free, that has freewill, independent.
· Calfa
Մարդն անձնիշխան է, եւ թագաւոր կամաց իւրոց. (Կիւրղ. ղկ.։)
Անձնիշխան եղեւ մարդն առնել զբարի։ Թոյլ ետ անձնիշխանին ընդ անձնիշխանին ոգորել. (Եզնիկ.։)
Զի մի՛ երեւեսցի անձնիշխանացս ակամայ օգնեալ. (Լմբ. սղ.։)
Ո՞չ մեծ թագաւորդ անձնիշխան է ինքն. (՟Ա. Եզր. ՟Դ. 28.) յն. իշխանութեամբն իւրով։
Յաղագս անձնիշխան գործոյ. յն. ինքնագործութեան. (Դիոն. թղթ. ՟Է։)
Հրամանաւ եւ կոչմամբ, եւ մի՛ անձնիշխան կամօք յառաջ եկեսցեն ի հաղորդութիւնն. (Լմբ. պտրգ.։)
իբր անձնիշխանութիւն. անձնիշխան կամք.
αὑτεξούσιος. liber, sui juris, suae potestatis. Ինքնիշխան. տէր կամաց իւրոց. բանական. ազատ ի բնէ. եւ անձնիշխանական, կամաւոր.
freewill, choice, free agency, independence.
· Calfa
Ոչ կամէր, թէ որպէս զանասունս ի հարկէ վարիցին. եւ ապա անձնիշխանութիւնն այնուհետեւ չլինէր անձնիշխանութիւն. (Եզնիկ.։)
Ոչ հարկաւոր կեանս ունիմք, եւ ո՛չ վասն նախախնամեցելոցն անձնիշխանութեան՝ այստուածայինն լոյս նախախնամականին լուսափայլութեան բլշանայ. (Դիոն. երկն. ՟Թ։)
Կայ ի նոսա բարուցն անձնիշխանութիւն՝ յայն կոյս խոտորել, յոր իւրաքանչիւր ոք կամի. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
Կամաց անձնիշխանութեանն հրամայէ զառաքինութիւնն, ոչ հարկաւ մղեալ յուղղութիւն. (Պրպմ. ձ։)
ԶԱստուած անձնիշխանութեամբ պաշտէին. յն. սեպհական ընտրութեամբ, կամ յօժարութեամբ. (Սեբեր. ՟Է։)
Ո՛չ ի բռնադատութենէ, այլ կամօք եւ անձնիշխանութեամբ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)
Զիս յիմ անձնիշխանութեանս՝ ոչ կարէ մոլորեցուցանել. (Լմբ. սղ.։)
Ոչինչ գործէին անձնիշխանութեամբ։ Ոչ անձնիշխանութեամբ ներգործէր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 18։)
Կարգեցաւ մատակարար, եւ ոչ անձնիշխանութեամբ տիրօղ. (Լմբ. տնտես.։)
Վասն զի առաքեալ եմ, եւ յԱստուծոյ առաքեալ, զիա՞րդ իշխեմ անձնիշխանութեամբ գործել ինչ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա։)
Եթէ ամաց քսանից է, կորոյս զանձնիշխանութիւն իւր. (Մխ. դտ.։)
Ինքնազօրութեամբ եւ անձնիշխանութեամբ զայն գործէր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16.) իմա՛, որպէս ռմկ. հեղինակութեամբ. αὑθεντία. auctoritas.
Զոր կամի՝ առնէ անձնիշխանաբար յարարածս իւր. (Շ. թղթ.։)
Յաստուածայինսն բարութիւնս անձնիշխանաբար հպեալք. (Շ. հրեշտ.։)
Զամնեայն օրէնսն անձնիշխանաբար փոփոխել ջանայք (ասես)։ Ասացեր, անձնիշխանաբար զթլփատութիւնն մեզ ի մկրտութիւն փոխել, զայս ո՛չ մեք, այլ նոյն ինքն տէրն ի մկրտութիւն փոխել. զայս ոչ մեք, այլ նոյն ինքն տէրն փոխեաց. (Ղեւոնդ.։)
ԱՆՁՆԻՇԽԱՆԱԿԱՆՆ. իբր անձնիշխանութիւն. ազատութիւն. τὸ αὑτεξούσιον. libertas.
Անձնիշխան, եւ սեպհական անձնիշխանի կամ անձնիշխանութեան.
Դժնեայ կցորդս այս անձնիշխանական. (Նար. լ։)
Ծառայեն անձնիշխանականին. (Շ. ամենայն չար.։)
Ի բա՛ց բարձ ի մէնջ զանձնիշխանականն, եւ ոչ պատկեր եղիցուք (Աստուծոյ). (Դիոն. ածայ. ՟Դ։)
Այլ ոք անձնիշխանակաւն առ այս խորհուրդ թերահաւատէ. (Լմբ. առակ.։)
Ոչ բառնայ զանձնիշխանականն, որոց տուեալ է զնա բանիւն հանդերձ. (Տօնակ.։)
will, determination, intention, design;
wish, desire;
humour, fantasy, whim, caprice;
ի կամաց, կամօք եւ ախորժիւք, voluntarily, willingly;
կամօք, on purpose, designedly;
ըստ կամի, ըստ կամս, at will, ad libitum, arbitrarily, at pleasure;
at discretion;
յոչ կամաց, unwillingly, in spite of oneself, against one's will, reluctantly, grudgingly;
յօժար —, readiness, inclination, willingness;
յեղյեղուկ —, caprice, fickleness;
ինքնիշխան, բացարձակ —, absolute will, arbitrariness, despotism;
անձնիշխան —, free-will;
անձնահաճ —, humour, whim, caprice, fancy;
ըստ կամս անձին գնալ, to indulge one's fancy or caprice;
փոխել զկամս, to change one's mind;
անձնատուր լինել ի կամս ուրուք, to submit to the guideness of;
to comply with all the whims of;
ի կամս ուրուք դնել զիմն, to depend on another's will;
եթէ Տէառն — իցեն, if God wills, God willing;
Տէռն — լիցին, God's will be done;
եթէ — իցեն քո, if you wish or like;
ըստ հաճոյից կամց քոց, at your will or pleasure;
as well as you could wish;
— էին ինձ, I wished to, I wanted to;
— են ինձ ասել, I would say, I mean;
— եղեն նմա, it pleased him to, he liked to;
— էին նորա, he desired or wished;
հակառակ կամաց նորա, against his will;
որ ինչ ի կամս մեր, as much as we can.
· Calfa
θέλημα, θέλησις voluntas εὑδοκία placitum, beneplacitum αἴρεσις electio, propositum διάθεσις dispositio, adfectus. սանս. քամա. իսկ պրս. քեամ, է Կամք, եւ քիմք. Բանական յօժարութիւն. կարողութիւն անձնիշխան եւ ազատ ընտրութեան. հաճութիւն. հաւանութիւն. հակումն. ախորժ սրտի. հաճոյք. խնդիրք. կամեցողութիւն, եւ կամեցեալն. կամք, եւ ուզածը. եբր.
Ըմբռնեալք յախտին՝ յանձնիշխան կամին. (Գանձ.։)
to cast, to throw, to shoot;
to put away, to reject;
to reduce to, to bring to;
to sow, to scatter, to spread;
to pour out, to shed;
to mix;
ի մէջ — զանձն, to intermeddle, to intrude, to enter;
— ի մէջ ի ներքս, to thrust in, to introduce, to mix;
— ի միտս, to insinuate;
— զանձն ընդ, ի ներքոյ, to undergo;
— զիւրեւ, զանձամբ, to endorse, to put on one's back;
to put on, to dress one's self;
— աղիւս, to make brieks;
— զկալ, to winnow corn;
— ողորմութիւն, to pity;
ընդ յեսան, ընդ սրոց —, to whet, to sharpen;
— ընդ սղոցաւ, to saw;
— ջուր, to pour water;
գութս —, to pity;
խունկ —, to cense, to perfume with incense;
ի խնդիր —, to seek, to trouble one's self to find;
ձայն —, to cry, to scream, to shriek;
վարձս, սակ —, to bargain, to make an agreement, to contract;
վիճակ —, to cast or draw lots;
ի կիր, ի վար, ի գործ —, to use, to employ, to make use of;
ձեռն —, to undertake;
— ընդ տարակուսանօք, to make doubtful, to doubt;
— ի մոռացօնս, to forget;
— զանձն ի վատնգ, to place one's self in danger;
— ի յուսահատութիւն, to reduce to despair.
· Calfa
Ի յանձնիշխան մերոց կամաց արկաւ ի բնուիւնս. (Շ. ամենայն չար.։)
rebellious, disobedient, refractory, contumacious, factious, seditious;
—ք, conspirators;
ժողով, միաբանութիւն —աց, conspiracy.
· Calfa
(Կիրքն) ո՛չ են ապստամբք ի կամացն հնազանդութենէ, այլ ծառայեն անձնիշխանականին. (Շ. ամենայն չար.։)
peculiar, singular, special;
insulated;
solitary, lonely, obscure;
specific;
— յատկութիւն, speciality;
particularly, especially, expressly;
singularly, specifically, narrowly;
apart, in reserve, secretly, aside, separately, solitarily.
· Calfa
Չարն յանձնիշխան կամաց մտեալ՝ կործանի իւրաքանչիւր ոք առանձին. (Աաթ։)
voluntary, with good will;
free;
— կամօք, willingly.
· Calfa
Որ անձին կամօք վարի. անձնիշխան.
unbegotten, unborn;
barren, steril.
· Calfa
Աստուած մի է, անծին, միայն անձնիշխան. (Կոչ. ՟Դ։)
free, independent;
freed, affranchised, redeemed, quit, ransomed;
large, vast;
noble;
— Մասիս, the great Ararat;
— առնել cf. Ազատեմ;
— կացուցանել;
to dispense, to exempt;
cf. Ազատաբար.
· Calfa
ἑλεύθερος, liber, εὑγενής, nobilis, generosus. Նոյն եւ պրսկ. տճկ. ազատ, էզատ, ազատէ։ Անկախ զայլմէ, որպէս որ չէ ընդ այլով իբրեւ ծառայ. տէր անձին. անձնիշխան.
liberty;
liberality;
generosity;
nobleness.
· Calfa
Ազատ կամք, անձնիշխանութիւն. ինքնայօժարութիւն.
to free or rid oneself, to shake off, to break away;
to be ennobled or exalted.
· Calfa
liberty, freedom;
exemption;
privilege;
emancipation, deliverance, enfranchisement;
nobleness;
generosity;
frankness.
· Calfa
Ունէր Ադամ ազատութիւն եւ անձնիշխանական կամս. (Ագաթ.։)
goodness, probity;
benignity, mildness, clemency;
proceeds, produce.
· Calfa
Կարգեաց ստանալ զբարութիւն, եւ ոչ զգեղեցկութիւն. զի գեղեցկութեանն տուիչ ինքն է, եւ բարութեամբն զանձնիշխանութիւնն արար բարութեան. (Եզնիկ.։)
s. pl. manners, custom, disposition, inclination, conduct, manner of acting;
բոյս բարուց, nature, character, natural, disposition, inclination;
— քաղցունք, good manners, morals;
անբիծ, անարատ —, pure morals;
խրոխտ —, proud character;
խանգարել՝ եղծանել զբարս, to corrupt the morals;
ամոքել զբարս, to soften the morals;
յիւրոց բարուցն, ի կամաց բարուցն, կամաւոր բարուք, բարուք, յօժարութեան, willingly, spontaneously.
· Calfa
Եւ προαίρεσις praeelectio, arbitrium Յօժարութիւն կամաւոր. անձնիշխան կամք. կամակար ընտրութիւն. մտադիւրութիւն.
Շնչաւորաց անասնոց ետ բարս եւ ուշ առ ի պէտս. որոց ուշն զբարս շարժէ առ ի ներգործութիւն, եւ բարուց նոցա վարդապետ զմիտս մարդկան։ Յանձնիշխան կամաց այլեւ այլ բարք ծնանին, եւ ի բարուցն գործք։ Անուանքն զընտրութիւնն տայցեն՝ զգրոյն ի միմեանց որոշումն, եւ գիրն զբարս (այսինքն զհանգամանս) անուանն կարդասցէ. եւ այլն։ (Եւ ի Նար.)
distance, interval, great extent, breadth.
· Calfa
Առաւելութիւն ընդարձակութեան, անպարագիր բացարձակութիւն։ Անպարունակ բացարձակութիւն։ Զիշխանականին (անձնիշխանութեան) զամենասփիռ բացարձակութիւն. (Նար.։)
cf. Բլշակնիմ.
· Calfa
Ո՛չ վասն նախախնամեցելոցն անձնիշխանութեան աստուածայինն լոյս նախախնամականին լուսափայլութեան բլչանայ. (Դիոն. երկն.։)
violence, force, constraint, assault, persecution, extortion;
violation, rape.
· Calfa
Ոչ յակամայ կամս, եւ ո՛չ ի հարկէ եւ կամ ի բռնադատութենէ, այլ կամօք եւ անձնիշխանութեամբ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
dissension, resistance;
vexation, regret, displeasure.
· Calfa
Զդժպհութիւն եւ զյայրատութիւն անձնիշխան կամաց։ Վասն պոռնկութեան՝ դժպհութիւք, եւ երդմնահարութիւնք. (Յճխ. ՟Դ. ՟Ը։)
autocrat, monarch, emperor;
self-depending, independent, absolute, free;
— կամք, free will.
· Calfa
Զոր ասէ՝ ինքնաշարժ, փոխանակ անձնիշխան եւ ինքնակալ ասելոյ է իմանալի։ Ի հարկէ գալն մեզ յառաքինութիւն՝ ոչ ինքնակալս ցուցանէ զմեզ ըստ իւքեանց. (Մաքս. ի դիոն.։)
autocracy, monarchy, empire.
· Calfa
անձնիշխան գոլով մարդիկ՝ ի մէջ երկուց զօրութեանց արգելեալ կամք. եթէ խորհուրդացուցանեմք զինքնակալութիւն կամացս ի յաջակողմն, պատրաստական ձեռնտւ ըստ այնմ գործոց գտանեմք զաստուած. (Շ. ՟բ. յհ. ՟Ժ՟Ա։)
voluntary, spontaneous, willing;
wilful, self-willed;
capricious;
voluntarily, willingly, spontaneously;
— կրօնք, superstition;
— անձնիշխանութիւն, free will
· Calfa
self-moving, automatic;
presumptuous;
forward.
· Calfa
եւ առաւել զբանական կենդանւոյ, եւ զիմացական բնութեանց. որք ունին զհոգի անձնիշխան եւ անմահ.
Զոր ասէս ինքնաշարժ, փոխանակ անձնիշխան եւ ինքնակալ ասելոյ է իմանալի։ Ինքնաշարժ գոլով, այսինքն անձնիշխանք եղեալք. (Մաքս. ի դիոն.։)
one's own master, absolute, independent;
— եմք գործոց մերոց, we are masters of our own actions.
· Calfa
Տէր անձին իւրոյ. անձնիշխան. ազատ կամօք.
Իբրեւ զազատս եւ զինքնատետրս անձնիշխանութեամբ վարիլ յառաքինութիւնս. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Զ։)
instrument, machine, tool;
organ;
utensil, furniture.
· Calfa
(Արարածն առանց անձնիշխանութեան) իբրեւ գործի մի էր արարչին. (Եզնիկ.։)
being one's own master, free will, liberty, independence;
absolute or supreme dominion.
· Calfa
sovoreign, imperial;
seigneurial, of or belonging to a baron;
magisterial;
absolute;
lordly;
noble;
ruling, in power, in authority;
—ն տունջեան, — գիշերոյ, the sun;
the moon, the stars.
· Calfa
sovereignty, principality, lordship;
authority, faculty;
empire, dynasty, sway, rule, dominion, domination;
abselute power;
dignity;
right, privilege;
government, command, power, jurisdiction;
free will, liberty;
licence, exclusive permission;
place, post;
diocese;
—ք, principalities (tho third order in the celestial hierarchy);
հոգեւոր՝ ժամանակաւոր, spiritual and temporal power;
առաւելազանց —, too much authority;
յ— հասանել, to rise to dignities;
to get into office, or power;
տալ ումեք զամենայն —, to empower, to give carte-blanche, or full powers to;
լինել ընդ իշխանութեամբ ուրուք, to be in the power of some one, or dependent on some one;
այս ի վեր քան գիմս է —, that is beyond my power, that surpasses my capacity.
· Calfa
ԻՇԽԱՆՈՒԹԻՒՆ. Ազատութիւն. որպէս անձնիշխանութիւն, եւ որպէս ի բնէ բերումն անխափան.
to dye, to colour, to tinge;
— ի կարմիր, to give a red dye to, to dye red.
· Calfa
Ո՛վ ազատութիւն անձնիշխան, որ ներկանէ զանձինս ի պէսպէս գոյնս՝ յոր եւ կամի. եթէ կամի, ի տգեղութիւն, թ եթէ կամի, ի սպիտակս. (Եփր. վկ. արեւ.։)
to do mischief, to work evil, to injure;
to frame plots or conspiracies, to conspire.
· Calfa
to contain, to enclose, to conserve;
to continue, to last.
· Calfa
Որպէս եւ անձնիշխանս՝ աստուած շարունակէ եւ պահպանէ զնոսա. (Մաքս. ի դիոն.։)
flowing out, outpouring, effusion, discharge;
leakage.
· Calfa
Սանձեսցէ զանձնիշխան կամացն հոսումն. (Յճխ. ՟Դ։)
to be emancipated, set free;
to be of age, to do without help.
· Calfa
Որք ձերբազատեցան, լինին այնուհետեւ անձնիշխանք. (Մխ. դտ.։)
obstinate, stubborn, self-willed, wilful, headstrong, sullen, restive;
tenacious.
· Calfa
Յոյժ առաւել քան զարարածոց բնութիւն յամառ է մարդկան անձնիշխանութիւն. (Ոսկ. ես.։)
cf. Յամառ.
· Calfa
Յոյժ առաւել քան զարարածոց բնութիւն յամառկո՛տ է մարդկան անձնիշխանութիւն. (Գէ. ես.։)
cf. Յամառ.
· Calfa
Յոյժ առաւել քան զարարածոց բնութիւն յամառկո՛տ է մարդկան անձնիշխանութիւն. (Գէ. ես.։)
to exercise, to train, to discipline.
· Calfa
Զմարմինս եւ զոգիս աստուած առնէ, եւ զանձնիշխանութիւն եւ զառաքինութիւն մարդիկ նահատակեցուցանեն. (Ոսկ. ես.։)
foreknowing, prescient;
instructed beforehand;
forewarned.
· Calfa
Ոչ բառնայ զանձնիշխան կամսն, թէպէտեւ յառաջագէտ է. (Յճխ. ՟Ժ՟Ը։)
to respect, to honour, to reverence, to venerate, to treat with distinction, to compliment, to pay respect to.
· Calfa
Աստուած անձնիշխան կամօք մեծարեաց զմարդիկ որպէս զհրեշտակս։ Թագաւոր զկացոյց զմարդն, եւ մեծարեաց. (Յճխ. ՟Դ։)
perpetually in motion.
· Calfa
Մշտաշարժ իշխանութիւն. այսինքն անձնիշխանութիւն. (Ոսկիփոր.։)
to be servant or slave, to serve.
· Calfa
Մարդոյ առեալ զանձնիշխանութիւն, ու՛մ կամի՝ ծառայանայ։ Զերկիր եւ զայլսն ամենայն համակերտս ծառայացեալս հրամանաց արարչին. (Եզնիկ.։)
to loosen, to relax, to slacken, to unbend, to untie;
to enfeeble, to enervate, to effeminate, to debilitate;
to let, to permit;
— զաղեղն, to unstring the bow;
— ի խնամոց, to neglect, to abandon;
առանց Աստուծոյ —նելոյ, without God's permission.
· Calfa
Մտանելոյ ի մարդ չունի իշխանութիւն առանց Աստուծոյ թուլացուցանելոյ։ Թէ չէր Քրիստոսի թուլացուցեալ, ոչ իշխէր մտանել ի նա, այլ վասն յանդիմանելոյ զանձնիշխանութիւն երկոցուն՝ թուլացոյց. (Եզնիկ.։)
impatient, intolerant;
pusillanimous;
short-witted, silly, simple, foolish, ignorant, dull, stupid, stolid.
· Calfa
Կարճամտացն եւ հակառակասիրացն թուի ի բաց բառնալ զանձնիշխանական կամս։ Այսոքիկ կարճամտացն ո՛չ ըստ կանխի բանիցն իմացեալ լինին։ Մի՛ արդեօք կարճամիտք զուգակշիռ եւ հաւասարապէս զհայրութեան եւ աստուածութեան իմասցին զասացուածն ի մէջ մեր եւ քրիստոսի. (Նանայ.։)
to lean, to incline, to be prone to, to feel inclined or disposed for, to lean to the side of, to have an inclination to.
· Calfa
Մի եւ նոյն անձնիշխանութիւն առաջնորդականիս յերկուս կողմանս հակամիտեսցի. (Յհ. իմ. երեւ.։)
contradiction;
antilogy, antiphrasis.
· Calfa
Հակառակաբանութիւն զանձնիշխանութիւն եւ զանհնազանդութիւն ցուցանէ։ Հակառակաբանութիւն յարուցանէ զամենայն չարիս. (Բրս. հց.։)
whole, entire, total, complete;
all, entirely;
together, all together, together with;
even, yet, still;
—, —իւ, totally, completely, wholly, thoroughly;
— եւ այնպէս, even though, even if, however, nevertheless;
— եւ այնպէս ոչ յագեցա՞ր, what, and you are not yet satiated?
— ասել, ասացեալ, in short, in a word.
· Calfa
Թէպէտեւ դու ոչ ասես, համայն ես ասացից։ Բայց համայն զի պաշարեցեր զիս։ Համայն դու պատասխանի տո՛ւր ինձ։ Զի թէպէտ սակս անձնիշխանականն յօժարութեանն թշնամիք են, համայն (լս. սակայն) ըստ բնութեան իմ գործածն են. (Աթ. ՟Ը. ստէպ. եւ հմբ։ եւ վրք. անտ։ Նոյնպէս Մաքս. եկեղ. ստէպ։)
cause, author;
occasion, matter;
principle, origin;
reason, subject, motive;
fault, offence, misdeed, crime;
pretext, excuse, subterfuge;
—աւ, ի —ս, on account of, for the sake of, for, because of, out of regard for;
under pretence of;
ի —ս քո, for your sake, for you;
— տալ, to give occasion to;
—ս առնուլ, to take as a pretext, to pretend, to allege;
— լինել, to be the cause or author of;
to dissemble;
—ս ի մէջ ածել, to allege, plead, urge or adduce reasons;
բառնալ զ—ս, to take away the motive or grounds;
պատճառել —ս մեղաց, to seek excuses for sins;
առանց իրաւա ցի —ի, without a real motive, causelessly, groundlessly, unreasonably.
· Calfa
Գեղեցկութեանն տուիչ ինքն է, եւ բարութեանն զանձնիշխանութիւնն արար պատճառ. (Եզնիկ.։)
voluntary, willing, free, spontaneous;
-, — մտօք voluntarily, spontaneously, freely;
willingly, at one's will or pleasure, of one's own accord or free will.
· Calfa
ἐκούσιος spontaneus, volontarius Ինքնակամ. յօժարակամ. անձնիշխան. ազատ եւ մտադիւր. ըստ կամի բերեալ տիրաբար. կամաւոր. ինքնահաճ. կամակոր.
Ի ԿԱՄԱԿԱՐՈՒՑ մ. (ի Կամակարք բառէն) Ինքնակամութեամբ. անձնիշխանութեամբ. ի բուն կամաց. յանձնէ.