innocence;
impeccability.
Օծանի մարդկօրէն ըստ մեզ որդի՝ անմեղութեանն գովութեամբ. (Պրպմ. ՟Ա։)
Զբոլոր յանցանս շնորհեսցէ քել յանմեղութիւն. այսինքն մինչեւ իսպառ անմեղ գտանիլ կամ արդարանալ. (Եղիշ. հայր մեր.։)
Իբր Ոչ մեղուցեալ գոլն. անպարտ գրիլն ի մեղաց.
purslain.
ἁνδράχνη. portulaca. Բանջար պարարտ եւ զով, դժուարին ի մեռուցանել՝ այսինքն ի մարսել. որ եւ ՓՐՓՐԵՄ, ՓԵՐՓԵՐԱՆ. կոճկորակ. սէմիզ օթու. ֆէրֆէհէն. պագլէթ իւլ համգա.
not to be accosted, inaccessible;
untouched.
Եւ Անշօշափ. անշաղախ. չիդըպլելու, եւ չիդպած. տօգանըլմազ. ել տօգանմամըշ.
Անմերձենալի եւ մաքուր պահել. (Նիւս. կուս.։)
Բիւր պղծութեամբ լի են, եւ կարի անմերձենալիք. (Խոսր.։)
Եւ Հեռաւոր. հեռի. անձնապահ.
Անմերձենալիս զինքեանս յարտաքուստ յարտաքուստ օտարոտի պատմուճանս արասցեն. (Պիտ.։)
discordant, different, dissonant, diverse, divided, not agreed, at variance, contrary;
irreconcilable;
— լինել, to differ, to disagree.
ἁσύμφωνος. absonus, discors. Որ չմիաբանի. անմիաձայն. երկպառակ. իթթիֆագսըզ.
Յայլ թիւս անմիաբան հանդիպին ժամանակագրութիւնք. (Տօմար.։)
"cf. Անմիաբան լինիմ."
Զամենայն զօրսն պարսից կոտորեալ, անմի արարեալ սպառեցին. (Բուզ. ՟Դ. 31. 47։ ՟Է. 5։)
Չմիաբանիլ. երկպառակիլ. երկբան լինել. մուխթէլիֆ օլմագ.
Հակառակ հոգւոյն խորհել անմիաբանեցան այլքն ի պատմագրաց. (Խոր. ՟Ա. 3։)
discord, dissension, disagreement, difference, misunderstanding;
— ձայնի, discordance, dissonance.
ἁσυμφωνία, διαφωνία. discordia, dissensio. Անհամաձայնութիւն. երկբանութիւն. երկպառակութիւն. տարաձայնութիւն. իթթիֆագսըզլըգ.
Ժամանակի անմիաբանութիւն, եւ պահոց. (Կամրջ.։)
immediately, directly.
Անմիջաբա՞ր աստուած ստեղծանէ, թէ միջնորդութեամբ բնութեանն. (Անց. պորփ։)
Րաբունական սիրոյն տիպար կացուցանէ անմիջաբար։ Խորհրդոցն աստուածայնոց անմիջաբար խորհրդածուք. (Շ. յիշ. առակ. եւ Շ. տաղ.։)
without mediator.
Եւ վասն է՞ր անմիջնորդաբար որդի աստուծոյ շարադասի՝ ոչ ուրուք ընդմիջեցելոյ. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։)
Յեղելոցս ոչ ինչ է՝ զոր կամելն աստուծոյ ոչ միջնորդեաց. ո՛չ ուրեմն վասն անմիջնորդաբար լինելոյն՝ վասն այսորիկ միածին, այլ վասն միայն գոլոյն նորա պտուղ հայրական. (Կիւրղ. գանձ.։)
fleshless;
without meat.
Մի անգամ ճաշակեն, զուտիքն՝ անմիս, եւ զպահքն՝ առանց կթեղինի. (Զքր. ծործոր.։)
mad, silly, brainless, senseless, stupid, foolish, irrational, crazy.
(Ապողինար) մարդ անմիտ ընդունելով զտէրունականն։ Եթէ յանմիտ մարդ յուսացաւ, առանց մտաց արդարեւ է. զի եւ ո՛չ անմիտ կենդանի մարդն է. (Առ որս. ՟Թ։)
Անմիտ գոլով (ասէր ապողինար) զմիաւորեալն ընդ բանին մարմին։ Մարմին անանձն (անհոգի) եւ անմիտ ոչ ընդունի յինքն տրտմութիւն։ Ոչ զանանձն եւ անմիտ մարմին առեալ. (Պրպմ. ՟Լ՟Ե։)
առաւել՝ որպէս Թափեալ ի մտաց. խելագար. յիմար. մորոս. անիմաստ. տգէտ. անհանճար. եւ Յիմարական. անխելք, խենդ, խեւ. ագըլսըզ, տէլի, շաշգըն. ἅφρων, ἁσύνετος, ἅνους, ἁνόητος, μωρός. amens, demens, insipiens եւ այլն.
Որոշել զիմաստունն յանմտէն. (Փարպ.։)
Անմիտ խորհուրդ, կամ հետեւումն. (Փարպ.։ Նար. ՟Խ՟Ը։)
Եւ որպէս Անխրատ. կամ անկիրթ. ἁπαίδευτος. indisciplinatus, ineruditus. (Սիր. ՟Ը. 5։ ՟Ի. 22։)
որպէս Անիմանալի. անիմաստ. ἁνόητος. qui intelligi non potest.
Եւ զի անմիտ է այս, անպիտանացուացն փոյթ ունել, ծանօթ է ամենեցուն.
disconsolate, inconsolable;
disconsolately.
Մնալոյ ի նոցանէ որբք եւ անմխիթարք. (Փարպ.։)
Որպէս Անմխիթարելի. անփարատելի. անբերելի. ծանր. տխրական.
Անմխիթար տրտմութիւն, կամ սուգ, խորհուրդ, ապաշաւ, սպառնալիք. (Եղիշ. ՟Բ։ Փարպ. ՟Գ։ Սկեւռ. յար.։ Սարգ. յկ. ՟Բ։) Թէպէտեւ սուղ ինչ իցեն տրտմութիւնքն, սակայն նա անմխիթարս կարծեցուցանէ. (Մանդ. ՟Է։)
Հեծել, կամ տրտմիլ, կամ ողբալ անմխիթար. (Փարպ.։)
incapable of cultivation.
Անմշակելի անդաստան։ Անսերմն է շառաւեղդ, անմշակելի է պտուղդ. (ՃՃ.։)
infallible, unerring;
— աստեղք, fixed stars.
Ի պարունակեալ աստեղացն՝ անմոլարքն ամենայն ընդ նմին ընդ երկնի շրջաբերեալ լինին։ Անմոլարիցն բազմութիւն անգիտելի է մարդկան. (Արիստ.։)
ԱՆՄՈԼԱՐ ԳՈՒՆԴ, կամ ՇՐՋԱԲԵՐՈՒԹԻՒՆ. Անշարժ պարունակն վերնագոյն երկնի. եւ միօրինակ անվրէպ շրջան հաստատութեան.
Ի վերայ անմոլար գնդին միակն։ Ի վերջին տիեզերս ի բուն սպառուածինի ամենայնի (այսինքն աշխարհի՝) անմոլար գունդ. (Փիլ.։)
ԱՆՄՈԼԱՐԱԲԱՐ, ԱՆՄՈԼՈՐԱՊԷՍ, ԱՆՄՈԼԱՐԱՊԷՍ. Առանց մոլորելոյ, կամ խոտորելոյ. անվրէպ. անսխալ.
Անմոլար գնամք ընդ ճանապարհս. (Լմբ. սղ.։)
cf. Անմոլար.
Արեգական լոյս, եւ լուսնի, եւ այլոց մոլորակացն, եւ անմոլորից։ Որոշեալ ի մոլորակացն եւ յանմոլորացն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին. ստէպ.) ուր անխտիր գրի՝ Անմոլոր, կամ Անմոլար։
infallibility.
Անսխալութիւն. անվրիպութիւն.
Որպէս ի բոլորակի իմիք անմոլորութիւն պարգեւեալ նմա. (Դիոն. ածայ.։)
Անդրէն դառնայ, յօտար բոյն ոչ հպի, բայց ի վար արկանէ զանմոլորութիւնն. (Փիլ. լիւս.։)
that does not forget;
unforgotten;
that cannot be forgotten;
without fail, infallibly.
Անմոռանալի՝ ի բարեպաշտից մարդկանէ խոստովանեսցի երիցս երանելի։ Յիշատակելն սմին նորոգի անոմռանալի. (Պիտ.։)
Անմոռանալի ունել. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա։)
Զյիշատակ անուանն աստուծոյ անմոռանալի պահէր. (Տօնակ.։)
cf. Անմոռանալի.
Անմոռաց պատուէր. (Նար. ՟Ի՟Է։)
Գրեա՛ ի տախտակս սրտի քո անմոռաց։ Յիշեսջի՛ք զմեզ անմոռաց յուրախութեանն ձերում. (Փարպ.։)
indomitable, unbroken.
Չտան թոյլ բազում ժամանակս յաւանակին՝ անմուղ անվարժ շրջել։ Ածէ՛ք զպարարեալ զուարակն՝ զանմուղն, որ զմեղաց լուծն ոչ ընկալաւ։ Անմուղ երիվարաց նմանեցաք. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. ղկ. եւ Ոսկ. յհ.։)
the entrance to which is shut;
without entrance;
impenetrable, inaccessible.
Որում եւ մեք նոյն նըմանագոյն՝ երկրպագեմք անմուտ արեւուն. (Գանձ.։)
foolishly, stupidly, inconsiderately, ignorantly, rashly, madly.
Իբրեւ անմիտ. անմտութեամբ. անխելքի պէս, անխելքութեամբ, չմտմտալով.
Անմտաբար սահիլ, կամ ասել, թշնամանել, ի վերայ միմեանց յառնել, թողուլ զպատուիրանն. (Դիոն. եկեղ. ՟Գ։ Կիւրղ. գանձ.։ Խոսր. պտրգ.։ Սարգ. յռջբ. ՟Դ։)
madness, craziness, fatuity;
phrensy;
folly, silliness, imprudence, extravagancy, absurdity.
Ամենայն չարեաց պատճառք անմտութիւնն է. (Ոսկ. ես.։)
Կամ որպէս ἁφροσύνη, որ ստէպ դնի ի մեզ Անզգամութիւն. իբր անզգայութիւն եւ անխորհրդութիւն.
Որպէս Անխոհեմութիւն.
insatiable, greedy, gluttonous;
— ուտել, to devour;
cf. Անյագաբար.
Ո՞ւր անյագից նմանեցի։ Յոյժ անյագիցն եւ պատուասիրացն. (Առ որս. ՟Ը. ՟Ժ՟Բ։)
Ի պէտս կիզման յաստուծոյն անյագի. (Փարպ.։)
Անյագ են ի պատերազմելոյ. (Լմբ. սղ.։)
Այնպէս եղաք անյագ անդադար՝ երթալ զհետ ճառիցն. (Վեցօր. ՟Զ։)
Անյագ ցասումն կամ թշնամութիւն, կամ պատերազմ։ Անյագ բերկրումն, խնդութիւն, կամ վայելչութիւն. (Եզնիկ.։ Լմբ. անառակ. եւ սղ։ Փարպ.։ Վեցօր. ՟Ա։)
Եթէ ոչ կապեսցուք զբանս ընդ լռութիւն.. արտաքոյ անարգ սահմանին հանէ զմեզ. (Վեցօր. ՟Զ։)
Ըմպել անյագ. (յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
Ստէպ ստէպ եւ անյագ առնել զընթերցումն. (Խոր. ՟Գ։)
insatiableness, greediness, gluttony.
Տանջանք անյագութեան՝ սակաւապիտութիւն. (Փիլ. իմաստն.։)
Անյագութիւն ոչ էր (ի սկզբանէ), եւ այժմ ոչ է պարկեշտից. (Յճխ. ՟Զ։)
Ըմպելի անյագութեան նորին՝ արիւն անմեղաց. (Եղիշ. ՟Գ։)
Որք անյագութեամբն համակեալք ոսկւով. (Փարպ.։)
Զմին ապրեցոյց սիրոյն աստուծոյ անյագութիւնն՝ (Բրս. չար.։)
invincible, unconquered, insurmountable, ungovernable.
ԱՆՅԱՂԹ որ եւ ԱՆՅԱՂԹԱԿԱՆ ԱՆՅԱՂԹԵԼԻ. ἁνήττιτος. invictus, invincibilis. Որ ոչն յաղթի յո՛ր եւ է կարգի. անպարտելի. վերագոյն հանդիսացեալ. հզօր. աննուաճելի. անվանելի. որ չյաղթիւր, տակ չի մնար. եէնիլմէզ, տայմա մուզաֆֆէր օլան.
Զաստուած՝ զզօրապետն անյաղթ զօրաց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
not evident, not manifest, obscure, hidden, secret;
apocryphal.
ἅδηλος. non manifestus, occultus, obscurus, nonnnotus. Որ չէ յայտ կամ յայտնի. անգիտելի. անծանօթ. ծածուկ. գաղտնի. մթին. անհաւաստի. անստոյգ. պէլիրսիզ, նամալիւմ, սըրր, կիզլի.
Զանյայտ իրս վիշապաց. (Խոր.։)
Խոցուածս անյայտս։ Զպահեստ անյայտիցն արտաքս հանի. (Նար. ՟Ի՟Ա. ՟Կ՟Ե։)
Մարդիկ յայտնեացն են գիտակ, իսկ աստուած եւ անյայտիցն յայտնապէս տեսանօղ։ Անյայտիցն հաւաստի հաւատ յայտնիքս։ Փոխանակ անյայտ բարեաց զյայտնիս յանձն առնուլ չարիս. (Փիլ.։)
Զկարճ կեանս անյայտ կենցաղոյս։ Զելս անյայտ իրացդ. (Փարպ.։)
Անջրպետելով ի միմեանց զբանակեալսն, եւ անյայտ յիրերաց առնելով. (Պիտ.։)
more or very obscure.
Անյայտագունիցն փոփոխեալ ի յայտնագոյնսն. (Ածաբ. ի պասեք.։)
to annihilate;
to hide.
ԱՆՅԱՅՏԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ԱՆՅԱՅՏԵՄ ԱՆՅԱՅՏԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἁφανίζω. ab adspectu removeo. Անյայտ առնել. անհետ առնել. չերեւցնել. պէլիրսիզ էթմէք, եօզ էթմէք.
to be annihilated, to vanish, to disappear.
Քան զպղպջակս անձրեւի արագագոյնս պատառին եւ անյայտին։ Դնի ի գերեզմանի, եւ անյայտի. (Սարգ. յկ. ՟Բ. եւ ՟Գ։)
obscureness, occultness, secretness.
Զամենեւին անյայտնութեանն յօդէ առասպելաբանութիւն։ Սխալանաց եւ անյայտնութեան բերէ նշանակ։ Զանյայտնութեանն ցուցանէ բան. կամ զանյայտութիւն պարծանացն. (Պիտ.։)
Հայելով ի յառաջիկայ իրացն անյայտութիւն՝ կասկածեալ զգուշացաւ. (Փարպ.։)
Մարդկան տկար են բարքն եւ անհաստատք, որպէս իրքն բազում անյայտութեամբք լի են։ Եւ ոչ հաւատ ի վերայ անյայտութեան բերեալ՝ հաւատ ասասցի. (Աթ. ՟Դ։)
cf. Անյայտնութիւն.
Զամենեւին անյայտնութեանն յօդէ առասպելաբանութիւն։ Սխալանաց եւ անյայտնութեան բերէ նշանակ։ Զանյայտնութեանն ցուցանէ բան. կամ զանյայտութիւն պարծանացն. (Պիտ.։)
Հայելով ի յառաջիկայ իրացն անյայտութիւն՝ կասկածեալ զգուշացաւ. (Փարպ.։)
Մարդկան տկար են բարքն եւ անհաստատք, որպէս իրքն բազում անյայտութեամբք լի են։ Եւ ոչ հաւատ ի վերայ անյայտութեան բերեալ՝ հաւատ ասասցի. (Աթ. ՟Դ։)
rhymeless.
Իսկ ἅληκτος, non desinens իմա՛ Անյանգ, որպէս Անզրաւ. ուստի յաջորդ բառդ։
unfavourable, unlucky, unfortunate, disadvantageous.
Ինձ յաջողեալ էր ընթացք պատուիրանացն, եւ ոչ անյաջող. (Լմբ. սղ.։)
cf. Անյաջող;
awkward, incapable.
Ինձ յաջողեալ էր ընթացք պատուիրանացն, եւ ոչ անյաջող. (Լմբ. սղ.։)
unfavourableness, unfortunateness, disadvantage.
Անյաջող. եւ Անաջողակի. տարադէպ.
Չյաջողելն. անյարմարութիւն. վրիպականութիւն. տկարութիւն.
Մահկանացու անյաջողութեան վրիպակ, այսինքն է մտաց քուն. (Փիլ. ել.։)
without successour, — succession;
unchangeable.
Ոյր չգուցէ յաջորդ, կամ փոխանակ. անփոփոխ. անպակասելի. անանց. մշտատեւ.
bottom-less;
very deep.
Ոյր յատակ չիք կամ չերեւի առ խորութեան. եւ Այն՝ որոյ ներքոյք կամ նստոյք այսինքն երաստանք վնասեալ եւ պակասեալ են. տիպսիզ.
Յատակք նորա առ քարինսն մնացին, եւ կոչեցաւ պերինթոս անյատակ. (Նոննոս.։)
cf. Անյատակ.
Զորոյ չէ մարթ գտանել զյատակ. խոր յոյժ. տիպսիզ.
that cannot rise.
Ոչ գարշապարաւ ոտին վարեցաւ, զի անյարիր էր։ Անյարիր առն. (Նար. ՟Ժ՟Դ. ՟Ծ՟Ը։ Իսկ Ոսկ. եփես. ՟Ի.)
Մի՛ ասասցէ կինն ցայրն, անյարիր, ապաժաման եւ վատ եւ քնած, չես այր, չես մարդ. յն. լոկ, անայր կամ անմարդ։
Կամ որպէս Այն ինչ՝ յորմէ չլինի յառնել.
Անյարիր. անյարմար է քունն բանականի։ (՟Ղ՟Բ. ոչ ի դէպ.)
shelterless, without roof, houseless.
incongruous, unsuitable, unbecoming, not appropriate;
unskilful, insufficient, incapable.
(որ եւ յն. անա՛րմօսդօս) ἁνάρμοστος, ἁνακόλουθος. haud congruens, incompositus, ineptus, impar. Ոչ յարմար. անդէպ. տարադէպ. եւ Անմիաբան. ոչ ներդաշնակեալ. անհամեմատ. ույմազ, ուսլուպսուզ, միւնասիպէթսիզ.
Անյարմար է վասն զօրութեան մարմնոյն՝ կերակրոյ բաղձալ, եւ նովիմբ դարձեալ կերակրովքն պատերազմել ընդ մարմնոյ. (Բրս. հց.։)
Զանյարմարսն յարմարէ պէսպէս յօրինուածովք. (Յճխ. ՟Զ։)
Անեղական եւ անյարմար պասրկական հաւն այն զբազմորակ փետուրս իւր բերէ. (Մագ. ՟Ժ՟Է։)
that writes in an unbecoming manner;
indecently written.
Անյարմարապէս գրօղ կամ գրեալ.
incongruity, impropriety;
incapacity, insufficiency.
Յարմարութիւն երկական է, որպէս դարձեալ անյարմարութիւն՝ քակտման եւ ապականութեան գոյ պատճառք։ Անհնար է ձայնակցութիւն ի յարմարութենէ եւ յանյարմարութենէ լինել երբէք. (Փիլ. լին.։)
Անյարմարութեամբ եւ վրիպանօք լցեալ է բանս. (Պիտ.։)
immutable, unchangeable, constant.
ἅτρεπτος. immutabilis, invariatus, constans. Անյեղլի. անյեղյեղ, անյեղյեղուկ. անյեղաշրջելի. անյեղափոխ. որ չընդունի զյեղումն կամ զայլայլութիւն. անփոփոխ. անայլայլելի. անշրջելի. անյողդողդ. հաստատուն. տէյիշմէզ, թէզայիւր պուլմազ.
Այլքն ամենայն յեղուն, բայց միայն ինքն (աստուած) անյեղ եւ անփոփոխ է ... Ամենայն ինչ եղանելին հարկաւոր է յեղումն ընդունել, որպէս աստուծոյ անյեղն գոլ։ Անյեղ եւ անմէտ խորհրդով. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին.։)
Անյեղ կարգին հպատակք եղեալ. (Դիոն. երկն.։)
Անյեղ հպաւորութիւն. (Լմբ. էր ընդ.։)
Անյեղ եւ հաստատուն պահեսցէ. (Պիտ.։)
Անապական եւ անյեղ պահին. (Արիստ.) յն. անեղ կամ անծին։
cf. Անյեղ.
Անյեղյեղուկ եւ անփոփոխ եւ անայլայլուկ։ Անխոտոր եւ անյեղյեղուկ առողջութեամբ։ Ինքն անշարժ եւ անյեղյեղուկ եկաց մնաց միշտ։ Անապական եւ անյեղյեղուկ. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին.։)
Այնմ որ յաւէտաշարժն է՝ զանյեղյեղուկն, իսկ անշարժին զյեղյեղումն գործեաց։ Որ է անշարժ եւ անյեղյեղուկ. (Նիւս. կազմ.։ Անյաղթ պերիարմ.։)
immutably.
Որ եւ ԱՆՅԵՂԱՊԷՍ. ἁτρέπτως. immutabiliter. Անփոփոխապէս. առանց այլայլութեան կամ յեղափոխութեան.
cf. Անյեղ.
(Պռօսխումէն, բառ յն) եդեալ ի մերս անյեղաշրջելի (այսինքն անփոփոխ, կամ առանց յեղլոյ ի հայ բարբառ) (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Անյեղ.
Մանկութիւն, պարզութիւն անյեղափոխ՝ զոր ունէր ադամ. (Կլիմաք.։)
Անյեղափոխելի պատուիրանք, կամ կիրք. (Մաքր. նշ. եկեղ։) (Պիտ.։)
Մանկութիւն, պարզութիւն անյեղափոխ՝ զոր ունէր ադամ. (Կլիմաք.։)
Անյեղափոխելի պատուիրանք, կամ կիրք. (Մաքր. նշ. եկեղ։) (Պիտ.։)
indubitable.
ἁναμφίβολος, ἁναμφισβήτητος. indubius, certissimus. որ եւ գրի ի յետնոց՝ ԱՆԵՐԿՈՒԱՆԱԼԻ. Անտարակոյս. աներկբայ. հաւաստի. շիւպհէսիզ, սահիհ.
Անյերկուանալի էր վկայութիւնն։ Այսպէս եւ զնորայն ասէ զվկայութիւնն։ Ի մահուանէն՝ անյերկուանալի զյարութիւնն եցոյց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 29. 35։ ՟Բ. 14։)
Մարմինն՝ աստուծոյ էր անյերկուանալի։ Եթէ աներկուանալի կալցես զայս բան. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։ եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։)
forgotten;
immemorial.
Յաւելուն, ողորմեա՛ ամենայն անյիշատակաց. ո՞վ է անյիշատակն, զոր դու յիշատակես. (Լմբ. պտրգ.։)
Սոքա են՝ որ զբարեկարգութիւն քրիստոնէից ուղղեցին, եւ ոչ եթէ յանյիշատակաց ոք. (Լմբ. պտրգ.։)
Զորոյ եւ ո՛չ զառաքինութիւն առն պարտ է անյիշատակ թողուլ. (Նանայ. յռջբ։)
Յանյիշատակաց կատարել զպատարագ. իմա՛, առանց ունելոյ զյիշելիք կամ զողորմութիւն. (Կանոն.։)
forgetfulness.
Անհնազանդութիւն հօր, եւ անյիշատակութիւն պատուիրանին. (Կլիմաք.։)
Տօն աստուծոյ՝ անյիշատակութիւն է ի չարեաց. (Եւագր. ՟Ժ՟Գ.) իմա՛ դադարումն ի սպառ։