Entries' title containing ա : 10000 results

Անզգայացուցանեմ, ուցի

va.

to infatuate, to stupefy, to hebetate;
to deprive of reason.

· Calfa

NBHL (2)

Անզգայ առնել. թմբրեցուցանել. հանել ի մտաց. սէրսէմլէթմէք.

Թունաւոր ճճիք, եւ դաժանութիւնք արմատոց եւ բուսոց կարեն զմեզ անզգայացուցանել. (Յճխ. ՟Ժ՟Դ։)


Անզգայիմ, եցայ

vn.

cf. Անզգայանամ.

· Calfa

NBHL (10)

Խոհեմութիւն իցէ, որ ոչ մինչեւ ի շարժումն քնոյ յանձին հաստատութենէ անզգայի. (Կլիմաք.։)

Եթէ բոլորովին անդամօքն անզգայիցի. (Ոսկ. լս.։)

Յերկոցունցն անզգայէր փոքր մի. (ՃՃ.։)

Ձայն յանզգայելոց ի գինւոյ լսեմ ես. (Ել. ՟Լ՟Բ. 18։)

Անզգայեալ է ի մեղացն արբեցութենէ. (Սարգ.։)

Մոլորութեամբն անզգայեալք։ Անզգայեալք իբր ի դիւէ. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)

Անզգայեալք յայսոյն հայհոյութենէ. (Յհ. իմ. պաւլ.։)

Զի՞նչ վայելումն իցէ կերակրոյն եթէ անզգայեալ ցաւովք ուտիցեմ. (Նար. ՟Կ՟Բ։)

Անզգայեալ՝ ոչ ճանաչէ. (Լմբ. պտրգ.։)

Որ չիցէ անզգայեալ, կամ ուրկոտ. (Մխ. դտ.։)


Անզգայութիւն, ութեան

s.

insensibility, stupidity, apathy, indolence, lethargy.

· Calfa

NBHL (16)

ἁναισθησία. sensu carere. Պակասութիւն կամ բարձումն զգայութեանց. չզգալն. իբր անզգայ լինելն կամ վարելն. ապշութիւն մտաց. տույմազլըգ.

Տնկական անզգայութեամբ. (Մաքս. ի դիոն.։)

Յանզգայութեան լծեալ են ի գործս հարկաւորութեամբ. (Եղիշ. ՟Բ։)

Որք մեռեալ են հոգւով, եւ յանզգայութեան են մեղացն չարչարանաց. (Շ. ամենայն չար.։)

Յանզգայութենէ ցաւոցն՝ ի զգայութիւն եկն նմին. (Լմբ. սղ.։)

Զդարման մանկանցն թողեալ, եւ այնպէս անզգայութեամբ եւ այլն. (՟Գ. Մակ. ՟Ա. 11։)

Անհնարին անզգայութեամբ մերկ զանձն ընդ դաշտսն կոծելով. (Ագաթ.։)

Զարմացմամբ որպէս յանզգայութիւն ըմբռնէին։ Առ անզգայութեան սրտին ոչ իմանայր. (Փարպ.։)

Անզգայութեամբ պատուողացն (յն. պատուոցն) բարեգործն թշնամանեալ. (Բրս. հց.։)

Բա՛բէ, ո՜րքան էր անզգայութիւնս. (Ոսկ. յհ.։)

Իբրեւ յանզգայութենէ խօսեցար. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Շատխօսութեանն հոսանք իբրեւ յաղբիւրէ դիմեն յանզգայութենէն. (Ածաբ. ժղ.։)

Անապակ՝ մոռացման, միանգամայն եւ անզգայութեան պատճառ լինի. (Փիլ.։)

Հոգի հեզութեան անզգայութեանս իմոյ պարգեւելով. (Ճշ.։)

Մի՛ եւ մի ըստ միոջէ հարկաւորիցիմք ասել կաւ թուել զանզգայութիւնդ ձեր. (Փարպ.։)

Եւ իբր անմտութիւն. անխոհեմութիւն. անբանութիւն. որ ասի եւ ԱՆԶԳԱՄՈՒԹԻՒՆ. ἁφροσύνη. amentia, imprudentia, desipiemta. անխելքութիւն, խենդութիւն. ագըլսըզլըգ. սէրսէմլիք.


Անզգայուն, յնոյ, ոց

adj.

insensible.

· Calfa

NBHL (5)

Պատկեր կանգնեաց ի փայտէ եւ յանզգայու կերպարանաց։ Անզգայութիւն նիւթոցն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4. եւ 9։)

Զգայնոյն եւ անզգայնոյն. (Պորփ.։)

Պարունակօղ եմ անզգայնոց՝ եւ զգայական. (Շ. իմ. եղակ.։)

Քուն անզգայուն, քուն մշտնջենաւոր։ Արթնութիւնք նոցա անզգայունք. (Բրս. հց. եւ Բրս. արբեց.։)

ἁναίσθητος. insensitivus. Որ չունի զգայութիւն. անզգայ. անզգայական. տույմազ.


Անզգաստ, ից

adj. adv.

not vigilant, careless, inattentive;
յանզգաստս, յանզգաստից, insensibly;
cf. Անզգուշաբար.

· Calfa

NBHL (9)

Որ չէ զգաստ կամ զգաստացեալ. անզգոյշ. անխրատ. անհամբոյր.

Խժականաց եւ անզգաստից՝ ատեցողացն զբարիս ի դիմի հարեալ. (Յհ. կթ.։)

Եւ որ ոչն է զգացուցեալ կամ ազդեալ. չծանուցեալ. անկարծ. յն. չքարոզեալ, չհրատարակեալ.

Անհաշտ թշնամի է, եւ անազդ եւ անզգաստ պատերազմ կալաւ ընդ մեզ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։)

ՅԱՆԶԳԱՍՏՍ ՅԱՆԶԳԱՍՏԻՑ, ՅԱՆԶԳԱՍՏՈՒՑ մ. Առանց զգացուցանելոյ, եւ զգալոյ. յանպատրաստից. յանկարծ. տույմատան, ղաֆիլ.

Յանկարծակի եւ յանզգաստս հասանէ օրն մահու. (Տօնակ.։)

Յորոց վերայ անկեալ յանզգաստս. (Փարպ.։)

Վեցօր. ՟Զ. յանզգաստս, իբր յանզգայս։

Յանզգաստից եկեալ հասանէին ի վերայ նոցա։ Գաղտ բնաւ յանզգաստուց զարհուրեալ գնամք. (Փարպ.։)


Անզգաստութիւն, ութեան

s.

want of a vigilance, carelessness, inattention.

· Calfa

NBHL (3)

Պակասութիւն զգաստութեան. անզգուշութիւն. անհոգութիւն. սէրսէմլիք. Զայս իմաստ երեւի տալ ի հյ. ասելն.

Առ փոքր մի նիզակակցացն յանզգաստութենէ ի պարտութիւն մատնեալ. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 17։)

Իսկ Յն. տայ եւ զայս միտս, ի դիմամարտիցն յանկարծ գալստենէ։


Անզգոյշ, գուշի, ից

adj.

incautious, uncircumspect, inconsiderate, imprudent, unwary, heedless.

· Calfa

NBHL (14)

Չար ոչ նախատեսեալ անզգուշիցս լինին։ Մի՛ լինիք դէտք անզգոյշք. (Բրս. մախան.։ Երզն. լս.։)

Շատ ինչ բարի առնէ հողմով. ահ եւ երկեղ անզգուշից, եւ սնունդ բուսոց եւ տնկոց. (Վրդն. սղ.։)

Կամ իբր անզգուշական. անկարծ. ուր չիք զգուշութիւն.

Յանզգոյշ ժամուն տունկն պտղակորոյս եկն ընդ անիծիւք. (Նար. ՟Թ։)

Անզգոյշ ոչ գնացից զճանապարհս նորա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ. (ա՛յլ ձ. անզգուշութեամբ։))

Ոչ ի մի եւեթ ուղղութիւնս հայել, եւ ի հակառակսն անզգուշաբար կալ մնալ. (Նիւս. կուս.։)

Մեռանի անդ անզգուշաբար ի յաւակնայեղց դիմացուածոցն. (Արծր. ՟Ա. ։)

Մի՛ ոք խաբեսցի անզգուշաբար. (Ոսկ. եբր.։)

Անզգուշաբար ընթանայի զաստի ճանապարհս. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։)

Անզգուշաբար ասել. (Վրք. հց. ՟Ե։)

Ո՛չ հեղգութեամբ եւ անզգուշաբար վրիպեալ. (Խոր. ՟Բ. 72։)

ἁφύλακτος. incautus. Որ չէ զգոյշ. ոչ անձնապահ. անզգաստ.

ԱՆԶԳՈՅՇ. ԱՆԶԳՈՒՇԱԲԱՐ ἁφυλάκτως. Առանց զգուշութեան. անզգուշութեամբ. անպահպանաբար. յանզգաստից. յանկարծ.

Անզգուշաբար ի վերայ հասեալ. (Յհ. կթ.։)


Անզգոյշ

adv.

without precaution, inadvertently, imprudently.

· Calfa

NBHL (14)

ἁφύλακτος. incautus. Որ չէ զգոյշ. ոչ անձնապահ. անզգաստ.

Չար ոչ նախատեսեալ անզգուշիցս լինին։ Մի՛ լինիք դէտք անզգոյշք. (Բրս. մախան.։ Երզն. լս.։)

Շատ ինչ բարի առնէ հողմով. ահ եւ երկեղ անզգուշից, եւ սնունդ բուսոց եւ տնկոց. (Վրդն. սղ.։)

Կամ իբր անզգուշական. անկարծ. ուր չիք զգուշութիւն.

Յանզգոյշ ժամուն տունկն պտղակորոյս եկն ընդ անիծիւք. (Նար. ՟Թ։)

Անզգոյշ ոչ գնացից զճանապարհս նորա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ. (ա՛յլ ձ. անզգուշութեամբ։))

Ոչ ի մի եւեթ ուղղութիւնս հայել, եւ ի հակառակսն անզգուշաբար կալ մնալ. (Նիւս. կուս.։)

Մեռանի անդ անզգուշաբար ի յաւակնայեղց դիմացուածոցն. (Արծր. ՟Ա. ։)

Մի՛ ոք խաբեսցի անզգուշաբար. (Ոսկ. եբր.։)

Անզգուշաբար ընթանայի զաստի ճանապարհս. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։)

Անզգուշաբար ասել. (Վրք. հց. ՟Ե։)

Ո՛չ հեղգութեամբ եւ անզգուշաբար վրիպեալ. (Խոր. ՟Բ. 72։)

Անզգուշաբար ի վերայ հասեալ. (Յհ. կթ.։)

ԱՆԶԳՈՅՇ. ԱՆԶԳՈՒՇԱԲԱՐ ἁφυλάκτως. Առանց զգուշութեան. անզգուշութեամբ. անպահպանաբար. յանզգաստից. յանկարծ.


Անզգուշաբար

cf. Անզգոյշ.

· Calfa


Անզգուշութիւն, ութեան

s.

want of circumspection, unwariness, imprudence, inconsiderateness, negligence.

· Calfa

NBHL (3)

Պակասութիւն զգուշութեան, կամ արթնութեան.

Եւ դու անզգուշութեամբ՝ նոցին զարհուրեցուցիչ. (Լմբ. պտրգ.։)

Անզգուշութեամբ ոչ գնացից. (Վրք. հց. ձ։)


Անզգօն, ից

adj.

stupid, foolish, senseless, indiscreet.

· Calfa

NBHL (2)

Որ չէ զգօն. խորհրդակորոյս. անխրատ. անզգամ.

Անզգօն եւ անկոսնող ազգն հրէից. (Համամ առակ.։)


Անզեղջ, ից

adj.

impenitent, irreclaimable;
irrevocable.

· Calfa

NBHL (12)

գրի եւ ԱՆԶԻՂՋ. ἁμετανόητος. Որ չունի զեղջ. որ ոչն զղջանայ. անապաշաւ. անդարձ. չիզըղջացօղ. փիւշման օլմայան. թէօպեսիզ.

Ըստ անզեղջ սրտի քո գանձես անձին քում բարկութիւն. (Հռ. ՟Բ. 5։)

Խստանայ սիրտ նորա, եւ մնայ անզեղջ։ Անզեղջ է ի չարիսն։ Ո՞ւր ես անզեղջդ ի չարիս բանսարկու։ Անզեղջ յանօրէնութիւն, կամ ի ստախօսութիւն, կամ ի նենգութիւնն։ Ի վերայ կամակորիցն եւ անզղջիցն. (Լմբ.։)

Մեղաւորաց անզղջից։ Անզղջիցն դատաստան արեան։ Անզղջիցն մահ որոշեաց. (Մշ. Դտ.։)

Մերթ այն ինչ՝ յորոյ վերայ չէ եղեալ զղջումն եւ ցաւ. չիզղջացած. փիւշման օլունմազ.

Մահ՝ անզեղջ մեղքն է. (Լմբ. սղ. ՟Զ։)

Անզեղջ իմաստութիւն։ Անզեղջ սրտիւ՝ օրհնել։ (Յճխ. ՟Գ. ՟Ժ՟Գ։)

Անզեղջ ուրախութիւն, կամ կերակուր. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)

Ի Տեառնէ ժամանեալ անզեղջ խռովութիւն ի վերայ Ադամայ. (Զքր. կթ.։)

Առանց զղջանալոյ.

Ուրախանայ սիրտս՝ անզեղջ։ Երդուաւ անզեղջ. (Լմբ. սղ.։)

Անստրջանալի. ընդ որ ոչ լինի զղջալ. անփոփոխ՝ բարի կամ անբրի. որ ետ չիդառնար. փիւշման օլունմազ. ἁμεταμέλητος.


Անզերծ

adj.

inextricable.

· Calfa

NBHL (7)

Ուստի ոչ լինի զերծանելի. անճողոպրելի. ուսկից որ չիխալըսուիր. գուրթուլուշ եօգ.

Անզերծ վճիռ մահու. (Սարկ. քհ.։)

Անզերծ սառնամանիք, կամ վտանգք, տագնապ. (Նար.։)

Կամ որով ոչ լինի զերծանիլ.

Անզերծ ընթացք, կամ փախուստ. (Նար.։)

Եւ անլուծանելի.

Անզերծ հանգուցիւ. (Նար.։)


Անզէն

adj.

unarmed.

· Calfa

NBHL (9)

ἅοπλος inermis Որոյ չիք զէն կամ սպառազինութիւն. եւ առանց զինուց. զէնք չունեցօղ. սիլահսըզ փուսատսըզ, եարագսըզ.

Անզէն մարդիկդ այսպէս բռնացան. (Եղիշ. ՟Գ։)

Առիւծ յագեալ յորսոյ՝ ոչինչ փոյթ առնիցէ զանզէն երէոց. (Արծր. ՟Ե. 3։)

Անզէն սպառազինութեամբ խաղացեալք (գեդէոնեանք). (Պիտ.։)

Զօրագլուխք մարտի քո անզէնք ի գիտութեանն օրինաց. (Երզն. լս.։)

Անզէնք եւ անկազմք աներկիւղաբար շրջեսցին. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)

Մերկացուցանէ զմեզ ի շնորհէն, զի ըմբռնեսցէ դիւրաւ անզէն եւ առանց պահպանութեան. (Ածաբ. մկրտ.։)

Ոչ ոք մերկ եւ անզէն իշխեսցէ ի ներքս մտանել. (Ոսկ. ես.։)

Անզէն Սամփսոն յաղթեաց. (Եղիշ. դտ.։)


Անզիրկ

adj.

undeprived.

· Calfa

NBHL (3)

(որ եւ ԱՆԶՈՒՐԿ) Ոչ զրկեալ. ոչ անկցորդ, ոչ անհաղորդ. չի զրկըւած.

Ի հանգստեանն մխիթարութենէ անզիրկ մնասցուք. (Խոսր.։)

Յամենայնի անզիրկ պահէ զնոսա յիշխանութենէն. (Ոսկիփոր.։)


Անզղջական, ի, աց

cf. Անզեղջ.

· Calfa

NBHL (6)

Անզղջական զառածեալ։ Յանզղջական հոգւոյն. (Նար. ՟Հ՟Ա. եւ Մծբ.։)

Եռացեալհոգւոյն՝ անզղջական իմանալեաւն նահատակէր. (Ոսկ. ղկ.։)

Աստուած անզղջական բարերարութեամբ իւրով կարգեաց։ Գոհացաք զանզղջական փառացն Քրիստոսի։ Ընդ անզղջական վարդապետութեամբն. (Ագաթ.։)

Որ ըստ Աստուծոյ տրտմութիւնն է, անզղջականին հանդիպեսցի փրկութեան. (Յհ. իմ. երեւութ.։)

Անզղջական տուր։ Զշնորհ պարգեւացն անզղջականաց. (Նար. ՟Գ. եւ Նար. խչ.։)

Յոր ուրախ լինէր անզղջական խնդութեամբն։ Զուարճանայ զառ ի տէր անզղջական խնդութիւնն։ Ընտրող մտացն հետեւի ուրախ լինելն անզղջական բարերջանկութեամբն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)


Անզղջանալի, լւոյ, լեաց

adj.

not to be repented of, not to be regretted.

· Calfa

NBHL (12)

Իբր անընդունակ զղջման եւ ստրջանաց.

Ո՛վ՛ անտանելի ձայնիս. Աստուած զղջանայ անզղջանալի բնութիւնն. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ե։)

Իբր այն ինչ՝ ընդ որ ոչ լինի զղջալ կամ ստրջանալ. անտրտմական, եւ անհրաժեշտ. անյեղլի.

Ուրախութիւն՝ որ անզղջանալի է. (Լմբ. էր ընդ.։)

Ի տանջանսն անզղջանալի, ի յաւիտենական կորուստն. (Գանձ.։ ՃՃ. եւ Մեսր. էր։)

Որպէս անզեղջ. անապաշխար.

Անզղջանալի չարութիւնն (Յուլիանոսի). (ՃՃ.։)

Անզղջանալի եղեւ ի չարեացն. (Շ. ամենայն չար.։)

Անզղջանալի եւ առանց խոստովանութեան ելին յաշխարհէ. (Շ. բարձր.։)

Ի նոյն միտս ամբարտաւանութեան կացեալ անզղջանալի. (ՃՃ.։)

Ի նոյնութեան կացեալք անզղջանալի. (Վրք. ոսկ.։)

Ի խստութեան մնան, եւ անզղջանալի են սրտիւք. (Կլիմաք.։)


Անզղջութիւն, ութեան

s.

impenitence, obduracy.

· Calfa

NBHL (4)

որ եւ ԱՆԶՂՋԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ. Անզեղջ մնալն ի չարիս. անդարձութիւն ի մեղաց. խստասրտութիւն մեղաւորի. թէօպէսիզլիք.

Անզղջութեանն՝ զղջումն արտասուաց. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)

Որ զանզղջութեան սառն հալէ. (Նար. երգ.։)

Որ յանզղջութեան լինիցին մինչեւ ի մահ. (Շ. ընդհ.։)


Անզնին

adj.

inconsiderable, imperceptible.

· Calfa

NBHL (3)

Որ վրիպակաւ գրի ստէպ եւ ԱՆԶՆՆԻՆ. արմատն է ԶՆԻՆ, յորմէ ԶՆՆԵԼ. Որ չանկանի ընդ զննութեամբ մտաց, կամ աչաց եւ ձեռաց. անիմանալի. անհաս.

Յերկնի անճառ, եւ յերկրի անզնին։ Անզնին զօրութեանդ։ Ի խաւար անզնին ծածկեալ իմանի։ Անզնին արտաքնոց. (Նար.։)

Ունիմք դարձեալ զխօսուն եւ զիմաստուն զոգին անզնին եւ անկերպարան. (Վեցօր. ՟Է։)


Անզննական, ի, աց

cf. Անզնին.

· Calfa

NBHL (2)

Անճառելիդ Աստուած անզննական ի հրեցինաց. (Շար.։)

Անզննելի՝ զգայութեանց։ Զօրութիւն անզննելի։ Պատկեր անփոփոխ, պարզ, անզննելի. (Նար.։)


Անզննելի, լւոյ, լեաց

cf. Անզնին.

· Calfa

NBHL (2)

Անճառելիդ Աստուած անզննական ի հրեցինաց. (Շար.։)

Անզննելի՝ զգայութեանց։ Զօրութիւն անզննելի։ Պատկեր անփոփոխ, պարզ, անզննելի. (Նար.։)


Անզոհ

adj.

without sacrifice;
unworthy to be sacrificed.

· Calfa

NBHL (4)

ἅθυτον. insacrificabile. Անպէտ ի զոհ. անսուրբ.

Եթէ ուտալով ուտիցի յաւուրն երրորդի, անզո՛հ է. մի՛ ընկալցի. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Թ. 7։)

Առանց զոհելոյ.

Անզոհ կարդայր (Դաւիթ) ի հալածմանն իւր. (Վրդն. սղ.։)


Անզոյգ

adj.

odd, not a pair;
different, dissimilar;
— գործել, to spoil the pair, to render dissimilar.

· Calfa

NBHL (7)

Որ չէ զոյգ, կամ չունի իւր զոյգ. անհաւասար ըստ քանակի, կամ ըստ այլոյ բանի. անհանգէտ. անհամեմատ. անմիաբան. եւ կոճատ. ἅνισος. impar, inaequalis. ջուխտ չեղօղ, աննման, անյարմար. էշսիզ, ույզունսուզ, մէնէնտի օլմայան, թեք, տէնգսիզ.

Քանւոյն մանաւանդ եղիցի ուրոյն յատուկ՝ զոյգ, եւ անզոյգ ասիլ. (Արիստ. քանակ.։)

Ես՝ ասէ, եւ հայր իմ մի՛ եմք. եւ արդ ո՞ւր իցէ անզոյգն (անհաւասարութիւն). (Սեբեր. ՟Է։)

Որ բախտիւք (մեծութեան) անզոյգ են, եւ զոյգ եւ նման ազգակցութեամբ վայրին։ Զոյգս տալով անզուգից, ո՛չ ի պատիւ նուաստիցն, այլ ի քակտումն լաւին։ Որ զպատիւսն աննմանիցն տայ, անզոյգ եւ անկշիռ է. իսկ անզոյգն (այս ինքն անզուգութիւնն) աղբիւր է չարեաց։ Անզոյգ եւ անիրաւ եւ անհամբոյր չարութիւն. (Փիլ.։)

Որ զանզոյգս եւ զբացորոշեալս զուգակցես միաբանութեամբ. (Մաշտ.։)

Անմիաբան եւ անհանդարտ կամ դժկամակ սրտիւ. (որ է հելլենաբանութիւն).

Նա զմարմինն գոհութեամբ եւ զոյգ ետ. դու մի՛ հացիդ տժգոհ եւ անզոյգ տանիր. (Ոսկ. ՟բ. կոր.) եւ (Տօնակ.։)


Անզովանալի

adj.

that cannot be refreshed

· Calfa

NBHL (2)

Որ ոչն զովանայ. որ չիպաղիր. սօվումազ.

Կրեմ եղկելիս զանզովանալի զկիզումն։ Բորբոքմամբ մեծաւ անզովանալի. (Նար. ՟Ժ՟Թ. ՟Ի՟Զ։)


Անզուգական, ի, աց

adj.

matchless, incomparable, unparalleled, unequalled.

· Calfa

NBHL (9)

Իբր անզոյգ. անհաւասար. անհամեմատ, այս ինքն անյարմար, անբաղդատ, անկշռեիլ. անզուգելի. ույմազ. նահէմվար. ἅνισος, ἁνώμαλος.

Զանզուգական անուն դնես նմա. (ՃՃ.։)

Որ յոյժ անհամեմատ եւ անզուգական է իմոց նշանացս. (Նանայ.։)

Եւ էր մարտն անզուգական. զի նոքա բազումք եւ անհամարք, եւ սոքա սակաւաւորք. (Ոսկ. ես.։)

Թէեւ կարի զանզուգականացն իցէ օրինակս. (Իգն.։)

Դարձեալ՝ անտամեմատ, աննման. որպէս՝ գերազանց. յոյժ առաւելեալ. որում չիք զուգական. մէնետնտի եօգ.

Գեղեցիկ ո՛չ զկերպարանացն ասէ, այլ զանզուգական փառացն. (Ագաթ.։)

Անզուգական գութ, կամ բերկրութիւն։ Ի սէր սրբոց անզուգականք։ Յանզուգական յաւիտեանս. (Նար.։)

Յանզուգական բարձրութիւնն՝ որ առ Աստուծոյ. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)


Անզուգականութիւն, ութեան

s.

matchlessness, incomparableness, excellence.

· Calfa

NBHL (5)

Անհաւասարութիւն. եւ անհամեմատ մեծութիւն. գերազանցութիւն.

Որ եւ այնքան ունի զանզուգականութիւն, որ եւ ոչ զխրացս կօշկաց նորա եմ արժանաւոր լուծանել. (Կիւրղ. ղկ.։)

Այնու զյոյժ անհամեմատութիւնն եւ զանզուգականութիւնն յայտ առնէ. (Նանայ.։)

Յանպատումս վերացեալ անզուգականութիւն արքայութեանն երկնից. (Ագաթ.։)

Ծանիցէ՛ քո անզուգականութիւնդ. (ՃՃ.։)


Անզուգակցութիւն, ութեան

s.

disjunction, separation;
virginity.

· Calfa

NBHL (2)

Չզուգիլն պսակելոց օրինօք. անփորձ մնալն յառնէ. միշտ կուսութիւն Տիրամօր.

Ճշգրտաբանէ զԿուսին զյղութիւնն յանզուգակցութենէ. (Մամբր.։)


Անզուզութիւն, ութեան

s.

disparity, inequality;
disjunction, separation;
discord, division, dissension, disunion;
virginity.

· Calfa


Անզրաւ

adj.

interminable, infinite, perpetual.

· Calfa

NBHL (6)

ἁνήνυτος. infinitus. Ոյր չիք զրաւ. անաւարտ. անեզր. անվախճան. անվճար. անսպառ. անբաւ. նիհայէթսիզ. թիւքէնմէզ.

Եւ այլոց եւս ախտից եւ չարութեանց անզրաւ եւ անվճար բազմութիւն. (Փիլ. տեսական.։)

Անզրաւ սէր, կամ ուրախութիւն. (Սհկ. կթ.։ Զքր. կթ.։)

Անզրաւ կապակցութիւն ուխտի։ Մեծաւ ցասմամբ եւ անզրաւ հաշտմամբ. (Արծր.։)

Անզրաւ խնդրուածովք. (Փարպ.։)

Յանզրաւ թախծանաց։ Յանզրաւ հիքութիւնս. (Նար.։)


Անզրաւական, ի, աց

cf. Անզրաւ.

· Calfa

NBHL (5)

Անզրաւական կեանք. (Ագաթ.։)

Զանզրաւականացն ցուցանելով կեանս. (Շ. բարձր.։)

Անզրաւական ուրախութեամբ. (Լաստ. ընթերց.։)

Յուրախութիւնս անզրաւական. (Շար.։)

Անզրաւական պատժապարտութիւն. (Մագ. ՟Լ՟Ա։)


Անզօշաքաղ

adj.

disinterested.

· Calfa


Անզօր, աց

adj.

without power, weak, impotent, feeble;
unmanly, fainthearted;
inefficacious, insufficient;
invalid.

· Calfa

NBHL (16)

ἅνισχυς, ἁδρανής. infirmus. Որ ոչ զօրէ. յետնեալ ի զօրութենէ. տկար. տզօր, անկարող. անոյժ. չատիկօղ, ուժ չունեցօղ. գուվվէթսիզ. գուտրէթսիզ. զայիֆ.

Ընտիրք՝ անզօրք եղիցին։ Յամենայն կողմանց անզօր. (Ես. ՟Խ. 30։ ՟Բ. Մակ. ՟Ե. 4։)

Անզօր լեզու. (Կիւրղ. գանձ.։)

Առնիցեն անզօր ի զօրութենէ. (Ոսկ. ես.։)

Ետես զինքն թշնամի անզօր առ անտովն. (Աթ. անտ.)

Անզօր է առ սուրբս։ Անզօր եղեալ ի նորա զօրութեանն։ (Յճխ. ՟Ժ՟Դ. ՟Ի։)

Արուն զօրաւոր ասի, եւ էգն անզօր. (Լծ. ածաբ.։)

Կանացի կնատ եւ անզօր լինելութեանն. (Պիտ.։)

Ըմբռնէ զնա իբրեւ զանզօր տղայ. (Արծր. ՟Ե. 3։)

Ե՛րթ զօրաւորդ առ անզօրն մրջիւն. (Համամ առակ.։)

Զօրացուցանէ զանզօրս մեծազօր զօրութեամբ. (Եզնիկ.։)

Տկարացս զմեծամեծացն առնես հարցումն, եւ անզօրացս հարկես. (Արշար.։)

Առնէ զդիւացն մարտ՝ անզօր։ Նետք հրեղէնք՝ լուսաւորելոցն մտօք անզօրք են. (Խոսր.։)

Անզօր սահման. իբր անհեստատ. (Եզնիկ.։)

Կերակուր մեր անզօր. իբր անշահ. (Լաստ. յիշ.։)

Անզօր ի դալարութենէ. իբր անդալար. (Շ. բարձր.։)


Անզօրանամ, ացայ

vn.

to lose strength, to be feeble.

· Calfa

NBHL (2)

Տկարանալ.

Նուազանալ եւ անզօրանալ. (Կանոն.։)


Անզօրացուցանեմ, ուցի

va.

to render feeble, without force, to render powerless.

· Calfa

NBHL (2)

Տկարացուցանել.

Անզօրացոյց զհզօրս. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)


Անզօրութիւն, ութեան

s.

weakness, feebleness;
invalidity.

· Calfa

NBHL (3)

ἁδυναμία. impotentia. Պակասութիւն զօրութեան. անկարութիւն. տկարութիւն. գուվէթսիզլիք.

Ո՛չ զօրութիւնք են, այլ՝ անզօրութիւն եւ տկարութիւննն. (Դիոն. ածայ.։)

Զձեր աղօթսդ օգնական ունել իմում անզօրութեանս։ Կարծելով զայս իւրեանց անզօրութեանն. (Սիսիան.։)


Անէ, էից

adj. s. that does not exist, null, none;
nothing, non-entity.

· Calfa

NBHL (10)

Սմա զհետ երթայ անէն եւ անգոյ. (Նիւս. կազմ.։)

Ոչ է անէ եւ անգոյ. (Փիլ.)

Էքս՝ էութիւնք են, եւ տեսակք. ոչ էն՝ անտեսակ եղիցի եւ անէ, բանի միայն տեսանելի. (Մաքս. ի դիոն.։)

Ոչ թէ անէ երկիր էր. (Տօնակ.։)

Զէին անգիտացեալ պատուադրութիւն՝ անէից զայն մատուցանէին. (Սարկ. հանգ.։)

Յանէսն ունի (այս ինքն յոչինչ գրէ) զբնականն պատիւ. (Պիտ.։)

Որ յանէից ստեղծեր. (Շար.։)

Յանէից փոփոխեալք՝ առին զէութիւն. (Շ. ամենայն չար.։)

Ստացողին իմոյ յանէից։ Յօրինեցեր կարող տիրապէս զբովանդակ բնութիւնս ամենայն էից յանէից. (Նար. ՟Ժ՟Ա. ՟Լ՟Գ։)

Տարր ժամանակիս յանէից. (անդ. ՟Ծ՟Ե.) այս ինքն ի համար ոչնչի, անցաւոր։


Անէակ

cf. Անէ.

· Calfa

NBHL (1)

Ապականութիւն՝ լուծումն էակին յանէակն։ Լուծիչ էակին յանէակն. (Սանահն.։)


Անէծք, նիծից

s. pl. imprecation, malediction;
execration, horror, detestation.

· Calfa

NBHL (13)

κατάρα, ἅρα. maledictio, execratio. որ եւ ՆԶՈՎՔ. Հակառակն օրհնութեան. չարիս մաղթելն. չարաբանութիւն առ ի վնաս եւ ի պատիժ. տարագրութիւն յօրհնութենէ. պէտտուա, լանէթ, իլէնճ.

Ածիցեմ ի վերայ իմ անէծս, եւ ոչ օրհնութիւն։ Յի՛մ վերայ անէծքն այն։ Ի նմին բերանոյ ելանեն օրհնութիւնք եւ անէծք։ Եթէ առցէ ի վերայ նորա անէծս՝ անիծանել զնա։ Անէծք եւ ստութիւն եւ սպանութիւն։ Անէծք զուր՝ ումեք ոչ ելանեն։ Որոց բերանք անիծիւք եւ դառնութեամբ լի են։ Մերձ է յանէծս. եւ այլն։

Ողկոյզդ օրհնութեան՝ ընդ պտղոյս անիծից։ Փակեալ առ ի քէն զանիծիցն դժնդակ ըղձիցն չարաշուք ձայն. (Նար.։)

Ընդ աղքատացն անիծից՝ եւ Աստուծոյ անէծք մտանեն ի տունս զրկողացն. (Շ. ընդհ.։)

Անիծիւք. զի յայն սակս է խօսքն, զի որոշեսցէ զմեզ յԱստուծոյ. քանզի անէծքն՝ որոշումն է. (Լմբ. սղ.։)

Փակեալ ընդ անիծիւք. (Ագաթ.։)

Եկն ընդ անիծիւք. (Նար.։)

Զաշխարհս ընդ անիծիւք (կամ անիծեօք) արարի. (ՃՃ.։)

Զընդ անիծիւքն ընդ օրհնաբանութեամբ արարեր. (Վանակ. յոբ.։)

Անէծս հանել (այս ինքն տալ). (Լմբ. սղ.։)

Անէ՜ծք այնպիսի կծծի բանից. (Ոսկ. եփես.։)

Գտանի եւ եզակի՝ ԱՆԷԾ.

Զի մի՛ ընկալցին բազումք զանէծ. (Եփր. օրին.։)


Անէութիւն, ութեան

s.

nothingness.

· Calfa

NBHL (4)

Անգոյութիւն. ոչինչ. չքութիւն. անէք. անգոյք.

Որ յանէութենէ զբնաւս ի ցուցակութիւն ածեալ գոյացուցեր. (Պտրգ.։)

Յորժամ յանէութենէ ես տիրական ձեռօքն կենդանաստեղծեալ լինէի. (Պիտ.։)

Երեւակ (երազոյ՝) է անէութեան տեսութիւն. (Կլիմաք.։)


Անըղձալի

adj.

not desirable, detestable.

· Calfa


Անըղձանալի, լւոյ, լեաց

cf. Անըղձալի.

· Calfa

NBHL (3)

որ գրի եւ ԱՆԸՂՁԱԼԻ. ἁνόρεκτος, ἁπευκταῖος. Որ չէ ըղձանալի կամ բաղձալի կամ ցանկալի.

Ըղձանայ զանըղձանալիսն (յետ զզուելոյն՝) զծարաւ եւ զքաղց. (Փիլ. տեսական.։)

Ողջախոհութեան յատուկ է՝ անըղձանալի (կամ անըղձալի) համարել զամենայն զգարշելի հեշտութեան զվայելուածս. (Արիստ. առաք. յորմէ եւ Լմբ. սղ.։)


Անըմբեր

adj.

impatient;
intolerable, insupportable.

· Calfa

NBHL (5)

Իբր Անհամբեր. սապըրսըզ.

Որ զանըմբերս պսակես պսակաւ համբերութեամբ. (ՃՃ.։)

Էին ոմանք՝ որք անըմբերք եղեալք՝ զրկեցան յանվախճան կենացն. (Սամ.։)

Եւ իբր անըմբերելի. անտանելի. սապր օլունմազ. չեքիլմէզ. յն. անամոքելի. ἅσπονδος.

Ոչինչ է քան զայնպիսի միայնաբարն չար եւ անըմբեր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 32։)


Անըմբերելի, լւոյ, լեաց

cf. Անըմբեր.

· Calfa

NBHL (7)

որ եւ ԱՆԲԵՐԵԼԻ. ἁφόρητος. intolerabilis. Որում չկերէ ոք ըմբերել՝ համբերել. անհանդուրժելի. անտանելի. չի քաշուելու. չէքիլմէզ.

Ո՛րպէս անըմբերելի է տանջանացն տեսիլ. (Բրս. ՟խ. մկ.։)

Ի զօրուն անըմբերելի էր. (Փիլ. լիւս.։)

Ցաւք անըմբերելի. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)

Անըմբերելի կիրք, կամ վտանգ, ծառայութիւն, ահ կոծ, տանջանք. (Պիտ.։ Արշ.։ Անան. եկեղ.։ Խոսր.։) (Բենիկ.։)

Անըմբերելեացդ պատուհասից. (Նար. ՟Ը։)

Եւ, եւ անհամբեր. սապըրսըզ.


Անըմբռնելի, լւոյ, լեաց

adj.

that cannot be taken;
incomprehensible, inconceivable.

· Calfa

NBHL (19)

Այծեամն անըմբռնելի է ի հաղբից՝ սրութեամբ տեսանելեաց. (Բրս. հայեաց.։)

Անըմբռնելիք լիցուք ի սատանայէ. (Պրպմ. ՟Լ՟Գ։)

Անըմբռնելի լինել ընդդիմամարտին. (Կամրջ.։)

Անըմբռնելի՝ ձեռաց ներհակին. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)

Թռչուք անըմբռնելիք յորոգայթադիր որսորդաց. (Պիտ.։)

Զըմբռնումն անըմբռնելոյն. (Եղիշ. ՟Ե։)

Կարծեցեալ ընդ նոսա ըմբռնել զանըմբռնելին. (Ոսկ. համբ.։)

Անինչ կրօնաւոր՝ ճգնաւոր անըմբռնելի (այս ինքն ըմբիշ՝ որ ոչ զմիջոյ ըմբռնի). (Վրք. հց. ձ։)

Անըմբռնելի ահագին կառօք վերացաւ. (Եղիշ. ՟Ե։)

Թանձրացեալ բանդ անըմբռնելի. (Շար.։)

Ոչ ըմբռնելի ձեռօք. անորսալի. ազատ. աննուաճելի. անարգել. անշօշափելի. դութուլմազ. ἁνάλωτος, ἅσχετος, ἁκράτητος. qui non capitur, qui teneri non potest.

Մնաց անըմբռնելի յայսպիսեաց կրից. (Իգն.։)

Ըստ բնութեան անծառայ գոլով հոգւոյն, եւ անըմբռնելի. (Դիոն. երկն.։)

Հոգին անըմբռնելի եղեալ՝ թողու զմարմինն, եւ գնայ ի տեղի իւր. (Աթ. ՟Ը։)

Անըմբռնելի եւ անողոքելի սլացմամբ ի բաց ոստուցեալ. (Նար. ՟Ձ՟Զ։)

Իբր ի վեր քան զըմբռնումն մտաց. անիմանալի. անբովանդակելի. անհաս. անպարագիր. ագլա սըղմազ, ագըլ էրմէզ. ἅπλητος. omnem captum superans.

Ամենեցունց պարունական. իսկ ինքն յամենեցունց բոլորվիմբ անըմբռնելի է. (Դիոն. ածայ.։)

Անըմբռնելի՝ մտաց արագման։ Անըմբռնելի իմաստից. (Նար. ՟Ի՟Է. ՟Հ՟Ե։)

Ասաց զանըմբռնելի անարգանաց եւ զնախատանաց (Փրկչին). (Սկեւռ. ես.։)


Անընդդիմաբանելի, լւոյ, լեաց

adj.

incontestable, indisputable.

· Calfa

NBHL (2)

ἁναντίρρητος. cui nequit contra dici. Որում չէ՛ մարթ դիմախօսել, կամ ընդդէմ ինչ ասել.

Անընդդիմաբանելի զչարաբարոյութեան նոցա դնէր ցուցումն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 40։)


Անընդդիմադրելի

cf. Անընդդիմաբանելի.

· Calfa

NBHL (3)

Որում չէ՛ մարթ ընդդէմ դնել. անհակառակելի.

Անընդդիմադրելի բան. (Քեր. քերթ.։)

Անընդդիմադրելի պատասխանեօք յեղլով զնորայսն կարծիս. (Մաքս. ի դիոն.։)


Անընդդիմակ

adj.

unresisting;
resistless, irresistible.

· Calfa

NBHL (3)

Անընդդիմակ զօրութիւն, կամ հրաման. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։ Փարպ.։)

Եւ երբեմն՝ անհակառակ. միաբան.

Ցուցցէ զերկուսն անընդդիմակ. (Շ. խոստ.։)


Անընդդիմակայ

cf. Անընդդիմակ.

· Calfa

NBHL (8)

ԱՆԸՆԴԴԻՄԱԿԱՅ ԱՆԸՆԴԴԻՄԱԿԱՑ Որում չիք ոք՝ որ ընդդէմ կայցէ բանիւ կամ գործով. որում անհնար է հակառակ կալ. անհերքելի. անվանելի. դէմ չի կեցուիր. գարշը տուրուշմազ՝ գօնմազ.

Զանընդդիմակայ սքանչելիս։ Յիշէր զանընդդիմակայ զօրութիւնն. (Փարպ.։)

Անընդդիմակաց ի հակառակորդաց. (Ագաթ.։)

Յիշել զանընդդիմակաց զնահատակութիւնս։ Առեալ զանընդդիմակաց հրամանն. (Կորիւն.։)

Անընդդիմակաց՝ ընդդէմ նոցա՝ զէն եւ ախոյեան. (Անան. եկեղ։)

Իշխանութիւն անընդդիմակաց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15։)

Մերթ՝ այն որ չկարէ ընդդէմ կալ. անկարող յընդդիմանալ. գարշը տուրամազ՝ գօյամազ.

Թէպէտեւ զանընդդիմակայ չափաւորութիւն իւրեանց գիտէին. (Փարպ.։)


Անընդդիմակաց

cf. Անընդդիմակ.

· Calfa

NBHL (8)

ԱՆԸՆԴԴԻՄԱԿԱՅ ԱՆԸՆԴԴԻՄԱԿԱՑ Որում չիք ոք՝ որ ընդդէմ կայցէ բանիւ կամ գործով. որում անհնար է հակառակ կալ. անհերքելի. անվանելի. դէմ չի կեցուիր. գարշը տուրուշմազ՝ գօնմազ.

Զանընդդիմակայ սքանչելիս։ Յիշէր զանընդդիմակայ զօրութիւնն. (Փարպ.։)

Անընդդիմակաց ի հակառակորդաց. (Ագաթ.։)

Յիշել զանընդդիմակաց զնահատակութիւնս։ Առեալ զանընդդիմակաց հրամանն. (Կորիւն.։)

Անընդդիմակաց՝ ընդդէմ նոցա՝ զէն եւ ախոյեան. (Անան. եկեղ։)

Իշխանութիւն անընդդիմակաց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15։)

Մերթ՝ այն որ չկարէ ընդդէմ կալ. անկարող յընդդիմանալ. գարշը տուրամազ՝ գօյամազ.

Թէպէտեւ զանընդդիմակայ չափաւորութիւն իւրեանց գիտէին. (Փարպ.։)


Անընդդիմահար

adj.

not opaque, transparent.

· Calfa

NBHL (4)

Որում չէ մարթ ի դիմի հարկանիլ. անվանելի.

Անընդդիմահար զօրութիւն. (Խոսրովիկ.։) եւ (Լմբ. սղ.։)

Եւ անարգել. անխափան. աջող.

Յուղարկելոցն ըմբոշխնել անընդդիմահար դիպուածով զստացուածոցն առաւելութիւն. (Պիտ.։) (Նովին առմամբ նշանակէ եւ թափանցիկ։)


Definitions containing the research ա : 5914 results

Ճ (djé)

s.

the nineteenth letter of the alphabet, and the fourteenth of the consonants;
hundred, hundredth.

· Calfa

NBHL (6)

Տառ բաղաձայն՝ կոչեցեալ ըստ հնչմանն Ճէ, միջակ ընդ ծ, եւ ջ. վասն որոյ եւ լծորդ ընդ նոսա. զոր օրինակ՝ ճանաչեմ, ծանեայ, վերծանել (որ է ըստ յն. վերաճանաչել, իբր ընթեռնուլ). ճիւղ, ծիղ. ճկոյթ, ծկոյթ. բճիճ, բջիջ. գէճ, գէջ. կինճ, կինջ. եւ այլն։

Ճ. Թէեւ յայլ լեզուս երբեմն փոխեսցի ի կ, ղ. այլ ի մեզ յամենայն լեզուաց անտի վերածի ի գ. զի որ առ այլս ասին ճէպրայիլ, կապրիէլ, ղավրիէլ. կամ ճէհօն, կիյօն, ղէօն, եւ այլն, ի մեզ լինին գաբրիէք, գեհօն, եւ այլն։

Ճ. Դնի ի մեզ երբեմն՝ ուր այլազգականն է չ, իբր ջ. զոր օրինակ՝ չէնգ, չէնկէլ ՝ է ճանկ. եւ չարէ՛ կամ ջա՛ր, է ճար. չարխ, ճախարակ, եւ այլն։ Համեմատութեամբ այլեւայլ ազգաց՝ ճ. փոխի ընդ կ. ղ. եւ գ. եւս եւ ընդ ի, յ, ժ, զ, որպէս տեսցի յընթացս գործոյս։

Ճ. ճ. Որպէս թիւ համարոյ՝ է Հարիւր, կամ հարիւրորդ։ Որպէս եւ յաջորդ տառք մեր են ի հարիւրաւոր կարգի մինչեւ ջ, ինն հարիւր։

Ճ. Տայ խորհրդաւոր իմաստս մանկանց.

Ճէն ճառագայթ առ ի սրտէդ, ասէ ծագեա՛ լուսոյ հանգէտ։ Ճէն ճանաչել տայ զհանճար, ըստ առակաց բանին յարմար. (Շ. այբուբ.։)


Ճգնիմ, եցայ

vn.

to torment or trouble oneself, to lead a laborious, painful life, to labour, to suffer much;
to afflict one's body, to subdue one's passions, to devote oneself to an ascetic life, to mortify, to macerate;
to strive, to endeavour, to make an effort, to exert oneself, to take pains;
to combat, to resist;
to venture, to risk, to jeopard oneself.

· Calfa

NBHL (8)

Որ պատառէ փայտ, նովին ճգնեսցի (կամ վշտասցի)։ Յորում եւ ես իսկ ճգնիմ անխիղճ միտս ունել։ Յամենայնի ճգնեաց։ Ընդէ՞ր եւ մեք ճգնիմք յամենայն ժամ։ Ճգնիցիք ի վերայ հաւատոցն։ Ճգնէին ի ձեռաց պատերազմողաց, եւ այլն։ Ճգնեալ նահատակեցայք յերկրի՝ յաղթօղք ի պատերազմի։ Եւ քաջութեամբ արիաբար ճգնեալ. (Շար.։)

Յանձն առեալ զխստամբերութիւն վարուց՝ ճգնէին առաւել քան զառաւել. (Խոր. ՟Գ. 49։)

Լաւ իցէ մարդոյ մահուչափ ճգնել՝ քան յայդպիսի օրինաց ուրանալ. (Եղիշ. ՟Բ։)

Ճգնէր ի պնդութիւն պահոց։ Չափաւորապէս գնել։ Առաւել ճգնեցաւ. (Ճ. ՟Ա.։ Վրք. հց.։)

Ընդդէմ մեր այնչափ ճգնեցան (հեթանոս փիլիսոփայք)։ Ճգնի նոր իմն ճգունս, զոր եւ ոչ ի միում յայլոց թղթոցն ճգնեցաւ. (Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. գղ.։)

Ճգնեցաւ ի ցաւս անձին իւրոյ (հերովդէս). (Եւս. պտմ. ՟Ա. 8։)

Զարմասցուք ընդ ճգունսն, զոր մեծ ճգնողն (յոբ) ճգնէր. (Իսիւք.։)

κινδυνεύομαι, ἁσκέω, ἁγωνίζομαι , ἁθλέω, πολεμόομαι, κακοπαθέω եւ այլն. periclitor in praelio, certo, studeo, exerceo me, mala tolero եւ այլն. Ի ճիգն մտանել. տալ զանձն կամ մատնիլ ի վաստակս, ի վիշտ եւ ի նեղութիւն. կրել կամաւ խոշտանգանս. ճնշել զանձն. մրցիլ. նահատակիլ. կրթիլ. ջանալ. աշխատիլ. լծ. թ. սըգը՝ սըգընթը՝ էլէմ չէքմէք


Ճեղեմ

va.

to divide in many branches.

· Calfa

NBHL (2)

ՃԵՂԵԼ ՃԵՂԻԼ. Ի ճիւղ ճիւղս բաժանել, ընդարձակել, իլ. ճղճղել.

Լատինք եւ պաղեստինք եւ արապիկք հաստատեցին գիրս թուով ՟Ի՟Դ. զոր թէպէտ եւ այլ ազինք, ի սոցանէ են որոշմամբ շնչով ճեղեալ եւ աճեցուցեալ. (Հին քեր.։)


Ճեղութիւն, ութեան

s.

forehead baldness.

· Calfa

NBHL (2)

Եթէ լինիցի ի կնտութեան նորա, կամ ի ճեղութեան արած սպիտակ. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. 42. 43։)

ἁναφαλάντωμα calvities. Ճաղատութիւն. կնտութիւն գլխոյ.


Ճեղքեմ, եցի

va.

cf. Ճեղքում.

· Calfa

NBHL (14)

Ճեղքեաց զնա իբրեւ զուլ մի այծեաց. (Դտ. ՟Ժ՟Դ. 6։)

Ճեղքեաց փայտ, եւ ընկէց անդր. (՟Դ. Թագ. ՟Զ. 60։)

Որպէս ոք զի ճեղքիցէ զուլ այծից, այնպէս եճեղք զառիւծն. (Փիլ. սամփս.։)

Գուցէ ճեղքիցէ զնոսա յեղբայրութենէ. (Ոսկ. ՟բ. թես.։)

Յերկուս ճեղքէ զամբոխ թշնամեացն։ Ճեղքել (կամ ճեղքուլ) ըստ կամաց (զքարինս). (Խոր. ՟Բ. 82. եւ 7։)

Շեշտ ընդ մէջ ճեղքէր զամուր գլխանոցն. (Յհ. կթ.։)

Ի թուոյ անտի աշակերտացն նորա ճեղքեաց զնա. (Իգն.։)

Գուցէ ճեղքիցի պօղոս ի նոցանէ. (Գծ. ՟Ի՟Գ. 10. իբր ձգձգիլ եւ գիշատիլ։)

Մատնիչն որոշեալ ճեղքեցաւ ի նմանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 26։)

Ընդ արդարսն մասնակցութեան, յորոց ճեղքեցայ. (Նար. ՟Ի՟Դ։)

Քակիցին ի մերձաւորաց, ճեղքիցին յօգնականաց. (Մաշկ.։)

Առ րոբովամաւ ճեղքեցան ցեղքն. (Եպիփ. սղ.։)

Մի է ճշմարտութիւնն, եւ ոչ ի բազումս ճեղքեալ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 22. յորմէ եւ Երզն. մտթ.։)

ՃԵՂՔԵՄ ՃԵՂՔՈՒՄ. διασπάω, ἁποκνίζω , σχίζω distraho, discerpo, discindo, disseco, findo, diffindo. ռմկ. ճղքել. (լծ. կեղեքել. ջաղխել. եւ թ. ճարգ կամ ճըրգ եւն) Հերձուլ. ցելուլ. հատանել. կտրել.


Ճեղքում, քի

va.

to cleave, to split, to rive, to rift;
to crack, to chap, to crevice;
to cut, to incise, to make an incision;
to divide, to separate;
to tear, to rend;
to disunite, to sever.

· Calfa

NBHL (14)

Ճեղքեաց զնա իբրեւ զուլ մի այծեաց. (Դտ. ՟Ժ՟Դ. 6։)

Ճեղքեաց փայտ, եւ ընկէց անդր. (՟Դ. Թագ. ՟Զ. 60։)

Որպէս ոք զի ճեղքիցէ զուլ այծից, այնպէս եճեղք զառիւծն. (Փիլ. սամփս.։)

Գուցէ ճեղքիցէ զնոսա յեղբայրութենէ. (Ոսկ. ՟բ. թես.։)

Յերկուս ճեղքէ զամբոխ թշնամեացն։ Ճեղքել (կամ ճեղքուլ) ըստ կամաց (զքարինս). (Խոր. ՟Բ. 82. եւ 7։)

Շեշտ ընդ մէջ ճեղքէր զամուր գլխանոցն. (Յհ. կթ.։)

Ի թուոյ անտի աշակերտացն նորա ճեղքեաց զնա. (Իգն.։)

Գուցէ ճեղքիցի պօղոս ի նոցանէ. (Գծ. ՟Ի՟Գ. 10. իբր ձգձգիլ եւ գիշատիլ։)

Մատնիչն որոշեալ ճեղքեցաւ ի նմանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 26։)

Ընդ արդարսն մասնակցութեան, յորոց ճեղքեցայ. (Նար. ՟Ի՟Դ։)

Քակիցին ի մերձաւորաց, ճեղքիցին յօգնականաց. (Մաշկ.։)

Առ րոբովամաւ ճեղքեցան ցեղքն. (Եպիփ. սղ.։)

Մի է ճշմարտութիւնն, եւ ոչ ի բազումս ճեղքեալ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 22. յորմէ եւ Երզն. մտթ.։)

ՃԵՂՔԵՄ ՃԵՂՔՈՒՄ. διασπάω, ἁποκνίζω , σχίζω distraho, discerpo, discindo, disseco, findo, diffindo. ռմկ. ճղքել. (լծ. կեղեքել. ջաղխել. եւ թ. ճարգ կամ ճըրգ եւն) Հերձուլ. ցելուլ. հատանել. կտրել.


Ճեմիկ

s.

cf. Ճեմեակ.

· Calfa


Ճեմիմ, եցայ

vn.

to walk, to take a walk, to walk out.

· Calfa

NBHL (12)

Ճեմեսցի ի վերայ պարսպաց ձերոց։ Մտեալ ճեմէր ի տան գանձին։ Գեղեցիկ ճեմի։ Մինչդեռ ի վերայ տաճարի թագաւորութեան իւրոյ ճեմէր ի բաբելոն։ Յորոյ վերայ պարսպացն ճեմէի. (Ես. ՟Ը. 7։ ՟Բ. Մակ. ՟Գ. 28։ Առակ. լ. 29։ Դան. ՟Դ. 26։ Յոբ. ՟Զ. 10։)

Առ երկնային կամարն ճեմեսցիս. (Նիւս. ի թէոդոր.։)

Ի նորոգումն կենդանութեան ճեմեցեալ։ Բնակեցից ի նոսա, եւ ճեմեցայց նոքօք. (Կոչ. ՟Գ. եւ ՟Ժ՟Բ։)

Պատանիք ոմանք ճեմիցին. (Խոր. ՟Ա. 11։)

Սոկրատէս ճեմի եւ վերծանէ. (Անյաղթ պերիարմ.։)

Արբեալն հոգւով սիրոյն աստուծոյ՝ ընդ սուր խաղայ, ի հուր ճեմի. (Լմբ. սղ.։)

Եւ ոչ երկուորեակք լծոցն ի ճահ ճեմեսցին առանց եզողի. (Նար. ՟Ժ՟Դ։)

Աստեղք ճեմին։ Արեգակն ի վերայ աստեղացն ճեմի. (Երզն. ոտ. երկն.։ Տօմար.։)

Ճեմեսցի եւ ճօճեսցի ի վերայ պարսպաց ձերոց. (Ոսկ. ես.։)

Ընդ ո՛ չար ինչ անցանէ, եւ համբերել մարթ է, այն ինքն է պսակաւոր ճեմելն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)

Նահատակեալքն բարձրագլուխ պսակօք ճեմեալ՝ զարդարէին լուսով. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)

περιπατέω ambulo, deambulo, incedo διαβαίνω transeo ἄλλομαι salio, salto πομπεύω cum pompa incedo. Ճեմ կամ ճեմս առնուլ. շրջիլ. շրջագայիլ, զգնալ. քայլել զբօսանօք. սիգաքայլ ընթանալ. խաղալ. փոխիլ. հանդարտ քալել, ժուռ գալ.


Ճենճերեմ, եցի

va.

to exhale an odour of cooking or burning flesh, a smell of roast meat;
to burn;
to sacrifice.

· Calfa

NBHL (5)

ՃԵՆՃԵՐԵԼ. ՃԵՆՃԵՐԱԼ կամ ՃԵՆՃԵՐԵԼ. Ձայն հանել ճանճերոյ կամ մեղուաց. բզզալ.

Շատ ճենճերաս ի ծակն, ի փեթակն ճանճիկ, անդ տըզզա՛ բզզա՛։ Ակկարովնեան ճանճիցն ճենճերելով ճեմեալք ճոռոմաբանեն. (Մագ. ՟Ը։)

Ճենճերեաց զողջակէզս իւր եւ զզոհս։ Մինչչեւ ճարպն ճենճերեալ էր։ Ճենճերեսցի նախ ճարպն։ Ճենճերեսցի զոհ քո։ Ճենճերեաց զամենայն քուրմս բարձանց.եւ այլն։

Կենարարին յիշատակաւն միշտ ճենճերիմ. (Նար. ՟Ժ՟Բ։)

ՃԵՆՃԵՐԵՄ, եցի. ն. θυμιάω, θυμιάζω եւ ὁσφραίνομαι suffio, adoleo, olefacio, olfio. Եփել զմիսն՝ մինչեւ ի բուրել զճենճերն. տալ հանել զծուխն. ծխել. բուրել. եւ Զոհել.


Ճենճերիմ, եցայ

vn.

to burn, to be burnt;
— յիշատակաւ սիրոյ ուրուք, to pine for, to languish;
—րեսցի զոհ քո, may he accept your sacrifice !.

· Calfa


Ճենճերոտիմ, եցայ

vn.

to be soiled with grease and smoke;
to be half burnt.

· Calfa

NBHL (2)

ՃԵՆՃԵՐՈՏԻԼ. Ծխոտիլ, կամ այրիլ. առնուլ կամ տալ զհոտ ճենճերոյ.

Չտեսանես անդ թեւս թռչնոց խանձատեալս, եւ ճենճերոտեալ. (դրածն, ճենճերոխեալ. յն. զծուխ վերատուեալ). (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Ը։)


Ճեպումն, ման

s.

alacrity, swiftness, quickness, eagerness, promptitude;
assiduity.

· Calfa

NBHL (3)

Առ այլսն լինէր ճեպումն՝ փութացուցանել զայնոսիկ, որք հաւատային. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 39։)

Զքեզ տեսանեմ առ սնոտի խորհուրդ ամբարտաւանութեանդ ճեպումն. (Նանայ.։)

Տեսեալ զիւրաքանչիւր ճեպումն ըստ կրօնաւորութեանն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Ճիկռ

s.

sharp lance.

· Calfa

NBHL (2)

Սակր, կամ ազգ ինչ սուսերի.

Հարաւ ի վերայ ամիրային, եւ ճկռովն հարկանէր զուսովն։ Ապլղարիպն պողովատիկ ճկռովն հարկանէր զերկաթի դուռն քաղաքին, եւ պատառեալ զերկաթն՝ եւ այլ դեհն անցուցանէր. (Ուռհ.։)


Ճիղ, ճղի

cf. Ճիւղ.

· Calfa

NBHL (5)

Իբրեւ զխնձոր զուարճացեալ ի վերայ բարձրաբերձ գալարագեղ ծագի ճղանց ծառոյն. (Վրք. ոսկ.։)

Կամ գերունակ ճըղանց խնձոր. (Շ. եդես.։)

Որպէս զպտուղ զճղից կախեալ. (Երզն. մտթ.։) cf. ՃԻՒՂ։

Առ ժամայն ոչ խոնարհեալ ճղոյն. եւ նաի վայր քարշելով յանդգնաբար՝ բեկեալ եղեւ. (Եպիփ. ծն.։)

Խոնարհեցուցանելզճուղս։ Զճուղն ի վայր խոնարհեցուցանէր. (Ոսկիփոր.։)


Ճիճի, ճւոյ

cf. Ճճի.

· Calfa

NBHL (3)

Ի ճիճոյ միոյ կերուած է. (Խոր. աշխարհ.։)

Բազում ճիճիք ծնանին. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։ եւ Բժշկարան. ստէպ։)

Սպունկն ման է ճիճոյ, որ ի ծովն լինի, զոր մարդիկ ամպ անուանակոչեն. (Զքր. կթ.։)


Ճիք, ճիոց

s.

slime, mucous secretion of snails.

· Calfa

NBHL (2)

Իբր Ճակք, կամ գիճութիւն. խոնաւ հիւթ ժժմակաց իբր լորձունք.

Բացանցութիւնք ճիոց եւ ճողորտեացն արտասորեալ. (Մագ. լ։)


Ճղճղկէն

adj.

branched, forked, bushy.

· Calfa

NBHL (2)

Ի ճիւղս ճիւղս բաժանեալ. ճղճղած, շատ ճղերով.

Կղզի ... գարեհատաձեւ ճղճղկէն. (Խոր. աշխարհ.։)


Ճղճմիմ

vn.

to become wrinkled.

· Calfa

NBHL (2)

ՃՂՃՄԻԼ. Ճղճիմ լինել մարմնով. (ռմկ. քաշուիլ) զառամիլ. թառամիլ. կնճռիլ.

Ոչ բազմամեայ ծերութեամբ ապականեալ ... առանց ի դոյզն ինչ ճղճմելոյ. (Պիտ.։)


Ճղճմճիմ

vn.

cf. Ճղմճմճիմ.

· Calfa

NBHL (2)

ՃՂՃՄՃԻԼ կամ ՃՂՄՃՄՃԻԼ. Ճղճիմ լինել ի տուրս. ճշդել եւ խնայել յոյժ.

Զպատիւս ինչ շահաւորս, կամ այլ ինչ ի նոյնպիսեաց գնել ճղմճըմճիցին, եւ զամենայն կորուսին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 3։)


Ճղմճմճիմ, եցայ

vn.

to be very sordid or grasping, close-fisted.

· Calfa

NBHL (2)

ՃՂՃՄՃԻԼ կամ ՃՂՄՃՄՃԻԼ. Ճղճիմ լինել ի տուրս. ճշդել եւ խնայել յոյժ.

Զպատիւս ինչ շահաւորս, կամ այլ ինչ ի նոյնպիսեաց գնել ճղմճըմճիցին, եւ զամենայն կորուսին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 3։)


Ճղփիւն

cf. Ճղփումն.

· Calfa

NBHL (3)

ՃՂՓԻՒՆ ՃՂՓՈՒՄՆ. որ եւ ՃՈՂՓԻՒՆ, ՃՈՂՓՈՒՄՆ. (ի ձայնէս ճլօփ, ճլօմփ ). Ձայն անկման ի ջուրս, եւ բաղխման ջրոյ ընդ ջուր ի ծուփս, եւ հարուածոյ գանից. ճլօփ, շրախ, շափշուփ, շախըր շուխուր ձան.

Ի ծովու ճղփմանէ, եւ ի հողմոյ, եւ յօդոյ. (Փիլ. լիւս.։)

Զտանջողաց ճըղփիւն լսէաք, եւ զհարուածսն եկեալ ի վերայ թիկանցն տեսանէաք. (Պտմ. աղեքս.։)


Ճղփումն, ման

s.

noise, splash, plunge, rumour;
sound of the lash.

· Calfa

NBHL (3)

ՃՂՓԻՒՆ ՃՂՓՈՒՄՆ. որ եւ ՃՈՂՓԻՒՆ, ՃՈՂՓՈՒՄՆ. (ի ձայնէս ճլօփ, ճլօմփ ). Ձայն անկման ի ջուրս, եւ բաղխման ջրոյ ընդ ջուր ի ծուփս, եւ հարուածոյ գանից. ճլօփ, շրախ, շափշուփ, շախըր շուխուր ձան.

Ի ծովու ճղփմանէ, եւ ի հողմոյ, եւ յօդոյ. (Փիլ. լիւս.։)

Զտանջողաց ճըղփիւն լսէաք, եւ զհարուածսն եկեալ ի վերայ թիկանցն տեսանէաք. (Պտմ. աղեքս.։)


Ճճեկեր

adj.

worm-eaten, rotten.

· Calfa

NBHL (3)

Հաց պաշարի իւրեանց չորացեալ, եւ եղեւ ճըճեկեր. (Յես. ՟Թ. 5. 12։)

Ճիճեկեր չտայ բնաւ լինել։ Ճիճեհար ծառք. (Վստկ. ՟Մ՟Ծ՟Է։)

ՃՃԵԿԵՐ ՃՃԵՀԱՐ. εὑρωτιῶν, καὶ βεβρώμενος cariosus, situ obsitus, et corrosus. որ եւ ՃԻՃԵԿԵՐ, ՃԻՃԵՀԱՐ. Կերեա կամ հարեալ ի ճճեաց. կրծեալ յորդանց, ի ցեցոյ, եւ այլն.


Ճճի, ճճուոյ, ճճոյ, ճճոյք, ճճեաց

s.

worm, vermin, small worm;
insect, animalcule;
reptile.

· Calfa

NBHL (7)

Զանմռունչ սողունս, եւ զճըճիս վատթարս։ Վասն բազմութեան ճճեացն գանալից եղեն։ Ճճեաց անցիւ, եւ սողնոց շչմամբ ... դողացեալք սատակէին. (Իմ. ՟Ժ՟Ա. 16։ ՟Ժ՟Զ. 1։ ՟Ժ՟Է. 9։)

Թունաւոր ճճիք։ Ճճեաց թոյնք։ Ճճիք վնասակարք։ Գազանաց, եւ ճճեաց անգամ։ Տանջեցեր ճըճեօք զնոսա. (Յճխ.։ Եզնիկ.։ Լմբ. իմ.։)

Ի փոքր ճիճեաց (կամ ճըճեաց) վտանգք մերձին. (Խոսր.։)

Իբր զճճիս զեռունս բազմոտանիս. (Նար. ՟Ե։)

Դարմանեաց զնա ի բոյն իւր՝ բերելոյ նմա մանր ճճիս եւ օձ. (Պտմ. վր.։)

Եւ ոչ եղէ խիստ ըստ համին, կամ կարծրագոյն՝ ճըճեաց մտին. (Յիսուս որդի.։)

ՃՃԻ κνώδαλον, κνωδάλων bestia, animal, vermis, serpens եւ այլն. որ եւ ՃԻՃԻ, ՃԻՃԻՔ. Կենդանի անպիտան կամ վնասակար ի ցամաքի եւ ի ջուրս. որդն. զեռուն. սողուն. ըստ այլոց՝ եւ Գազան. ճճու, որդ.


Ճնճղուկ, ղկաց

s.

sparrow;
— ճճուէ, ճռուողէ, the sparrow chirps, chirrups, pips.

· Calfa

NBHL (4)

Բոյն ճնճղկի։ Բոյնս ճնճղկաց։ Ճնճղկի միոյ թեւ։ Ճնճղկի կրծոց փետուր մի. (Մծբ. ՟Ժ՟Գ։ Ճ. ՟Բ.։ Վրք. հց. ձ։)

Որոգայթս ունի առ ի պարզամիտ ճնճղկացն կորուստ. (Եփր. աւետար.։)

Ճնճղուկն ստուգաբանի ի ձայնէն. արդ որպէս նորա ճճուելն։ Ճնճղուկն միշտ ի ճռուողել կայ, յորմէ եւ զանուն ստացաւ. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. սղ.։)

ռմկ. ճնճուղ. στρουθόν, στρουθίον passer, passerculus. Մանրիկն ի թռչունս՝ ստէպ ճնճղուօղ, ճուօղ, ճիկ հանօղ. Տե՛ս (Սղ. ՟Ժ. 1։ ՟Ձ՟Գ. 4։ ՟Ժ՟Ա. 8։ ՟Ժ՟Գ. 7։ Առակ. ՟Ի՟Զ. 2։ Տոբ. ՟Բ.. 18։ Մտթ. ՟Ժ. 29. 31։)


Ճնշութիւն, ութեան

s.

cf. Ճնշումն.

· Calfa

NBHL (5)

Ճնշութեամբ մարմնոյս. (Լմբ. սղ.։)

Ապականութիւն զբնութիւնս մարմնոյն ընդ ճնշութեան կրթէր. (Եփր. աւետար.։)

Զանգայտ ամպոց զճնշումն։ Ի ճնշմանէն սաստիկ փայլեալ նիւթ կայծական. (Առ որս. ՟Է։ Երզն. ոտ. երկն.։)

Իբրեւ զճնշումն խառնութեան խնկոց. (Նար. կուս.։)

Ի ճնշմանէ արեան ներկեալ լինէին մարմինքն։ Ճնշումն սրտի։ Ի ճնշմանէ շնչերակացն ողբ. (Նչ. եզեկ.։)


Ճշգրտութիւն, ութեան

s.

truth;
exactitude, punctuality;
correctness, precision;
likeness, naturalness.

· Calfa

NBHL (7)

Վասն ճշգրտութեան կշռոց եւ չափոց. (Սիրաք. ՟Խ՟Բ. 4։)

Ճշգրտութիւն գործոյ, կամ վարուց, կամ պահպանութեան, կամ պատուիրանին, կամ բանից եւ իրաց. (Բրս. հց. ՟Ե. ՟Ի՟Ա. ՟Լ՟Դ։ Լմբ. սղ.։ Աթ. ՟Ը։)

Ճշգրտութեամբ ապաշխարել, կամ ասել. (Բրս. հց.։ Ճ. ՟Բ.։)

Նմանահան ճշգրտութեամբ. (Արծր. ՟Ե. 8։)

Յերեւելեացս ճշգրտութիւն ածեն զաներեւոյթս. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։)

Ո՛վ ճշգրտութեան մարգարէին, մանաւանդ եթէ հոգւոյն սրբոյ ամենադիտողի. (Մեկն. ղկ.։)

ἁκρίβεια diligentia, accuratio ἁσφάλεια certitudo γνησιότης genuitas. Ճշգրիտն գոլ. անվրէպ ստուգութիւն. հաւաստիք. անվրիպութիւն. զգուշութիւն. փոյթ պնդութեան. եւ Յար եւ նմանն գոլ.


Ճշդեմ, եցի

va.

to spare, to be saving, to economize, to be parsimonious, stingy;
to settle, to adjust;
cf. Ճշգրտեմ.

· Calfa

NBHL (12)

Որ սերմանէ ճշդելով, ճշդելով եւ հնձեսցէ. (՟Բ. Կոր. ՟Թ. 6։)

Որ ճշդէ զցորեան, հրապարականէծ լիցի. (Առակ. ՟Ժ՟Ա. 26։)

Ճշդէ զցորեանն շահավաճառութեամբ։ Ճշդեն առաւել քան զյայտնի ցորենավաճառ. (Համամ առակ.։)

Ոմանք զվաճառս ճշդեն, եւ կսկծեցուցանեն զսիրտս գնողացն. (Մանդ. ՟Ի՟Ա։)

Յաճախեն ստացուածք քո ի սփռելն քան ի ճշդելն. (Նար. ՟Լ՟Ա։)

Մի՛ խնայելով տացուք, եւ մի՛ ճշդելով. (Սարգ. յկ. ՟Զ։)

Զճշդելն եւ զճշմարտելն՝ զայն առաջնոյն թողաք. (՟Բ. Մակ. ՟Բ. 29։)

Խրատէ զմեզ յառակսնֆ զբնութեանս փորձ ճշդեալ. (Լմբ. պտրգ.։)

Իսկ (Լմբ. առ ոսկան.)

Ապա թէ ճշդէք ի վերայ մեր զտեսիլն սրբոյն սահակայ. իմա՛, ճգնիք ստուգել իսպառ, կամ խստիւ մեկնէք։

ՃՇԴԵԼ. διακριβόω accurate investigo, certifico. Ճիշդ գտանիլ ստուգել զիմն. ճշգրտել.

ներգործական բայ չէզոքական բայ φείδομαι parceo συνέχω contineo, retineo. Ճիշդ գտանիլ ի տալն. խնայել. անխայել. զնդալ. ռշդութեամբ եւ ժլատութեամբ վարիլ. պինդ պահել.


Ճշդով

cf. Ճշդիւ.

· Calfa

NBHL (10)

Կարգել զպատմութիւն ճշդիւ. (Խոր. ՟Ա. 2։)

Ո՛չ ասաց տասն, եւ ո՛չ քսան, այլ՝ երեսուն, որպէս եւ էր իսկ ճշդիւ. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)

Ճշդով գրեցին զերկիրն. յն. գնագրեցին, իբր գին արկին ընդ գրով. (՟Դ. Թագ. ՟Ի՟Գ. 35։)

Ճշդիւ հաւաքել զտասանորդն. կամ պահանջել. կամ նշանակել զժամանակն. կամ հասանել համարոյ ժամանակաց. կամ ճշդիւ լինիցին մրցութիւնք, կամ քննութիւնք, կամ համարք. (Գէ. ես.։ Խոսր.։ Սարգ.։ Եւս. քր.։ Եզնիկ.։ Մանդ.։)

ՃՇԴԻՒ ՃՇԴՈՎ. (ի բառէս Ճիշդ) ἁκρίβως, ἁκριβή, δι’ ἁκριβείας , γνήσιως accurate, exacte, diligenter, per rigorem, rigorose. Ճշդութեամբ. շդելով՝ ըստ կերպի անաչառ քննութեան. ճշգրտիւ եւ խստիւ. անվրէպ խուզարկութեամբ. մանրամասն տեսութեամբ. հաւաստեաւ. եւ Զգուշաւոր.

Ճշդիւ գիտելի է ի գործոց նոցա, եւ չ ի տեսլենէ կամ ի համբաւէ դատել. (Մխ. առակ.։)

Որ յանխտրութենէ առ ճշդիւ վարս աստուածգիտութեանն յօժարեալք։ Ոչ այժմ ճշդիւ շրջել (ի բանս) ձեռնարկեսցուք։ Ճշդիւ ըստ կամացն աստուծոյ առ ի գործն փոյթ. (Բրս. հց.։)

Ի ճշդով պահանջումն սատերն սակի. (Նար. ՟Խ՟Ե։)

Ողորմութիւնք ճշդով սերմանեալ՝ ոչ պայծառ վառմամբ առաջի. (Նար. ՟Հ՟Թ։)

ՃՇԴՈՎ. որպէս Ճշդելով, իբր խնայելով. φειδωμένως parce.


Ճոխճեմ, եալ

adj.

cf. Ճոխաճեմ ;
having a majestic gait, walk, bearing or deportment.

· Calfa


Ճոխսիրութիւն, ութեան

s.

love of power, ambition.

· Calfa

NBHL (2)

ՃՈԽՍԻՐՈՒԹԻՒՆ կամ ըստ տպ. ՃՈԽԱՍԻՐՈՒԹԻՒՆ. Սէր ճոխութեան. յն. սնափառութիւն.

Չա՛ր է ճոխութիւն, ճոխսիրութիւն, սէր պետութեան. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)


Ճողեմ, եցի

va.

to take off the hair, to depilate;
to arrange or play with the beard.

· Calfa

NBHL (9)

Զհերս քո ճողես։ Ճողեն զհերս գլխոյ իւրեանց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16։ Ճ. ՟Գ.։)

Մազ ի հերոյ ճողեմք. (Սահմ. ՟Ժ՟Ե։)

Ճողէր զմօրուսն։ Ճողեն զմորուսս իւրեանց. (Վրդն. պտմ.։ Պտմ. աղեքս.։)

Զհերսն եւ զմօրուսն ճողելով։ Ճողէին զհերս եւ զմուրուս։ Ճողէր զալիսն. (Հ=Յ. դեկտ. ՟Ե. Հ=Յ. դեկտ. ՟Ի՟Բ. եւ այլն։)

Հիւանդանայ, եւ հերքն եւ մուրուքն ճողին. ((ռմկ. թափին) Կաղանկտ.։)

Հերքն՝ որ ի չարչարողացն փետեցաւ, եւ ճողեցաւ. (Մխ. ապար.։)

Մերթ՝ Կթել. ժողովել. եւ Հեղուլ եւ այլն.

Ծնունդ այգւոյ ազոխ յանդի, եւ ճողեալ գինի յամանս. (Վրք. հց. ձ։)

τίλλω evello, divello, discerpo, vellico. Փետել զհերս, իբր ճիւղիւք մատանց կամ ճիւղ ճիւղ խլել, քաղել. մազերը քաշել, փրցնել.


Ճողոպրեմ, եցի

va.

to deliver, to take away, to save, to free, to disengage, to set at liberty.

· Calfa

NBHL (8)

Ճողելով ապրել. շորթել. կորզել. զերծուլ. քաղել. կապտել. ի բաց թափել. ազատել. չ. եւ կր. պրծանիլ. զերծանիլ. փրցընել, խալըսել.

Զինչս նորա ի բաց ճողոպրել։ Ճողոպրել զճաշակս ի ծամելեաց առիւծուն. (Ճ. ՟Բ.։ Մագ. լ։)

Ճողոպրէ եւ ոչինչ ի ցանկութենէ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Անսահմանութիւն աստուածային բնութեանն, որ նախ քան զունելն ճողոպրէ, եւ յառաջ քան զիմանալն ի բաց փախչի. (Լծ. ածաբ.։)

Մազապուր ճողոպրեալ յամուրն փախստեայ անկանէր. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 35. յն. փախչէր։)

Հազիւ ճողոպրեալ անձնապուրծ փախչէր. (Յհ. կթ.։)

Ճողոպրիլ ի տանջանաց, կամ ի թշնամեաց. (Ճ. ՟Ա.։ Ոսկ.։ Խոսր.։)

Ճողոպրեցայց ի քոց հարկեցուցանօղ բանից. (Խոր. ՟Գ. 65։)


Ճողոպրիմ, եցայ

vn.

to escape, to evade, to slip away, to get rid of, to disentangle;
cf. Մազապուր.

· Calfa


Ճողոպրումն, ման

s.

deliverance.

· Calfa

NBHL (2)

ԶԱնձին եւեթ ճողոպրումն փութալ հնարել. (Պիտ.։)

Զանսաղարթական ճողոպրումն, եւ կնտութիւն. (Մագ. ՟Լ՟Գ։)


Ճողորտիք

cf. Ճիք.

· Calfa

NBHL (2)

Ճողեալ մասունք անպիտանք, կամ շողոտ կենդանիք. ճղրտկած, բզըքտած, կամ շողիքի պէս բաներ.

Ճեճեկեալ ճիօրէն ճողորտեաց։ Բացանցութիւնք ճիոց եւ ճողորտեացն արտասորեալ. (Մագ. ՟Թ. լ։)


Ճողփիւն

cf. Ճղփիւն.

· Calfa

NBHL (3)

ՃՈՂՓԻՒՆ կամ ՃՈՂՓՈՒՄՆ. cf. ՃՂՓԻՒՆ, ՃՂՓՈՒՄՆ.

Զտանջողացն ասէ զճողփիւնն լսէաք. (Արծր. ՟Ա. 3։)

Ի ճողփմանէ ալեաց, կամ ջուրց. (Փիլ. յովն.։ Վրդն. ծն.։)


Ճողփումն, ման

s.

cf. Ճղփիւն.

· Calfa

NBHL (3)

ՃՈՂՓԻՒՆ կամ ՃՈՂՓՈՒՄՆ. cf. ՃՂՓԻՒՆ, ՃՂՓՈՒՄՆ.

Զտանջողացն ասէ զճողփիւնն լսէաք. (Արծր. ՟Ա. 3։)

Ի ճողփմանէ ալեաց, կամ ջուրց. (Փիլ. յովն.։ Վրդն. ծն.։)


Ճողքեմ, եցի

va.

to tear;
to haul, to drag or draw along.

· Calfa

NBHL (2)

ՃՈՂՔԵԼ. (լծ. Ճեղքել) Ձգձգելով պատառոտել, չարաչար ճողել եւ փետել. քաշքշել, ճղքրտել, փետտել.

Այնպէս ձգեցին եւ ճողքեցին ընդ ապառաժ տեղիսն քարշելով, զի ամենեւին խայծ ոչ մնաց ի մարմինս երանելեացն. (Եղիշ. ՟Ը։)


Ճոպճոպիմ

vn.

to get bruised.

· Calfa

NBHL (2)

ՃՈՊՃՈՊԻԼ. Իբր Կոճոպիլ, կամ ճնշիլ. ճմլիլ.

Ճա՛նճիկ ի ճոխ առիւծուց ծամելիս այլ մի՛ մտաներ, եթէ ոչ՝ ճմլիս ճոպճոպիս. (Մագ. ՟Ը։)


Ճորտ, ի

s.

boy, domestic, waiter.

· Calfa

NBHL (4)

Բառ ռմկ. Սպասաւոր. փոքրաւոր. պաշտօնեայ. արբանեակ.

Այն ճորտն ճոխ էր եւ ճապուկ. (Նար. տաղ սայլի.։)

Թուղթն խօսուն՝ լուսով ի լի (սուրբ կոյսն), գիրըն գրեցաւ յինք ձոյլ ոսկի (յիսուս), կենաց թղթին ճորտ ու գերի։ Ճերմակ ձի դաւեղ եւ գէր (գաւակաւ). աչեր սպիտակ փայլուն ունէր (ճրագ կանթեղին). ճորտն ըզպախուցըն կուքաշէր, խըրխընջալով ի վեր վազէր. (Շ. առակք.։)

Վասն արձակումն առնելոյ ճորտուն. եւ դարձւցանելոյ. արձակումն ընդձեռամբ անկելոցն յիշխանէն. (Մխ. դտ. յօրէնս թգ.։)


*Ճուճուլ

cf. Կայռին.

· Calfa


Կերպիկ

s.

mean, base, despicable shape or manner.

· Calfa

NBHL (2)

Նուաստ կերպարան, կամ ձեւ.

Նոցա տեսեալ զգձուձ կերպիկն. (Ճ. ՟Ա.։)


Կերտեմ, եցի

va.

to make, to fabricate, to construct, to build, to erect.

· Calfa

NBHL (2)

ԿԵՐՏԵՄ ԿԵՐՏՈՂ. պ. քէրտէն. Գործել. առնել. կազմել.

Կերտող բոլոր եղելոց. (Շար.։) cf. ՔԵՐԹՈՂ կամ cf. ՔԵՐԴՈՂ. որ է կերտող բանի. ποιητής poeta.


Կեցուցիչ, չի, չաց

adj. s.

giving life;
saviour, deliverer.

· Calfa

NBHL (6)

Արարիչ եւ կեցուցիչ։ Կեանք եւ կեցուցիչ. (Ագաթ.։ Յճխ.։)

Ի խնամակալութենէ կամաց կեցուցչիդ։ Կենդանի եւ կեցուցիչ կամաց։ Զաջդ կեցուցիչ. Ի մասանցդ քո կեցուցչաց. (Նար.։)

Կեանք ի կանաց յայտնեցաւ մեզ՝ կեցուցիչ եւ փրկիչ. (Շ. տաղ.։)

Մեծամեծ եւ կեցուցիչ բարութիւնք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)

Կեցուցիչն խոնարհութիւն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)

σωτήρ salvator, servator. Կեցուցանօղ. փրկիչ. փրկագործ. կենարար. ազատարար. փրկական.


Կթեղէն, ղինի, նաց

s.

milk-diet.

· Calfa

NBHL (3)

Կթեալ բերք կենդանեաց. կիթ, զոր օրինակ՝ ձու, կաթն, կոգի. հաւկիթ, հաւկթեղէն, կաթնեղէն, կարագ.

Քան զկթեղէն կերակուրս։ Ի կթեղէն կերակրոց եւ ի ձկանց ի բաց կամ. (Շ. թղթ.։)

Ոչ ի կթեղինաց ինչ, եւ ոչ ի ձկանց ճաշակեալ. (Ասող. ՟Գ. 17։)


Կթեղի

s.

production, produce.

· Calfa

NBHL (2)

իրք՝ որ կթին եւ քաղին. կութք եւ կիթք. բերք տնկոց եւ կենդանեաց.

Ոչ յաղագս կենդանի անասնոց, եւ ոչ յաղագս ստացուածոց եւ կամ կթեղեաց է բանս. (Փիլ. լին. ՟Դ. 172։)


Կթոտ

adj.

tottering;
staggering;
lingering, languishing, languid, feeble, weak.

· Calfa

NBHL (3)

Զձեռս լքեալս, եւ զծունկս կթոտս հաստատեցէք. (Եբր. ՟Ժ՟Բ. 12։)

Զօրացարուք ձեռք լքեալք, եւ ծունկք կթոտք. (եւս. Պտմ. ՟Ժ։)

παραλελυμμένος dissolutus. Իբր Գթոտ, որ ստէպ գթէ. գայթ. դիւրագլոր. տկար. թոյլ. լուծեալ. լքեալ. կթուցեալ. կթատեալ.


Կթոտիմ, եցայ

vn.

to totter, to languish, to grow weak;
կթոտէին բարձք նորա, he could hardly keep on his legs;
կթոտէին դողդոջուն ծունկք նորա, his trembling knees sank beneath him, or failed under him.

· Calfa


Կթոց, աց

s.

fruit-basket.

· Calfa

NBHL (4)

Աման՝ յոր ժողովեն զկութս այգեաց. կողով կթելոյ զխաղաղ եւ զպտուղս. (Վստկ.։)

Լի ողկուզօք էր կթոց երկրագործին. (Վանակ. յոբ.։)

Պարունակ, (որպէս) կթոցն զընդունելութիւն պտղոյն. (Երզն. քեր.։)

Որպէս ի կթոցէ թափէին սեաւքն զմեղս կնոջն ի տումարէն. (Վրք. հց. ՟Դ։)