extraordinary wit, great sagacity, acumen, genius.
Եթէ աղէքսանդրոս իւրով վսեմախոհութեամբ պատերազմօղ քաջ է, երթիցէ միայնակ, եւ տացէ պատերազմ. (Պտմ. աղեքս.։)
cf. Վսեմ.
Եւ հիւանդութիւն՝ վսեմական գոլով բնութեան (գլխոյ՝) իրաւապէս սրբազան կոչի. (անդ։)
cf. Վսեր.
ՎՍԵՐ ՎՍԵՐԱԿԱՆ ՎՍԵՐԱՄԻՏ ՎՍԵՐԱՅԻՆ. Վէս եւ վատթար. վատշուէր. յանդուգն. յահուր. լիրբ դիմախօս. ամբարտաւան. հէգ. թշուառական. չար.
Կարդա՛ զանուն վաղավախճան վսերիս, որպէս եւ բարբառն բղխեալ ի բերանոյդ առ տալիթայն։ Զբերանն կափուցեալ ի վերայ վսերիս։ Լուա՛ զանթուելի վէր վերամբարձեալ վսերիս։ Ի քանի՞ վարմից վսերական վիրագին կորզեցեր զիս կեցուցիչ։ Զգահավիժեալս ի բարձանց զհրասուզեալ վիրագս վսերականս։ Զանձն վսերամիտ հիքոյս։ Շնորհեա՛ զմաքրութիւն վսերամիտ հիքոյս։ Զվսերամիտ անձն իմ զստահակեալ եւ զապստամբ։ Փրկեա՛ զիս ի վսերամիտ գոռոզէն։ Ընթադրեա՛ ի վսերամիտս զծագումն ողորմութեանդ անբաւ։ Թաքուցի ի վսերային միտս իմ։ Վհատեալ վսերային վերամբարձեալ ծովս անտարացոյց՝ զանորդիս չարեաց։ Զբերան հնացեալ վսերային վիրագին. (Բենիկ.։)
cf. Վսեր.
ՎՍԵՐ ՎՍԵՐԱԿԱՆ ՎՍԵՐԱՄԻՏ ՎՍԵՐԱՅԻՆ. Վէս եւ վատթար. վատշուէր. յանդուգն. յահուր. լիրբ դիմախօս. ամբարտաւան. հէգ. թշուառական. չար.
Կարդա՛ զանուն վաղավախճան վսերիս, որպէս եւ բարբառն բղխեալ ի բերանոյդ առ տալիթայն։ Զբերանն կափուցեալ ի վերայ վսերիս։ Լուա՛ զանթուելի վէր վերամբարձեալ վսերիս։ Ի քանի՞ վարմից վսերական վիրագին կորզեցեր զիս կեցուցիչ։ Զգահավիժեալս ի բարձանց զհրասուզեալ վիրագս վսերականս։ Զանձն վսերամիտ հիքոյս։ Շնորհեա՛ զմաքրութիւն վսերամիտ հիքոյս։ Զվսերամիտ անձն իմ զստահակեալ եւ զապստամբ։ Փրկեա՛ զիս ի վսերամիտ գոռոզէն։ Ընթադրեա՛ ի վսերամիտս զծագումն ողորմութեանդ անբաւ։ Թաքուցի ի վսերային միտս իմ։ Վհատեալ վսերային վերամբարձեալ ծովս անտարացոյց՝ զանորդիս չարեաց։ Զբերան հնացեալ վսերային վիրագին. (Բենիկ.։)
cf. Վսեր.
ՎՍԵՐ ՎՍԵՐԱԿԱՆ ՎՍԵՐԱՄԻՏ ՎՍԵՐԱՅԻՆ. Վէս եւ վատթար. վատշուէր. յանդուգն. յահուր. լիրբ դիմախօս. ամբարտաւան. հէգ. թշուառական. չար.
Կարդա՛ զանուն վաղավախճան վսերիս, որպէս եւ բարբառն բղխեալ ի բերանոյդ առ տալիթայն։ Զբերանն կափուցեալ ի վերայ վսերիս։ Լուա՛ զանթուելի վէր վերամբարձեալ վսերիս։ Ի քանի՞ վարմից վսերական վիրագին կորզեցեր զիս կեցուցիչ։ Զգահավիժեալս ի բարձանց զհրասուզեալ վիրագս վսերականս։ Զանձն վսերամիտ հիքոյս։ Շնորհեա՛ զմաքրութիւն վսերամիտ հիքոյս։ Զվսերամիտ անձն իմ զստահակեալ եւ զապստամբ։ Փրկեա՛ զիս ի վսերամիտ գոռոզէն։ Ընթադրեա՛ ի վսերամիտս զծագումն ողորմութեանդ անբաւ։ Թաքուցի ի վսերային միտս իմ։ Վհատեալ վսերային վերամբարձեալ ծովս անտարացոյց՝ զանորդիս չարեաց։ Զբերան հնացեալ վսերային վիրագին. (Բենիկ.։)
to be assured, to trust to, to confide in, to rely on, to have confidence in, to put one's trust in, to place confidence in, to rely or reckon on;
to hope;
to trust with, to confide to, to commit to, to put into the hands of, to deposit;
չ-, to distrust, to mistrust, to suspect, to be mistrustful;
յինքն or յանձն —, to rely on oneself, to presume, to have a great conceit of oneself, to assume too much.
πείθομαι, πιθέω, θαρρέω fido, confido, fretus sum, audeo, praesumo, spero. Վստահ լինել՝ յանձն կամ յայլս. ապահովանել, ապաւինիլ. իշխել. հաւատալ. հաւանիլ. յենուլ. յուսալ. քաջալերիլ. յանդգնիլ.
Ի ժողովուրդն հանդարտացեալ եւ վստահացեալ յուսով։ Վստահացեալ լիցիս, զի կայ քո յոյս. (Դտ. ՟Ժ՟Ը. 27։ Յոբ. ՟Ժ՟Ա. 18։)
ՎՍՏԱՀԱՆԱԼ. ն. πείθω credo եւ καταγινώσκω sentio. Հաւատալ եւ յանձնել ումեք զիմն. աւանդել վստահութեամբ. ապսպարել. հաւատալ, ձեռքը տալ, յանձնել.
trust, confidence, reliance on, assurance, security, conviction;
expectation, hope;
consignment, deposit;
վստահութեամբ, cf. Վստահաբար.
Տարաժամ յանդգնութիւնդ քո, եւ ի քրիստոսն քո վստահութիւնդ. (Ճ. ՟Բ.։)
ՎՍՏԱՀՈՒԹԻՒՆ. Վստահանալն ումեք զիմն. աւանդումն իշխանութեան.
brook, rivulet, stream, small river or current of water;
— արտասուաց, արեան, flood, stream;
— ս արտասուաց իջուցանել, to shed a flood or torrent of tears;
բազում —ս արեան հեղուլ, to cause immense bloodshed;
cf. Զեղումն.
Ի ջուրս, ի ծովս, եւ ի վտակս։ Վտակք ջրոց, եւ աղբիւրք անդնդոց։ Ի վտակն՝ որ իջանէր ի լեռնէ անտի։ Յերկիր վտակաց ջուրց։ Վտակք ջուրց իջին յաչաց իմոց։ Արարից զերկիրն ծարաւուտ ի վտակս.եւ այլն։
streaming.
Հեղլով իբրեւ զջուր վտակահոս արեանն (գէորգեայ). (Տաղ կոստանդեայ.։)
brooks, rivulets;
— վայրք, places interspersed with rivers or brooks.
Աղբիւր քաղցրաճաշակ՝ կարկաչահոս վըտականին (կամ ի վըտակին)։ Զաղբիւր անդ ի վիմին՝ զերկոտասան վըտականին. (Մագ. ոտ.։)
perilous, dangerous, hazardous;
in danger, exposed in jeopardy;
sad, fatal, disastrous;
— ժամանակ, critical moment;
— վայրկեան, crisis.
Ի վերայ այսքանեաց գերութեանց ամենաթշուառ վտանգաւոր իս։ Վտանգաւոր եւ ամենակիրն անդամօք. (Նար. ՟Ի՟Ե. ՟Ձ՟Բ։)
cf. Վտանգեցուցանեմ.
Վտանգեմ զքեզ ի սաղմոսելն ... Եղբայր իմ վտանգէ զիս՝ ասա եւ անդր շրջելով։ Հոգք սոցին վտանգեն զիս յոյժ. (Վրք. հց. ՟Դ. ՟Զ։)
chasing, driving out, expulsive;
— լինել, to be driven out, banished, exiled.
Վտարեալ. վտարանդի. տարագրեալ.
Զյոքնաբեղուն կերակուրսն վտարական զօրութեամբն յիւրաքանչիւր անդամս առաքել։ Քարշողական զօրութեամբն խնդրէ, սոնյպէս եւ վտարական զօրութիւնն առաքէ. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)
to revolt, to rebel, to rise up against, to mutiny.
ἁθετέω praevaricor, sperno, rejicio. Վտարանդիլ՝ որպէս օտարանալ ինքնագլխութեամբ. ապստամբիլ. նշկահել. ... (դրի ի Հին բռ. եւ՝ Դրանջել՝ ապստամբել)։
Նշկահեալ արհամարհեաց. վտարանջեալ (կամ վտարանդեալ) յիւրոց նախագլխոցն. (Խոր. ՟Գ. 19։)
to dislodge, to remove, to expel, to drive away, to send off, to banish, to exile;
to usurp, to seize, to assume wrongfully.
ἁπάγω abduco ἑκκρίνω depello ἑλαύνω impello. (արմատն է՝ ի տար. օտար) Նոյն ընդ Վտարանդել. տարագրել, օտարացուցանել. ի բաց վարել. վարել. տանել. մերժել. քշել.
expulsion, banishment;
wandering.
Վտարիլն. վտարանդումն.
under waistcoat, shift, shirt;
petticoat.
ὐποδύτης subucula, tunica. եւ παρωμίς humerale. (լծ. թ. տիւվաճ, եւ տիւվագ ). Ներքնակ. ներքին հանդերձ ընդ վերարկուաւ եւ ընդ վակասիւ. պարեգօտ. պատմուճան. եւ Ո՛ր եւ է զգեստ. եւս եւ Ուսանոց, վակաս.
այլ անդ (՟Լ՟Թ. 2։)
stadium;
իբրեւ —աւ, as it were a bow-shot.
Ի բացեայ իբրեւ վտաւանաւ։ Անտի անդր վտաւանք իբրեւ նձ։ Իբրեւ քսան վտաւանաւ։ Որչափ քան զերկուս վտաւանս. (Իբրեւ վեց հարիւր վտաւանաւ. Ծն. ՟Ի՟Ա. 16։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 9. 10. 16. 29։)
cf. Վտտիմ.
Թէպէտեւ բիւր անգամ վտտիցէ զպատիւ քոյոյ մարդասիրութեանդ. (Ոսկ. ես.։)
Ոչ վտտիցեն նոքա զձեզ. (անդ։)
to make lean or thin, to emaciate, to weaken.
Թէպէտեւ բիւր անգամ վտտիցէ զպատիւ քոյոյ մարդասիրութեանդ. (Ոսկ. ես.։)
Ոչ վտտիցեն նոքա զձեզ. (անդ։)
fault, defect;
want, privation, deprivation;
defective, wanting, failing in, deprived of;
ոչ — ի ճշմարտութենէ, likely, probable;
— ելանել, գտանիլ, to want, to fail, to miss, to be deprived of;
to be rendered useless, inefficacious, to be deluded, annulled.
ՎՐԷՊ. գ. ἁνάνευσις nutatio πλάνη error. եւ այլն. Խոտորումն. սխալումն. դանդաչումն. դեդեւանք.
to make use of defensive weapons;
— զոք, to slay with a weapon.
Իսկ յասել անդ զհուղկահարաց.
error, mistake;
failing, fault, perversity;
unforeseen event, accident, casualty, hazard, chance;
wanting, failing, wrong, mistaken, false, erroneous, perverse;
—աւ, by mistake, erroneously;
accidentally, casually, by chance;
— տպագրութեան, erratum;
— ժամանակագրական, anachronism;
— գտանիլ, to wander, to go astray, to deviate.
Առ ի յանդիմանութիւն վրիպակաց, եւ առ բարս անհաւատից։ Իշխանութիւն ամենայն սխա՛լ է եւ վրիպակ, բազումս ունելով զգարնանամուտ սպասեակսն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին.։)
cf. Վրիպեցուցանեմ;
cf. Վրիպիմ.
Վրիպեսցին զթողութիւն ի լուսոյ անտի յանդգնութեան. (Պիտառ.։)
Վրիպեաց ի սուրբ պսակէն։ Վրիպեցին ի սուրբ մահուանէն։ Ի հանդերձեալ հանգստենէն վրիպեցին. (Եղիշ. ՟Է. ՟Ը. եւ Եղիշ. խաչել.։)
cf. Վրիպանք.
Ոչ է այն հիւանդութիւն ի մահ, այլ՝ աւետիք. ո՛չ է հիւանդութիւն, այլ՝ վրիպութիւն (զերծումն, կամ դէպք խորհրդաւոր). (Ճ. ՟Գ.։)
cf. Վրիպանք.
Ոչ է այն հիւանդութիւն ի մահ, այլ՝ աւետիք. ո՛չ է հիւանդութիւն, այլ՝ վրիպութիւն (զերծումն, կամ դէպք խորհրդաւոր). (Ճ. ՟Գ.։)
cf. Վրնջումն.
neighing;
concupiscible;
concupiscence.
Ի վեր աստ փոփոխիցի ողջախոհութեամբ ցանկականդ եւ վրնջողական. (Ածաբ. պասք. ՟Բ։)
the thirty first letter of the alphabet, and the twenty fifth of the consonants;
four thousand, four thousandth.
cf. Բաղաձայն տառ՝ անուանեալ Տիւն (կամ տի-ուն), ի կարգէ անձայնից՝ իբր նուրբ կամ լերկ քան զլծորդ իւր, որ է դ. որ եւ մեղմի երբեմն որպէս տ. վասն որոյ անխտիր գրի՝ բանտ, բանդ. արգանդ. արգանտ. ընտել, ընդել. դոփել, տոփել. որպէս եւ դրամն է տրամ։
anxiety, anguish, restlessness, embarrassment, perplexity, agitation, alarm, trouble;
crisis;
haste, precipitation;
—աւ, in haste, hastily, with all possible speed, in a hurry, hurriedly, precipitately;
anxiously, with anxiety;
— մտաց, grief, anxiety, mental torture, constraint, heaviness of heart, oppression;
— մահու, pangs or agony of death, death-struggle;
արկանել, մատնել ի —ս անհնարինս, to embarrass extremely, to place in a strait, in a scrape, embarrassment or perplexity;
արկանել զանձն ի —, to embarrass oneself;
կալ ի —ի, to be in trouble, anxiety or embarrassment;
հասանել ի յետին —, to be reduced to extremities;
եղիցի — հեթանոսաց, the nations shall be plunged in consternation;
եկն յանկարծակի դողումն եւ —, a sudden fear fell on them;
ամենայն — հասցէ ի վերայ նորա, every kind of grief shall fall upon him;
ըմբռնեալ յանլոյծ — հասանէր, he found himself embarrassed by that insuperable necessity;
— էր նմա յամենայն կողմանց, he was hemmed in by necessities;
— մեծ էր նմա, he had extreme difficulty, he turned on all sides;
հարից զամենայն երիվարս —աւ եւ զհեծեալս նորա յիմարութեամբ, I will turn the horses into stone and their riders will I stultify;
յետին — կալաւ զնա, he was brought to the last extremity;
փոյթ եւ — եղեւ ի ջուրս, the waters rivalled each other.
Վասնառանձնական տագնապի կոչնատեառն. (զոր օրինակ) կա՛մ յանկարծակի հիւանդանալ, եւ կամ լսել զկորուստ սիրելւոյ։ Վասն հասարակական տագնապի հասելոյ, (զոր օրինակ) կա՛մ հրայրեցութեան, կամ շարժման, կամ արշաւանաց բարբարոսաց ... ի տագնապէ հասելոյ. (Սահմ. ՟Թ։)
Վասն տագնապի ցաւոց փարատելոյ. (Մանդ. ՟Բ։)
cf. Տագնապ.
Անդադար տանջանք, եւ աններելի տագնապումն։ Ուժգին լլկանօք իսպառ տագնապմամբ ի ծովին։ (Խորտիկք) հեշտութիւնք միայն ճաշակելեացն են. իսկ տագնապումն եւ վիշտք՝ բոլորն շարունակեալ անդամոցն. (Մանդ.։ Նար. ՟Ծ՟Դ։ Մագ. ՟Ի՟Է։)
cf. Տագնապ.
Անդադար տանջանք, եւ աններելի տագնապումն։ Ուժգին լլկանօք իսպառ տագնապմամբ ի ծովին։ (Խորտիկք) հեշտութիւնք միայն ճաշակելեացն են. իսկ տագնապումն եւ վիշտք՝ բոլորն շարունակեալ անդամոցն. (Մանդ.։ Նար. ՟Ծ՟Դ։ Մագ. ՟Ի՟Է։)
donable;
giver, donor;
—ք, liabilities, debts.
Ես ոչինչ շահիմ առնելովս, տալեացդ են շնորհքն. տալեացն անդ պահին փոխարէնքն, եւ առնլեացն աստէն ծախինզ տուրքն. (Ոսկ. փիլիպ.։)
Ոչ եթէ ի չափ տրոցն հայի աստուած, այլ ի կամս տալեացն. (Մանդ. ՟Է։)
throne, seat, bench.
Շինել թագաւորին տախտս գեղեցիկս մեծ վանդակաւ։ Յաղագս թագաւորն տախտ շինել արքունական. (Ոսկիփոր. (նոր ձ. թախտ)։)
covered with boards, planks, boarded, planked, floored;
wainscoted;
wooden floor;
scaffolding;
wainscot;
— նաւու, deck;
— առնել, գործել, to wainscot, to plank, to board, to floor.
σανιδωτός tabulatus, asseribus tectus ἑξυλώμενος ligno tectus, contignatus. Տախտակօք մածեալ, պատեալ, զօդեալ. Խոր տախտակամածս արասցես զնա (զսեղանն)։ Բովանդակ տախտակամած գործեաց զնա։ Շինեցեր քեզ տուն ... տախտակամածս ի մայրից։ Տունն եւ որ զնովաւ յարկքն ... տախտակամած. (Ել. ՟Ի՟Է. 8։ ՟Լ՟Ը. 7։ Երեմ. ՟Ի՟Բ. 14։ Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 18։)
to care, to take care of, to preserve;
to nourish, to maintain, to sustain, to feed;
to cultivate;
to foment, to stir up;
— զախտս, to cherish, to flatter vices;
— զխռովութիւն, to foment disturbances;
cf. Ձու.
Տածեր ստացողապէս։ Երկիր զաւանդս արգասեաց երկրագործութեան՝ տածողացն մատուցանէ. (Նար. ՟Ե. ՟Թ։)
cf. Տածումն.
Ի տածողութիւն հանգստեան հիւրոց եւ տնանկաց եւ աղքատաց։ Հանդարտընթաց գրաստուն տածողութեամբ անզզուելի պահեցեր։ Հովուական տածողութեամբ. (Յհ. կթ.։ Նար. ՟Ժ՟Դ։ Սկեւռ. աղ.։)
cf. Տակակոտոր առնեմ.
Ապա եթէ անդէն ի նմին չարիս հաստատեալ կայցէք, արմատաքի տակակոտոր խլէ զծառն։ Զանբժշկելի չարացն զարմատքս կենացն տակակոտորս առնել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 11։ Պիտ.։)
office or dignity of a butler, butler-ship.
cf. Տաղաւարաշինութիւն.
Պետրոս զխորհուրդ սուրբ երրորդութեանդ ի զարհուրմանէն ի տաղաւարաշինութեան բարբառէր ... Զտօն տաղաւարահարութեան. (Ճշ.։)
cf. Տաղաւարաշինութիւն.
Պետրոս զխորհուրդ սուրբ երրորդութեանդ ի զարհուրմանէն ի տաղաւարաշինութեան բարբառէր ... Զտօն տաղաւարահարութեան. (Ճշ.։)
erecting a tabernacle or pavilion, building a hut or cottage;
տօն —ահարաց, feast of tabernacles;
scenopegia.
Պետրոս զխորհուրդ սուրբ երրորդութեանդ ի զարհուրմանէն ի տաղաւարաշինութեան բարբառէր ... Զտօն տաղաւարահարութեան. (Ճշ.։)
to be distressed, harassed, uneasy, annoyed, plagued.
Զի՞ յերկուս ոտս կաղաս, եւ յերկուս միտս տաղտապիս։ Տաղտապէին երթալ զհեռի ճանապարհն. (Մանդ. ՟Ի՟Բ։ Բուզ. ՟Դ. 20։)
Դանդաղին, տաղտապին (կամ տաղտկապին). քանզի յամենայն կողմանց բազում իրօք (ալեօք) կոշկոճին. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.) յն. ξενοπαθέω . իբրեւ յօտար իրաց խորշիլ։
to tire, to disgust, to put out of conceit, to annoy, to sicken, to plague.
Եւ այնոցիկ մանաւանդ թէ լուրն զլսելիս մեր տաղտկացուցանէր. (Խոր. ՟Ա. 31։)
Հանապազ զսիրտն տաղտկացուցանեն նողկալովն. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
many roomed.
Շինէ անդ վայելչական տեղի խրախից՝ բլուր մի պարսպեալ՝ տաճարախիտ շինուածովք. (Արծր. ՟Դ 11։)
house-steward;
chief-captain;
high-priest;
governor or ruler of the feast, high seneschal;
cf. Հացերէց.
Հաստատել պարտ է քահանայս եւ քահանայուհիս՝ տաճարապետս լինել աստուածոցն. (անդ։)
to carry, to carry away or off, to bear off, to take or convey away, to lead, to bring, to fetch away, to transport;
to drive at, to tend or lead to;
to hold, to contain, to comprise, to include, to comprehend;
to bear, to suffer, to endure;
to carry to an end, to accomplish, to crown;
to be brought, conducted, led;
յինքն —, to appropriate to oneself, to assume wrongfully, to arrogate, to lay claim to;
ընդ միտ —, to take exception or offence at, to find fault with;
— եւ ածել ինչ, to publish, to celebrate, to make public.
φέρω (լծ. բերել). ի կատարեալն ἥνεγκα (ի ἅγω լծ. ածել). porto, duco, fero, tollo, tuli եւ այլն. որ եւ ἁποφέρω, ἑκφέρω, ἁπάγω , διάγω, ἁνάγω, μετάγω, διακομίζω եւ այլն. Փոխադրել այլուր. աստի անդր տեղափոխել. վարել. եւ բառնալ բերել՝ յանձին կամ ի վերայ իւր. կրել. տանիլ.
ՏԱՆԻՄ. ὐποφέρω suffero, sustineo. Համբերել. հանդուրժել. տոկալ. դիմանալ. քաշել.
Մեծախոհութեամբ տանիք զրկանաց։ Զի՞նչ եղեւ, զի եւ ոչ դռնապանին տարար հարցմանն։ Համբերութեամբ աղքատութեանդ տանիցիս։ Չգալ ի վերայ՝ փորձութեանց, որ մեզ չէ՛ տանելի։ Տարեալ ժուժկալութեամբ համբերեցին տանջանացն. (Նախ. յոբ.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 37։ Մանդ. ՟Դ։ Խոսր.։ Շար.։)
sharing in torture.
Նորուն տանջանացն տանջանակից. (Մանդ. ցանկ.։)
to torment, to torture, to rack, to afflict, to cause to suffer, to harrow.
torturing, setting on the rack;
tormentor, torturer, executioner.
Բանիւ զտանջիչն հնազանդեաց։ Թշնամիս եւ տանջիչս անձամբ անձին ինքեանք իսկ պատրաստէին. (Իմ. ՟Ժ՟Ը. 22։ ՟Բ. Մակ. ՟Դ. 16։)