Definitions containing the research ամանակ : 1670 results

Հնաբուն

adj.

old, ancient, antiquated;
cf. Հնագիտակ.

· Calfa

NBHL (1)

Զայս եւ բազում ինչ իրս դժուարիմաց ըստուգեալ մեր ի վարդապետացն հրէից եւ հնաբուն ժամանակագրաց։ Հարցանէին ընդ աբգար, զի նա ուսեալ եւս էր ի հնաբուն ժամանակագրաց. (Եպիփ. ծն.։)


Հնազանդութիւն, ութեան

s.

obedience, submission, subjection;
homage, vassalage;
կրաւորական, կոյր —, passive or blind obedience;
non-resistance;
լաւ է — քան զզոհ ընտիր, obedience is better than sacrifice;
ի — ածել, to reduce to obedience;
գալ ի —, to return to obedience;
ունել ի հնազանդութեան, to maintain or hold in obedience.

· Calfa

NBHL (2)

Լաւ է հնազանդութիւն քան զճարպ խոյոց։ Իբրեւ զորդիս հնազանդութեան։ Ի հնազանդութիւն հաւատոց, կամ արդարութեան, կամ խոստովանութեան։ Որ ի հնազանդութեան կայցեն, կամ իցեն։ Ամենեքեան հնազանդութեամբ լսէին միում։ Որոց եւ ոչ առ ժամանակ մի անսացաք հնազանդութեանն եւ յն. ստորակարգութեան) եւ այլն։

Ի հնազանդութեան կային զամենայն ժամանակս պարսից թագաւորութեան. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Հնանամ, ացայ

vn.

to grow old;
to wear out, to waste;
— լուսնի, to wane;
— ախտից, to grow inveterate, to get rooted, to take root, to become chronic, inveterate, rooted;
— սովորութեան, to become obsolete, disused;
— ուրեք, to make a lengthened sojourn, to pass many years in a place;
հնացեալ մոլորութիւն, inveterate or rooted error;
հնացեալ աւուրբք or ծերութեամբ, հնացեալ եւ մաշեալ ալեւոր, wasted, worn out with old age, aged, very old, in years, decrepit;
հնացեալ աւուրբք չարութեան, aged in guilt.

· Calfa

NBHL (1)

παλαόομαι veterasco, antiquor, vetus reddor Հին լինել. յերկարել զժամանակս. յերկարաձգիլ. ծերանալ. եւ Մաշիլ. ապականիլ. փտիլ. հիննալ.


Հնացուցանեմ, ուցի

va.

to make old;
to wear out, to use up, to waste, to consume.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ ժամանակք աղաւաղեն զնա, եւ ոչ երկայնութիւնք աւուրց հնացուցանեն. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Ժ՟Ա։)

παλαόω antiquo, veterem reddo. Տալ հնանալ. անպիտան կացուցանել հնութեամբ. եւ Յերկարաձգել ժամանակաւ. Հինցընել.


Հնգետասանամեայ, էի, ից

adj.

cf. Հնգետասանամեան.

· Calfa

NBHL (2)

Հնգետասանամեան ժամանակօք աւուրբք յաւելուին. (Կոչ. ՟Բ։)

ՀՆԳԵՏԱՍԱՆԱՄԵԱՅ ՀՆԳԵՏԱՍԱՆԱՄԵԱՆ. πεντεκαιδεκαέτης qui quindecim annorum est. Ունակ հնգետասանամեան ամաց (անձն, հասակ, միջոց ժամանակի, եւ այլն)


Հնգետասանամեան, մենից

adj.

of fifteen years, years old.

· Calfa

NBHL (2)

Հնգետասանամեան ժամանակօք աւուրբք յաւելուին. (Կոչ. ՟Բ։)

ՀՆԳԵՏԱՍԱՆԱՄԵԱՅ ՀՆԳԵՏԱՍԱՆԱՄԵԱՆ. πεντεκαιδεκαέτης qui quindecim annorum est. Ունակ հնգետասանամեան ամաց (անձն, հասակ, միջոց ժամանակի, եւ այլն)


Հնութիւն, ութեան

s.

oldness;
age, old age, decay;
antiquity;
relic of antiquity;
old rubbish;
—ք անւոյ, the antiquities, the ancient monuments of Ani;
— ծերութեան or ալեաց, extreme old age, hoary old age;
decrepitude;
— օձից, the slough or cast off skin of serpents.

· Calfa

NBHL (3)

Տանէին զբազմութիւն ծերակոյտ ալեացն հնացելոց ... տարակուսեալ տկարութեամբ ի հնութեան ժամանակի. (՟Գ. Մակ. ՟Դ. 5։)

Հնութեամբ ժամանակի մոռացեալ եղեն առ վերջինսն. (Լմբ. իմ.։)

παλαιότης vetustas, antiquitas. Հին կամ հնացեալ գոլն. փտութիւն. ապականութիւն. եւ Վաղեմի գոլն. երկարութիւն ժամանակի. ծերունի. հին ըլլալը, հննալը.


Հոլաթեւեմ, եցի

vn. va. to open or extend the wings;
to cover with the wings.

· Calfa

NBHL (1)

Արեգակն ի հասարակահոլովն ժամանեալ ժամանակ՝ զմէջս երկնի եւ երկրի հոլաթեւէ. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)


Հոլովեմ, եցի

va. gr.

to roll, to turn;
to move, to change;
to decline.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդ այս շաւիղ հոլովեցաք։ Ի ճգնութիւն մարմնոյն ուրախ զկենացս հոլովի ընթացս։ Անիւ շրջանի ժամանակացս հոլովեալ էր։ Հոլովեալն ի վերայ ժամանակք եղանակաց տարւոյն. (Լմբ. ատ. Լմբ. սղ. Լմբ. պտրգ.։)


Հոլովումն, ման

s. gr.

rolling, rotation, whirling;
movement, turn, vicissitude;
declension.

· Calfa

NBHL (2)

Անիւ կոչէ զժամանակին հոլովումն. (Լմբ. ժղ.։)

Հոլովման աւուրց։ Ըստ հոլովման ընթացից ամանակաց։ Ի պարս կարգի բանիս հոլովման. (Նար. ՟Կ՟Գ. եւ Նար. յիշ. եւ Նար. խչ.։)


Հողմահար, ի, աց

adj. s.

weather-beaten tempest tossed;
fan;
cf. Ճանճվան;
— հրացան, air-gun.

· Calfa

NBHL (1)

Կամ հողմահար խըռիւ խոտին՝ ի ժամանակս աշնանային. (Յիսուս որդի.։)


Հաւասարութիւն, ութեան

s.

equality, parity;
uniformity, conformity;
comparison, likening;
equalization;
participation, sharing;
union, concord, agreement;
գալ ի — ընդ, to equal;
cf. Հաւասարումն.

· Calfa

NBHL (1)

Ժամանակս այս գիշեր խաւարային եւ տրտմալից է առ հաւասարութիւն ժամանակին այնորիկ պակասութեան։ Փոքր են հաւասարութեամբ առ հրեշտակս. (Իգն.։)


Հաւաստի

adj. adv.

certain, true, indubitable, sure, convincing, conclusive, incontestable, positive;
demonstrative, justificative;
cf. Հաւաստեաւ;
— կորուստ, certain loss;
— գիտել, to know for certain;
— առնել, to assure, to convince, to prove;
— իմն է զի, it is certain that.

· Calfa

NBHL (1)

Գտանել զժամանակին հաւաստիս. (Լմբ. սղ.։)


Հաւաստութիւն, ութեան

s.

cf. Հաւաստիք.

· Calfa

NBHL (1)

Ղուկաս յաղագս ժամանակին հաւաստութիւն դնէ եւ որ նախ քան զայն՝ աշխարհագրութիւնն. (ՃՃ.։)


Հաւատ, ոյ, ոց

s.

faith, belief, creed;
trust, confidence;
fidelity, faithfulness, good faith, sincerity;
proof, testimony, evidence;
Creed;
—ք, յոյս եւ սէր, faith, hope and charity;
քրիստոնէական —ք, the Christian religion;
դաւանութիւն —ոյ, profession of faith;
լոյս, ջահն —ոյ, the light of faith;
մասունք, սահմանք —ոց, articles of faith;
կենդանի, անյողդողդ or հաստատուն, գայթ ի գայթի, մեռեալ —ք, lively, resolute, constant or unshaken, tottering or wavering, dead faith;
անխտիր ի —ս, indifferent as to religious matters;
դաւանել զ—ս, to confess the faith;
ունել —ս, to have faith;
չունել ոչ —ս ոչ օրէնս, to regard neither law nor gospel;
գալ, դառնալ ի —ս, to become converted;
ածել, ձգել ի —ս, to convert;
հաստատուն լինել ի —ս, to be true to the faith;
—ս ի ներքս բերել, —ս բերել, to believe, to give credit to;
—ս ընծայել, to believe in, to give faith to;
—ս ունել յոք, to trust, to place faith in, to put trust in;
— տալ միմեանց, to make a contract, to contract an alliance, to enter into an engagement, to bind oneself;
ուրանել զ—ս, to deny or abjure the faith;
յորում ոչ գոյ —, unbelief;
անցանէ ըստ —ս, it is incredible;
—ոյ, worthy of credit;
cf. Թերանամ.

· Calfa

NBHL (1)

Հաւաստագոյն հաւատ գործեցեալքն մատուցանեն։ Միայն միոյ յիշատակ գործեցեալ ասացից, որ եղիցի եւ այլոցն հաստատուն հաւատ։ Հաստատուն նշանակ առցէ ոք զհաւատ բանիս եւ ի ժամանակէն. (Փիլ.։)


Հաւեղ, աց

adj. gr. palimbacchus.

· Calfa

NBHL (1)

Հաւեղն՝ ՛ներկուց երկարաց, եւ ՛նաղօտէ, հինգամանակ. ո՛րզան, յո՜վսէ՜պս. (Քեր. թր.։)


Հեղգամ, ացայ

vn.

cf. Հեղգանամ.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդէ՞ր բնաւ յետին ժամանակօքս եկն այցելութիւն առնել փրկութեանս մերոյ՝ հեղգացեալ զառաջին ժամանակօքն։ Զմերոյ փրկութեան, զոր չէ պարտ հեղգալ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 7. 17։)


Հեղեղատ, ից, աց

s.

torrent, ravine.

· Calfa

NBHL (1)

χειμάρρος, -ους torrens. Ջրանցք՝ որոյ հեղեղն է ընդհատեալ, կամ զոր հատանէ անցանէ հեղեղն. տեղի ուղխից, եւ ուղխ. գետ առժամանակեայ ի յորդելոյ անձրեւաց իջելոց ի լերանց ի ձոր անդր. վտակ, եւ ձոր.


Հեշտականութիւն, ութեան

s.

convenience, ease, leisure;
pleasure, amusement, sport;
voluptuousness.

· Calfa

NBHL (1)

Հեշտականութիւն մեծութեան։ Ժամանակեան հեշտականութիւնք։ Յառաջ իսկ քան զհատուցմունսն կայ հեշտականութիւն եւ օգուտ ի հրամանսն. (անդ. 15. 15։)


Հեռագոյն

adj. adv.

very far, farther;
far, from afar, afar off.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ կարի հեռագոյն գոլով ժամանակին. (Խոր. ՟Ա. 21։)

Քաղդէացւոց իմաստունք, որք ոչինչ կարի հեռագոյնք ի մովսիսէ (ժամանակաւ). (Արծր. ՟Ա. 1։)


Հեռաձիգ

cf. Հեռաւոր.

· Calfa

NBHL (1)

Թէպէտեւ հեռաձիգ ժամանակաւ կրէր զմահն. (Նանայ.։)


Հեռանամ, ացայ

vn.

to remove, to go away or far, to leave, to swerve, to deviate, to depart, to start;
to absent oneself;
to withdraw;
cf. Սիրտ.

· Calfa

NBHL (1)

Ի հեռանալ նոցա ի տանէն միքայ։ Հեռացեալ դադարէի յանապատի։ Ժամանակ հեռանալոյ ի գիրկս արկանելոյ։ Ի սրբոցն հեռացեալ էին։ Աստուած հեռացաւ յինէն։ Տէր հեռացաւ ի քէն։ Մի՛ հեռասցի սուր ի ատնէ քումմէ։ Յարդարութեանց նորա ոչ հեռացայց։ Հեռացան ի նոցանէ իրաւունք։ Հեռացի՛ր ի նոցանէ։ Հեռացեալք եւ մօտեալք զնոյն օրինակ վտանգէին.եւ այլն։


Հեռաւոր, աց

adj.

remote, removed, distant, far off;
absent.

· Calfa

NBHL (2)

Յաւուրս բազումս եւ ժամանակս հեռաւորս լինելոց է այդ. (Եզեկ. ՟Ժ՟Բ. 27։)

Վասն հեռաւոր ժամանակաց. (Արծր. ՟Ա. 1։)


Հեռի

adj. adv.

remote, distant;
far;
— առնել, տանել, to remove far off;
to scatter;
to turn aside or away, to avert, to ward off;
— ունել, to keep away, or at a distance;
— ունել զանձն յիմեքէ, to keep off, to avert;
to abstain, to refrain;
— առնիմ, լինիմ, cf. Հեռանամ;
աստուած իմ, միʼ — առնիր յինէն, remove not Thyself, o God, from me!.

· Calfa

NBHL (2)

Ի հեռի ժամանակս մարգարէանան (ասէին). (Մծբ. ՟Բ։)

Հեռի ժամանակօք։ Ի հեռի ժամանակաց. (Եւս. քր. ՟Ա։ Վրդն. լս.։)


Հեռուստ, ի հեռուստ

adj. adv.

afar, distant;
far, from afar.

· Calfa

NBHL (2)

Մինչեւ ի հեռուստ տեղիս։ Ի հեռուստ բացակայութենէ։ Ի հեռուստ ժամանակաց կամ դարուց. (՟Բ. Եզր. ՟Գ. 13։ Անան. եկեղ.։ Շ. բարձր.։ Երզն. լս.։)

Ի ՀԵՌՈՒՍՏ. մ. πόρρωθεν, ἁπών a longinquo, absens. Ի հեռաստանէ. ի բացուստ. ի բացեայ. եւ Ի վաղ ժամանակաց։ հեռուանց.


Հետեւանք, նաց

s. geom.

consequence, result;
corollary;
—նս հանել, to deduce, to infer;
ծանր լիցին — գործոյս, this affair will have unpleasant or serious consequences.

· Calfa

NBHL (1)

Յարեւանայ բայի ութ, այսինքն զհետ երթայ. զի հետեւանք են բայի ութ այսոքիկ. խոնարհութիւնք, տրամադրութիւնք, տեսակք, ձեւք, թիւք, դէմք, ամանակք, լծորդք. (Երզն. քեր.։)


Հետէ, ի —

prep.

from;
after, since;
ի մանկութենէ —, from infancy, from the cradle;
յայնմ ժամանակէ —, from that time;
յայնմ —, since then, ever since, since that epoch;
ի բազմաց —, long since, of old;
ի սկզբանէ —, from the beginning;
յայսմ — եւ աեդր, յայնմ — եւ այսր, henceforward, henceforth, hereafter;
յայսմ — եւ առ յապա, henceforth;
ի տասն ամաց —, ten years since, ten years ago;
յայգուէ —, since morning;
ի սամուէլի —, since Samuel.

· Calfa


Հօտեմ, եցի

va.

cf. Յօտեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Այգի հօտեալ ի ժամանակս գարնայնոյ առաւել պտղաբերէ. (Ճ. ՟Ա.։)


Ձգեմ, եցի

va.

to stretch, to spread, to extend;
to throw, to hurl, to fling;
to shoot, to dart;
to draw;
to attract, to entice, to allure, to decoy, to lure;
to carry off, to bring, to drag, to drag along;
to take or suck in, to suck;
to inhale, to aspire, to breathe;
to lengthen out, to prolong, to protract;
*to leave;
— զօդ, to respire, to breathe;
— զաղեղն, to draw a bow;
— զնետ, to let fly an arrow, to shoot;
— զսուրն, to brandish;
to make a sword-thrust or pass;
cf. Սուր;
— զթի, to row, to impel by oars;
— զվարմ, to lay snares, to spread nets;
— զլուծ, to bear the yoke;
— զառագաստս, to sail, to unfurl or set the sails;
— զձեռն, to stretch or hold out one's hand;
յինքն —, to attract, to allure, to entice;
յինքն — զանարգանս ամենեցին, to incur the public contempt or hatred;
յանձնզցասումն ուրուք, to bring indignation or wrath upon one's head, to draw it upon oneself, to expose oneself to anger of;
— ի կորուստ, to lead to ruin or destruction;
— զկեանս, to pass one's life or days;
— զբանս, to provoke, to rouse, to excite to anger;
— առ ոք զհայհոյութեան բան, to load with insult or execration, to insult, to revile, to abuse.

· Calfa

NBHL (1)

Մինչեւ ցվախճան մեծ ասէ, փոխանակ ասելոյ՝ թէ հարուստ ժամս ձգեցին զխօսսն։ Զի մի՛ ձգիցեմք զժամանակս, եւ ծախիցեմք մագաղաթ. (Կիւրղ. թագ.։)


Ձեռն, ռին, ռամբ, ձերբ, ձեռք, ռաց

s. fig. adv.

hand;
fist;
arm;
strength, might, power, force, main strength;
aid, succour, protection;
ի —, ընդ —, by, by means of, through the medium or channel of;
զձեռամբ, as much as one can, according to one's power;
ի ձեռանէ, coadjutor, assistant;
պաշտօնեայ ի ձեռանէ, subaltern functionary;
առ —, ready at hand, under one's hand, near, at hand;
առ — բառարան, portative dictionary;
— ի ձեռանէ, ընդ —, — ի —, from hand to hand, from one to another, from me to you, from you to him;
որ ընդ ձեռամբ է, subordinate;
հզօր ձեռամբ, with main strength, with a strong army;
— օտար, a strange hand;
յերկոցունց ձեռաց աջողակ, ambidexter, right-handed and left-handed person;
— հաւանութեան;
consent, assent;
ձեռս ի կապ, with one's hand tied;
with folded arms;
idle;
ձեռս յետս կապեալ, with one's hands tied behind;
—ք փապարեալք յաշխատութէնէ, hands hardened by toil;
մահահամբոյր ձեռամբ, with a deadly hand;
— տեառն, the hand, Spirit or Word of God;
ըստ ձեռին բաւականի, ըստ կարի ձեռաց իւրոց, according to one's strength, power or means;
ամբարձ զ— իւր ի տիրապետել, he formed the project of seizing the chief authority;
ձեռօք իւրեանց հայթայթէին զպէտսն, they lived by their labour;
ի ձեռանէ նորա վարէ իշխանութիւն, he governs under him;
ի ձեռս քո է, it is in your power, it depends on you;
չէր — նորա բաւական, he could not, he had not the means;
ահա — իմ ընդ քեզ, my hand shall be with you;
յամենայն տեղիս ուր միանգամայն հասանէր — իւր, every where he could;
եղեւ — տեառն ի վերայ իմ, the hand of God was on me;
— տալ իրերաց, to help or assist each other;
— տալ ի, to consent to;
— տալ անմեղութեան, to support, sustain or uphold innocence;
— տալ, to lend a hand to, to stretch out a helping hand, to aid, to succour, to assist, to help;
— արկանել, to lay hands on, to seize, to take possession of;
— արկանել, —ի գործ արկանել or առնել, to lay one's hand on, to put one's hand to, to set about, to undertake, to take in hand, to begin, to attempt, to try;
ի — տալ, to hand over, to deliver over, to give up;
ձեռս բառնալ, to lift up the hands;
ձեռս ամբարնալ, to raise one's hand against;
դնել զանձն ի ձեռին իւրում, to jeopard, to risk one's life;
— անձին հարկանել, to boast, to brag, to vaunt, to plume or pique oneself, to be proud of, to take to oneself the credit of, to avail oneself of, to deem it an honour;
ձեռն յանձին հարկանել, to oblige oneself to;
ձեռն դնել, to lay hands on, to ordain, to consecrate;
to put one's signature to, to sign;
— տալ աղջկան, to give one's hand, to consent to marry;
ընդ or զձեռամբ լինել, to be in the hands of, under the power, in subjection to;
ունել ընդ ձեռամբ, to have ready at hand;
ընդ ձեռամբ առնել, նուաճել, արկանել ընդ ձեռամբ, to bring under one's power, to subdue, to subjugate;
կալ ընդ ձեռամբ ուրուք, to put oneself under the protection of;
to submit, to yield;
to be submissive;
ընդ ձեռամբ անկանիլ, գալ ի ձեռս, ի ձեռս անկանել, to fall into the hands of, to be taken or seized, to get caught;
ի ձեռս բերել, to obtain, to procure, to entrap, to catch;
անկանել ի ձեռս ուրուք, to fall into the power of;
— օգնականութեան գտանել, to find a helping hand, to be sustained by, favoured with;
զձեռանէ առնուլ, ունել, ձգել, to take or lead by the hand;
ձեռամբ առնել, to indicate, to point to with the band;
զձեռամբ լինել, to be able, sufficient, capable;
զձեռօք ածել, to seize, to grasp;
to arrest;
ի — առնուլ, to obtain, to acquire;
to re-acquire;
to undertake, to begin;
տարածել զձեռս իւր առ ոք, to open one's arms to;
ճողոպրիլ ի ներքուստ ձեռին ուրուք, to escape from the hands or power of;
— մխել, to meddle, to interfere;
to set a hand to, to undertake;
— մխել յոք, to raise the hand against, to lay violent hands on, to ill-treat;
to put to death;
ի բաց կալ, ապստամբել ի ձեռանէ ուրուք, to rebel, to throw off the yoke, to save or rescue from the hands of;
— or ձեռս ի գլուխ ելանել, դառնալ, to be confounded by shame or grief, to be greatly abashed, or cast down;
— զձեռամբ փոփոխելով քարշել զչուանն, to draw a cord, to tighten a rope hand over hand;
— արկանել զգանձիւն, to try to rob the treasure;
լուանալ զձեռս, to wash one's hands of, to clear oneself from;
— ունել, to be fortunate, to have a lucky hand;
ձեռին կատակ՝ գռեհկաց կատակ, rough play is bear's play, joking with hands are jokes of blackguards.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ յետ բազում ժամանակի, այլ մինչդեռ զերախտիսն ի ձեռին ունէր. (Երզն. մտթ.։)

Զայս գանձ ես տաց ձեզ դարձեալ ձեռն ի ձեռն ի հուպ ժամանակի. (Ճ. ՟Ա.։)


Ձեռնտու

adj.

lending a hand, helping, succouring, aiding, assisting;
contributing, favourable;
— լինել, to cooperate, to lend a help, to succour, to aid, to assist, to relieve, to contribute, to second, to favour.

· Calfa

NBHL (1)

Զանցեալ ժամանակնձեռնտու ունէին չարութեան իւրեանց. (Շ. մտթ.։)


Ձեւ, ոյ, ով

s. geom.

form, shape, figure;
formula, form;
mould, model;
plan, design;
dress, costume, apparel, garb;
attitude, deportment, bearing, carriage;
countenance, look, demeanour;
figure;
ի — ժառանգաւորի, in the garb of a clergyman, in clerical attire;
ի — սոսկական, in private clothes;
պարզ or անպաճոյճ, ազնուական ունել —ս, to have simple, noble, gentlemanly or ladylike manners;
— տալ, to give a shape to;
առնուլ զ— կրօնաւորական, to become a monk;
զայս — օրինակի, in this way, thus, so;
գրեաց — բանից օրինակ զայս, he wrote a letter thus conceived, or in these terms;
ի — առակաց, allegorically.

· Calfa

NBHL (1)

Անցեալ է ձեւ աշխարհիս այսորիկ, եւ ժամանակս կարճեալ. (Բրս. կանոն.։)


Ձմերային, այնոյ, ոց

adj. s.

wintry, hibernal, winterly;
—յին ձգի գիշերք, the long winter evenings;
cf. Ձմերանի.

· Calfa

NBHL (4)

Ձմեռնային ժամանակն։ Ձմերնային սգաւորութիւն. (Յհ. կթ.։)

Ամառնային ժամանակին, եւ ձմեռնայնոյն. (Լմբ. իմ.։)

ՁՄԵՐԱՆԻ. մ. ՁՄԵՐԱՅՆԻ Ի ՁՄԵՐԱՅՆԻ. Ի ձմերան. ի ձմեռնային ժամանակի. χειμῶνος (իբր ձմերան. թ. գըզըն ). hieme այսինքն in hieme (ռմկ. ձմեռը, ձմռան)

ՁՄԵՐԱՅԻՆ, յնոյ. կամ ՁՄԵՐԱՅՆ, յնի. ՁՄԵՐԱՅՆԻ նւոյ, կամ ՁՄԵՐԱՆ, անի. ՁՄԵՐԱՆԻ նւոյ, կամ նոյ. գ. χειμών, χεῖμα hiems, bruma, tempestas, aestus. Ժամանակ եւ եղանակ ձմեռնային. ձմեռն. եւ Մրրիկ. ծուփք. նեղութիւն. վիշտ.


Մտածութիւն, ութեան

s.

thought, meditation, consideration, reflection, idea, imagination, fancy;
ըստ իմում մտածութեան, as far as I can judge, according to my idea.

· Calfa

NBHL (1)

Մարդկային մտածութիւն կամ մտածութիւնք։ Ըստ իմում մտածութեան։ Որքան ինչ ի մերս եկն մտածութիւն։ Բազմաժամանակեայ մտածութիւն իւր։ Մեք որպէս անհաս եղեալ մտածութեամբ՝ լռեմք։ Սիրօղք վերնում վիճակին՝ առանց յետնոցն մտածութեան։ Ի մտածութիւն գամք արարչին. (Դիոն.։ Յհ. կթ.։ Փիլ.։ Իգն.։ Փարպ.։ Խոր.։ Նար.։ Սահմ.։)


Մտեմ, մտայ

vn.

cf. Մտանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Մտեմ ի բոյնն աղաւնի, եւ անտուստ ագռաւ ելանեմ։ Մտել ի նաւահանգիստն հանդարտութեան հոգւոյ։ Մտելոց են ի քաղաքս։ Մտեն եւ բնակեն։ Ի բարւոյն վայելս մտել։ Ի վերջին ժամանակս յեկեղեցի մտէ. (Նար. ՟Հ՟Ա։ Յճխ. ՟Ի՟Գ։ Իգն.։ Լմբ. սղ. Լմբ. առակ. եւ այլն. ստէպ։)


Մրգաբեր, աց

adj.

fruit-bearing, fructiferous;
loaded with fruits;
— ծառ, fruit-tree.

· Calfa

NBHL (1)

Անկատար ժամանակօք տունկք մրգաբերք. (Իմ. ՟Ժ. 7։)


Մօտ

adj. adv.

prep. adv. near, nigh, next, close by, by;
near, next;
cf. Մերձ;
— այսր, near to this place;
— առ —, — ի —, — ի —ոյ, quite near or close, contiguously, thickly;
— ընդ —, — ընդ հուպ, soon, directly, instantly;
ի or ընդ մօտոյ, ի —է, մօտուստ ի —ուստ, near, nearly, close by or to, next;
soon, shortly, soon after;
lately;
ընդ — աւուրս, shortly, soon;
— լինել, to be near or close to, to approach, to draw near;
ի — կալ, to stand near, to be present at, to attend;
— կտրել, to cut quite short;
— անցանել, to pass close to, or hard by;
— է առ քեզ յորժամ կամի ցիս՝ կարող լինել, where there is a will there is a way;
ի մօտոյ, ի նանիր, cf. Մօտ, cf. Նանիր.

· Calfa

NBHL (3)

ՄՕՏ ԱՌ ՄՕՏ. ՄՕՏ Ի ՄՕՏ. ՄՕՏ Ի ՄՕՏՈՅ. ՄՕՏ ԸՆԴ ՄՕՏ. Նոյն ընդ վվ. Մօտ յոյժ տեղեաւ, կամ ժամանակաւ. իրարու մօտ, քովէ քով, եւ մօտերս.

Մի՛ կարծեսցեն, թէ ի մօտոյ ժամանակս լինելոց է։ Զոր հանդերձեալ եմ ի մօտոյ աւուրս առնել. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Զ։ եւ Սարգ. ՟բ. յհ. ՟Բ։)

Ի ՄՕՏՈՅ, տէ. ԸՆԴ ՄՕՏՈՅ. Ի ՄՕՏՈՒՍՏ. ՄՕՏՈՒՍՏ ἑγγύθεν prope, e proximo ἑχέγγυς proximus, -me. Մերձ, մօտ ըստ տեղւոյ եւ ժամանակի. տե՛ս եւ զկնի՝ ՄՕՏՈՅ, ա. մօտերը, մօտերս, մօտէն, մօտիկէն, մօտանց, քովը, քովէն.


Մօտաւոր, աց

adj.

near, next, neighbouring, assistant;
present;
cf. Մօտասեր.

· Calfa

NBHL (3)

ՄՕՏԱՒՈՐ. Մերձաւոր ժամանակաւ. առաջիկայ. որ ինչ է փոքր մի յառաջ կամ զկնի, կամ ներկայ յաստիս. առժամանակեայ.

Ա՛րդ բարձրացայց. ա՛րդն ասելով՝ զմօտաւոր ժամանակն յայտնէ, եւ ոչ հեռաւոր ինչ կանխասաց. (Գէ. ես.։)

Կարգիցէ զհեռին (ժամանակաւ) մօտաւոր. (Խոր. ՟Ա. 4։)


Մօտաւորեմ, եցի

va.

cf. Մօտաւորիմ.

· Calfa

NBHL (1)

ՄՕՏԱՒՈՐԵՄ ՄՕՏԱՒՈՐԻՄ. Մերձեցուցանել. մօտեցուցանել. եւ մերձենալ, մօտիլ, տեղեաւ, ժամանակաւ, ընտանութեամբ, եւ այլն.


Մօտաւորիմ, եցայ

vn.

to approach.

· Calfa

NBHL (1)

cf. ՄՕՏԱՒՈՐԵՄ ՄՕՏԱՒՈՐԻՄ. Մերձեցուցանել. մօտեցուցանել. եւ մերձենալ, մօտիլ, տեղեաւ, ժամանակաւ, ընտանութեամբ, եւ այլն.


Յածիմ, եցայ

vn.

to travel, to visit different places, to rove, to ramble, to roam, to wander;
to lounge;
to stray;
to circulate;
— ընդ ծով եւ ընդ ցամաք, to travel by sea and land;
cf. Ընդ վայր.

· Calfa

NBHL (1)

Ժամանակ ինչ արտաքոյ յածի։ Ա՛ռ քնար, յածեա՛ց կոծեա՛ց։ Յածիք ընդ ծով եւ ընդ ցամաք։ Շրջեալ ընդ երկիր, եւ յածեալ ի ներքոյ երկնից։ Յածել թեւոցն՝ յառաջադէմ սլանայ։ Ընդ գործս նորա յածեալ՝ քննեն.եւ այլն։


Յաղթահարութիւն, ութեան

s.

defeat, subduing, subjugation;
conviction;
oppression.

· Calfa

NBHL (1)

Այս ժամանակ ոչ էր ի ժամանակի իւրոյ յաղթահարութեանն վրէժ առնուլ ի յաղթողէն։ Առաքինութեանն նախատանք, են կամ չեն, յաղթահարութիւն. (Փիլ. սամփս. եւ Փիլ. իմաստն.։)


Յաճախագոյն

cf. Յաճախագոյնս.

· Calfa

NBHL (1)

Յաճախագոյն վարդապետութիւն, կամ թիւ ժամանակաց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 5։ Եւս. քր. ՟Ա։)


Յաճախութիւն, ութեան

s.

frequency, abundance, great quantity or number, heap, redundance, affluence;
frequenting, haunting.

· Calfa

NBHL (1)

Իմաստունք իմասցին ի ժամանակի փոփոխմանն յաճախութեան. (Դան. ՟Ժ՟Բ. 11։)


Յամայր

adj.

long;
— ամս, ամօք, for a number of years, for many years;
կեցցե՛ս — ամն, may you live many years ! live for ever !

· Calfa

NBHL (3)

Ահաւասիկ անուն տեառն գայ յամայր ամս՝ յետ բազում ժամանակաց վառեալ բարկութեամբ եւ լի փառօք. (Ես. ՟Լ. 27։)

Յամայր ամս մարգարէին երեւել ... եւ յետ բազում ժամանակաց դարձ արարին անդրէն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 10։)

Իբր Յամեալ. կամ ի բառէս Ամ, ամեր՝ իբր ամք, յամս. ուստի եւ ՅԱՄԵՐԱՄ. վասն որոյ ասի Յամայր ամս, իբր յամաց յամս, ընդ բազում կամ ընդ երկար ամս եւ ամանակս. ի բազում ժամանակաց հետէ՝ եւ ընդ բազում ժամանակս. διὰ χρόνου πολλοῦ, διὰ πολλοῦ τοῦ χρονοῦ per vel ad multos annos, post multum temporis.


Յամեմ, եցի

vn. va.

cf. Յամենամ;
cf. Յամեցուցանեմ.

· Calfa

NBHL (2)

Ընդ Լաբանայ կեցի, եւ յամեցի մինչեւ ցայժմ։ Ոչ յամեաց պատանին առնել զբանն։ Յամիցէք յերկրին։ Մի՛ յամեսցես հատուցանել։ Յամեցին հետք կառաց նորա։ Յամեաց ի ժամանակէն՝ զոր եդ նմա։ Լո՛ւր Տէր, եւ մի՛ յամեր։ Յամէ տէր իմ ի գալ։ Որ յամենն ի գինւոջ։ Ոչ մինչ ի սպառ յամեաց բարկութիւնն։ Որչափ յամեմք ի մարմնի աստ։ Ի դմին յամեսջի՛ր.եւ այլն։

ՅԱՄԵՄ որ եւ ՅԱՄԵՆԱԼ. (Արմատն է Յամ. եւ նորա՝ Ամ. իբր Ամանակել, որպէս ասի ի յն) χρονίζω, ἑγχρονίζω longo tempore duro, moror, immoror μένω, ἑπιμένω, βραδύνω tardo, cunctor, remano, persisto ἑνδημέω, πολιτεύομαι conversor προσεδρεύω, ἑνδιατρίβω immoror եւ այլն. Ժամանակ անցուցանել. յերկար կալ մնալ. անագանիլ. յապաղել. դեգերիլ. տարտամ լինել. տեւել, եւ դանդաղիլ. ատեն անցընել, ուշանալ.


Յամերամ

adj. adv.

eternal, perpetual, everlasting, endless;
—ս, for many years, for ever and ever.

· Calfa

NBHL (2)

Նոր եւ շահեկան եւ աճեցուն տարի եւ ժամանակ ածելով յամերամս ժամանակաց. (Վանակ. տարեմուտ.։)

Նմա փառք յամերամ ժամանակաց եւ յանվախճան յաւիտեանս. (Ուռպ. յիշ.։)


Յամր

adj. adv.

tardy, slow, long;
sluggish, dull;
slowly, tardily, leisurely;
sluggishly.

· Calfa

NBHL (1)

βραδύς tardus, segnis, lentus σπάνιος rarus βραδέως tarde, sero, segniter, cunctanter . (ի Յամ. եւ Ամ. ամանակ) Այն՝ որ յամէ կամ ժամանակ ծախէ շատ ի շարժման. մեղմընթաց. դանդաղ. տարտամ. անագանեալ. եւ Ցանցառ. դժուարագիւտ. եւ Անագան. յամով. յապաղմամբ. յերկարելով. ուշ, ծանտր,


Յամրութիւն, ութեան

s.

slowness, tardiness, delay, retardation;
sluggishness, idleness.

· Calfa

NBHL (1)

Զի մի՛ զսահմանեալ ժամանակն ծախեսցէ ճանապարհագնացութեանն յամրութեամբ. (Փիլ. յովն.։)


Յայնժամ

adv.

then, at that time, just then.

· Calfa

NBHL (1)

τότε tunc. Յա՛յն ժամ. յայնմ ժամու կամ ժամանակի. ան ատեն.