unity, first number, one;
only one, alone, singular.
· Calfa
Ուստի եւ զյօդաւոր մարմինն միակ՝ խառնեաց ընդ աստուածական բնութեանն իւր անքակ. (Նար. կուս.։)
only, sole, singular.
· Calfa
Իսկ էութիւնն աստուածական՝ յառեալ բնութիւնըն նիւթական, անխակտելի է միական՝ յորովայնէն մինչ յաւիտեան. (Շ. խոստով.։)
cf. Համապատիւ.
· Calfa
Միապատիւ է աստուածականն, եւ ոչ բազմաբար. (Ագաթ.։ եւ Կորիւն.։)
to be united, joined, attached or tied together;
to be mixed;
coupled, matched.
· Calfa
Սուրբ երրորդութիւնն եւ երանելի միասնականութիւնն՝ անբաժին եւ միաւորեալ է յինքեան։ Անբաժանելի զինքն գիտելով ըստ էական բնութեանն, եւ միաւորեալ ըստ աստուածականն գոյութեան հօր իւրում աստուծոյ. (Աթ. ՟Ժ՟Բ. եւ ՟Ը. յորմէ եւ Խոսրովիկ.։)
only, single, sole, simple;
solitary;
cf. Միաբան.
· Calfa
Պակասեալք ի միեղիցն իմացութեանց։ Ի նմանէ են յառաջացեալք ամենայն ածականքս, եւ միեղինացն դասք. (Դիոն.։ Մագ. ՟Ե։)
natural disposition;
conception, thought.
· Calfa
Վարժողական ներտրամադրութիւն մակամտածական բաղդատութեամբ երկպատիկ ի քէն հայցէ բանս, նախ ելոյ, եւ բարւոք ելոյ։ Զայսոսիկ խոկացեալ տրամախոհեսցիս մակամտածական ներտրամադրութեամբ. (Մագ. ՟Ժ՟Թ. ՟Ի՟Ա։)
in, into, inside;
մտանել ի —, to go in, to enter;
ընկալաւ զնա ի —, he took him in, he received him;
եդաք ի — ի սենեակն, we placed it in the room.
· Calfa
Ոչ ի ներքսածական, որպէս թէ յառաջ ոչ գոլով, եւ յետոյ, ի ներքս մուծեալ. (Նիւս. ի սքանչ.։)
Ոչ գոյ յաստուած բնութիւն արարած ի ներքսածական եւ ստացական. (Նանայ.։)
Ոչ է պարտ՝ որոց ի վիճակաւորութեան են, ի ներքսածականս ունել կանայս, բայց ի հանւոյ, ի մրօէ, եւ ի քեռէ. (Կանոն.։)
who, which, what, that;
որ միանգամ, որ ոք, who, whoever, whosoever;
որք միանգամ, all they who;
որ ինչ, what;
which;
all that;
whatever;
այրն որ գայ, the man who is coming;
զոր դու գտեր, what you have found;
եւ որ չար եւս է, որ չար քան զամենայն է, and what is worst of all;
այրն զոր եմ սիրեմ, the man whom I love;
չգիտէ զոր գործէն, he does not know what he is doing;
յորմէ, whence, therefore;
որ եւ իցէ, whoever, whosoever;
any thing whatever, aught;
որ զինչ եւ իցէ, whatever or whatsoever it may be;
be that as it may;
ընտրեա զոր եւ կամիս, choose which you please;
որոյ աղագաւ, for this reason;
որ բարիս գործէ, գտցէ զբարիս, who acts well will be rewarded;
որ խնդրէ՝ առնու, he who asks will receive;
ժողովեցին որ շատ եւ որ սակաւ, some have gathered much, some little;
հանապազօր մեղանչեմք՝ որ խորհհրդով, որ բանիւ, we continually sin either in thought or word.
· Calfa
Իբր ածական՝ զոյգ ընդ յարաբերելի գոյականի. ուր ուղղականն եւ հայցական, կամ նախդիրիւ տրականն գու ուրեք վարի ի մեզ՝ որպէս պարզ հելլենաբանութիւն եւ լատինաբանութիւն. իսկ այլ հոլովք են միաբան ընդ հայկաբանութեան. ըստ որում դիւրաւ որոշին ի պարզ յարաբերականէն։
Անխտիր գոյական կամ ածական ճանաչի, երբ ընդ մէջ յարաբերականի եւ յարաբերելւոյ անկցին այլ բառք՝ վայելուչ հայկաբանութեամբ. իբր բացայայտիչ զոյգ ընդ բացայայտելին.
that;
որ զի, that, in order that, so that;
since, as;
կարծեմ որ գայ, I believe that he will come;
որ թէպէտեւ նոքա վեհք են, although they are superior.
· Calfa
Իբր ածական՝ զոյգ ընդ յարաբերելի գոյականի. ուր ուղղականն եւ հայցական, կամ նախդիրիւ տրականն գու ուրեք վարի ի մեզ՝ որպէս պարզ հելլենաբանութիւն եւ լատինաբանութիւն. իսկ այլ հոլովք են միաբան ընդ հայկաբանութեան. ըստ որում դիւրաւ որոշին ի պարզ յարաբերականէն։
Անխտիր գոյական կամ ածական ճանաչի, երբ ընդ մէջ յարաբերականի եւ յարաբերելւոյ անկցին այլ բառք՝ վայելուչ հայկաբանութեամբ. իբր բացայայտիչ զոյգ ընդ բացայայտելին.
newly created, produced or invented.
· Calfa
Լրմամբ ձըկանցն ի յուռկանին, եւ նորաստեղծ ձուկն ի կրակին։ Ոչ ի յերկրէ յօգնեալ մարդկան, այլ նորաստեղծ, այլ նորաստեղծ աստուածական։ Եւ նորաստեղծ հաց առնելով, ձուկն ի կրակին խորովելով. (Յիսուս որդի.։)
of little consequence, inconsiderable, few in number;
lesser, smaller, very slight, weak, little;
thin, slender;
base, low, vile;
not so much, less but little, not over;
ոչ ինչ —, not less, not fewer;
յաւէտ կամ —, more or less;
ոչ յաւէտ եւ ոչ —, neither more nor less;
— առնել, cf. Նուազեցուցանեմ.
· Calfa
Քրիստոնէութիւն նուազ եւ հալածական, նորոգ սկսեալ. (Իգն.։)
cf. Նուաստ.
· Calfa
Խոստովանել զաստուածականսն բնութեամբ, իսկ զնուաստականսն կամաւոր յանձնառութեամբ։ Վասն է՞ր զայս կրեաց զնուաստականս, զքաղցն եւ զծարաւն ... Նուաստականքն, եւ բարձրականքն. (Նանայ.։ Լծ. ածաբ.։)
meditating or contriving evil, malignant, malicious, bad, wicked.
· Calfa
Գելարանօք՝ անուօք եւ առասանօք չարահնար տանջեալ». (Շար.) իմա՛ իբր ածական անհոլով, եւ կամ մակբայ՝ չարարուեստաբար։
heterodoxy.
· Calfa
Հերձուածականին չարափառութեամբ՝ ամենապատիրն խաբէութեամբ. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
to measure;
to examine, to ponder, to weigh;
to judge, to conjecture;
to reward, to return like for like;
to versify, to make verses;
չափեաց նմա վեց չափովն գարի, he gave him six measures of barley.
· Calfa
Ի գրել բանիւ աստուածական, ոտիւք չափեալ ներտաղական։ Կատարեցաւ բանըս չափեալ՝ ի համբակէ նուաստացեալ. (Շ. խոստ. եւ Շ. վիպ.։)
string, file, line, range, row, rank, order, long string, concatenation, chain, series, suite, train;
multitude, great number;
composition;
—ք մարգարտաց, string of pearls;
ոսկի —, gold chain;
—ք լերանց, mountain-chain;
— ճանճից, swarm or lot of flies;
— մրջմանց, swarm of ants;
anthill;
— շանց, pack, number of dogs;
— ազգաբանութեան, genealogy;
ի —ի հարկանել, to register, to record, to set or write down;
ի —ի արկանել, to string, to range, to rank;
ի — արկեալ թուել, to enumerate, to number, to count;
ի միում —ի հարեալ ընդ մի համարել, to be enumerated in the same series;
յանտեղեաց —ին է այս, it is very far from the purpose.
· Calfa
Շար ոսկեմանեալ՝ շնորհազարդ պսակ։ Հիւսել տաղական՝ շար մարգարտական՝ բանս աստուածական. (Երզն. լս.։ Գանձ.։)
habitual;
habituated, inured;
innate, inborn.
· Calfa
Բազումս ունի զօրութիւնս, ունակական, տնկական, բնական, ընդմտածական. (Փիլ. այլաբ.։)
to be vigorous, rank, flourishing;
fig to be in a thriving or prosperous condition;
to be full, brimful;
to abound, to redound.
· Calfa
Ի մէջօրէի ամենայն ստորինք ստուերք խորշք ուռճացեալ լուսով առլցեալ լինին։ Որ լուսով աստուածականաւ ուռճացեալ լցար։ Անան. (յհ. մկրտ։ Նար. կուս.։)
strong, great;
violent, impetuous, vehement;
—, —ս, strongly, vigorously, violently, vehemently;
—ս գանել, to beat violently, unmercifully;
— առնուլ, to take by force;
—ս ակնարկել, to eye disdainfully, to regard ferociously;
—ս ընթանալ, to be swift-footed, to run swiftly.
· Calfa
Ուժգին ճառս հրատարակեալ լինի զհերակլեայ. (Նոննոս.։ Իսկ Թր. քեր. Ուժգին դնի իբր ածական բաղդատական։)
common, public;
cf. Հասարակ.
· Calfa
յոգ. սեռ. եւ տր. բառիս Հասարակ. փոխանակ ածականի՝ ըստ յն. κοινός, -ον communis, -ne. (զոր յետինք թարգմանեն Հասարակ) Ամենեցունց. բոլորեցուն. բնաւից, բոլորից անխտիր, կամ հաւասարութեամբ. լրութեան կամ լրման. ամմէնուն, բոլորին, հասարակի.
well or deep-rooted, well established, firm, solid;
— առնել, կանգնել, to strengthen, to root, to establish.
· Calfa
Ի լեառն սուրբ նորա, հաստարմատ, ցնծասցէ ցնծութեամբ ամենայն երկիր. (Սղ. ՟Խ՟Է. 2։ (որ ո՛չ է մակբայ, այլ ածական՝ լերին կամ ցնծութեան ըստ պէսպէս օրինակաց յն)։)
legitimate, authentic, genuine;
true, frank, sincere;
intimate, cordial;
related, near, familiar;
brother;
հարազատ որդի, legitimate son.
· Calfa
Վերագոյն մասանց կեցուցչաց աստուածականաց՝ արարչութեանդ հարազատաց. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
dexterous, handy, industrious, ingenious, skilful, adroit, able, clever, expert;
artful, cunning, sharp, sly, shrewd, crafty;
artisan, mechanic, artificer, master;
ad. well, wisely, thoroughly, to the bottom;
— ի քանդակագործութիւն, excelling in sculpture;
— ի կեղծաւորել, adroit at dissembling, crafty;
— գիտել, to know perfectly, thoroughly.
· Calfa
Մերթ եւս որպէս ածական.
cf. Կղկաթեմ.
· Calfa
Բնութիւն մարդկան զերեւելեացս իմն կղկղայ, թէ եւ սակաւոր եւ նուազագոյն է մտացն աչօք ըստունել զաստուածականսն. (Սեբեր. ՟Գ։)
adjective, epithet;
— անուն, surname.
· Calfa
ἑπίθετος, -ον adjectus, adjectivus. (գրի եւ Մակադրակ, Մակդրական) Վերադիր. ի վերայ եդեալ յաւելեալ. որպէս մակդիր. որ ըստ յետնոց ասի ածական, յարելի ի գոյական անուն.
induction, consequence.
· Calfa
ἑπαγωγή inductio. Ի վերայ ածելն եւ ածիլն. յարադրութիւն. հետեւանք. եւ Մակածական ձեռնարկութիւն տակր՝ ի մասնաւորաց յընդհանուրն.
accessory, additional.
· Calfa
ἑπίθετος, -ον adjectivus, um. Ի վերայ եկեալն եղուտ կոչեցելոյ, իմա՛ գոյացութեան կամ գոյացականի. այն է ածականն, եւ իրն նշանակեալ ածական բառիւ. պատահական. յաւելեալ.
happening unexpectedly, unforeseen, unexpected, unhoped or unlooked for;
extraordinary, fortuitous, casual, accidental;
unawares, suddenly;
by chance, fortuitously.
· Calfa
ՅԱՆԿԱՐԾԱԴԷՊ. συντυχίᾳ, ἑκ περιφοράς τινός fortuito casu. Յանկարծ դիպեալ, իբր դիպուածական. ըստ բախտի եւ ըստ հանդիպման. ռաստ կէլէ.
cf. Յիմարիմ;
to fool, to play the fool.
· Calfa
Զոր ի ճառելըն՝ կորուսեալքն յիմարանան, այլ փրկելոցս է զօրութիւն Աստուածական. (Շ. ոտ. բարձր.։)
articulated, articular;
articulated, uttered;
well expressed, well turned, harmonious.
· Calfa
Զվիշապն յօդաւոր ընդ պարզականին (այսինքն մարմնաւոր ընդ անմարմնոյ)։ Խաչս փրկական՝ անմահն իսկութեան՝ յօդաւոր մարմնոյն խառնմամբ՝ եղեալ օթարան։ Յօդաւոր մարմնով ի քէն ծնաւ։ Զյօդաւոր մարմինն միակ՝ խառնեաց ընդ աստուածական բնութեանն իւր անքակ. (Նար. մծբ. եւ Նար. խչ. եւ Նար. կուս.։)
preferable, better, preferred, most esteemed;
— առնել, ընտրել, համարել, to prefer, to like better, cf. Նախամեծարեմ.
· Calfa
Մի՛ ինչ նախամեծար քան զնա եւ զնորա օրհնութիւնս համարեսցուք։ Զպտուղ փայտին ճաշակել՝ նախամեծար քան զաստուածականն համարեցաք. (Խոսր.։)
the first to attack, skirmisher, sharpshooter;
— լինել, to attack the first, to begin or engage the battle, to open the skirmish.
· Calfa
Նախապատիւ եւս քան զայր յաստուածականին լինել կնոջն նախայարձակ ճաշակմամբն. (Արծր. ՟Ա. 1։)
to advance, to go or move forward, to precede, to walk on;
to advance, to progress, to improve;
to have beginning, rise or origin, to be born.
· Calfa
ՅԱստուծոյ են յառաջացեալք ամենայն ածականքս (եզականք). (Մագ. ՟Ե։)
denominative;
concrete.
· Calfa
Տեսակք ածանցացն. յարանուն, բայածական, եւ այլն։ Յարանուն է, որ յա՛ր յանուն ինչ քերթոցեալ է. որպիսի, տիրաճան, խրախճան (ի բառիցս՝ Տէր, խրախունք). (Թր. քեր.։)
born in sin.
· Calfa
Յորմէ խաւարըն մեղսածին՝ հալածական անհետ լինին. (Յիսուս որդի.։)
obscurity, darkness, night;
dark, obscure, gloomy;
— անհնարին, frightful or thick darkness, impenetrable gloom;
— ընդ —, ի մթան, ի մթի, in darkness, in the dark, in the gloom.
· Calfa
Չհամարին զմութն մութ, զի պայծառ քո լուսովդ աչք մտացս զուարթանայ. (Գէ. ես. (որ լինի եւ ածական)։)
hiding, secret.
· Calfa
Չկայ ինչ ի վերայ յայտնեօք եւ ծածկանօք զաստուածականն խոտել. (Կորիւն.։)
being, origin, generation, creation, birth;
ի — ածել, to create, to produce from nothing, to call into existence;
յանէութենէ or յոչէից ի — գալ, to be created, to exist.
· Calfa
ԼԻՆԵԼՈՒԹԻՒՆ. Իբրեւ ի թանձրացեալն, Եղական ինչ. էակ գոյացեալ. առէք. գոյք. որ եւ Եղանութիւնք ասին. արարածական բնութիւնք.
adj. s. bearing the same yoke, yoke-fellow, companion, fellow, colleague, partner;
husband, spouse;
— հարազատութիւն, consanguinity;
— լինել, to be united, accompanied;
to be married.
(letters) of similar sounds.
· Calfa
Լծակից իմ, այսինքն հալածական եւ ծեր իբրեւ զիս. (Եփր. փիլիպ.։)
—իմն, յոյժ, քաջ, enough, sufficient;
a great deal, too much, to excess, to distraction, to the utmost, beyond all measure, excessively, unboundedly, supremely;
եւ — քաջ, եւ — իսկ քաջ, certainly, surely, to be sure, assuredly, undoubtedly;
— յոյժ ձանձբացուցիչ, excessively annoying, tiresome beyond description;
— քաջ սիրել, to love to distraction.
· Calfa
σφόδρα, πλῆθος, πολύ, πολίαν, ἅγαν nimis, valde, multum, perquam. (յարեալ ի բայս, եւ յածականս, ի ձայնէս Կար, այսինքն ոյժ). Յոյժ. ույգին. սաստիկ. շատ. քաջ. տիրապէս. մեծապէս. առաւել. յանչափս. խիստ. պինտ, շատ.
homonymy.
· Calfa
Ըստ կարողութեան՝ աստուածականին համանունութեան արժանաւորի։ Սերովբէին համանունութեամբ կոչելն (զերեւեալն եսայեայ), յաղագս կիզողութեան ի մեղացն ջնջումն. (Դիոն.։)
brief, short, abridged, concise, succinct, summary;
peremptory;
—, —ս, —աբար, succinctly, briefly, summarily, precisely;
peremptorily;
compendium, abridgement;
final or irrevocable sentence;
— հատանել, to cut short;
— ասել, ասացից, եւ — իսկ ասացեալ, in short, in a word.
· Calfa
Նովին իմաստիւք ասի ածականաբար.
suitable, pertinent, proper, seemly, decorous, becoming, convenient, congruous, fit, decent, conformable, analogous, proportioned;
just, reasonable;
—ք, decency, decorum, propriety, conveniency;
— ըստ —ի or —ից, conveniently, duly, a propos, pertinently, decently, seemly, seasonably;
— է, պարտ աւ — է, it is proper, suitable, right, it becomes;
չէ —, it is not seemly or befitting;
ըստ ոչ —ի, unseasonable;
լնուլ զպարտս —ից, to behave with propriety, decorum, good breeding or politeness.
· Calfa
Որք այժմ սակաւիկ ինչ ըստ պատշաճի իրացդ տրտմեալ էք ի պէսպէս փորձութիւնս. (՟Ա. Պետ. ՟Ա. 6։) (Ուր զպատշաճն առնու Սարգիս իբրեւ ածական բառիս՝ իրաց։)
emperor, caesar;
Վեհափառ —ն, His Imperial Majesty.
· Calfa
Աստուած կայսր ի վերայ ամենայն սրբոց, այս է թագաւորաց թագաւոր. ուստի եւ կայսերական ասի ըստ Նար. նաեւ աստուածականն։
defective, imperfect;
ի՞ւ իւիք — իցեմ, զի՞նչ եւս — իցեմ, what do I still want for ?
զի՞նչ — է քեզ, what do yon want for ?
— առնել, to do without, to dispense with;
to diminish;
to deprive of;
to destroy, to kill;
less;
· Calfa
Յայս հային եւ ոմանք ի նախադրեալ ածականաց. որպէս եւ յայս բան.
to defend, to protect, to sustain, to favour, to support;
to save, to preserve, to keep;
to care, to take care;
— եւեթ անձին, to do nothing but defend oneself, to remain on the defensive.
· Calfa
Ի գաւառէ հալածական՝ յամենալից բարութեամբ պաշտպանեցելոյ։ Ոչ ի հիւանդութեանն ի սիրելի սպասաւորաց պաշտպանի։ Մեծատունք եւ աղքատք՝ ի յայսմ կենդանւոյ (յարջառոյ) պաշտպանին ի կենացն դիւրութիւն. (Պիտ.։)
worship, adoration, latria, religion;
service, office, ministry;
ceremony, mystery;
service, office;
employment, function, duty, post, place;
— աստուածային, divine worship;
— կռոց, idolatry, the worship of idols;
սնոտի —, superstition;
— ննջեցելոց, burial service;
burial;
— բարի, piety, religion, fear of God;
հասարակաց պաշտամունք, public functions;
—, պաշտամունք, Olympic or public games;
ի պաշտամանէ, by profession;
պաշտօնեայ հասարակաց պաշտամանց, the Minister of Public worship;
— առնել, to pay one's court to, to court, to flatter;
— առնուլ, to be honoured or adored, to be ministered to;
— հարկանել, տանել, to serve;
ի պաշտաման կալ, to be in the ministry;
պաշտել զ—, to exercise one's trade or calling;
— տանել, to serve, to worship, to adore;
ի — առնուլ, to adore;
— մատուցանել, to worship, to perform a service agreeable to God;
աստուածական առնուլ —, to cause oneself to be adored like a god;
ի — մտանել, to enter a person's service;
— կատարել, to fulfil a function;
կորուսանել զ—, to lose one's place;
ունել, ժառանգել զ— ուրուք, to take a person's place, to replace one;
— կատարել վասն հոգւոյ ուրուք, to celebrate a mass for the repose of a person's soul;
—ս երգոց կատարել, to sing psalms, to praise;
— ինչ առնելով, — ինչ առնելոյ վասն, through respect, for regard, by adulation.
· Calfa
vulgar, low, plebeian, popular, common, vile, trivial;
the vulgar, the common people, lower orders;
տգէտ —ն, the ignorant mob.
· Calfa
Կամ իբրեւ ածական. ամենայն ռամիկ բազմութիւն։ Զբազումս ի ռամիկ մարդկանէն։ Եկեղեցական դասուց, եւ ռամիկ ժողովրդոց. (Եղիշ. գ։ Փարպ.։ Շ. թղթ.։)