council-hall;
committee-room;
club, club-house;
paradise;
church;
synagogue;
mosque;
Ecolesiastes.
Երկիրս է արտաքսելոյն տեղի, տրտմութեանն հաւաքարան, եւ մահու պատուհասի ժողովարան. (ՃՃ.։)
ԺՈՂՈՎԱՐԱՆ. որպէս Եկեղեցի. տուն աղօթից հաւատացելոց. ἑκκλησία ecclesia. ժամ.
Եկեղեցիք բարեպաշտաց՝ տաճարք աղօթից եւ խնդրուածոց, եւ ժողովարանք՝ որոց առ աստուած մերձենալ կամիցին. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Եւս եւ Մզկիթ այլազգեաց. թ. Ճամի (որպէս տեղի գումարման).
ԺՈՂՈՎԱՐԱՆ. Սեպհական ժողովուրդ Աստուծոյ. հին եւ նոր եկեղեցի.
ԺՈՂՈՎԱՐԱՆ. որպէս Եկղեսիաստէս. այսինքն ժողովօղ. հաւաքօղ.
Ինքն է օրենսդիր եւ ժողովարան սրբոց. եւ պսակիչ նահատակաց. (Ճ. ՟Բ.։)
plotter, conspirator.
Որ ժողովս առնէ, մանաւանդ որպէս խռովարար, կամ ինքնագլուխ.
to assemble, to collect;
to heap, to amass, to gather together;
to receive, to reap, to gather, to get;
to receive, to welcome;
to furl;
to infer, to deduce, to argue, to conclude;
— առ իւր, ի տուն, to entertain, to receive hospitably, to welcome;
to lodge;
— ի մի, to concentrate;
— զյետին շունչ ուրուք, to receive the last sigh of;
զօրս —, to levy soldiers, to assemble troops;
— զկաց մնաց փախստէից, to rally the flying
to add or sum up;
Ժողովեցին զբարի բարին յամանս։ Ժողովեսցեն յարքայութեան նորա զամենայն գայթակղութիւնս։ Որպէս ժողովի որոմնն, ի հուր այրի։ Երթայք ժողովեցէք ձեզ յարդ։ Ժողովեսցեն զօր ըստ օրէն։ Ժողովեսցես զպտուղ նորա։ Հովուել ի բուրաստանս, եւ ժողովել շուշանս.եւ այլն։
Ի վեր առեալ ժողովէր ի մախաղն զքարանցն ընգենլով զպատեհագոյնս. (Պիտ.։)
Քան զսերմանելն՝ ժողովելն է ախորժալի. (Լմբ. ստիպ.։)
ԺՈՂՈՎԵԼ. συνάγω collego եւ այլն. Ընդունել կամ ամփոփել ի տուն. հիւրընկալել. ասպնջական լինել.
Ժողովեաց մովսէս զամենայն ժողովուրդ որդւոցն իսրայէլի։ Ժողովեցան ի ելով տալ պատերազմ։ Ժողովեաց յեփթայէ զամենայն արս գաղաադու։ Գտին ժողովեալ զմետասանսն, եւ զորս ընդ նոսայն էին։ Էին բազումք ժողովեալ, եւ աղօթս առնէին։ Ժողովեաց զձեռագէտս արուեստին.եւ այլն։
Դու տաս նմա յարկ. իսկ նա ժողովէ զքեզ յերկնից արքայութիւնն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
Կամ Ամփոփեալ պէսպէս օրինակաւ. Ժողվըտել.
Նա՝ (այսինքն արեգակն) ի հւսիսային կողմանէն զհարաւային ճանապարհ ընթանալով, երբեմն ժողովէ, եւ երբեմն լայնացուցանէ զչափ աւուրցն. (ՃՃ.։)
Լռութեամբ ժողովէ մարդ ըզմիտս իւր։ Զի ի զբաղմանց ժողովեալ ըզմիտս՝ դիւրաւ ուսցին։ Փութալ ժողովել զմիտս ի ճապաղմանէ զգայարանացս. (Վրք. հց. ՟Ե. Շ. մտթ.։ Լմբ. սղ.։)
Երկոքին ի նոյն ժողովին. (Անյաղթ պորփ.։)
Եւ զի ժողովեսցուք եւ ասասցուք, ամենեքին խնդան եւ ուրախ են. (Եւս. պտմ. ՟Է. 4։)
Ո՛չ է պարտ յերկբայելոցն ժողովել խորհուրդ, այլ ի խոստովանեցելոցն։ Ապա ուրեմն ժողովի՝ վասն նորա (այսինք վասն մարդոյ) եղեալ անբանքն եւ անշունչքն։ Եւ ժողովի բանս այսպէս. եթէ խառնուած մարմնոյ եւ այլն։ Եւ ժողովի յայսցանէ յոժարութիւն գոլ ցանկութեան խորհրդական. (Նիւս. բն.։)
Կամ Ձեռնարկելով ստիպել, հաւանեցուցանել.
ԺՈՂՈՎԵԼ. Միաւորել յուղիղ միտս. որպէս դնել զերրորդութիւն անձանց ի միում բնութեան, եւ զկրկին բնութիւնս ի միում անձն բանին մարմնացելոյ.
Աստուածութիւն եւ մարդկութիւն ժողովեալ ի տնօրինաբար. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
առաջիկա ժամանակագրութինս ժողովէ ի յերրորդ ամէն սողոմովնի. եւ այլն։ Յելիցն յեգիպտոսէ մինչեւ զշինութիւն տաճարին ժողովին ամք ՟Նղ։ Մինչեւ ցառաջին ամն կիւրոսի ժողովին ՟Ծ ամք։ (Ասող. ՟Ա. 2։)
ԺՈՂՈՎԵԼ. Յաւելուլ ընդ հարս. ամփոփել ի գերեզմանս նախնեաց, որպէս եւ հոգւով ընդ նախահարս.
cf. Ժողովարան.
Դարձան (եպիսկոպոսունք) անդրէն ի ժողովետղս իւրեանց. (նոր ձ. եւ տպ. ի ժողովետեղն. ) (Վրք. ոսկ.։)
Եղեւ տեղին այն ժողովետղ ջուրց յանձրեւածին ամպոց. (Ճ. ՟Գ.։)
Կամ որպէս Ժողովրդանոց հրէից. συναγωγή սինովա.
որոյ ապարանքն էին մերձ ի ժողովետղ. (Գծ. ՟Ժ՟Ը. 7։)
Կամ որպէս Եկեղեցի քրիստոնէից. ἑκκλησία. ժամ. քիլիսէ.
Դու փախուցեալ՝ եւ զժողովետղն թողուս. (Լմբ. պտրգ.։)
who collects or gathers together.
զի թէ արդարութիւն ժողովիչ է առ աստուած, եւ միացուցիչ, ապա ուրեմն մեղքն ցրուիչ. (Երզն. մտթ.։)
convener, convoker;
the Wise Man, Solomon, the Preacher;
the Book of Ecclesiastes.
cf. ԺՈՂՈՎԻՉ. այլ որպէս գ. է Եկղեսիաստէս. ἑκκλησιαστής ecclesiastes. Եկեղեցացուցիչ ժողովրդեան, քարոզ եւ վվարժապետ իմաստութեան, սեպհականեալ անուն սողոմոնի, եւ միոյ ի գրոց նորա.
Եկայք տեսցուք զիմաստ բանին, հզմիտս անուան ժողովրդին։ Թամէ զհանճարըս սա ի մին, զիմաստութեանց զպիտանին, սիրով զորդիսն իսրայէլին՝ ժողովելով զամենեսին. (Շ. յիշատ.։)
Ընդէ՞ր կոչէ զինքն աստ ժողովող. զի ի գիրս առակացն՝ որպէս ասացաք, ժողովեաց զպէսպէս եւ զբւրապատիկ ընթացս մարդկան. (Լմբ. ժղ.։) նովին անուամբ պատուոյ կոչեցին յոյնք եւ զսուրբն մեսրոպ՝ Եկղեսիաստէս կամ եկղեսիաստիկոս. վասն որոյ ի ի նա հայի ասելն.
assemblage, reunion;
collection.
Որպէս յաշտարակէն ցրումն, նոյնպէս ի խաչէն ժողովումն. (ՃՃ.։)
Էր այնուհետեւ լսել յամենայն եկեղեցիս.. . ի ժողովմունս միաբանութեան. . . զինչ բարի կամ զինչ վայելուչ. (Փարպ.։)
Զշարադրեալսն ժողովումն իմն պարզիցն գործէ. (Կիւրղ. գանձ.։)
people, the multitude, the vulgar;
the mob;
assembly;
synagogue.
Լոյս ի յայտնութիւն հեթանոսաց, եւ փառք ժողովրդեան իւրում իսրայէլի։ Տեսի զչարչարանս ժողովրդեան իմոյ։ Արձակեա՛ զժողովուրդ իմ։ Առից զձեզ ինձ ի ժողովուրդ։ Ես եղէց ձեզ յաստուած, եւ դուք եղիջիք ինձ ի ժողովուրդ։ Այլ դուք ազգ էք ընտիր ... ժողովուրդ սեպհական։ Հովուել ժողովուրդ տեառն, զոր ապրեցոյց արեամբ իւրով։ Որք երբեմն չժողովուրդք, բայց արդ ժողովուրդ աստուծոյ.եւ այլն։
ԺՈՂՈՎՈՒՐԴ. որպէս Ընտանիք եւ ընդոծինք միոյ տանուտեառն կամ նահապետի. իրեն մարդիկը.
ԺՈՂՈՎՈՒՐԴ. որպէս Ժողովրդական. աշխարհիկ.
եթէ քահանայապետն օծեալ մեղանչիցէ առ ի ժողովուրդն յանցուցանելոյ։ Մովսէս եւ ահարոն օրհնեցին զամենայն ժողովուրդն։ Քաւեսցէ վասն քահանայիցն, եւ վասն ամենայն ժողովրդեանն քաւեսցէ։ Մխիթարեզէք զժողովուրդ իմ, քահանայքդ խօսեցարուք.եւ այլն։
ԺՈՂՈՎՈՒՐԴ. σύναξις, συνέδριον synaxis, concilium, tribunal. համախմբութիւն ի պաշտօն. եւ Ատեան. ժողով.
Որ ոք ասիցէ զցեղբայր իւր ռակա, պարտաւոր եղիցի ժողովրդեան. ժողովուրդ աստ զեղբայցվոց ատեանն կոչէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16։)
Գնացեալ անտի յիսուս եկն ի ժողովուրդն նոցա։ Եմուտ ըստ սովորութեան իւրում յաւուր շաբաթուց ի ժողովուրդն։ Մտեալ ի ժողովուրդն յաւուր շաբաթուց՝ նստան։ Ուսուցանէր ի ժողովուրդս նոցա։ Քարոզէր ի ժողովուրդսն գալիլեացւոց։ Ի ժողովուրդս, եւ ի հրապարակս.եւ այլն։
popular, plebeian;
secular, laic;
a private person.
Բազում ինչ է զոր չէ պարտ գործել միայնակեցի՝ զորս ժողովրդականքն հրաման ունին գործել. (Մաքս. ի դիոն.։)
place of assembly;
synagogue;
cf. Ժողովարան.
Ի սուրբ քառասնորդս պահոց առանձնաբար ի վերայ նոցա կատարելով տրտաքոյ ժողովրդանոցին. (Յհ. իմ. ատ.։)
to eat and drink to excess, or voraciously.
Տղայոցն արեամբ զանգեալ ալիւր, զանօրէնն ժուայթելով զօրէնս՝ անդր քան զխոզիցն գտանին զանզգայ ծննդակերութիւնս. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
"cf. Ժոյժ ունել."
Երկպատիկ ժամանակ քան զայս ժուժալ. (Փիլ. տեսական.։)
Եթէ հայր իցէ եւ այնպիսի հայր, ապա ոչ ժուժայցէ անտեսառնել զորդիսն.. . ո՞ր հայր իցէ որ ժուժալ կարիցէ զկարեւորպէտս որդւոցն չկատարել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 22։)
Սկըզբնատիպն ոչ կարացեալ ժուժալ՝ հեռանալ պատկերի իւրոյ. (Տօնակ.։)
Որչափ ըստ ժամու ժուժալոյտկարութեան մերոյ՝ ինքն կամեցաւ պատմել մեզ։ Ոչ կարէին մարդիկ համօրէն ժուժալ բաւել տեսլեան աստուածութեան. (Ագաթ.։)
"cf. Ժոյժ ունել."
Ոչ կարէն ժուժել (կամ հանդուրժել) ուժգնութեան քաղցուոյն։ Ոչ ժուժեն զնորս. այլ՝ չար պատառմամբ պատառին. (Երզն. մտթ.։)
patient;
abstinent, sober, continent, temperate, chaste;
— կեանք, continence;
— լինել or կալ cf. Ժուժկալեմ.
ἑγκρατής continens, temperans. Որ ժոյժ ունի ի հեշտալեաց. պարկեշտ, զգաստ. ողջախոհ. եւ Պահեցօղ, սակաւապէտ. ճգնօղ. զինքը զսպօղ.
Պարտ է եպիսկոպոսին անարատ լինել, սուրբ, ժուժկալ. (Տիտ. ՟Ա. 8։)
Անձն ժուժկալ՝ խնդրէ զանապատ. (Խոր. ՟Գ. 47։)
Աւելորդ է եւ մարտ խորհրդոց եւ ցանկութեանց ի վերայ ժուժկալին եւ անժուժկալին։ Յօժարութիւնն է որ մարտնչին ընդ ցանկութեանն, եւ յաղթեալ ժուժկալիւքն, եւ պարտեալ անժուժկալիւքն. (Նիւս. բն.։)
Ի ժուժկալ պատկերէ սրբոյն ծանեաւ նաւապետն զառաքինութիւն նորա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
ԺՈՒԺԿԱԼ ἑγκρατής, καρτερός tolerans, patiens, validus, potens Տոկուն. համբերօղ. արի. քաջ. պնդակազմ. դիմացկուն. զօրաւոր.
Քանցէին գանիւք առ բագնովքն, եւ ոչ նուազելոյն, այլ առաւել ժուժկալին պարգեւս հատուցանէին։ Զժուժկալսն ի մրցմունս առ ասպարիզօքն շոճի ոստովք պսակէին. (Նոննոս.։)
Երիտասարդք եւ կուսանք անկեալ գլորէին. եւ այն՝ որ ժուժկալն էր, ձանձրացեալ էր. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 6։)
Այնպիսի են ժուժկալացն ոգիք. ո՛րչափ այլք խափանել ջանան, նոքա եւս քան զեւս յորդորին. (Տօնակ.։)
Ամենայն որ պատերազմի՝ ամենայնի ժուժկալ լինի. (՟Ա. Կոր. ՟Թ. 25։)
Ժուժկալ լիցի բերդին, եւ մի ձեռս տացէ ի պարսիկս. (Բուզ. ՟Դ. 55։)
Յամենայնէ՝ յորոց օրէնքն աստուծոյ հրաժարեցուցանէ զմեզ՝ պարտ է ժուժկալ լինել. (Շ. թղթ.։)
to be patient, to suffer patiently;
to resign one's self to;
to be courageous, to suffer or bear with courage;
to oppose, to resist;
to abstain from, to be continent;
to do without;
— ի կերակրոց, to fast, to live on a diet;
— ի դինւոյ, to abstain from wine.
ԺՈՒԺԿԱԼԵԼ. καρτερέω forti animo sum, perduro ἑνισχύω invalesco. Զօրանալ. պնդիլ. պինդ կալ.
ԺՈՒԺԿԱԼԵԼ. προσκαρτερέω tolero, persevero Պնդիլ ի պահս, կամ յաղօթս եւ յալ իրս. յերկարել. հանապազորդել.
Որք գերազանց պատուիրանին՝ քան զբնութիւնս ժուժկալեցին. (Յս. որդի.։)
Այնչափ ժուժկալեցին առ նա կեալ, մինչ պակասեցին կերակուըքն. (Իգն.։)
ԺՈՒԺԿԱԼԵԼ. ἑγκρατέω, ἁπέχω abstineo. Պահել զանձն կամ արգելուլ կամաւ ի պէսպէս իրաց. հրաժարել.
patience;
abstinence, continence, temperance, chastity;
sobriety, soberness;
fortitude, constancy;
fasting, diet;
ի ժուժկալութեան gyql, to live continently.
καρτέρησις, καρτερία tolerantia, patientia, constantia. Ժուժկալելն. ժոյժ. տոկ. համբերութիւն. պնդութիւն. արութիւն.
Զօրացո՛ զիս ի ժուժկալութեան պնդութեան նեղութեանս. (Ագաթ.։)
Եկաց մնաց ժուժկալութեամբ (յն. ժուժկալապէս) ի սկզբունս ձմերանցն. (Աթ. ՟Ը։)
Վասն քո ամենայն նեղութեանց եւ վշտաց ժուժկալութեամբ տարաք։ Տարեալ ժուժկալութեամբ համբերեցին տանջանաց։ Ժուժկալութիւն ի չարչարանս։ Միատեւակն ժուժկալութեամբ կրելով զերաշխէպ վշտաց. (Խոսր.։ Շար.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ։ Նար. կուս.)
Որ պատերազմն. (ժուժկալութեան պէտք են. Նեղոս.։)
ԺՈՒԺԿԱԼՈՒԹԻՒՆ. ἑγκράτεια temperantia, continentia, abstinentia Առաքինութիւն կամաւ հրաժարելոյ ի հեշտալեաց մարմնոյ եւ որկորոյ. պարկեշտութիւն. պահացողութիւն. ճգնութիւն.
Պահոց պնդութիւնք, եւ յորկորըստութեանց ժուժկալութիւնք. (Մանդ. ՟Գ։)
Ժուժկալութեան սահման այս ինչ է. յամենայնէ՝ յորոց օրէնք հրաժարեցուեանեն զմեզ՝ պարտ է ժուժկալ լինել. առաջին՝ խորհրդոցն վատթարաց ընդդէմ կալ ժուժկալութեամբ. . . զնոյն ժուժկալութիւն պարտ է եւ աչացն դնել պահապան. (Շ. թղթ.։)
Ժուժկալութիւն, եւ ամենայն մարմնական չարչարանք առ ինչ պիտանացու ունի.. . եւ հնազանդութեանն վարձ մեծագոյն է քան զժուժկալութեան ուղղութիւնն. (Բրս. ճգն.։)
ԺՈՒԺԿԱԼՈՒԹԻՒՆ. Անսովոր առմամբ որպէս Բեղնաւորութիւն. արգասաւորութիւն. որ է ըստ յն. εὑκαρπία , վրիպակաւ գրեալ, ἑγκρατία.
earnest entreaty, solicitation, conjuration, importunity.
ԺՏԱՆՔ որ եւ ԺՏՈՒԹԻՒՆ. ուժգին խնդրուածք. թախանձնք, պաղատանք. ստիպօղաղաչանք.
Ոչ պարզաբար խնդրուածք, այլկրկին ժտանք. (Շ. յկ. ՟Բ։)
to entreat earnestly, to conjure, to beseech;
to importune, to tease;
to dare, to be bold.
(լծ. յն. զիդէ՛օ). αἱτέω, ζητέω peto, posco, postulo κατατυφράω luxurior եւ այլն. Ուժգին թախանձանօք խընդրել՝ որպէս ժիտ. հայցել պաղատելով. աղերսել խաղապատելով.
Ժտեա՛ յորժամ լսես, մի՛ հարեւանցի բան կարծեր, այլ ընդ սովաւ տե՛ս զարտասուսն, զանմռունչ հեծութիւնն, զբախել կրծցն, զտառապանս սրտին. քանզի այսոքիկ ժտելոյն են պտուղք. (Լմբ. սղ.։)
Ժտեսցուք առ նա, արտասուօք աղաչեսցուք. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ։)
to embolden, to give or inspire with courage.
տալ ժտիլ. համարձակեցուցանել. ժպրհեցուցանել. յանդգնեցուցանել.
to be importunate, to persist in entreaty;
to be bold, audacious.
ԺՏԻՄ որ եւ ԺՏԵԼ. չ. τολμάω, κατατολμάω, αὑθαδιάζομαι, βιάζομαι audeo, arrogo, praesumo, vim facio. Ժիտ գտանել լրբութեամբ. իշխել. համարձակիլ. յանդգնել. ժպրհիլ. չամաչել. անամօթիլ.
Ժտեցաւ խնդրել զմարմինն, եւ չեկաց ի բաց՝ մինչեւ էառ։ Աղքատն զայնպիսի բանս (թշնամաց) լսէ, եւ ժտի (յն. չամաչէ)։ Թէպէտեւ այնչափ ակնկորեալ էր չարեօքն, զոր գործեաց, սակայն ժպտեցաւ գալ առհայրն։ Աղօտ օրնակօք ոք ժտեսցի (յայտնել զգաղտնիս). (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. ես.։)
Զի զորս լրբել ժտել յայնպիսի դատարկ քննութիւն յօժարեն արգելուցու. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Պիղծ շրթամբ ժտիցս ի մարմինն։ Աղտեղի ոգւովդ անխտիր ժտիս հաղորդել. (Ոսկ. փիլիպ.։)
Որպէս աղքատն ժտի. (Նար. խրատ.։)
որպէս աղքատն ժտի ունել։ Զունկն դնելն ժտի։ Զառ ի յայսցանէզերծուցանելն ժտիմք. (Լմբ. սղ.։)
Երբեմն՝ Ժտել եւ ժտիլն, այսինքն խնդրել, եւ համարձակիլ՝ միանգամայն նշանակին ի պաղատիլն որպէս զաղքատ եւ զկարօտ.
demand, solicitation, instance;
importunity, hardihood;
վասն ժտութեան քո, it is at your prayer that I...;
վասն ժտութեանն, on account of his importunity.
Ժտելն. ժտիլն. ժտանք. պաղատանք. թախանձանք. եւ համարձակութիւն. աներեսութիւն. անամօթութիւն. ἁναίδια impudentia
Ժտութեամբ եւ ցաւագին պաղատանօք ի հաւանութիւն ածել. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
courageous, bold, brave;
noble, magnanimous;
diligent, careful.
ἁνδρεῖος virilis, fortis γνήσιος, γενναῖος genuinus, generosus σπουδαιότερος diligentior. Արի. առաքինի. անձանձրոյթ. փութկոտ. ժրաջան. գործասէր. եւ Գործօնեայ. կտրիճ, ճարպիկ. (Առակ. ՟Ժ՟Բ. 4։ եւ ՟Լ՟Ա. 10։ եւ Սիր. ՟Ի՟Զ. 2։)
cf. Աղկիոն.
Է հաւ մի որ կոչի ժրահավ. ի ծովու բնակէ, եւ բռնադատ ծնունդ առնէ, եւ բազում աշխատութեամբ հանէ ձու մեծագոյն, եւ տանի բունէ յատակ ծովու ովկիանոսի։ Հաւն այն ժրահաւն հազիւ ելանէ եւ հանէ զձագն յանդնդոց. (Եպիփ. բարոյ.։)
to take courage, to gather spirits, to grow stronger, to put forth one's strength, or courage, to be courageous;
to be diligent, active, laborious.
Զմէջս պնդել, ժրանալ, հաւանել անցանել զայն ճանապարհ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
Պահօք պնդեսցո՛ւք, աղօթւք ժրասցուք. (Խոսր.։)
Ժրացիր մանու՛կ իմ խոհական, վասն այն կրկնեմՎերըստին բան. (Կրպտ. ոտ.։)
Յագուրդ որովայնից ժրացելոցն. (Փարպ.։)
industrious, diligent, careful, active, bustling.
Ժրաջան աղօթիւք պաշտել, կամ կատարել զկանոն. (Ասող. ՟Գ. 32։)
cf. Ժրաջան.
Այր որոյ կինն ժրաւաստակ է.. . պարծանօք կայ. (Լմբ. առակ.։)
to inspirit, to animate, to encourage.
Սէրն քրիստոսի ժրացուցանէ եւ յորդորէ ի պատուիրանապահութիւն. (Խոսր.։)
courage, vigour;
industry, diligence, activity;
assiduity.
καρτερία, καρτέρησις robur, tolerantia, sedulitas τὸ δραστήριον strenuitas, navitas σπουδή studium. Ժիր գոլն. ժրանալն. պնդութւն. արիութիւն յանձին եւ ի գործ. փոյթ. ջան. երկասիրութիւն. կտրճութիւն.
Յորժամ յանօգուտ յայնպիսի ժրութիւնս եւ ապիրատութիւնս եւս յաւելուցուս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։)
toothless.
ԺՕՌԱՏ կամ ԺԱՒՌԱՏ. Որպէս Ատամնատ. (ի ժաձռ կամ ժեռ. ռմկ. կեռիք) νωδός edentulus, dentibus carens. Պակասեալ յատամանց. որոյ թափեալ են ատամունք. ակռաները թափած. ակռապլիկ.
Ժօռատ ասեմք՝ ո՛չ որ ոչ ունին ատամունս.. . այլ որ ոչ ունի՝ յորժամ բնաւորեցաւն ունել. քանզի ոմանք ի ծննդեան ոչ երեսս (այսինքն աչս) ունին, եւ ոչ ատամունս. այլ ո՛չ ասին ո՛չ ժօռատք եւ ոչ կոյրք։ Ի պակասութենէ յունակութիւն անկար է փոփոխումն լինել. քանզի ո՛չ կոյր եղեալ ոք՝ դարձեալ վերատեսաց, եւ ոչ ժօռատ՝ ատամունս բուսոյց. (Արիստ. հակակ.։)
Եւ ո՛չ ժօռատ (ասեմք) զհամբակ եւ զարդի եւս ծնեալս, եյլ յորժամ ամանակն պահանջեսցէ, յայնժամ ասին ժօռատք արդեօք. (Անյաղթ անդ։)
the eleventh letter of the alphabet and the fifth of the vowels;
twenty, twentieth.
նախդիր տրական հոլովոյ որպէս Առ. յ. ց. միայն ՛ի սկզբան բառից բաղաձայն տառիւ հաւելոց. εἱς, ἑπί, πρός in, ad.
Դարձաւ առ նոյ ի տապան անդր։ Գնաց ի տուն իւր։ Եմուտ ի քաղաքն։ Անկեալ էր եւ սիմոն ի նոսա. եւ այլն։ Տայ եւ զզօրութիւն նախադրութեանց՝ Վասն. ընդ. ըստ. ընդդէմ. հանդերձ.
Իբրեւ թէ բարեխօս էր ի խաղաղութիւն աշխարհն։ Ի փրկութիւն առաքեաց զիս աստուած։ Արար աստուած զմարդն ի պատկեր իւր։ Դառնացաւ ի նոսա մովսէս։ Ե՛րթ ի խաղաղութիւն. եւ այլն։ Յորս երբեմն կարծեցալն է ներգոյական որպէս զգործիական. որպէս տեսցի եւ զկնի։
Ի. նախդիր բացառականի. ἁπό, ἁπ’, ἁφ’ a, ab, abs ἕκ ex, e, de. Իբր Ապ. յ. արտ. որպէս պ. էզ, դղմ. իզ.
Շրջեցի ի ցպոյ. (Ել. ԻԱ. 19։)
Ձորձք մեր եւ կոշիկք մաշեցան ի բազում երկայն ճանապարհէն. (Յես. Թ. 13։)
Մանուկ իմ անկեալ կայ ի տան։ Երդուայ ի բարկութեան իմում։ Բնակեալ ի յարկս, ի քաղաքս։ Հեծեալ ի ձի, կամ ի ջորւոջ։ երիս խանս նաշհոյ ունէի ի գլուխ իմ։ Որ նստին ի քերովբէս։ տէր ի տաճար սուրբ իւրում, տէր յերկինս յաթոռ իւրում. եւ այլն։ Ստէպ ներգոյակն դնի ի թարգմնեալ գիրս յն. եւ եբր ոճով, փոխանակ գործիականի. ի՛ հուր եւ ի ծծումբ դատել։ Աղքատ ոք ի հանդերձս աղտեղիս։ Ի բանս ճշմարտութեան, ի զօրութեան աստուծոյ։ Ի բազուկ բարձր (կամ բարձր բազկաւ) եւ այլն։ Ի. Յո՛ր եւ է հոլովս զօրութեամբ կրկնի երբեմն, կամ երկար Ի՛ ունի զզօրութիւն կրկնութեան իի՛.
Ի ԲԱՐՁՈՒՍՏ. cf. ԲԱՐՁՐ։ ա.գ. Ի ԲԱՑ ա.գ. որպէս Բացեալ, յայտնի բաց գոլով. բա՛ց. .... cf. ԲԱՑ. յոր հայի եւ ասելն.
Մերկ ի բաց զաստուածութիւնն իւր կամեցաւ երեւեցուցանել. (Ոսկ. յհ. Ա. 42։) Որպէս եւ յասելն.
Ես ձեզ փութացայց ի բաց ցուցանել, թէ զինչ երբեք զիցէ այս ինչ՜ Պղատ. սոկր. իմա՛ յայտնի ցուցանել, կամ ապացւցանել։
Ի ԲԱՑ. մ. իբրու Բացեալ միջոցաւ. անջատեալ. այսինքն հեռի. մեկուսի. ի բացեայ. հեռու. ... Ըստ այսմ դուն ուրեք վարի ընդ եական բայի՝ որպէս Ի բացէ.
Մի՛ համարիր, եթէ մարմնով այժմիկ ի մեջ բա՛ց է, նոյնպէս եւ հոգւովն. (Կոչ. ԺԴ։)
Ի յունական առասպելականուենէն յոյժ հեռի ի բաց են. (Եւս. քր. Ա։)
Այլ ստէպ վարի ընդ ամենայն բայս, յորս յն. եւ լտ. իցէ բաղադրութիւն նախդրիւքս ἁπό, ἁφ’, ἕξ , διά ab, abs, ex, dis եւ այլն. ապ. բաց. տար. եւ այլն. զի ոչ այնչափ ասի ի մեզ, սպասել, բացագնալ, բացամերժել, տարանջատել եւ այլն, որչափ ացասել, ի բաց գնալ, ի բաց մերժել, ի բաց անջատել, եւ այլն. զոր օրինակ,
Ի բաց գնա յինէն։ Ի աց կացէք յինէն։ իբրեւ ելին ընդ քաղաքն, եւ չէին մեկնեալ ի բա՛ց։ Ի բա՛ց ոստիր, եւ մի յամենար ի տեղւոջ նորա։ յորժամ եղէ այր, զտղայութիւնի բաց խափանեցի. եւ այլն։ Զքանի մի յայպիսեաց աստի դնեմք եւ ի կարգիս. զեւս յոքունս գտցես առընթեր իւրաքանչիւր բայից։
Ի ԲԱՑ. մ. որպէս Յետս. անդրէն. իբր յն. լտ. ἁνα, ἁπό re. կամ Իդուրս, արտաքս. ἑξ ex.
Զգրաւ պարտապանին ի բաց տացէ. (Եզեկ. ԼԳ. 15։)
ի հիմանէ եկեղեցւոյ ի բաց ոչ անկեալ. (Սարգ. ա. պետ. Զ։)
Ի ԲԱՑ ԱՌՆԵԼ. հեռացուցանել, օտարացուցանել. ճողոպրել. հեռացընիլ.
Զանիշխանութիւնն ի բաց բառնալ պարտ է յամենայն կենցաղոյս. (Պղատ. օրին. ԺԲ։)
Ի բաց բարձողական աղտեղեաց հեշտութեանցն է շուրջ կարդեալ զմահճօք սպառազինութիւն. (Նիւս. երգ.։)
Ի բաց հրամայեցաք դնել զսպանութեանն գործիս. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Ի նախանձէ եւ ի յաչաղմանէ ի բացեայ է ի բարի։ Որ յամենայն պրսաւանացն ի բացեայ եղեալ է. (Փիլ.։)
Եւ ոչ պէտք կարեւորք էին նոցա զազգաց օտարաց եւ զաշխարհաց ի բացեայ (եղելոց). (Խոր. Ա. 13։)
մ. Ի ԲԱՑԵԱՅ. մ. Իբր Ի բացուստ. ի հեռաստանէ. ի հանդիպոյ. ի մի կողմն. μακρόθεν, ἑξεναντίας procul, ex adverso. հեռըւանց, հեռու, դրսին.
Եկաց ի վերայ գլխոյ լերին ի բացեայ։ եւ դու կայցեսի բացեայ։ եւ կացին ի հանդիպոջ ի բացեայ. (Ա թգ. ԻԶ. 13։ Բ. Թագ. ԺԸ. 13։ Դ. Թագ. Բ. 7։)
Ողորմութիւն ստիպի դըժուարակրացն եւ վտանդելոցն ի բացուստ տեսություն. (Լմբ. պտրգ.։)
Մակբայ ապերդմնական. ի բա՛ց տար. քաւ. (Թր. քեր.։)
Խրատել զմեզ եօթնապատիկ ի վերայ մեղացն ձերոց. (Ղեւտ. ԻԶ. 18։)
Գոլով շնացօղ եւ սպանօղ ի միասին. (Լմբ. սղ.։)
Ընդէ՞ր ասիցես ասեն զմիասին էականն։ Ի բա՛ց առ դու նախ զօտարականն, զի մի՛ ի դիմի հարկանցի քեզ ի միասին էականն։ Ի միասին էականն է անուն հօր եւ որդւոյ. (Սեբեր. Բ։ եւ Աթ. ստէպ։)
Ի ՍՊԱՌ. ԻՍՊԱՌ. մ. εἱς τέλος, εἱς πέρας in finem, omnino Մնչեւ իսպառումն. մինչ ի կատարած. ցվախճան. յաւէտ. բոլորովին. ամենայն սարօք կամ մասամբք. բնաւին. ինչուան ետքը, բոլոր բոլորովին.
Ոչ իսպառ բարկանայ մեզ տէր։ Որ համբերեսցէ իսպառ, նա կացցէ։ Զիմի՛ իսպառ եկեալ թախանձիցէ զիս. եւ այլն։
Հասից նմա իսպառ։ Հանից զքեզ իսպառ (յեգիպտէ)։ Ծագեսցէ իսպառ. եւ այլն։
Ի ՎԵՐԱՅ. նխ. ի ձայնէս Վեր, որպէս իվերին կողման կամ կողմն, ներգոյական եւ տրական նշանակութեամբ. որ եւ ի յ. ἑπί, ἑφ’ super, supra cf. Վ. վրայ, վըրան, դեպ ի վրայ.
Եդ ի վերայ իսահակայ, կամ սեղանոյ. կամ վիմի, աւազոյ։ Ի վերայ հնացեալ ձորձոյ։ Ի վերայ երեսաց երկրի թագաւորել ի վերայ իսրայէլի, կամ յուդայ։ Ածել անձրեւ, կամ ծագել զարեւ ի վերա արդարոց եւ մեղաւորաց, կամ ի վերայ երկրի։ Գալ առ քեզ ի վերայ ջրոցս։ Ետես թզենի մի ի վերայ ճանապարհին։ Ի վերայ իմ հասին։ Իբրեւ ի վերայ աւազակի ելիք։ Յարիցէ ի վերայ նորա։ Հեղից ի վերայ ամենայն մարմնոյ, եւ այլն։
Ի ՎԵՐԱՅ. ὐπέρ super, ob, de, pro, propter. որպէս Վասն. յաղագս. ի սակս, առ սէր. առ գութ. համար, վրայօք.
Կոչեցին զմանուկն վայքաբովթ՝ ի վերայ տապանակին աստուծոյ, եւ ի վերայ սկեսրայրին նորա, եւ ի վերայ առն իւրոյ. (Ա. Թագ. Դ. 21։) Զանձն իմ իսկ եդից ի վերայ քո։ Մեռանիլ ի վերայ ազգին. եւ այլն։
Ի ՔԹԹԵԼ ԱԿԱՆ. cf. ՔԹԹԵՄ։ ԶԱՌ Ի cf. Զ. ԶԱՌ Ի ԹԱՓ, ԶԱՌ Ի ԿՈՂ. ԶԱՌ Ի ՀԵՏ. ԶԱՌ Ի ՎԱՅՐ, ԶԱՌ Ի ՎԵՐ, Ի ԲԱՑ ԿԱՑՈՒԹԻՒՆ. Որպէս յն. աբօսդասի՛ս, որ է Ապստամբութիւն.
Ի 2 Ի՞Մ ԻՄԻՔ. իբր Որու՞մ իմիք. ո՞րպիսում իրի. ո՞ր բանի, ի՞նչ բանի. ... cf. Ի՞ՆՉ, cf. ԶԻ՞ՆՉ ԻՆՉ. ՈՐ. ԻՄՆ.
Ի՞մ իմիք արժանիք եղեն. (Սարգ. ստէպ։)
Ի՞Ւ. գ.մ. Ի գործիականէ հարցական եւ մասնական բառիցս Ինչ, եւ ԻՄՆ, որոց՝ իրիք, իմիք իրիւք. եւ ի՞մ, իմիք, ի՞ւ իւիք, առ իմէ՞, զմէ՞, զի՞. յն. τί; διὰ τί; որպէս հոլովական բառիցս, Զի՞նչ ինչ, եւ Ո՞ր ինչ. զորօրինակ եւ Ո՞ ոք, ի տրականն լինի ու՞մ ումեք։ Արմատն կայ եւ ի ձայնս, Հիմ եւ Հիբար, հիկէն. այլ ոչ գտանի լոկ Ի։ Արդ՝ Ի՞Ւ, ըստ որում հարցական, նշանակէ, որո՞վ բանիւ կամ իրօք. ինչո՞վ. κατὰ τί; quona? unde?.
Ո՞րպէս, կամիւ գնեալ. (Եզնիկ.։)
Ի՞ւ զիս արդեօք ջանայցէք մխիթարել. (Փարպ.։) Ի՞Ւ. անսովոր է ածականաբար ասել.
Ի 3 Տառ ձայնաւոր՝ իբրեւ հնչեցալ Ի, եւ անուանեալ Ինի կամ Ին. միջակ ըստ ամանակին, վասն որոյ եւ երկեմանակ ասի, երբեմն ձգտեալ երկարաւ, եւ երբեմն ամփոփել սղիւ։ Եթէ յայլ լեզուս ի՝ իցէ յառաջ քան զբաղաձայն, պահի եւ ի մեզ ի. զորօրինակ իսրայէլ, իսահակ, իդոս, իկոնիոն, իգնատիոս, իտաղիա, եւ այլն. ապա եթէ ի, իցէ առ այլս յառաջ քան զայլ ձայնաւոր, (որ յայնժամ առ լատինս կոչի ի՛ երկայն իբրու մերս ե) Փոխի առ մեզ ի յ. զոր օրինակ յովտ, յովբ, յակովբ, յեսու, յիսուս, յուստոս, եւ այլն։ Ի. Ընդ Ւ տառին, սովորաբար երկրաբառգործէ իւ, իբր եու. զի յորժամ իցէ զկնի նորա բաղաձայն տառ բնական՝ այլ ոչ դիմորոշ յօդ, հիչի ի մեզ՝ ո՛չ որպէս գաղղիականն u, կամ որպէս զայլազգական ձայնսդ իւսթ, կիւնահ, կիւլ, եւ այլն, այլ իբրեւ եու. վասն որոյ եւ անխտիր գրի ըստ նախնեաց, իւր, բեւր, աղբեւր. միւս, մեւս. հիւր, հեւր. հարիւր, հարեւր, եւ այլն։ Իսկ յայլ տեղիս իւ ՝ հնչի որպէս գրեալ թաւանշանաւ՝ նուրբ իվ, զոր օրինակ, թիւ, քիւ, բանիւ, բանիւն, երիւար, եւ այլն։ Ի, կամ ի. նշան թուոյ՝ է Քսան կամ քսաներորդ. զի որպէս յայբէ մինչեւ ի թոյ՝ նշանակ միաւոր յաւելուածոյ են տառք, զկնի ժ տառի տասնաւորս ի մէջ բերեն յաւելուածս։
Ի. Ի յանգս բառից է որպէս ածանցական մասնիկ՝ պէսպէս առմամբ. զոր օրինակ՝ արծաթի, պղնձի, վայրի, դալարի, անմարդի, առնի, այրի, եւ այլն։ Քաջ նուագի ի խորհուրդ տառիս.
Ին՝ն Իսկապէս ասէ, բանին ի յոչնչէ ստեղծեալ զերկին։ Ին՝ ն, Ի ցասմանէ դու ի բա՛ց լեր, եւ մի՛ զքեզ ասէ՝ այրեր։ Ին՝ ն, Իհանրութեանց ասէ դարձի՛ր, եւ սուտ խաղօք մի՛ ըզբաղիր (Շ. այբուբ.։)
to, of, by, for, in, at, upon, during, with;
հայեցաւ ի Պետրոս, he looked at Peter;
ի ժամ երրորդ, at three o'clock;
գնալ ի Հայաստան, to go to Armenia;
յերկրէ ի յերկինս, from earth to heaven;
ի պատկեր Աստուծոյ, in the image of God;
ի փրկութիւն առաքեաց, he sent to save;
բաշխեաց ի մարդ հաց մի, he distributed a loaf to each person;
որ ելանէ ի բերանոյ՝ ի սրտէ անտի գայ, that which comes out of the mouth comes from the heart;
ոչ կարէր տեսանել ի բազմութենէն, he could not see on account of the crowd;
շրջել ի զպոյ, to walk with a stick;
ի ձախմէ Դամասկոսի, to the left of Damascus;
նստել ի տան, to be at home;
ի տեղւոջ անդ, in that place;
ի տունջեան եւ գիշերի, by day and night;
ի նմիմ ամի, in the same year;
ի գարնան, in spring;
ի ննջելն, asleep, sleeping;
ի գնալն, in going, while going;
ի գլուխ իմ, on my head;
ի բարկութեան իմում, in my anger;
ի հանդերձս աղտեղիս, with soiled clothes.
as;
in quality of;
nearly, rather like;
when;
—, — այն թէ, — զի՝ եթէ, as if, as though;
because, seeing that;
— ոչ եթէ, not as if, uot only, as if it were not;
— զմիոյ միոյ լերանց, like the mountains;
— զարմանալով իմն, as if surprised;
ամաց — երեսնից, about thirty years of age;
— զի ! how! how much! how many! — գեղեցիկ է առաքինութիւնն ! how beautiful is virtue !
հյց. խնդ. ὠς sicut, ut Որպէս. իբր. պէս. կիպի. Մերթ ըստ նմանութեան իմիք. զոր օրինակ.
Տեսաք զփառս նորա՝ զփառս իբրեւ զմիածնի։ Կերպարանօք գտեալ իբրեւ զմարդ.եւ այլն։
եւ մ. ԻԲՐԵՒ յարի եւ ամենայն հոլովս որպէս նխ. եւ մ.
Իբրեւ ի նետէ ձգելոյ ի նպատակ. (Իմ. ՟Է. 12։)
Ասել ինձ զյայն ժամու պատահիցն իբրեւ զայլմէ պատմելով. (Յհ. իմ. ատ.։)
Կամ որպէս յն. եւ լտ. ոճ. Յետ որոյ. ἕπειδαν postquam
Դեմետրիոս եպիսկոպոս հանգեցաւ, իբրեւ լցեալ էր զպաշտօնն իւր զԻԳ ամ։ Ել հերակլէս յաշխարհէս՝ իբրեւ կացեալ էր յեպիսկոպոսութիւն զվեշտասան ամ. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 26. 34։)
ԻԲՐԵՒ. մ.շ. ὠς sicut, ut, tanquam, quemadmodum. Իբրու. որպէս. ըստ որում. եւ Զոր օրինակ։
Իբրեւ զդաւթին՝ որ ընդ մեղեյն ասել իսկոյն անցուցեր զպատիժ պարտուցն, եւ առ իմ ձայնիս հեծութիւն զնոյն գործեսցես. (Նար. ՟Ժ՟Ե։)
Փութացաւ զպատճառս նոցա ասել եւ զբնութիւն, իբրեւ զերկնի, զծովու, զօդոյ. (Նոննոս.։)
ԻԲՐԵՒ. շ. ὠς, ὤστε quasi, ac si, ut. Որպէս թէ. իբր թէ. գրեթէ. ... եւ որպէս զի. որ.
Առեալ թագաւորն մեկուսի իբրեւ զբոսանաց պատճառաւ. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 46։)
Բնակէ ի գեղացկատեսիլ դաշտի միում, որ իբրեւ պարսպեալ իմն է բարձրագագաթն սպիտակափառ լերամբք։ Սկսաւ շրջել զքաղաքօք ոմամբք՝ իբրեւ նուաճել զնոսա. (Յհ. կթ.։)
ԻԲՐԵՒ ԱՅՆ ԹԷ. շ. ԻԲՐԵՒ ԶԻ ԹԷ. ὤστε quasi vero, ac si. որպէս այն թէ. իբրու այն թէ. իբր թէ.
Ապա թէ մեղաւորիս մասին կրկին մատուցար բաժին ... իբրեւ այն թէ՝ ես ինքն եղեր ճշտարտիւ. (Նար. ՟Ժ՟Գ։)
Արարին իւրեանց ձեռագործ մարդակերպս ... իբրեւ զի թէ աներեւոյթն աստուած ստութեամբ ինչ պաշտիցի. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
ԻԲՐԵ՛Ւ ԶԻ. ὠς sicut, quam! Ո՛վ, քանի՞. ո՛րպէս. որպե՛ս զի. ո՛րչափ. քանի՞. այո՛. արդարեւ. յիրաւի. եբր. ատէ. certe, utique.
ի բարեկամէն որ չարեօք ընդ մեզ միաւորեալ է, պարտիմք հեռանալ. իբրեւ զի չէ՛ բարւոք ամենայն ուրեք միաբանիլ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 11։)
հասցէ նմա յանկարծակի կորուստ ապականութեան, իբրեւ զի հանդերձեալ պահին չարեաց նորա պատիժք պատուհասից. (Վեցօր. ՟Ե։)
Եւս եւ ըստ յն. ոՃոյ՝ որպէս Մինչ զի. մինչեւ. ὤστε ita, ut
Այնչափ եմք ողորմելի եւ պարապեալ, իբրեւ զի առանց ձորձոյ մի օր չկարեմք համբերել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6։)
ԻԲՐԵՒ ԹԷ. շ. ὠς, ὄτι quasi vero եւ այլն. Որպէս թէ. իբր թէ.
Մի ի վերայ վազեսցեն ... իբրեւ թէ զի ամենայն ուրեք աստուած, ապա ամենայն գոյքսպաշտելիք. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Իբրեւ ոչ եթէ մարդկան ի դիմի հարկանելոց երթային, այլ թէ եւ գազանք ինչ անհնարին պատահեսցեն ... հարկանել. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 9։)
as, so that, like;
when;
almost, nearly;
—, — այն թէ, — եթէ՝ թէ, as if, in some way;
— զի, as, because;
— ոչ եթէ cf. Իբրեւ ոչ եթէ.
cf. ԻԲՐ, ԻԲՐԵՒ. պէս
Եթէ եւ յիսուսին այնպիսի էին մահն եւ չարչարանքն իբրու սոսկ մարդոյ, զիա՞րդ կարացին զամենայն բնութիւնս մարդկան վերստին ապրեցուցանել։ Խրատ եւս մատուցանէ իբրու նախնոյն մեր ադամայ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ. ՟Ը։)
Կամաւորապէս դիմեցից իբրու յարդարեւ կարապետ ուրախութեան. (Պիտ.։)
Իբրու մշակէաք ի կղզւոջն, հուպ մեր եւ սա անդանօր վաստակէր (Պղատ.եւթիփռոն.։)
Զցորեանն ուտէին իբրու չէր աղացեալ. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 6։)
վախճանեցաւ յաշխարհէս, իբրու կալեալ էր նա զպաշտօն եպիսկոպոսութեան եկեղեցւոյն զութ եւ տասն ամ. այսինքն յետ որոյ։
ԻԲՐՈՒ. մ.շ. ὠς sicut, ut Ըստ որում. զոր օրինակ. ինչպէս.
Գեղեցկագոյն ասացեր. արասցո՛ւք իսկ, իբրու ասեսդ։ Աղաչեմ զձեզ, իրաւապէս՝ իբրու ինձ իսկ թուի, թոյլ տալ նմա։ Նախկին (հին) բանն ճշմարիտ գոլով, իբրու՝ հաւասարութիւն զսիրելութիւն գործէ. (Պղատ. ստէպ։)
Իբրու տէրն մեր ասաց, մի՛ ստանայք ոսկի. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 18։)
ԻԲՐՈՒ. մ.շ. Երբ, ուր, մինչ, թէ եւ. որպէս ասորի ոճով.
Իբրու զրկեալ էին, այլ ի տեառնէ զօրանային։ Իբրու մարմին իւր լուծեալ էր, բայց շունչ նորա պահեալ էր ի նմա։ Եւ ոչ մարմին նորա շնորհեսցի մեզ, իբրու բազումք ցանկային. (Եւս. պտմ.։)
Բազումք յառաքելոց անտի եւ յաշակերտաց ... իբրու ցայն ժամ կային եւս անդէն յերուսաղէմ։ Շարժումն եղեւ յանտիոք, եւ իբրու բոլոր քաղաքն կործանեցաւ. (Եւս. պտմ. եւ Եւս. քր.։)
ԻԲՐՈՒ. շ. ԻԲՐՈՒ ԱՅՆ ԹԷ. ԻԲՐՈՒ ԵԹԷ. ὠς quasi, ut. Որպէս թէ. Իբր թէ.
Առնոյր զթագաւորն մեկուսի ... իբրու ի պատճառս ինչ զբօսանաց, իբրու խորհուրդ ինչ խորհելոյ. (Ագաթ.։)
Բարձրաճիչ աղաղակաւ իբրու այն թէ զերկինս դողացուցանէին։ պատրեցաք իբրեւ զմանուկ մի տղայ անպիտան, իբրու այն թէ ի վերին երեսս զկամս նորա ամբարշտութեան կատարեցաք. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Ե։)
Իբրու եթէ նոյն ինքն փորձութիւնքն եղեն նմա պատճառք գերագունին այնմիկ տեսութեան. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ։)
Ասելն՝ զծառայս քրիստոս, յայն հայի, զի ստացաւ զնա արարչութեամբ. իբրու զի արարիչ էր բնութեանս, թէպէտեւ տղայ գոլով ի գիրկս բարձեալ կրւր. (Իգն.։)
Կամ Որպէս զի. զի. որ.
հոգացեալ խնամարկութեամբ վասն մարդկան բանականաց, իբրու զի յետ ժամանակաց լրման դիւրընկալ լինիցի։ Զգաւազանսն շերտեալ արկանէր յաւազանսն, իբրու զի ոչխարացն տեսեալ պի ջուրսն՝ ծնանէին խայտախարիւք. (Շ. բարձր.։)
երթայր հատուածի պատճառաւ ի կողմանս հայոց՝ իբրու թէ ապստամբեալ իցէ յարքայէն պարսից. (Ագաթ.։)
Իբրու ոչ եթէ զոմանց մեղաց ծածկէ զմերկութիւն, եւ զոմանց ոչ. այլ զամենեցուն ծածկէ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
իբր օրինակ իմն, անբաղայ ազատութեամբ ի բաց ընկելով զհոգս աշխարհականս։ Ապա յայնցանէ իբրու օրինակ իմն քայլափոխութեամբ ի կատարելագոյնս գալ. (Պիտ.։)
cf. Իգամոլութիւն.
Տանջանք անյագութեան՝ սակաւապիտութեան. (տանջանք իգախազութեան՝ արգելաւորութիւն. Փիլ. իմաստն.։)
feminine, womanlike;
effeminate, womanish;
feminine gender;
— տոհմ, the fair sex, women;
— ախտ, hemorrhage.
θηλυκός foemininus. Սեպհական իգաց կամ կանացի բնութեան. կնոջական.
Մի՛ առնիցէք ձեզ դրօշեալս, նմանութիւն ամենայն պատկերի՝ նմանութիւն արուական կամ իգական. (Օրին. ՟Դ. 16։)
Հակառակորդն անմարմին ... զարս խաբէ յերազի, զկանայս յանցուցանէ. իբր ոչ եթէ արուական եւ իգական անդամք կայցեն նորա ... եւ յարուական կամ իգական բարբառս պատճառիցէ. (Եզնիկ.։)
Ծառայից՝ մերձ կալով, աձակեալ զվարսս իգականս, եւ ի դիմացն կողմանէ պաճուճեալս առաւել. (Ածաբ. աղք.։)
Սպասին (առաքինք) յոգիս իւրեանց զիգական եւ զհեշտասէր բարս. (Խոսր.։)
Սերք են երեք, արական, իգական, չէզոք ... Հայրանուանց՝ իգականացն (յանգք՝ են) չորս, ենի, ոյշ, ուհի (կամ ուրհի), ոց. որպիսի, Վարդենի, Մանոյշ, Տրդատուհի, Վարդոց. (Թր. քեր.։)
Ա՛ռ դու զիսահակ՝ ինձ պատարագ ի սեղանի ... ո՛չ տրտմեալ՝ ո՛չ հոգացեալ. խորհուրդ չըտայ իգականին (այսինքն սառայի). (Մագ. ոտ. մանուչ.։)
addieted to women, abandoned to the love of women, immoderately fond of women, in love, amorous madman;
slave of the fair sex, general lover.
Ոչ ձի իգամոլ՝ ի կին ընկերին վրնջելով։ ձիք իգամոլք եղեալք եղծին ապականեցին զկարգ սուրբ ամուսնութեան. (Սարգ. ՟ա. պետր. եւ Սարգ. ՟բ. պետ.։)
to be addicted to women, abandoned to the lust of women.
Իգամոլելով՝ (կամ իգամոլ ելով՝) զայլոյ ամուսինս ապականէին. (Փիլ. իմաստն.։)
lust of women.
որ եւ իգախազութիւն. մոլութիւնի սէր իգի. պագշոտութիւն.
to become effeminate;
to be guilty of sodomy;
իգացեալ, effeminate, womanish;
sodomite.
θηλύνομαι, ἑκθηλύνομαι effeminor, emollior. ուստի իգացեալ. θηλύνους effeminatus μαλακός mollis. լինել որպէս զէգ մեղկ եւ թոյլ. կնատիլ.
Ո՛չ պոռնիկք, իգացեալք, զարքայութիւն աստուծոյ ոչ ժառանգեն. (՟Ա. Կոր. ՟Զ. 10։)
Ո՛չ լսելիք կախարդեալք, ոչ հոտոտելիք իգացեալք. (Ածաբ. կիպր.։)
Ի համբակացն պատանեաց իգացելոց որպիսի՛ բորբոքեցաւբարկութիւն. (Մագ. ՟Ի՟Է։)
loving, fond of women;
dandy, coxeomb;
gallant;
cf. Իգամոլ.
Կամ որպէս իգացեալ. θηλυδρίας effeminatus, pathicus
Շնացօղս գործեն, եւ իգասէրս, եւ պոռնիկս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)
cf. Իգասէր.
Ահա տեսէք, ահա մեռանի իգատենչն. (Փարպ.։)
to effeminate, to enervate.
Պտղոյն գեղեցկութիւն զգեղապարոյր ստեղծուածն ի ստեղծուածէն իգացոյց. (Ճ. ՟Բ.։)
Եւ որպէս ներքինացուցանել.
feminality, female sex;
effeminacy.
Զմիտսն իգութեան առնապէս վառեալ. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 21. յն. զիգական միտսն։)
Ոչ ... պարտ է հաւատալ՝ թէ արութիւն կամ իգութիւն գուցէ նորա. (Եզնիկ.։)
կամ որպէս Մեղկութիւն.
Կամ որպէս Ազգ մեղաց մանկատռփութեան.
idea, kind, sort, form, model;
—ք, Ides.
Բառ յն. εἷδος species, forma. Տեսիլ. տեսակ. կերպարան. (որպէս եւ իդիոս, ἵδιος , յատուկ, իւր, առանձինն. ա՛յլ է եւ ἱδέα idea. գաղափար ի միտս.)
Պղատոնեանքն՝ (եդին) աստուած, եւ հիւղ, եւ իդոս. որ առաջին՝ նիւթ է, եւ երկրորդն՝ առանձինն ինչ ուրուք։ Պղատոն որ աստուածն եւ հիւղ եւ իդոս դնէ էութեամբ, ցուցանէ թէ կերպարանաց արարիչ աստուած ... որպէս աստուածն էութեամբ էր, նոյնպէս հիւղն եւ իդոսն, որ է առանձինն ինչ ուրուք, որպէս աստուծոյ արուեստագիտութիւնն առանձին էր. (Եզնիկ.։)
like a viper.
Իժաբար դիմեալ յանաստուած ոմն ... ասպատակէին՝ գործել զանարժան բարս սննդակից չար սերմանցն. (Ղեւոնդ.։)
viperous, malieious, wicked.
Ո՛չ խուն ինչ պատճառք գոն ... թէ ոչ իժաբարոյդ ունի բաղբաղեալն անձն. (Պիտ.։)
to get waspish, to rage.
ԻԺԱՑԵԱԼ. որպէս իժ եղեալ. չարագործ. եղեռնաւոր.
Ոչ հանդուրժեալ գազանաբարու եւ իմացեալ գայլն ապականեալ՝ կոչէ զնա. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Իլ.
cf. ԻԼ. որպէս ռամկական.
my, mine;
my own, mine, my family, friends, people.
Անձին իմոյ։ Ի տան հօր իմոյ։ Ի տան իմում։ Բանից իմոց։ Յանձնէ իմմէ։ Ես պօղոս գրեցի իմով ձեռամբ.եւ այլն։
begotten, born of me.