքատակի ընդ խորանին աբրահամու, յորում տաղաւարեաց աստուած երկու հրեշտակօք։ Առ աբրահամ եկն, եւ ի խուղն տաղաւարեաց. (Ճ. ՟Գ.։ Յհ. իմ. եկեղ.։ Բրսղ. մրկ.։)
Երկու հրեշտակօք տաղաւարեցաւ ընդ նմա։ Ընդ հովանեաւ ամենազօր խաչի քո տաղաւարիմք։ Ի սմին տան տաղաւարեսցի։ Ոչ միայն փարեցաւ բազմեալ, այլեւ բնակեցաւ տաղաւարեալ։ Խորան հովանւոյ սփռեաց, զի անյարկքն տաղաւարեսցին։ Մարմնով ի վերայ երկրի տաղաւարիք ... Յորժամ ի մարմնի տաղաւարէիք. (Լծ. կոչ.։ Խոսր.։ Նար.։ Սկեւռ. լմբ.։ Երզն. մտթ.։)
to be distressed, harassed, uneasy, annoyed, plagued.
Ընդ պահոց երկարութիւնս կարճամտաբար տաղտապին։ Դժուարի եւ տաղտապի ընդ լուր նախատանաց անձին. (Լծ. կոչ.։ Բրսղ. մրկ.։)
cf. Տաղտկանամ.
Որ սովորն իցէ նեղութեան՞ չտաղտկայ ինչ ընդ ճնշելն։ Զի՞նչ դիւրին քան զուտելն կայցէ. այլ բազումք առ զմայլութեան (գինւով) եւ ընդ ուտելն տաղտկան. (Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Թ. եւ Ոսկ. եբր.։)
Սկսաւ ողողանել յանառակ ցանկութիւնս, մինչեւ տաղտկանալ (ի նմանէ) ամենայն նախարարացն։ Եթէ ես այսպէս տաղտկանամ ընդ այսր բանի թիւրութիւն, քանի՞սն առաւել Աստուած. (Խոր. ՟Գ. 63։ Լմբ. պտրգ.։)
to be disgusted, wearied, sick or tired of, to loathe, to nauseate;
տաղտակացեալ եմ ի մարդկանէ, I am weary of men.
Որ սովորն իցէ նեղութեան՞ չտաղտկայ ինչ ընդ ճնշելն։ Զի՞նչ դիւրին քան զուտելն կայցէ. այլ բազումք առ զմայլութեան (գինւով) եւ ընդ ուտելն տաղտկան. (Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Թ. եւ Ոսկ. եբր.։)
Սկսաւ ողողանել յանառակ ցանկութիւնս, մինչեւ տաղտկանալ (ի նմանէ) ամենայն նախարարացն։ Եթէ ես այսպէս տաղտկանամ ընդ այսր բանի թիւրութիւն, քանի՞սն առաւել Աստուած. (Խոր. ՟Գ. 63։ Լմբ. պտրգ.։)
to tire, to disgust, to put out of conceit, to annoy, to sicken, to plague.
Դեռ ընդ յարկաւ մարմնոյս եմք, որ ծանծանայ եւ տաղտկացուցանէ զմեզ։ Մի՛ բազմութեամբ բանիցս զլսելիսն աստուծոյ տաղտկացուցանել. (Լմբ. սղ.։ Երզն. մտթ.։)
temple, fane, church;
palace, court, hotel;
banqueting-hall;
banquet, feast;
— խորհրդոյ, council-hall, House of Parliament.
Փոխանակ միոյ հրէական տաճարին՝ հազարք եւ բիւրք շինեցան եկեղեցիք ընդ ամենայն աշխարհ. (Գէ. ես.։)
to become a temple of the Holy Ghost.
Արեւունս եւ զուարթունս պարտին լինել, որք յարդարեն զինքեանս տաճարանալ աստուծոյ։ Տաճարացան սրբոյ հոգւոյն։ Նորա գիտութիւն, հաւատն, եւ սէրն զսոսա ընդունի, եւ տաճարանայ. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Սհկ. կթ. արմաւ.։ Լմբ. պտրգ.։)
house-steward;
chief-captain;
high-priest;
governor or ruler of the feast, high seneschal;
cf. Հացերէց.
Առէ՛ք եւ բերէք տաճարապետիդ։ Իբրեւ ճաշակեաց տաճարապետն զջուրն գինի եղեալ ... խօսի ընդ փեսային տաճարապետն. (Յհ. ՟Բ. 8. 9։)