servant or minister.
Ի ծերունւոյ քահանայէն դանիէլէ, որ աշակերտ էր սրբոյն գրիգորի, եւ հիւպերէտ. (Խոր. ՟Գ. 14։)
paleograph;
ancient historian;
writer of ancient history;
— մատեան, ancient manuscript.
Տեղեկացեալ էր ի հնագրոցն, կամ ի հնագրացն), եթէ ի վատնեան դաշտի առեալ էր զնահատակութիւն սուրբ գրիգորիս. (Կաղանկտ.։)
equivocal;
cf. Համանուն;
cf. Երկդիմի.
Որ է յաթոռ սուրբ գրիգորոյ, գոլ հոմանուն համանմանոյ։ Զիւր սիրեցեալ որդիացեալ, եւ զհոմանունըն հաստատեալ. (Շ. խոստ. եւ Շ. վիպ.։)
cf. Ճգնազգեցիկ.
Սուրբ նշխարօք ճգնազգեաց նահատակին գրիգորի. (Փարպ.։)
cf. Առաջնորդ;
cf. Գտակ;
cf. Մատենագիր.
periodical incursion.
Ի հինախաղաց ժամանակէն ոչ ոք կարաց շինել (զեկեղեցի սրբոյն գրիգորիոսի). (Ճ. ՟Գ.։)
angelic.
Հրամանաւ համահրեշտակ կաթողիկոսին հայոց տեառն գրիգորիսի. (Յիշատ.։)
an oriental ecclesiastical dignity, patriarch of a people;
— Հայոց, Catholicos, Patriarch of the Armenian Church.
Սուրբ կաթողիկոսն գրիգոր, կամ ղեւոնդիոս, կամ սեղբեստրոս. (Ագաթ.։)
cassia;
conserve of cassia;
cassia-tree.
Սուրբ գրիգորի ծառին խէժն է, կամ Սալխ Ծառոյն կեղեւն է cf. ԿԱՍԻԱ։
or.
Վասն ոչ կալոյ այր յազգէն գրիգորի՝ ընտրեցին զփառներսէհ. (Խոր. Գ. 16։)
will, desire;
— է ինձ, I will, I intend;
cf. Կամք;
cf. Կոր.
Վասն ոչ կալոյ այր յազգէն գրիգորի՝ ընտրեցին զփառներսէհ. (Խոր. Գ. 16։)
to be, to exist;
to remain, to stand;
to subsist, to live;
to last, to continue, to be permanent;
to stop, to stay;
to wait;
— մնալ, to rest, to dwell, to reside;
to persist, to persevere;
ի բաց —, to hold aloof, to give up, to withdraw;
ի վերայ —, to superintend, to oversee;
to understand, to comprehend, to perceive;
հաստատուն՝ պինդ —, to hold fast in, to remain firm;
անկեալ —, to lie, to lie down;
— առաջի երեսաց ուրուք, to make head against, to cope with, to resist;
cf. Առաջի;
ստէպ —, to apply oneself, to be assiduous;
ստէպ — օրինաց, to keep the laws;
դատաւոր — ի վերայ, to be judge or arbitrator;
շուրջ — զոմամբ, to beset some one;
կայ մնայ նմա, it is reserved for him;
զիա՞րդ կայք, how do you do ? զի՞ կաս, why do you wait ? what are you waiting for ? զի՞ կայ իմ եւ ձեր, what have you to do with me ? what does it matter to you ? եկաց՝ կացին, there has been;
there have been;
եկաց զնովին ժամանակօք, he lived or flourished about the same time or at the same epoch;
կացին ի նոսա չքնաղ օրինակք առաքինութեան, they possessed rare examples of virtue;
կացին աչք նորա, he has lost his sight, he has become blind;
չկարեմ ի վերայ կալ բանիցդ, I don't know what you mean, I do not understand you;
կալով կացցեն բանք իմ, my words shall come to pass, my prediction shall be fulfilled.
Վասն ոչ կալոյ այր յազգէն գրիգորի՝ ընտրեցին զփառներսէհ. (Խոր. Գ. 16։)
monarchical, absolute, despotic;
— իշխան, absolute master, monarch;
— իշխանութիւն, absolute power, monarchy;
— ունել, to reign absolutely;
— առնել, to make universal.
Փոյթ եղեւ գրիգորի աստուածաբնի բազում ջանիւ միահեծան առնել զտօնին (զատկի) կատարումն ընդ ամենայն եկեղեցիս. (Տօնակ.։)
solitude, hermitage, monastery.
Ի վանս միայնարանի սրբոյն գրիգորի. (Յհ. կթ.։)
solitude, retreat, loneliness.
debt;
duty;
տալ զ —իս, to pay dear for, to smart for, to be punished, to have the smart of.
cf. Հայկազուն.
Ընտրեալ գլուխ գոյր հայկազին՝ գրիգորիոս պահլաւունին. (Շ. յիշ. առակ.։)
father;
papa, pa;
dad;
father, chief;
founder;
author, inventor;
— մեր, the Lord's prayer;
— երկնաւոր, գթութեան, heavenly Father, God of mercy;
հարք եկեղեցւոյ, the fathers of the church;
հարք միանձունք, old anchorites;
հարք մեր, our fathers, forefathers, ancestors;
— աշխարհի, Adam;
յարգոյ —, Reverend Father;
բարեյիշատակ —ն իսահակ, Father Isaac of blessed memory;
— սուրբ, holy father;
— խոստովանութեան, confessor;
հոգեւոր —, spiritual father;
— հայրենեաց, ժողովրդեան, աղքատաց, father of his country, of the people, of the poor;
քերթողաց —, father of Armenian literature, Moses of Khoren;
— պատմագրաց, father of history, Herodotus;
— եւ մայր, father and mother, parents;
որդի ի հօրէ, from father to son;
— իբրեւ զ—, like a fatherly, paternal;
ազնիւ, բարեգութ —, good, tender father;
— սիրտ, գութ, սէր հօր, the heart, tenderness, love of a father, paternal, fatherly affection;
սիրել, պատուել զ—, զօրավիգն լինել հօրին, to love, honour and succour one's father;
յաւելուլ առ հարս, to go the way of all flesh, to go to kingdom come, to die;
ննջեաց ընդ հարս իւր, he slept with his fathers;
— որդւովք բերկրեալ, a father happy in his children;
— մարդպետ, kislar-agasi, master of eunuchs.
Ասաց հայրն գրիգոր աստուածաբան, կամ աթանաս, եւ այլն. (Վրք. հց.։)
like or resembling his father, following in the steps of his father;
like a father.
Հօրն՝ մեծին գրիգորի հայրաբարոյ գտանէր. (Բուզ. ՟Դ. 4։)
resembling one's father.
Հայրանման որդիք նահատակին գրիգորի։ Հայրանման կամսարականն ներսէհ։ Հայրանման սեպուհն մամիկոնէից գրիգոր. (Փարպ.։)
patriarch, pontiff.
Ցնծութեամբ տօնեսցուք զյիշատակ հայրապետին մերոյ (գրիգորի)։ Հայրապետ սուրբ եւ անբիծ (յակոբ մծբ)։ Այսօր սրբոց հայրապետացն ժողովեալք ի միասին։ Քարոզեցին սուրբ հայրապետք. եւ այլն. (Շար.։)
tombs, cemetry, catacombs.
Եկն սուրբ գրիգոր, եւ ամփոփեալ զնոսա եդ ի դիրս հանգստանոցաց. (Հ. կիլիկ.։)
veil.
Կամ զխլայն ըստ գրիգորի, որ է հաջաղն՝ ծածկոյթ դիմաց. (Վրդն. երգ.։)
equally acting.
(Տրդատ ընդ գրիգորի) զուգաբան եւ հաւասարագործ. (Խոր. ՟Բ. 89։)
cf. Գետնաքարշ.
Ստորաքարշ ընթադրութեամբ զկեանս սրբոյն (գրիգորիսի) սպառէին։ Մինչ զի ի ստորաքարշ ընթադրութեանն զնոյնս աղօթէր. (Երզն. լս.։)
tetrameter.
to serve, to minister, to attend;
to be served or attended.
Ի պաշտօնէից կարգի օծան (ղեւտացիք), զի սարկաւագեսցեն ահարոնի։ Պահելով (զսուրբն գրիգոր ի վիրապի) որպէս քահանայ ի խորանի, սարկաւագեալ ի խարամանեաց օձիցն, այլ արժանապէս սպասաւորեալ ի հրեշտակաց սրբոց. (Վրդն. թուոց. եւ Վրդն. լուս.։)
co-national, consanguineous.
Անուն զուարթուն գրիգորիս, անուանակիր սեռազգայնոց (եղելոց ի զորմէ լուսաւորչին). (Շ. խոստ. յիշ.։)
circumlocution, ambages.
clothed in a holy or white raiment;
holy, pious, godly, divine.
thaumaturgus, wonder-worker;
miraculous, prodigious, wonderful.
Ե՞ն յաշխարհի արք սուրբք եւ սքանչելագործք։ Սրբոյն գրիգորի սքանչելագործի։ Սրբոյն նիկողայոսի սքանչելագործ հայրապետի. (եւ այլն. Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ ՃՃ.։ Հ։ Տօնաց.։)
adorned with a crown, crowned.
Զհաւատոյ որդիս սրբոյն գրիգորի պսակազարդ տեսեալ. (Շար.։)
whose name is Crown (Stephen).
Պոտկանուն նախավկային, եւ հօր մերոյ սրբոյն գրիգորի. (Գանձ.։)
crowned;
laureate;
prince, king.
ըստ նմին օրինակի եւ իմ պսակաւորն եւ հայրապետն սուրբն գրիգոր. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
to call, to name, to denominate, to qualify as, to give a name to, to entitle;
to surname.
to preordain, to pre-establish, to predispose;
to predestine.
Տօն սրբոյն յովհաննու մկրտչին եւ վկային, զոր նախակարգեաց առաքեալն եւ խոստովանողն քրիստոսի գրիգորիս. (Կանոն.։)
the primitive or first father, progenitor of the human race, Adam;
patriarch;
author, inventor.
Աղօթիւք մերոյ սուրբ քահանայապետի եւ լուսաւորչի եւ նախահօր։ Աղօթիւք նախահօրն եւ հաւուն իմ սրբոյն գրիգորի. (Մագ. ՟Ա. ՟Բ։)
worthy of the greatest honours, of greater consequence, first in dignity, most esteemed, honoured, preferred;
— լինել ումեք, to be preferred to another, to obtain the preference.
Դարձ առնէր ի հայրապետական աթոռն առ նախապատիւ եղբայրն տէր գրիգորիս. (Պտմ. ՟Ժ՟Զ։)
very laborious, most industrious.
Զյառաջեպիսկոպոսն զնախավաստակն զգրիգորիս. այն է՝ գր. լուս. (Բուզ. ՟Գ. 14։)
first Gospel-preaching;
preceding words, admonitions or discourses.
patriarch, chief of a family;
prince.
archbishop.
to appose, to set, to subjoin, to add, to append, to affix.
very erudite, learned.
cf. Յարեցուցանեմ.
having the gift of prophecy.
Առաքելական եւ մարգարէաշնորհ առնն աստուծոյ գրիգորի. (Անան. եկեղ։)
martyrdom.
all powerful, omnipotent;
very strong, of a great force;
powerful, potent, mighty.
Շնորհալից մեծազօր նահատակին (գրիգորի). (Ագաթ.։)
famous, celebrated, glorious, illustrious;
solemn, pompous, triumphant;
փառօք, տօնիւ, solemnly, splendidly, pompously, triumphantly.
Ի ձեռն մեծահանդէս նահատակին գրիգորի։ Մեծահանդէս ինքնակամ յօժարութիւն (նահատակաց)։ Մեծահանդէս ճգնութեամբ նոցին։ Պայծառանայր մեծահանդէս առաքինութեամբ. (Ոսկիփոր.։ Ճ. ՟Ա.։ Գանձ.։ Ուռպ.։)
farfamed, very renowned, celebrated, of great repute;
aloud, loudly.
Սքանչելի եւ մեծահռչակ հօրն մերոյ սրբոյն գրիգորի լուսաւորչի հայոց մեծաց. (Թղթ. յն. առ Շ։)