acceptance, acceptation, consent, engagement, avowal, approbation.
συγχώρησις concessio, consensus λῆψις acceptio. Յանձն առնուլն. ընդունելութիւն. հաճութիւն. հաւանութիւն.
Զյանձնառութիւն բռնադատէք օրինաց, որոց ոչ եմք եղեալ ընդունօղ։ Զոր եւ առնէր ըստ յանձնառութեանն իւրոյ. (Փարպ.։)
acceptation.
Յանձնառութիւն. ընդունելութիւն. հաւանութիւն. եւ Յանձին ունելն զհոգաբարձութիւն.
fault;
sin.
ἀμάρτημα peccatum, delictum. Անցք զանցք ընդ պատուիրանս՝ զհրամանաւ. յանցումն, յանցանք. յանցաւորութիւն. զանցումն. առանցանք. մեղք.
Եւ պարգեւա՛ զըղջումն անձին՝ եւ թողութիւն անցեալ յանցին։ Արդ եթէ նա վասըն յանցին՝ տուժիւք պատժեալ յօրինակին։ Ի հարցանելն ըզքեզ (կամ ընդ քեզ) վիմին՝ քանից թողուլ եղբօրն յանցին։ Այլ լե՛ր քաւիչ իմոյ յանցին, որպպէս նոցա յանյոյս վայրին։ Իւրաքանչիւր ոք զարժանին՝ առցեն ի քէն չափով յանցին. (Յիսուս որդի.։)
subject to sin, guilty, culpable.
transgression, fault, wrong, offence, error, fall, sin, trespass, crime, delinquency;
իմովս —նօք, through me, through my fault;
—նս համարել ումեք, to impute as a crime to;
cf. Ընկենում;
cf. Թեթեւացուցանեմ.
Հանէ ընդ գլուխ զանիրաւացն յանցանս։ Զի՞նչ վնաս է իմ, կամ զի՞նչ յանցանք են իմ։ Զյանցանս իմ յիշեցուցանեմ այսօր։ Եգիտ Աստուած զյանցանս ծառայից քոց։ Որ ծածկէ զյանցանս, խնդրէ զբարեկամութիւն։ Առանց իրիք յանցանաց (պատճառի կամ վնասու) լինելոյ.եւ այլն։
cf. Յանցանեմ.
Այսպիսի իմն ի վերայ ոգւոցն ընդ միտ ածեալ՝ ի վայելչականէն ոչ յանցիցէ. այսինքն ոչ վրիպեսցէ. (Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Բ։)
cf. Յանցանք.
Ոչ ինչ ամենեւին յանցումն ընդունել տեղւոյն՝ վասն երեւելոյ յայտնութեանն Հօր. (Փիլ. ել. ՟Բ. 32։)
snare, trap, net, springe;
ambush, ambuscade;
cf. Լարեմ;
անկանել յ—, to fall into a snare;
cf. Ըմբռնիմ;
լարել զ— եւ ի նոյն հարկանիլ, շաղիլ, to fall into one's own snares;
— դնել ումեք բանիւք, to convict a person by his own words.
Հնարք որոգայթից։ Որոգայթս իմն ծածուկս ընդ մէջ աստիճանացն. (Խոր. ՟Ա. 26։ ՟Բ. 36։)
setting or laying a snare;
lying in wait;
cunning, deceitful.
Թաքնաբար ընդ խաւար շրջի որոգայթադիրն. (Խոսր.։)
very perilous, most dangerous;
cf. Բազմորոգայթ.
Անցանեն ընդ որոգայթաշատ կենցաղս. (Վրդն. սղ.։)
to seek, to search, to inquire after or into, to make search, to ferret, to investigate, to rummage;
to louse;
— զերկիր, զքաղաք, to explore, to spy out.
Որոնեսցեն զքաղաքս, եւ դիտեսցեն զսա։ Որոնեցէ՛ք եւ տեսէ՛ք, թէ իցէ՞ ոք աստ ընդ ձեզ ի ծառայից տեառն։ Ապա մտցէ քահանայն որոնել զտունն։ Բացէ՛ք զշտեմարանս նորա, որոնեցէ՛ք զնա իբրեւ զայրս. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ. 3։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ. 23։ Ղեւտ. ՟Ժ՟Դ. 36։ Երեմ. ՟Ծ. 26։)
to distinguish, to discern;
to divide, to separate;
to decide, to determine;
to specify;
to choose, to select;
to excommunicate.
Գեղեցիկ գունիւք եւ ընդարձակ փողոցիւք զկողմանս քաղաքին որոշելով. (Խոր. ՟Ա. 15։ (որ հայի եւ ի յաջորդ նշ)։)
distinction, division, separation;
decision, definition, determination, resolution;
difference;
segregation;
—ումն յեկեղեցւոյ, excommunication;
չորս որոշմունք տարւոյն, the four seasons of the year;
—ումն առնել, to come to a decision, to make up one's mind.
Ըն ճարտասանութեան կամ քերթողութեան ընդանեգոյն է որոշմունս (այսինքն որոշումնս)։ Որոշումն (յն. կանոն) է տրամաբանական, որ ասէ. (Պերիարմ.։ Սահմ. ՟Ա։)
cf. Որոջիկ.
Չորս ընդ միոյ տացէ, որ սպան զորոջակն։ Որոջակն՝ զոր ունէր աղքատն, կինն էր. (Եփր. թագ.։ Ոսկ. սղ. ՟Ծ։)
lambkin.
Չորս ընդ միոյ տացէ, որ սպան զորոջակն։ Որոջակն՝ զոր ունէր աղքատն, կինն էր. (Եփր. թագ.։ Ոսկ. սղ. ՟Ծ։)
gastromaniac.
Ընդ որովայնամոլս եւ ընդ շատխօսս. (Փիլ. ել.։)
gastrolater, belly-god.
Սողուն ասէ զորովայնապաշտս եւ զմածնուլն ընդ երկիր. (Մեկն. ծն.։)
to form a vase with a large belly;
to make a very large or capacious vase.
ՈՐՈՎԱՅՆԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. Ի ձեւ որովայնի կամ փորոյ կազմել ընդունարան մեծ.
thunder;
որոտ ընդ որոտ, cf. Որոտագոչ.
cf. Որչափոյք.
Հեռագոյն լինիցի ընդ ձեզ եւ ընդ նոսա, որչափ կանգունք երկուց հազարաց։ Եւ եղիցի՝ որչափ յակտն թօթափել՝ ի սաբաւովթ տեառնէ այցելութիւն շարժմամբ. (Յես. ՟Գ. 4։ Ես. ՟Ի՟Թ. 6։)
as, the same as, like, almost, according to, conformably, how;
when;
how ! what ! indeed !
— զի, in order that, that, to the end that, so that;
because, for;
— թէ, as if, as though;
— զիարդ եւ իցէ, at all events, no matter what happens;
— զիարդ եւ կամք իցեն, however they may wish, in whatever way one may wish it;
մարդոյ — խոտոյ են աւուրք իւր, the days of man are like grass;
որպէս, որպէս զի, — առանց քննելոյ են դատաստանք նորա, how unsearchable are His judgments !
—, մեռա՜ւ ուրեմն, what! he is dead!.
Քրիստոս՝ ե՛ւ որպէս զմարդ ընդունի զհոգին սուրբ, ե՛ւ որպէս աստուած տայ զնա. (Մաքս. ի դիոն.։)
Որպէս ընդ մարդոյ մարտուցեալ, եւ որպէս յաստուծոյ յաղթահարեալ. (Վրք. սեղբ.։)
ՈՐՊԷՍ. մ. ὠς, ὦς ἅν, ὄταν, ὤστε ut, quum, cum, mox ut, dum, quando ἑν τῷ in եւ այլն. Յորժամ. իբրեւ. երբ. մինչ. այն ինչ. զոյգ ընդ. երբոր. պէս.
Արդ զսա ակնունիմ արձակել, որպէս նոյն հետայն զանձնէ ստուգեցից։ Ի ժամանակի՝ որպէս (կամ յորժամ) բորբոքեսցի բարկութիւն նորա։ Վկայութիւնն յովսեփու՝ զոր եդ ընդ նմա, որպէս ելանէր նա յերկրէն եգիպտացւոց (յն. յելանելն)։ Խոստովան եղէց ... որպէս ուսայց զիրաւունս արդարութեան քո (յն. յուսանելն)։ Նստէաք, եւ լայաք, որպէս յիշեցաք մեք (յն. ընդ յիշել մեր) անդ զսիովն. եւ այլն։
ՈՐՊԷՍ. շ. ὄπως, ὄπως ἅν ut, uti, ut quippe, quatenus. Նոյն ընդ Որպէս զի. զի թերեւս. զի. որ.
Դիւահարք երկու չարաչարք յոյժ, որպէս զի չէր հնար ումեք անցանել ընդ այն ճանապարհ։ Բժշկեաց զնա, որպէս զի համրն եւ կոյրն խօսիցի եւ տեսանիցէ։ Որպէս զի լինել նմա հինգերորդ յաբրահամէ։ Տաց քեզ, որպէս զի ոչ եղեւ նման քեզ ի թագաւորս.եւ այլն։
Դողացուցանէր. որպէս զի փլեալ տարածանիցի համատարած ամենայն ի վերայ լերանց։ Տէրն ինքնին օգնեաց մեզ, որպէս զի զանուն քաջութեան ժառանգեցաք։ Որպէս զի բարեկամացեալ էր նորա ընդ հերանայ հոնի. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Ե. ՟Է։)
quality, condition, state.
Բարւոք է այն միաբանութիւն (հոգւոյ ընդ մարմնոյ) ... այլ զորպիսութիւնն պիտի իմանալ. (Եղիշ. հոգ.։)
cf. Ոջիլ.
φθεῖρα pediculus. Որպէս թէ ճճի որջացեալ ի մարմին. նոյն ընդ Ոջիլ. Վասն որոյ Մխ. ապար. Է՛ զի Ոջիլ գրէ, եւ է՛ զի Որջիլ։
hunting;
cf. Որսորդ;
շուն —, hound, greyhound;
բազէ —, trained hawk;
թռչուն —, bird of prey;
ձի —, hunter.
Զշունս որսականս։ Բարակք (այսինքն շունք) որսականք։ Շամբք եւ բազէիւք որսականօք. (Նոննոս.։ Եղիշ. ՟Ը։ Շ. ընդհ.։)
cf. Որչափ.
Ո՛րքան էր արեգակն, էր ընդ նմա լոյսն, եւ է ծնունդ նորա. (Լծ. ածաբ.։)
strong, great;
violent, impetuous, vehement;
—, —ս, strongly, vigorously, violently, vehemently;
—ս գանել, to beat violently, unmercifully;
— առնուլ, to take by force;
—ս ակնարկել, to eye disdainfully, to regard ferociously;
—ս ընթանալ, to be swift-footed, to run swiftly.
Մարտնչել ընդդէմ նոցա ուժգին զինու՝ որ ոչ յաղթահարի. (Եւս. պտմ.։)
Ուժգին գանեաց զնոսա (բանիւք)։ Քարշել ուժգին ընդ քարաժեռ կոպճուտ տեղիս։ Որպէս եւ զիս եհար ուժգին. (Ոսկ.։ Փարպ.։ Շար.։)
cf. Ուժգին.
cf. Ուժգին.
Ընդ ամենայն ախտս պատերազմիմք ուժգնապէս։ Ուժգնապէս ընդդէմ իւր եւ իւրոցն ախոյեանս յառնեն. (Կլիմաք.։)
cf. Ուժեղ.
Ուժեղակք ընդդէմ հակառակորդաց հինից գտան։ Բազում ուժեղակ մարդկամբք այսր անդր ձգձգեալք։ Ուժեղակ մրցութեամբ ցուցանէր ի ժամանակի հալածանացն. (Յհ. կթ.։)
to fortify or strengthen oneself.
Վահան մամիկոնեան ուժեղանայր ընդդէմ պարսից։ Դառնայր փախստեայ, եւ դարձեալ ուժեղացեալ՝ դարձաւ ընդդէմ գուրգինի։ Ուժեղացեալ ղակիշն քաղաքային ի վերայ մուսէի զօրուն. (Արծր. ՟Բ. 2։ ՟Գ. 13. 15։)
force, vigour, power.
Վասն ուժեղութեանն, եւ սրտեայ լինելոյն։ Ուժեղութեամբ եւ քաջութեամբ սրտիւ ընդդիմանալ։ Պակասին (ի քաղցելոց եւ ի ծարաւեաց) ուժեղութիւնքն. (Խոր. ՟Բ. 7։ Արծր. ՟Գ. 9։ Թէոդոր. մայրագ.։)
to have strength, to be able, to resist;
to oppose.
Եթէ զնա ի ձեռն կնոջն կարացի կործանել, թերեւս եւ ո՛չ սա կարասցէ ուժել՝ մարտնչելով ընդ սմա կնոջն։ Տեսանե՞ս, ո՛րչափ են վիշտք, ո՛րչափ ուժեն ախտք. (Իսիւք.։)
kid;
fawn.
Քրիստոս ուլու օրինակաւ ընդ անօրէնս համարեցաւ. զի ուլն անբարեգործի եւ անօրինի օրինակ է. (Մեկն. ծն.։)
Յորժամ կայցեն ոչխարքն ընդ աջմէ, եւ ուլքն ընդ ահեկէ. (Եփր. գալստ.։)
kid-skin.
Մորթօք այծենեօք ընդ Եղիայի այր թաւրծի ի կարմեղոս լերինդ անապատացեալ ուլենեաւ գշտի. (Արշ.։)
neck;
զուլամբ երթալ, to fall headlong, head-foremost, to tumble, to fall;
to be plunged in sensuality;
to be sunk in debauchery, to wallow in voluptuousness;
pearl necklace;
Venetian pearls, bead, glass-bead, bugle;
knuckle-bones, cockle.
Ձին զուլամբն երթեալ (գլորեալ ընդ ուլն ի վայր՝) սպանանէր (զվաչէ)։ Դուք աւադիկ զուլամբ իմն երթայք եւ զեխիք». յն. զեղանիք, կամ զեղխիք թուլութեամբ. (Բուզ. ՟Ե. 43։ Ոսկ. կող. ՟Ժ՟Բ։)
μαργαρίτης, ὀρμίσκος unio, bacca. Հատ հարազատ մարգարտոյ, կամ ապակւոյ, որպէս օղ փոքրիկ՝ ընդ իրեարս յեռեալ ի պէտս զարդու պարանոցի, բազկաց, եւ ոտից, եւ այլն. հիլուն.
Կրակ ի բազում նիւթոց լինի. այլ է եւ ուլն սպիտակ, որ ի նմանէ լինի հուր. լինի ի կաւարծաթոյ հուր, յորժամ ընդդէմ արեգական ոք շողացուցեալ դիցէ». կա՛մ է հանք ինչ, եւ կամ ուլ սպիտակ շփեալ որպէս կատու։
making a vow;
being under a vow, Nazarean;
allied, confederated;
— լինել, to make a vow;
to conclude a treaty.
Հայոց գունդն ուխտադիր էր ընդ թագաւորին վրաց. (Փարպ.։)
Այսպիսի շնորհաց արժանի եղեւ ուխտադիր եղբայրն իւր (ընդ որում ուխտ եդեալ էր հաւասար ճգնիլ). (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)
to form an alliance or confederacy, to league.
Դեսպան արձակեցին ի պարսս, եւ նամակօք ուխտադրեցին ընդ նոսա. (Փարպ.։)
votive.
Կին եթէ շնայ ընդ ուխտականաց, եկեղեցւոյ, եղիցի ապաշխարութիւն նորա՝ երեքկնոյն. (Կանոն.։)
cf. Ուխտազանց.
Խոտորեցան զկնի սատանայի ընդ ուխտանենգին վասակայ։ Գրէ ուխտանենգն վասակ։ Զգացուցեալ էր նմա ուխտանենգացն։ Ժողովէր առ ինքն զուխտանենգաց դասն։ Զուխտանենգսն եւ զուրացողսն. (Փարպ.։)
place where one makes a vow or convention.
that has made a vow;
allied;
Nazarite;
professed (monk or nun);
pilgrim.
Իսկ ձեր ուխտաւորքն, ասեն, ընդէ՞ր են մսահատք։ Մեր ուխտաւորքն կարճեն զանձինս ի կերակրոց, զի սրբութիւնն դիւրաւ պահիցեն. (Եզնիկ.։)
consecration, state or condition of a Nazarene, of a monk;
vow, profession;
pilgrimage.
Ի ձեռն կնոջ մարտեաւ ընդ սամփսոնի, մինչեւ եհան ի նմանէ զուխտաւորութիւն նորա։ Գեղեցիկ էր սամփսոն յուխտաւորութեան եւ ի կուսութեան իւրում, եւ պոռնկութեամբ իւրով ապականեաց զուխտաւորութիւն իւր. (Մծբ. ՟Զ. ՟Ժ՟Է։)
to vow, to make a vow;
to take the vows, to profess;
to make or conclude a treaty, or covenant;
to confederate, to enter into a mutual obligation;
— նուէրս, to promise offerings.
Տէր աստուած մեր ուխտեաց մեզ ուխտ ի քորէբ. ոչ եթէ հարցն ձերոց ուխտեաց տէր զուխտն զայն, այլ ձեզ։ Ահա այս արիւն է ուխտին, զոր ուխտեաց տէր ընդ ձեզ։ Ուխտին՝ զոր ուխտեաց աստուած ընդ հարսն մեր։ Զվկայութիւնս նորա՝ զոր ուխտեաց նոցա, ոչ պահեցին։ Դու ինքնին ուխտեցեր մեզ։ Եւ ես ուխտեմ ձեզ, որպէս եւ հայր իմ ուխտեաց ինձ զարքայութիւն. եւ այլն։
Ուխտեա՛ ընդ մեզ ուխտ, եւ ծառայեսցուք քեզ։ Անարգեաց զամենայն բանսն, զոր ուխտեաց նմա, եւ օտարանայր ի նմանէ։ Ուխտեցին քահանայքն չառնուլ արծաթ, եւ ոչ կազմել զեբեդեկ.եւ այլն։
to cool down, to be estranged;
to remove, to go out of, to abandon, to fail.
Մահու վայր ի քեզ բունեալ ... որում յայտնի հետեւանք՝ հասարակաց ի քեզ փոփոխմունք, եւ ի ժամանակի ընդ գարշապարսդ դրացւոյդ է ուծանալ (այսինքն պաղիլ եւ մեռանիլ. (Անյաղթ հց. իմ.։)
traveller, passenger.
ՈՒՂԵԳՆԱՑ կամ ՈՒՂԷԳՆԱՑ. (վրիպակաւ գրի եւ Ուղղէգնաց) ὀδοιπόρος viator. Որ գնայ ընդ ուղի. ուղեւոր. ճանապարհորդ. ճամբորդ.
fellow-traveller, fellow-passenger;
—ք, retinue, train, attendants, suite, cortege.
Զուղեկցացս փոխանորդէ զպնդութիւն՝ լքումն։ Աղօթք՝ ճանապարհորդաց ուղեկից։ Երանութիւնն՝ որ ի տեառնէ, ուղեկից է նոցա։ Ուղեկից լինել ընդ նմա. (Պիտ.։ Խոսր.։ Բրս. հց.։ Ճ. ՟Ա.։)
Ե՛կ գնա՛ ընդ մեզ յերկինս. քանզի այսպիսի ուղեկիցս ոչ երբէք գտանես. (Ճ. ՟Բ.։)
Տե՛ս, զորպիսի՛ լուսոյ ճառէ, ընդ որում փառք աստուծոյ ուղեկից են. (Ոսկ. ես.։)
brain, brains;
marrow;
cf. Թափեալ;
սենեակ ուղղոյ, skull;
— ի գլուխ ունել, to be judicious, in one's right senses;
մինչեւ ց— ոսկերաց, to the very marrow of the bones.
ՈՒՂԵՂ 2. μυελός, ἑγκέφαλος cerebrum. իտ. cervello. (գրի եւ ՈՒՂԻՒՂ, եւ ՈՒՂԻՂ, ուղղի, ից. ռմկ. ըղեղ ). որ եւ ԽԵԼՔ ասի. Ծուծ գլխոյ. օթարան մտաց. փափուկ եւ ոգելից հիւթ սպիտակ իւղաւոր՝ փակեալ ի խելապատակի, ուստի ծորի ոյժ եւ պարարտութիւն ընդ ամենայն խողովակս մարմնոյ ոսկերաց.
Զախելով արկանէր ընդ սաղաւարտն եւ ընդ ճակատն ի ներս յուղիղն (այսինքն յուղեղն)։ Ուղիւղ գլխոյ եւ ոսկերաց։ Եօթնեակն՝ աթենա կուսածին յուղւոյն (այսինքն յուղղոյն) արամազդայ. (Պիտ.։ Արիստակ. գրչ.։ Մագ. ՟Ը։)
Որ ի գլխոյն ընդ պարանոցին եւ ողնաշարին ուղիւղն է մածեալ. (անդ։)
to make a present, to present, to offer, to give;
to address;
to push forth, to produce;
to attract, to win with gifts, to seduce;
to persuade, to induce.
Զուշ մտացն ընդ բարբառն ուղերձել։ Ամենեցունց աչք ընդ նմին յուսով ուղերձէր։ Այդպէս փափագմամբ ընդ նա ուղերձիս. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. համբ. եւ Լմբ. վերափոխ.։)
to guide, to conduct, to direct in the way, to put on the way;
to send, to despatch, to forward.
Զամենեսեան ուղեւորեն ընդ տէրունական պողոտայն. (Լծ. եւագր.։)
to set out on a journey, to start, to go to travel, to travel, to take a journey, to journey.
ὀδοιπορέω, ὀδοιποιέω iter facio, viam facio. Գնալ՝ ընթանալ ընդ ուղի. ճանապարհորդել. դիմել. երթալ.
Ոտք իմ զերկնայինն ուղեւորին ճանապարհ։ Կեանք աշխարհիս որպէս ճանապարհ ուղեւորեալ (այսինքն ընդ որ ոք ուղեւորի), արագ եւ առ աչօք անցանեն. (Ճ. ՟Բ.։ Զքր. կթ.։)
Իշխանութիւն ունիմ յերկինս ուղեւորել, եւ ընդ հրեշտակս պարել։ Ճանապարհորդաց առաջնորդ, որք ուղեւորին ի ծովու եւ ի ցամաքի։ Ի նոյն շաւիղ ուղեւորեալ, իւրում հօտին առաջնորդեալ. (Նար. երգ.։ Շ. բարձր.։ Յիսուս որդի.։)