there;
beyond, on the other side;
yonder;
ի քաղաք —, to the city;
— քան, beyond, further than, on the other side of, over;
— քան զծով, beyond the sea.
· Calfa
Թողէ՛ք անդր զառաջին յանցանսն ձեր։ Անդր ի բա՛ց թողէք զխաւարային խորհուրդս մոլորելոցն։ Թո՛ղ անդր ի բաց զքրիստոնէութիւնն. (Եղիշ.։)
retrogression;
reverberation, repercussion;
reflection;
rebound.
· Calfa
Փութացարուք անդրադարձութեամբ ( ի խաւարէ մեղաց) լինել որդիս լուսոյ եւ տուընջեան. (Անան. ի պետր.։)
to cause to disappear, to hide.
· Calfa
Զաստեղս ոչ աներեւութացուցանէ խաւար, այլ յայտնապէս ի գիշերի երեւին. (Փիլ. ել.։)
without iron, without chains.
· Calfa
Յաներկաթ բանտն արգելեալ ( ի խաւարի). (Իմ. ԺԷ. 15։)
roguery, knavery;
malignity, ill turn, wicked action.
· Calfa
Մտաց լոյս՝ իմաստութիւն է. վասն զի եւ հակառակ՝ խաւար ոգւոց՝ անզգամութիւն է. (Փիլ. բագն.։)
insensible, inanimate, dull, stupid;
besotted, infatuated, stupefied.
· Calfa
Անզգայ յարձակմամբ յաւարի առնուլ փութային. (Եղիշ. ՟Բ։)
insensibly, imperceptibly;
stupidly;
cf. Անզգայաբար.
· Calfa
Անզգայ յարձակմամբ յաւարի առնուլ փութային. (Եղիշ. ՟Բ։)
inconsiderable, imperceptible.
· Calfa
Յերկնի անճառ, եւ յերկրի անզնին։ Անզնին զօրութեանդ։ Ի խաւար անզնին ծածկեալ իմանի։ Անզնին արտաքնոց. (Նար.։)
interminable, infinite, perpetual.
· Calfa
ἁνήνυτος. infinitus. Ոյր չիք զրաւ. անաւարտ. անեզր. անվախճան. անվճար. անսպառ. անբաւ. նիհայէթսիզ. թիւքէնմէզ.
incapable, unqualified, insufficient.
· Calfa
Արեգակն անընդունակ ասի լինել խաւարի. (Սահմ. ՟Ժ։)
incomprehensible;
insensible.
· Calfa
Բերի ընդ աշխարհական զբաղմանցս խաւար՝ անիմաց ի լուսոյն Աստուծոյ. (Լմբ. ժղ.։)
infinite, interminable.
· Calfa
ἅπειρος. infinitus. Անաւարտ. անվախճան. անբաւ. անեզրական.
want of preparation;
unfurnished state.
· Calfa
Զնախնի խաւարն գեղատխուր անպատրաստութեանն ի լոյս փոխեցեր. (Նար. գանձ հոգ.։)
intermedium, space, interval, interstice;
partition, boundary.
· Calfa
Անջրպետ ուրեմն էր խաւարն (ի ժամ խաչելութեան). (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)
fall, tumble;
overthrow, ruin, subversion;
degradation;
cadence;
վերստին —, second fall;
relapse.
· Calfa
ՅԱՆԿՈՒՄՆ, կամ ՅԱՆԳՈՒՄՆ, յանգման. որպէս ի յանգումն, ցկատարած, ի վախճանի. յաւարտ.
Յանգումն բերեալ՝ տեսանէ զամենայն ի բարիս աւարտեալ. (Մագ. Ե։)
imperceptible, incomprehensible, inconceivable;
unripe.
· Calfa
Անհաս արհեստ (նաւարկութեան). (Պիտ.։)
not fordable;
unfathomable, immense.
· Calfa
Չարն է դատարկ եւ անկարգ եւ անհուն, խաւարչտին, եւ անգոյ։ Սեռականագոյնք եւ յատկագոյնքն ներ թուումն իմն են, այլ ո՛չ յանհնին. իսկ անհատքն՝ անհունք. (Պորփ.։)
voluntary, with good will;
free;
— կամօք, willingly.
· Calfa
Յանձնակամ մարդկանն գնալոյ ծնաւ զպառակտումն։ Ազատեսջիք ի ծառայութենէ անձնակամ գործոցն խաւարի. (Ագաթ.։)
imprudently, inconsiderately, without riflection.
· Calfa
Անխորհրդաբար դարձեալ յաւարն՝ թուլացան ի հետոց նոցա. (Ղեւոնդ.։)
unbuilt, unfurnished, unprepared, not ready;
unbound.
· Calfa
Աներեւոյթն եւ անկազմն ծածկեալ ունէր որպէս խաւար զերկիր. (Յճխ. ՟Է։)
seamless;
not sewed;
incapable, unable, weak, feeble, impotent;
impossible;
— է, it is impossible.
· Calfa
Ո՛վ դու անկար խորան խորհրդոյ՝ տաղաւարին հօրն հաւատոյ. (Գանձ.։)
sincerity, candour;
loyalty, fidelity;
honour, truth.
· Calfa
Յորս չիք ինչ նշմարանք եւ կամ գիւտք խաւարի, այլ ամենեւին անկեղծութիւն. (Նար. ՟Հ՟Ա։)
without a point;
without pause, eternal.
· Calfa
Որոյ չիք կէտ աւարտման կամ սահման. անեզր. անվախճան. եւ անսկիզբն. անժամանակ. կամ անչափ. անբաւելի. վերջ չունեցօղ, յաւիտենական. նիհայեթսիզ. էպէտի.
"angle;
corner, nook;
— ճանապարհի, turning of the road;
բութ —, obtus-angled, obtus-angular;
սուր — acute-angled;
— հատանել, cf. Ական հատանել."
· Calfa
ԱՆԿԻՒՆ գրի եւ ԱՆԳԻՒՆ.(լծ. լտ. անկուլուս. յն. ղօնի՛ա, ղօ՛նիօս. պ. խիւնկ, փիւնճ. ռմկ. գունջ). քէօշէ. պուճագ. զավիյէ. γωνία. angulus. Տեղի՝ յոր յանգին անձկութեամբ երկոքին կողմանք շինուածոց. եւ ըստ երկրաչափից՝ խոտորնակ բերումն կամ անկումն երկուց գծից ի մի կէտ աւարտման։ Լայնաբար՝ կողմն ինչ առանձին. գոգ. խորշ. ծայր. ծագ. յամենայն լեզուս պէսպէս առմամբ.
not brilliant, gloomy.
· Calfa
Անճաճանչ խաւար. (Ոսկ. հռ.։ Դիոն. երկն.։ Շ. հրեշտ.։)
Եւ անճաճանչ խաւարային, իբրեւ ըզտուն գոլով մըթին. (Յիսուս որդի.։)
without share or portion, that does not participate;
bereft, destitute;
— լինել, to be destitute, to be bereft;
— առնել, to deprive.
· Calfa
Անմասն յամենուստ բարեկարգութեանց։ Ի ժամ վարձուն անմասն ելանեմ։ Միայն դու անմասն ստութեան խաւարի. (Նար. ՟Կ՟Ա. ՟Հ՟Ա. ՟Հ՟Թ։)
dark, obscure.
· Calfa
Խաւարարգել ի տուէ, եւ անլոյս ի գիշերի. (Եղիշ. ՟Ը։)
Յայնլոյս խաւար. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
unmixed, simple, pure.
· Calfa
Անխառն տրտմութեան խնդութիւն։ Լոյս անխառն խաւարի։ Որ անխառն է ի չարութենէ եւ ի չարէ, կատարեալ բարիք են։ Անխառն ի տրտմութենէ յաւիտենական ստացեալ ունին խնդութիւն. (Փիլ.։)
adj. adv. without compassion;
indiscreetly, prodigally, profusely.
· Calfa
Անխնայ խաւար. յն. խաւար անտեսութեան (կամ կուրութեան). (Կոչ. ՟Դ։)
malevolent, evil-minded.
· Calfa
Կապարճք անբարեսէր իշխանին խաւարի. (Բենիկ.։)
shut, closed, covered.
· Calfa
Աննշոյլ անբաց (յն. մի բառ) խաւարաւն պատեցան. (Իմաստ. ԺԹ. 16։)
incurability.
· Calfa
Մի՛ գուցէ եռացեալ խաղաւարտիւք՝ ի ներքս ածիցես զանբժշկութիւն. (Ածաբ. յայտն.։)
animated, alive, rational;
personal;
hypostatical.
· Calfa
Խաւարն չէ անձնաւոր ... այլ յետ լուսոյն մեկնելոյ շուք անկեալ եւ ստուերացեալ. (Կիւրղ. ծն.։)
to inform, to advertise, to announce;
to influence, to inspire, to dictate;
to work upon, move or affect;
to suggest, to insinuate.
· Calfa
Հաւատամ ազդել քոյ կարողութեանդ առ յարութիւն եւ բժշկութիւն։ Զի՞նչ ազդեսցէ փոքր խաւար՝ աւուրդ Աստուծոյ. (Նար. ՟Ժ՟Է. ՟Հ՟Դ։)
Ոչինչ կարաց ազդել նոցա։ Նետք հրեղէնք սատանայի՝ խաւարելոցն ազդեն։ Բան մեր թերեւս ուժգնագոյնս ազդեաց առ ձեզ. (Եղիշ.։ Խոսր.։ Ոսկ. յհ.։)
s. pl. cf. Ալուց.
· Calfa
Ձգէ զտկարութիւն հոգւոյ իմոյ յալս խաւարի եւ ի մահ մշտնջենական. (Սարկ. աղ.։)
to carry, to fetch, to bring;
to strike;
— ընդ իւր, to conduct;
— ի ներքս, — ի մէջ, to introduce;
— ի վերայ or — թափել, to infer;
— ի or վերածել, to reduce;
— ընդ քարշ, to drag along;
— զբոցով, to pass through flame, to enflame, to burn;
— զմտաւ, to consider, to think, to reflect;
— զբռամբ, to seize, to lay hold of;
— զձու, to lay eggs;
առանց ընդ բանս ինչ ածելոյ, without making any objection, readily;
— զհերս, to raze;
— զիրեւ՝ յինքն, to seduce, to entice.
· Calfa
Ածել յաւարի կամ ի գերութեան. եւ այլն։
involuntarily;
by force, with regret, reluctantly;
եթէ կամաւ, եթէ ակամայ, willing or unwilling.
· Calfa
Յետ ակամայ կամաւ նաւարկութեանն Նոյի։ Ակամայ կամօք մուծանէին։ Ակամայ կամօք ի մարտ պատրաստեցան. (Յհ. կթ.։)
involuntary;
forced, constrained.
· Calfa
Յետ ակամայ կամաւ նաւարկութեանն Նոյի։ Ակամայ կամօք մուծանէին։ Ակամայ կամօք ի մարտ պատրաստեցան. (Յհ. կթ.։)
sole of the foot;
յակճիռս կալ, յաթիռս եւ յակճիռս կալ, to listen, to look at with admiration, attention, to be all eyes, all ears, in suspens, enchanted.
· Calfa
Յակճիռս կալով, եւ զականջս ուղղեալ շականջանէր։ Ամենայն բազմութիւն հրապարակին յակճիռս կալով։ Յորժամ ծնծղայքն եւ տաւիղքն բարբառեսցին, առաւել եւս յաթիռս եւ յակճիռս կան ընկճեալք։ Խաւար պատեալ էր, եւ նոքա յակճիւռս կային, զի մի՛ այլ որոգայթ ընդ խաւարն հասցէ ի վերայ ինքեանց։ Նստուցանել իբր ի սեղանի՝ յակճիռս ետ կալ ամենեցուն, թէ կերակրելոց է զնոսա. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ Խոր. ՟Գ. 65։ Վեցօր. ՟Դ։ Լմբ. իմ.։ Երզն. մտթ.։)
prisoned;
— առնել, to imprison, cf. Զնդանեմ, cf. Բանդեմ, cf. Կալանեմ.
· Calfa
Առնէր զնա խաւարամուտ իբրեւ զբանդարգել. (Արշ.։)
to distribute, to share, to part, to divide, to dispense, to assess;
to disseminate.
· Calfa
Առանց նախանձու բաշխեցից։ Բաշխեաց պարգեւս։ Զաւար նորա բաշխեսցէ։ Եւ զերկուս ձկունսն բաշխեաց ամենեցուն, եւ այլն։
adj. s. barbarous, savage;
barbarian, cruel.
· Calfa
Մեկնազէն բարբարոս գնդից խաւարասիրաց։ Ի խժականաց բարբարոս ազգաց։ Զհրէայն եւ զխուժն, զհնդիկն եւ զբարբարոսն։ Անարի բարբարոսս քան զտիկինն հարաւային. (Նար.։)
friend;
familiar, dear;
մտերիմ՝ անկեղծ՝ ճշմարիտ՝ անձնանուէր՝ սիրելի սուտ —, intimate, sincere, true, devoted, dear, false friend.
· Calfa
Զյոպոպ եւ զշիղջ գիշերոյ համարիմ բարեկամ գոլ զնոսա, եւ խնդալ ի խաւարի. (Մէկն. Ղեւտ.։)