cf. Պարտաւորեցուցանեմ.
· Calfa
Արդարացուսցէն զարդարն, եւ պարտաւորեսցէն զամպարիշտն։ Ի բանից քոց արդարասցիս, եւ ի բանից քոց պարտաւորեսցիս։ Տեսեալ Յուդայի՝ որ մատնեաց զնա, թէ պարտաւորեցաւ (յիսուս ի դատաստան)։ Պարտաւորեցար բանիւք բերանոյ քոյ. (Օր. ՟Ի՟Է. 1։ Մտթ. ՟Ժ՟Բ. 37։ ՟Ի՟Է. 3։ Յոբ. ՟Ժ՟Է. 5։)
whirring, flapping the wings, flying about, hovering, soaring.
· Calfa
Սաւառնաթեւեալ հասնէին (զուարթունք)։ Սաւառնաթեւեալ սլացեալ քոյին կառաւարացն։ Հրանիւթեայ սեռիցն անըմբնելի ահիւ սաւառնաթեւալք։ Վեցթեւեան սերովբէք, որք սաւառնաթեւեալք աղաղակեն անլռելի ձայնիւ. (Ճ. ՟Ժ.։ Գանձ.։ Անան. եկեղ.։ Մաշտ.։)
to dress up, to trim or trick out, to bedizen, to bedeck, to embellish, to ornament;
to paint, to plaster.
· Calfa
Ճախարակեայս սեթեւեթեալ բանիւք։ Զսեթեւեթեալ եւ զպաճուճեալ բանս զարդսն ի բաց արասցես. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
necessaries, the necessary, the needful;
need, want, necessity, indigence;
exigence, necessity;
use, employ, business;
concise narration;
— or — մարմնոյ, needs, jobs, going to stool;
ի պէտս, for use or service;
for;
յի՞նչ պէտս, for what use or purpose ? why ?
— կենաց;
the necessities of life;
— են, — է, ի պէտս է, it must, it is necessary;
չեն —, it must not, it is not necessary;
յոչինչ պէտս, in vain, uselessly;
յանձին ունել, to have care, to be concerned, to reck;
պէտս ունել, to want, to need, to be or to stand in want of;
ի պէտս գալ, to be useful or serviceable;
պէտս առնել, պիտօք վարիլ, to use, to make use for, to avail oneself of;
պէտս ունել զիմեքէ, to devote or apply oneself to;
զպէտս հոգւոյն հատուցանել or վճարել տեառն, to breathe one's last, to die;
պէտս ունիմ or — են ինձ երթալ, I must go;
նստիլ ի պէտս, վճարել զպէտս մարմնոյն, to go to stool, to evacuate the bowels.
· Calfa
Ո՞ր պետք էին պահելոյ մարմնաւորապէս՝ որք բանիւք էին սրբեալ. (Առ որս. ՟Է։)
to soil, to contaminate, to stain, to spot;
to profane, to pollute, to abuse;
to abhor, to detest, to execrate;
— զկոյս, to violate, to dishonour.
· Calfa
Անարգեաց ... եւ պղծեաց զնոսա բանիւք հպարտութեամբ. (՟Ա. Մակ. ՟Է. 34։)
copper, made of copper;
—ձիք, copper utensils, cauldron, copper kettle.
· Calfa
χάλκειος, χάλκεος, -κοῦς aeneus, aereus, aheneus, -nus. Պղնձանիւթ, որ ինչ է կազմեալ ի պղնձոյ. պղնծէ.
the twenty seventh letter of the alphabet & the twenty first of the consonants;
nine hundred, nine hundredth;
It is sometimes confounded with the letters չ & ճ, as : խնջոյք — խնճոյք, ջղջիկան — չղջիկան.
· Calfa
Ջէն, Ջանիւ ասէ հասցես շնորհաց, մի՛ ծոյլ կենար եւ դեդերած։ Ջնջել ասէ զհոդիդ ջըրովք, յախտից մեղաց ջերմ արտասուօք. (Շ. այբուբ.։)
diligence, care, study, work;
զուր —, labour lost, labour in vain;
— դնել, տանել, յանձին ունել cf. Ջանամ.
· Calfa
Այս ջան է առ առաջի իմ, մինչեւ մտից ի սրբութիւն աստուծոյ։ Ամենայն բան ջանիւ։ Վասն բազմացն հաճութեան ջան յանձն առաք։ Եւ անդ լինէր ոչ սակաւ ջան եւ վտանգ խռովութեան քաղաքին։ Յիշէր եղբարք, զվաստակն մեր եւ զջան.եւ այլն։
Մի առանց ջանի (կամ ջանից) կայցեն։ Ի հրէիցն ջանէ եղեւ մահ նորա ... Բազում ջանիւք օգնէին նմա. (Իգն.։ Բրս. մկրտ.։)
Ջանոյ, ջանու, ջանիւ. ջանով ։ (Պիտ.)
cf. Սայրասուր.
· Calfa
Իբրեւ զանիւս նորս սղոցաձեւ կամնասայլից. իսկ այլքն սրաբերանս ասեն. (Ոսկ. ես.)
disheartened, dismayed, struck with consternation.
· Calfa
Զռամիկսն ամենայն ահեղ բանիւք սպառնացեալ սրտաթափ առնէր։ Զբազումս առնէր սրտաթափ եւ ահակոտոր։ Բօթաբերն սրտաթափ զքեզ առնէ. (Եղիշ. ՟Գ։ Կեչառ. աղեքս.։ Մաշկ.։)
to put on an apron, to gird oneself with a cloth;
to put on, or to wear a dressing-gown;
քուրձս —, to clothe oneself in sack-cloth or hair-cloth.
· Calfa
Ի բաց դնելով զհանդերձն՝ ըսփածանիւր ղենջեակ. (Գանձ.։)
plane-tree, platane;
white poplar.
· Calfa
Թողլով արու զաւակ զանուշաւանն, որ սօս անուանիւր (հին տպ. սօսանուէր). քանզի ձօնեալ էր ըստ պաշտամանց ի սօսիսն արամենակայ՝ որ յարմաւիր. (Խոր. Ա. 11։)
adj. fig. stately, lofty, haughty, proud;
clear (colour);
— երիվար, high-mettled, prancing, fiery or spirited horse.
· Calfa
Թողլով արու զաւակ զանուշաւանն, որ սօս անուանիւր (հին տպ. սօսանուէր). քանզի ձօնեալ էր ըստ պաշտամանց ի սօսիսն արամենակայ՝ որ յարմաւիր. (Խոր. Ա. 11։)
offered to plane-trees.
· Calfa
Թողլով իւր որդի զանուշաւանն սօսանուէր. (Յհ. կթ. (զի թերեւս այնպէս ընթեռնոյր ի Խոր. Ա. 11. ուր այլ օրինակք հասարակօրէն ունին ի խորագրի եւ յընթացս. Որ սօս անուանիւր։))
to run swiftly, impetuously;
to leap, to bound, to spring or dart forward, to clear at a single bound;
to overstep, to surpass, to transgress, to trespass;
— սրտի, to flutter, to throb, to palpitate;
— զոմամբ, to revolt against;
to despise;
ի բաց —, to pass away, to fly away;
յօրէնսն —, to inveigh against the law;
վազեալ անցանել, to overpass, to cross, to leap over, to outleap;
յազատութեանն փառս, to lift up the horns against, to rebel, to rise in rebellion;
to get proud, to become presumptuous.
· Calfa
Միով բանիւ զբազում սքանչելեօքն վազեն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 2։)
end, term;
end, scope, object;
issue, event, end, result;
accomplishment, finishing, conclusion, close;
end, extremity;
end, demise, decease, death, exit;
ցմեծ —, long time, a long while;
—, ի —ի, in fine, finally, at last, at length, after all, in the last place;
ց-, to the end;
ի — ամին, at the year's end;
ի —ի աւուրց, in the future;
ի — աւուրցս այսոցիկ, in these latter times;
— բանիս, in a word;
the pith of my argument;
— եհաս նմա, he died;
ընկալաւ զարժանահասն —, he died as he merited;
ի — կենաց իւրոց, in his last days, towards the close of his life;
մերձ ի — լինել, to be at one's final agony;
— առնուլ, to draw to a close or end, to cease, to end, to expire;
— առնել, to make an end of, to put an end or term to, to come to a conclusion, to decide, to end;
առնել զոք ի —, to send to perdition, to put to death;
— դնել, to bring to a close, to conclude, to terminate, to finish, to end.
· Calfa
Բազում անգամ առ վախճանիւն սկիզբնն ի մոռացումն անկեալ դարձեալ լիցի. (Եփր. աւետար.։)
to relate, to tell, to recount, to recite, to narrate.
· Calfa
Զոր եւ յոյնք վիպեն հաւաստեաւ։ Որք վիպեն հաւաստեաւ։ Որպէս վիպէ մեծ քարտուղարն ագաթանգեղոս։ Որչափ հնար էր տկար բնութեան մարդկան յաղագս աստուծոյ վիպել բանիւք. (Եւս. քր. ՟Ա։ Յհ. կթ.։ Ի գիրս խոսր.։)
sympathy, compassion, commiseration, condolence.
· Calfa
Գծուծ բանիւք զսիրտս թագաւորի ի վշտակցութիւն իւրեանց խոնարհեցուցանեն. (Կլիմաք.։)
cf. Վստահանամ.
· Calfa
Զաճումն յառաջադիմութեան, զոր ոչ ի տեսչութենէ մարդոյ վստահեալ յանձինս ունէին, այլ օգնութեամբ վերին խնամակալութենա։ Դու՝ որ սոսկ մարդ ես, հրամանաւ եւ բանիւ վստահես (տպ. վստահիս) առաւել քան զհրեշտակն գործել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 36։)
cf. Վտանգեցուցանեմ.
· Calfa
Վտանգեաց զնա բանիւք զգիշերն ողջոյն. (Դտ. ՟Ժ՟Զ. 16։)
Սկսաւ զնոսա վտանգել բանիւ, թէ արժան էր ձեզ եւ այլն. (Մամիկ.։)
to make use of defensive weapons;
— զոք, to slay with a weapon.
· Calfa
Անդուստ իսկ (ի պարսպէ) քաջացեալ վրիժակեն աներկիւղ զ՝ի վերայ յարուցեալսն անիւրաւութեամբ. (Պիտ.։)
to give oneself trouble, to have much trouble, to toil, to be fatigued, worn out with fatigue, to drudge, to work hard.
· Calfa
Արկեալ զանձն ի ջան՝ պէսպէս հնարիւք տաժանիւր։ Մի՛ տաժանիր սնոտի երկամբք։ Զօրքն ամենայն վայրագնաց ջլաձիգ խզմամբ տաժանեալ։ Զոտս տաժանեալս լուացեր։ Զծանրաբեռնեալս եւ զտաժանեալս մեղօք. (Խոր. ՟Գ. 43։ Երզն. մտթ.։ Յհ. կթ.։ Շար.։ Ժմ.։)
to strengthen, to fix, to make firm, to establish, to consolidate;
*to learn, to study.
· Calfa
Զերկիր ի վերայ ոչնչի սերտէ։ Սերտէ զնոսա բարւոք եւ պինդ կայիւք։ նմանիւն զնմանն սերտեալ։ Սրբոցն սերտել զսրբութիւնսն ըստ աստուածայնոյն աւանդութեան. (եւ այլն. Դիոն.։)
to be strengthened by, consolidated, to gather strength from.
· Calfa
Զերկիր ի վերայ ոչնչի սերտէ։ Սերտէ զնոսա բարւոք եւ պինդ կայիւք։ նմանիւն զնմանն սերտեալ։ Սրբոցն սերտել զսրբութիւնսն ըստ աստուածայնոյն աւանդութեան. (եւ այլն. Դիոն.։)
beginning, start, debut, first appearance or performance;
prelude.
· Calfa
Վախճանիւ եւ սկսմամբ պարունակին. (Սարկ. հանգ.։)
saw-like, saw-shaped, dentellated, toothed.
· Calfa
Արարի զքեզ իբրեւ զանիւս նորս սղոցաձեւ կամնասայլից. (Ես. ՟Խ՟Ա. 15 ։)
ի կալ՝ կամնասայլից անիւքն սղոցաձեւք զցորեանն չկտրեն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 11։)
cf. Ընդունայնաբանութիւն.
· Calfa
Այլոց եւս վնասէին սնաբանութեամբք։ Որք սնաբանութեամբ բանիւք խոտորին ի կարգադրութեանց։ Զամենայն չարիս հատանէ զմտածութեանց մերոց, եւ զսնաբանութեանց. (Ոսկ. գղ.։ Ճ. ՟Գ.։ Շ. յկ. ՟Ծ՟Բ։)
threat, menace;
insult, bravado.
· Calfa
Էր զոր բանիւք սպառնալեօք, եւ էր զոր կապանօք եւ տանջանօք վախճանէր։ Սպառնալիք մահուանն անցին զնոքօք. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Ը։)
to threaten, to menace, to utter threats against;
կործանումն —, to threaten with ruin.
· Calfa
ներգործական բայ չէզոքական բայ ἁπειλέω, διαπειλέω minor, minitor, comminor. Ահ արկանել բանիւ. (որպէս թէ սպառեմ զքեզ՝ ասել) խստաբանել. ազդ առնել զպատուհաս, որ եւ ՊԱՏՈՒՀԱՍԵԼ ասի. երդմամբ չափ յուշ առնել զպատիժ. սաստել. որոտալ. խրոխտալ.
leg-armour, greaves.
· Calfa
Զոտսն վառիցէ զրահիւք եւ սռնապանիւք. (Նիւս. կուս.։)
· Calfa
Զի՞նչ ձեւ զմայլական պարառաբար կաքաւողացն խնջիւնս եւ սռնջանս, եւ ոտիւք թափառումն։ Եւ այլ ուրեմն խնձորս սռնչանս անդամաբեկ խաղուցն հայելի գեղմն։ Իբրեւ զտղայ խաղալիկ ի խնձորս սռընչանս վազիւք տատանէի զնա բազում բանիւք. (Մագ. ՟Ծ՟Դ. ՟Կ՟Թ. եւ Մագ. յիշ. ոտ. մանուչ։)
falsely, mendaciously.
· Calfa
ψευδῶς false, falso, mendaciter. Ստութեամբ. սո՛ւտ. պատիր բանիւք. ոչ ըստ ճշմարտութեան.
suppositious, false, feigned, fictitious, artificial, invented, fabulous, imaginary, chimerical, romantic, story-telling.
· Calfa
Ստութեամբ, յօդեալ. մտացածին. կցկցեալ սուտ բանիւք. (յն. պէսպէս)
fiction, feint, dissimulation, falsity.
· Calfa
Ստայօդութեան ոմանց զանազան ձեւով խաբկանաց բանիւք ունկն դնել՝ շամբուշ մտացէ. (Սարկ. հանգ.։ 3)
created;
invented, factitious, forged;
plastic.
· Calfa
Պատկերաց եւ դրօշելոց ստեղծական եւ նկարագրական արարչութիւն։ Ըստ ստեղծական իմն զարմանագործութեան նկարել բանիւ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
speed, haste, alacrity, diligence;
frequent, instant;
frequently, often, instantly;
— —, quickly, hastily;
very often, continually, incessantly;
ստիպաւ or —պով, in haste, in a hurry, quick, fast, with great speed or alacrity;
eagerly, hotly;
— կալ, to persevere in, to be assiduous, steadfast in, constant in, to apply or addict oneself to, cf. Հանապազորդեմ
· Calfa
ՍՏԷՊ. մ. πυκνά, πυκνότερον frequenter, frequentius φιλοτίμως studio honoris, sollicite, enixe, certatim. Յաճախակի. եւ Ստիպով. փութով. ճեպով. ջանիւ. պնդագոյնս.
living upon the earth.
· Calfa
Փառաբանիչս ընդ վերնական զուարթնոցն զստորաբնակ հողանիւթն հաստատեցեր. (Մաշտ.։)
subaltern, inferior, subject, subordinate, serving;
sublunary, terrestrial.
· Calfa
Ի ստորակային զանազանութիւն գտանեմք։ իւրաքանչիւր ուրուք որակութեան տեսիլ բանիւ ի ստորակայէն մեկնեալ որոշի. (Նիւս. կազմ.։)
to specify, to express;
to ascribe, to attribute.
· Calfa
Ուր ստորոգողն արիստոտէլ (այսինքն ճառօղն զտասն ստորոգութեանց), տասն բանիւ գրողն էի. (Շ. վիպ.։)
predicament, class;
category, kind.
· Calfa
Որպէս Ստորասութիւն, ստորասացութիւն. ճառ. ասացուած, վէպք, արձակ կամ ոտանաւոր բանիւ.
scattered about, dispersed, sporadical.
· Calfa
Ի վայրավատին անդամոց՝ որ աստ անդ դնիցին։ Ցիր եւ վայրավատին կայ ամենայն։ Զոմանս՝ կիսամահս ի միջոցին վայրավատինս կացուցանէր։ Կապեսցուք զնա ընդ անիւն, եւ արձակեսցուք վերուստ ի վայր, եւ այսպէս վայրավատին արասցուք զմարմինս նորա. (Վեցօր. ՟Գ։ Սեբեր. ՟Գ։ Պիտ.։ Ճ. ՟Գ.։)
convent, monastery, cloister, friary;
lodging, dwelling, home, habitation, abode;
house, mansion;
hotel;
inn, hostelry;
cabin, hut;
— կուսանաց, nunnery, convent;
վանս ունել, to stay, to lodge, to take up one's lodgings, to dwell, to stop;
փակել ի վանս, to cloister, to shut up in a convent.
· Calfa
Լնոյր զերկիրն ծոփաց վանիւք. (Բուզ. ՟Ե. 27։)
to light up, to set fire to, to fire;
to fire, to inflame, to enliven, to inspirit, to vivify, to cheer, to raise the spirits of, to urge on, to excite, to rouse;
to arm, to equip, to fit out;
to put on, to attire, to dress, to bedeck;
վառեալ բորբոքել, to inflame, to heat, to electrify, to fill with enthusiasm, to enrapture, to fire;
— զդրօշս, to hoist the colours.
· Calfa
Վառեցէ՛ք ի ձէնջ արս՝ ճակատել առաջի տեառն ի վերայ մադիամու։ Զմի մի ի նոցանէ առաւել վառէր մխիթարութեան բանիւք՝ քան զինուքն։ Առցէ սպառազինութիւն զնախանձ իւր, եւ վառեսցէ զարարածս առ ի խնդրելոյ զվրէժս ի թշնամեաց։ Վառեցարուք անցէ՛ք առաջի եղբարց ձերոց։ Անցցեն վառեալք եւ կազմեալք առաջի տեառն ի պատերազմ։ Անցցէ ձեր ամենայն վառեալ ընդ յորդանան։ Վառեալք զինու։ Արքն վառեալք։ Վառեսցարու՛ք պատրաստեցարու՛ք։ Քրիստոսի չարչարիլն մարմնով վասն մեր, եւ դուք ի նոյն միտս վառեցարու՛ք.եւ այլն։
evil counsel, malignity, iniquity.
· Calfa
Չարամոգականն թովէր բանիւք՝ իւր վատախորհրդութեան առնել հաղորդս. (Պիտ.։)