veracity, without falsehood.
ἁψεύδεια. veritas, veracitas. Անսուտն գոլ. ստուգութիւն. ճշմարտախօսութիւն. ողջմտութիւն.
Արժա՛ն է ընդունել զանստութիւն մտացն խոստովանեցելոյ։ Իմացեալ լինի ոչ դուզնաքեայ եւ յայլոցն անստութեամբ եսովպոս. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. լիւս.։)
Ի կողմն անկանել ճանապարհին՝ զոր հալածէրն, որ է նոյն ինքն ճշմարտութիւնն, անստութեամբ գնալով ի նմա. (ՃՃ.։)
Որպէս եւ ուսաք իսկ ի բնական արանց, որ անստութեամբ տան հաւանութիւ իմաստնասէր մարդոյ. (Եղիշ. խաչել.։)
uncleanness, impurity.
Ցուցանէ զանսրբութիւն հրէիցն. (Շ. բարձր.։)
ἁκαθαρσία. immunditia, impuritas. Անմաքրութիւն. պղծութիւն.
Եւ ոչ մեռանիցին վասն անսրբութեան իւրեանց. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ե. 31։)
Ոչ իւիք ունելով անսրբութեան վարս։ Անսրբութեանն զսրբութիւնն ի ներքս ամբարել. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա. ՟Ի՟Գ։)
Սիրող սրբութեան, եւ ատեցող անսրբութեան. (Նիւս. սքանչ.։)
Զանսրբութիւնս իմ իմանալով՝ ողբամ հանապազ. (Եփր. խոստով.։)
Չէ պարտ այսպիսի անսրբութեանց հաղորդ լինել. (Փարպ.։)
good-humour, mildness.
Չսրտնիլն. անբարկացողութիւն. հեզութիւն. չսրդողիլը. չսրդողիլը.
Սկիզբն առնէ ողորմածութեան, կամ անսրտնութեան։ Ո՞ւր է քո անսրտնութիւն. (Լմբ. սղ.։)
Անսրտնութեամբ եւ աննախանձ բարոյիւք. (Մխ. դտ.։)
inconsolable.
cf. Անսփոփ.
Անմխիթար. անփարատելի.
Սուգ անսփոփելի. (Եփր. գող.։) (Պիտ.։)
Անսփոփելի վտանգ, կամ լալումն. (Նար. ՟Լ՟Ա. ՟Հ՟Թ։)
endless, eternal.
Աներկիւղ. անահ. գօրգուսուզ.
Ամւրն երնջակայ անվախ եւ անսասան ի հնարից մարդկան. (Ուռպ.։)
Որ զօրաւոր եւ անվախ յարդարեաց զքեզ. (Գէ. ես.։)
Ի միւսն աներկիւղ եւ անվախ մերձենայցէ. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
ἁτελεύτος. fine carens, ἁκατάλυτος, αίδιος , ἁνήσυτος. perpetuus, aeternus, qui perfici non potst, sempiternus. Որոյ չիք վախճան. անվախճանելի. անկատարած. եւ անկատարելի, անեզր. անանց. անլուծանելի. մշտնջենաւոր. վերջ չունեցօղ, որ լմննալիք չունի. սօնսուզ. նիհայէթսիզ.
Կենացն անվախճանից. (Եբր. ՟Է. 16։)
Գիր համարոյն ... անվախճան կատարած յաւուրս քառասուն ձգտէր. (՟Գ. Մակ. ՟Դ. 12.) յն. զանկատար առեալ կատարած։
Անվախճան հատուցմունք, կամ արքայութիւն. կամ կորուստ, պատուհաս. նախատինք. սպանդ, վիշտ. (Ագաթ.։ Փարպ.) (Նար.։)
Անվախճան թագաւոր։ Յանվախճան փառաբանողաց։ Յանվախճան յաւիտեանս. (Նար.։)
Անվախճան եղիցի յիշատակ քո ի մտաց սրտի իմոյ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
unsaleable.
ԱՆՎԱՃԱՌ ԵՒ ԱՆՎԱՃԱՌԵԼԻ. ἅπρατος. non vendibilis, invenialis. Որ ոչ վաճառի. զոր չէ մարթ վաճառել. անգին. սաթըլմազ. պահասըզ.
Սիմոն կախարդն զանվաճառ շնորհսն հոգւոյն վաճառաւ արծաթոյ գնել կամէր. (Կոչ. ՟Ղ։)
Գանձ անվաճառ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Անվաճառելի լինել զեկեղեցոյսն կամի. (Մխ. դտ.։)
unbecoming, indecent, unsuitable, improper, unfit;
dishonourable;
—ս, indecently, improperly;
dishonourably.
cf. Անվայել.
ἁπρεπής. indecens, indecorus, ineptus. Որ ինչ ոչ է վայելուչ. անպատշաճ. անպատեհ. անտեղի. անշնորհ. անյարմար. անկարգ. անպարկեշտ. տարադէպ. եագըշըգսըզ. եարաշմազ. պէթ.
Յոյժ անվայելուչ է բարւոք նախածնողին։ Ո՞ւմ ոչ թուեսցի անվայելուչ։ Լքանելոյ յանվայելուչ նիրհումն. (Պիտ.։)
Վէմ հնացեալ անվայելուչ լինի շինուածոյ. (Իսիւք.։)
Անվայելուչ խենեշութիւն, կամ պատահմունք, կամ յարձակումն. (Նար. ՟Ղ՟Բ։) (Իգն.։)
Անվայելուչ պատճառանք. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Զրկեալ ի վայելչութենէ. անշուք. տձեւ. տգեղ. անպաճոյճ. չիրքին.
Մեք զգեղեցկութիւն մեր ի մէնջ ի բաց մերժելով՝ անվայելուչք եղեաք չարին պատրանօք. (ՃՃ.։)
Բեւեկնի տերեւաթափ եղեալ՝ յոյժ է անվայելուչ. (Գէ. ես.։)
Անվայելուչ դէմք, կամ ստուեր ամօթոյ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։ Նար. ՟Ժ՟Թ։)
Բնակէր յանապատի խոշոր եւ անվայելուչ կենօք. (Զքր. կթ.։)
Անվայելուչք եւ վատափառք. (Պիտ.։ (զոր մարթ է իմանալ եւ Զրկեալ ի վայելից կամ ի վայելմանց։))
indecency, impropriety;
deformity.
ἁπρέπεια. indecentia, dedecus, αἱσχύνη, pudor, ignominia. Անպատշաճութիւն. անտեղութիւն. տգեղեութիւն. ամօթ.
Զառաւել անվայելչութեան տեսանել է գործ. (Պիտ.։)
Զի մի՛ երեւեսցի անվայելչութիւն մերկութեան քո. (Յայտ. ՟Գ. 18։)
unlimited, unbounded;
incomprehensible.
Իբր Անվայրափակ.
Անվայր քո խորան. (Նար. գանձ եկեղ.։)
Եւ իբր Անշէն.
Թափառեցայ յանվայր վայրին. (Յիսուս որդի.։)
ἁπερίγραφος. incircumscriptus, qui nullo spatio continetur. Որ ոչ փակի ի վայրի ուրեք. անբովանդակելի. անպարոյր. անպարագիր. անսահման. անչափ.
Անվայրափակ զօրութեամբ. (Ագաթ.։)
Որ անվայրափակդ ես յամենայն արարածոց. (Զքր. կթ.։)
Երեւեալ զաստղն զաներեւոյթն գուշակէր, եւ զանվայրափակն՝ ի տեղւոջ ցուցանէր. (Պրոկղ. զքր.։)
Անարատ տաճար անվայրափակ բանին աստուծոյ. (Շար.։)
Տէրութիւն անվայրափակ։ Անվայրափակ տեղի. (Նար. առաք. եւ ՟Ի՟Գ։)
Անվայրափակ զաստուածութիւնն խոստովանիմ. (Աթ. ՟Ը։)
Մշտածաւալն եւ անվայրափակն բնութիւն. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
that cannot be repulsed or put to flight, invincible, impregnable.
ԱՆՎԱՆ որ եւ ԱՆՎԱՆԱԿԱՆ ἁδάμαστος. indomitus, invictus. Զոր չէ հնար վանել ի բաց. անվանելի, անշարժ. անյաղթ. հզօր. անպարտելի. անդրդուելի. անջնջելի. անկորուստ, անեղծ.
Անվան սուրբ արձան։ Անվան ամրացեալ. (Նար. խչ. եւ Նար. մծբ.։)
Զխախտեալս ի հիման՝ նորոգե՛ անվան վասն քոյդ անուան. (Գանձ.։)
Ախոյեան անվանական. (Նար. ՟Ծ՟Ա։)
cf. Անվան.
Ամենայնիւ կարող, եւ անվանելի։ Անվանելի արուեստից։ Հոգեղինացն եւ անվանելեացն։ Անվանելի օծութիւն։ Անվանելի փառօք պսակեալ. (Նար.։)
Վէմ անվանելի ի դրանց դժոխոց. (Շար.։)
Ի ներքոյ դիր զքո զանվանելի զվիզդ. յն. անտիրելի. (Բրս. մկրտ.։)
indefatigable;
idle, lazy;
without fatigue.
ἁκάματος. indefessus. Որ ոչն վաստակի, այսինքն ոչ յոգնի. անաշխատ, իբր անխոնջ. անձանձրոյթ. չյոգնօղ. եօրուլմազ. իւշէնմէզ.
Աստուած որ անվաստակն է, հանգեաւ. (Մծբ. ՟Ժ՟Բ։) Անվաստակ եւ գորովագութ տէրն. (Խոսր.։)
Յանվաստակ ձռեանէ (աստուծոյ) շարժեալ՝ զմեր կեանս դարմանեն։ Զանվաստակ ձեռինն ի միտ առնուցուս զզօրութիւնն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։ եւ Ոսկ. ես.։)
Որդի ակնունելով ժառանգել զհայրենիսն՝ ի բանից ծնողին, անվաստակ է յաշխատելն եւ ի շինելն զնոյն. (Լմբ. սղ.։)
Աշխատասէր անվաստակ անձն. (Սարկ. խրատ.։)
Որ ոչ կամի վաստակիլ, այսինքն աշխատիլ. պղերգ. անգործ. չաշխատօղ, ծոյլ. չալըշմազ.
Ժողովրդականք անվաստակք. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Անվաստակքն զիա՞րդ արդիւնարարք լինիցին. (Խոսր.։)
Վա՛յ քեզ անձն իմ անվաստակ, զի մեռեալ ոչ պսակի. (Մաշկ.։)
Սիրել զվաստակաւորսն, եւ ատել զանվաստակն։ Չընտրել զվաստակաւորն յանվաստակէն. (Փարպ.։) Տե՛ս եւ զյաջորդ նշ։
Անարդիւն. յետնեալ ի պիտանի գործոց, կամ ի վարձուց ըստ վաստակոց. անշահ. անօգուտ. եմէկսիզ. ֆաիտէսիզ.
Խառնափնդորելով զեղբարսն անվաստակ հանէ. (Նեղոս.։)
Եթէ օրէնք մեր իցեն պատճառք անվաստակ լինելոյ առաջի քո. (Եղիշ. ՟Բ։)
Ջանան առնել զքեզ զրաջանս եւ անվաստակս ի վաստակոց արդարութեան. (Մանդ. ՟Զ։)
Ամենայն բժիշկք խափանեցան յարուեստից իւրեանց, եւ անվաստակք եւ անշահք մնացին. (Հ=Յ. սեպտ. ՟Ի՟Դ.։)
Որ չէ գործակից. անբաժ. անպարտ.
Մանուկն այն անվաստակ էր (ի յղութիւն կնոջն). (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
Առանց վաստակելոյ, այսինքն յոգնելոյ, կամ աշխատելոյ.
Յերկար աղօթիւք եւ անվաստակ յոտն կալով. (Փարպ.։)
Կամիցի անջան եւ անվաստակ կերակրել. (Եւագր. ՟Ի՟Ե։)
uncultivated.
Իբր Ոչ վարեալ կամ չհերկեալ եւ ոչ ցանեալ. վարուցան չեղած, չբանած. գըր. եապանի. կամ Անվայր, որպէս Անշէն, եւ որպէս Չունօղ զտեղի կամ զպէտս կարեւորս. (զի տարտամ են գրութիւնքս, եւ իմաստքս առաջիկայ.)
Զանվար եւ զապառաժուտ դաշտսն մարգաւէտ արարեալ՝ երփնատունկ ծառօք ծաղկեցուցեր. (Կեչառ. յաղեքս.։)
Զամս չորս պահէ ի տառապանս անվար եւ անհանգիստ. (վրդն. պտմ։)
Իբր Ոչ բարւոք քաղաքավարեալ. անկարգ. տե՛ս եւ ԱՆՎԱՐԻՉ.
Ապականեաց ամենայն մարմին զճանապարհս. զի անվար կենաց խառնավար է մարմին. (Փիլ. լին. Ա. 99։)
inexperienced, rude, unpractised, unskilled, unexercised.
ἁδάμαστος. indomitus. Ոչ վարժեալ. անուս. անմարզ. անկիրթ. տրմուղ. չսորված. չիկրթուած. ալըչմամըշ, աճամի, թօյ, թէրպիէսիզ.
Ձի անվարժ՝ ելանէ խիստ. (Սիր. լ. 8։)
Հեթանոսք անվարժք եւ անհրահանգք. (Ոսկ. ծաղկզրդ.։)
Բամբասիցէ իբր զանվարժս ոմանս. (Խոր. ՟Ա. 1։)
Յանվարժիցն ձիոց։ Անվարժիցն լսելեաց. (Պիտ.։)
Անվարժ լեզուօքն. (Սեբեր. ՟Դ։)
unskilfulness, inexperience.
Անկրթութիւն. անուսումնութիւն.
Անվարժութիւն՝ անբաւ աղէտ։ Ոյք անվարժութեամբ դերեւանան. (Պիտ.։)
Ո՛վ յայտնի անվարժութեանն եւ անխատութեանն. (ՃՃ.։)
unforeseen, unexpected;
vile, without esteem.
իբր ա. Անսակ, անպայման, անչափ. կամ Անկարծելի.
Զանվարկ դառն պատուհասի չափել հատուցումն. (Պիտ.։)
without salary, unpaid;
without merit or recompense.
ἅμισθος. mercedis expers եւ gratuitus. Ոյր կամ ուր չկայցէ վարձ. անպտուղ. եւ Որ ինչ լինի առանց վարձուց ձրի. իւճրէթսիզ, միւֆթ.
Միայնակեաց սնափառ՝ մշակ անվարձ։ Ի զուր ախատիս, եւ անվարձ ելանես. (Նեղոս.։)
Սնափառի պահք անվարձ եւ աղօթք անշահք. (Կլիմաք.։)
Անվարձ պողոտայ. (Յհ. կթ.։)
Բժշկութիւն անվարձ եւ ինքնամատոյց. (Առ որս. ՟Է։)
Յամենայն կորուստ հաւատարիմ լինել եւ անվարձ։ Անվարձ եւ զայս հրամայէ. (Մխ. դտ.։)
Ողջակիզելին յանկաշառ եւ յանվարձ հօրն պատիւ. (Փիլ. ել. ՟Բ. 32։)
ἁμισθή. sine mercede. Առանց վարձուց. պատիհեվա.
Անվարձ գործեցին. (Յոբ. ՟Ի՟Դ. 6։)
Որ անվարձ վաստակին, լքանին. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)
Զոմանս անկերակուր եւ անվարձ ծառայեցուցանելով. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
Մի՛ ի վաստակոց ծուլասցուք, եւ անվարձս գնասցուք. (Մանդ. ՟Ժ՟Ը։)
invalid, null, illegal, insufficient;
apocryphal;
— առնել, to invalidate.
ἅκυρος, irritus, οὑκ ἁξιόπιστος, fide non dignus, ἁβέβαιος, inconstans, invalidus, παραλειπτέον, rejiciendum. Ապախտ. ընդունայն. ոչ արժանահաւատ. անհաստատ. անոյժ. անզօր. տկար. անընդունելի. ոչինչ. մերժելի. ի դերեւ ելեալ. (լծ. պ. պավեր, հաւատալի). պադալ, գարարսըզ, գուվվէթսիզ.
Անվաւեր եւ փոփոխական ամենայն ինչ եղեւ։ Սոցա տառապանքն եւ հեծութիւնն անվաւեր առնէ զհեշտութիւնն. (Շ. ատեն.։) (Լմբ. սղ.։)
Փարթամութիւն մեր այսմ գործոյ է, զոր պօղոս անվաւեր առնէ. այսինքն ի դերեւ հանէ. (Ոսկ. գծ.։)
Անվաւեր պատմութիւն քաղդէացւոց. (Սամ.։)
Ի քակտումն աղանդոյ անվաւեր չարափառութեանն։ Առանց հաւատոց՝ ամենայն ինչ անվաւեր է. (Ի գիրս խոսր.։)
Յոյս մահու նոցա ոչ առնէ անվաւեր զիշխանութիւն նորա. (Եփր. աւետար.։)
invalidum, non valens. ասի ըստ իրաւաբանից՝ Յոչինչ գրելին. ի դերեւ ելեալն. ընդունայն. որ չանցնիր, բան չի սեպուիր, փուճ. կեչմէզ, պադալ, պօշ.
Պսակն անվաւեր լիցի։ Վասն իւր վկայելն՝ անվաւեր է. (Յհ. իմ. կան. ՟Գ։ Մխ. դտ.։ Կանոնդիրք. ստէպ։)
cf. Անվաւեր.
Վասն քաղդէական անվաւերական պատմութեանն։ Ամենեւին իսկ անվաւերական է։ Չեն անվաւերական։ Զանվաւերական բանիցն ճարտարանս. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Անվաւերական մատենագրութիւն։ Մատեանք աստուածեղէնք, կամ անվաւերականք (արտաքինք)։ Ամենայն գործառնութիւնք նոցա անվաւերականք. (Մագ. ՟Ե. ՟Ժ. լ։)
illegally, insufficiently.
invalidity, nullity, illegality.
intrepid, fearless, courageous, bold;
intrepidly, fearlessly, boldly.
(լծ. հյ. անահ, անվախ. որ եւ յն. ա՛ֆօվօս. իսկ լտ. իմբիճէր անպղերգ) ἅοκνος, impiger, ἁνυπέρθετος, cunctationis nescius, ἅφοβος, intrepidus. Արի եւ փոյթ. ժիր եւ մտադիւր. աչալուրջ. որ չէ վատ եւ թոյլ. անյապաղ. անդանդաղ. անկասելի. եւ Աներկբայ. աներկիւղ. համարձակ. անպատկառ. գօրգմազ, սէրպէսթ, ճէսուր.
Անվեհեր քաջութիւն. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
Անվեհեր երագութեամբ կրթեալք. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Ջանայք անվեհեր մտօք. (Փարպ.։)
Արածէին անվեհեր փութով. (Յհ. կթ.։)
Մուտ անվեհեր դրանն տեառն. (Ճ. ՟Ա.։)
Անվեհեր ձեռօք զգլուխ երանելոյն ի բաց հատին. (անդ։)
Զսուրմակ ոմն անվեհեր, որ չարախօսն էր սրբոյն սահակայ. (Ասող. ՟Բ. 1։)
Սուտ յայտնեցաւ անվեհեր եւ լրբենի աղքատս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
Առանց յապաղելոյ. արագ արագ. անդանդաղ. փութով. արիաբա, եւ մտադիւր սիրով. համարձակ. աներկբայ.
Անվեհեր մատուցանէ զիւր պատուիրանապահսն յիւր բնութիւնն։ Առաջի ամենեցուն անվեհեր քարոզել. (Ագաթ.։)
Անվեհեր քաջաբար նման թռչնոց յերիվարն հեծանէր. (Փարպ.։)
Անվեհեր արկից զանձն իմ ի խորս իմաստից. (Լմբ. ստիպ.։)
Լաւ է ինձ անվեհեր գալ առ քեզ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
intrepidity.
Անդանդաղութիւն. Ի ճառս ինչ։
without inspector, without superintendent.
ἁπροστάτευτος. rectore et adjutore carens, desertus. Որ չունի զոք վերադիր. անհոգաբարձու. անտերունչ. անոք. անտեսուչ. անառաջնորդ. անտէր.
Զիա՞րդ իբրեւ զանվերակացու, որոյ ոչ ուրեք ոչ (ոք) գտանիցի, առնէր յանձն աշակերտին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 5։)
Զոր եւ յանձն իսկ առնէ աշակերտին իբրեւ զանվերակացու ոք. (Իգն.։)
Ոչ միայն սովն դառնագոյն է, այլեւ անվերակացու յառաջնորդաց կալ. (Ոսկ. ես.։)
Անտէրունչ եւ անվերակացու. (Լաստ. յիշ.։)
Անվերակացուս եւ անառաջնորդս. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Զ։)
Ամ մի անվերակացու լեալ. (Սամ.։)
Զայլն ամենայն (մասունս զոհին) թողուլ աննուէր եւ անվերակացու. (Սարկ. լուս.։)
inconcealable, with out pretext.
Զոր չէ մարթ վերարկել. անծածկելի. որ չի պարտըկուիր, չի գոցուիր. էօրթիւլմէզ.
Խայտառականս անվերարկելիս. (Նար. ՟Ի՟Դ։)
without cloak or mantle.
Որ չունի զվերարկու, կամ զծածկարան անկողնոյ. անհանդերձ. մերկ. վրան լաթ չունեցօղ.
Անվերարկուք, գետնիխշտիք լինէին. (Եղիշ. ՟Ը։)
Անվերարկու ի տարտարոսի։ Անվերարկու ծանակութիւնք։ Մի՛ անվերարկու առներ զսառուցեալն. (Նար. ՟Ի՟Զ.։ Նար. կ.։ Նար. ՟Ձ՟Է։)
Նմանութեամբ, Ակներեւ. յայտնի. պայծառ.
Լուսաւորութիւն անքօղ եւ անվերարկու. (Նար. ՟Ժ՟Ա։)
Առանց վերարկուի կամ ծածկութի.
Անվերարկու շրջել. (Մաշկ.։)
illegible.
without title or inscription.
ասի եւ ԱՆՎԵՐԱԳԻՐ. ἁνεπίγραφος. inscriptione, vel titulo carens. Որ ոչ ունի զվերնագիր կամ զտիտղոս.
Անվերնագիր ի հեբրայեցւոց. (Սաղմ. ՟Բ. ՟Լ՟Բ. եւ այլն։)
unwounded, invulnerable.
Անցաւս եւ անվէրս. (Եղիշ. ՟Ը։)
Անվէր եւ անսպի. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)
Անվէր մնաց նահատակն. (Արիստակ. նաւակատ.։)
Զայս (խորհուրդ՝) անվէր միտք ծնան. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
exact, precise, perfect;
exactly, precisely.
(լծ. յն. ա՛ֆթօրօս. եւ հյ. անվթարելի. թ. ֆէթհ օլմազ. ἅπτωτος, ἁδιάπτωτος, ἁκέραιος, ἁνέπαφος. illaesus, inconcussus, integer, intactus. Անեղծ. անվնասելի. անաղարտելի. անխախուտ. անքոյթ. աներկեւան. անվտանգ. անարատ. անվրէպ. անսայթաք. անփորձ. անսասան. պօզուլմազ, քետէրսիզ, եմին գարարլը, խադասըզ.
Եդեալ զյոյսն փրկութեան իբրեւ զսաղաւարտ անվթար։ Նեցուկ անվթար. (Ագաթ.։) (Շիր.։)
Անվթար նահատակութիւն. հանդէս, հանդիսութիւն. կամ կեանք, ցնծութիւն, տեսիլ. (Պիտ.։ Մագ. ՟Ի՟Ը։ Լմբ. ատ.։ ՃՃ.։)
Վերծանութիւն է՝ քերթածաց կամ շարագրաց անվթար յառաջբերութիւն. (Թր. քեր.։)
Անվթար միշտ եւ անշարժապէս ունելով զիւրեանց հաստատութիւն։ Յիւրոցն անշարժս եւ անվթարս գոլ. (Դիոն.։)
Խարիսխ զնաւն ի հողմոյ անվթար պահէ. (Ոսկ. եբր.։)
Ամենայն ոչ գողացեալք՝ տեառն կայ մնայ անվթար. (Նիւս. երգ.։)
Եւ քանի՜ վշտաց եւ ի փորձանաց հասելոց ի վերայ իմ՝ անվթար պահեցեր զիս փրկիչ. (Բենիկ.։)
Առանց վնասու. անվտանգ. քաջիկ. աջողակի. անդրէպ.
Նաւեցին անվթար. (Փարպ.։)
Անցանէ անվթար ի վերայ խորոցն. (Ճ. ՟Բ.։)
Ուր անվթարն մնան. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 12։)
Յարաձգեալ մնայ անվթար. (Նար. ՟Ժ։)
Կարացեալ անվթար զանցիցն առնել գնացս։ Առ ի յանվթար բխել զառատ բերոցն լիաբեր արմտիս. (Պիտ.։)
Ճշմարտութիւնս ի նոյն ձեւ երանգոյ անվթար գեղեցկացաւ. (Լմբ. ատ.։)
cf. Անվթար.
Եւ զերկոսին զէնս զգեցի՛ր անվթարական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
Զէն անվթարելի ընդ ինքեանս բարձեալ բերէին. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Զանվթարելին հաստատեալ ունի յինքեան բնութիւն. (Պիտ.։)
Զուշին պարտութիւն յանվթարելեացն։ Զօրեղութիւն անվթարելի. (Նար. ՟Ի՟Զ. ՟Ծ՟Զ։)
exactness.
ἁπταισία, τὸ ἁπταίστον. immunitas ab offensione. Աներկեւանութիւն. անսայթաքութիւն. անքոյթ վիճակ.
Արքունի պողոտայս առ անվթարութիւն ոգւոց բաղձացեալք (յն. բաղձացելոց) միշտ լաւագոյն գնացիցն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
indisputable.
without pain, that has nothing to suffer.
Ուրախութեամբ եւ անվիշտ ելանէր ի մարմնոյն։ Ոչ կարեն ընդ եղբարսն սիրով անվիշտ կեալ. (Վրք. հց. ՟Դ. ՟Ի՟Ե։)
ἁνωδηνής, ἁκίνδυνος. doloris expers, liber a periculis, ἁπερίσπαστος, inconcussus, ἁπαθής, impassibilis. Ազատ ի վշտաց. անցաւ. անչարչարելի. եւ Անքոյթ. անվտանգ. տէրտսիզ, գայղըսըզ, թեհլիքէսիզ.
Առն անվշտի, եւ յաջողելոյ յամենայնի. (Սիր. ՟Խ՟Ա. 2։)
Անվիշտ է բնութիւնն աստուծոյ. (Գէ. ես)
Որ իւրով բնութեամբն անվիշտ էր, եւ մարմնով իւրով մեռաւ։ Անվիշտ եւ անմահ էր բանն. (Պրպմ. ՟Խ՟Ե։)
Յարիցեն յարութիւն անվիշտ. (Վրք. հց. ՟Դ։)
Անվիշտ ունին յազատութեանն զհամարձակութիւնն. (Յճխ. ՟Է։)
Ո՛չ է անվիշտ տէրունական հրամանացն լռութիւն. (ՃՃ.։)
Առանց վշտաց. հանդարտ.
invulnerable
Անվիրաւոր կացցէ ի նետից թշնամւոյն. (Նեղոս.։)
ԱՆՎԻՐԱՒՈՐ եւ ԱՆՎԻՐԱՒՈՐԵԼԻ. ἅτρωτος. invulneratus, invulnerabilis. Անվէր. անխոցելի.
Յուղարկէր զնա անվիրաւոր. (Մեսր. երէց.։)
Եթէ ոչ ընկալցիս, անվիրաւորելի ես. (Բրս. բարկ.։)
Փութան ճողոպրել՝ անվիրաւորելիք մնալով. (Պիտ.։)
Անվիրաւորելիս պահելով (ի գազանաց). (Խոսրովիկ.։)
cf. Անվիրաւոր.
ԱՆՎԻՐԱՒՈՐ եւ ԱՆՎԻՐԱՒՈՐԵԼԻ. ἅτρωτος. invulneratus, invulnerabilis. Անվէր. անխոցելի.
Անվիրաւոր կացցէ ի նետից թշնամւոյն. (Նեղոս.։)
Յուղարկէր զնա անվիրաւոր. (Մեսր. երէց.։)
Եթէ ոչ ընկալցիս, անվիրաւորելի ես. (Բրս. բարկ.։)
Փութան ճողոպրել՝ անվիրաւորելիք մնալով. (Պիտ.։)
Անվիրաւորելիս պահելով (ի գազանաց). (Խոսրովիկ.։)
unwitnessed.
ἁμάρτυρος, ἁμαρτυρήτος. carens testibus, vel testimonio. Ուր չիք վկայ կամ վկայութիւն առ ի հաստատութիւն. անվաւեր. շահիտսիզ.
Եւ ո՛չ անվկայ (է) բանս, որպէս վերագոյնն գրեալ է մեր. (արծր. ՟Գ. 7։)
Բանքն քո աներեւոյթք են, եւ անվկայք. (Սարգ. յկ. ՟Է։)
Գաղտնին անվկայ է, եւ անհաստատ. (Շ. ընդհանր.։)
Կտրեաց զվկայութիւնսն, որ ի հին կտակարանս դրեալ, զի անվկայ լիցի գրեալն. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
Ասելն՝ յաստուծոյ առաքեալ, անվկայ էր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 8։)
Անկարօտ վկայից.
Դատաւորն անխաբ, եւ դատաստանն՝ անկաշառ, եւ անվկայ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։)
firm, determined, steady, resolute, invincible, inexpugnable.
ἁκαταμάχητος. inexpugnabilis. Զոր անմարթ է վկանդել եւ վանել կամ վտանգել. անվանելի. անմարտնչելի. գարշը գօնմազ.
Առցէ վահան զսրբութիւնն անվկանդ (կամ անվանդ, կամ անվտանգ). (Իմ. ՟Ե. 20։)
Անվկանդ, անբիծ կամ անվնաս։ (Ըստ Հին բռ.)
invaluable;
unpaid;
infinite, endless.
ἁνήνυτος. qui perfici nequit, infectus. Որոյ չիք վճարումն կամ կատարումն. անզրաւ. անվերջ. անկատարած. անվախճան. անեզրական. դիւքէն մէզ, նիհայէթսիզ.
Անզեկուցանելի եւ անվճար։ Յաճախ եւ անվճար։ Յանվճար տանջանաց։ Անվճար ախտից եւ չարեաց։ Անվճար զբաղմանց. (Փիլ.։)
Անվճար աղէտք. (Պիտ.։)
Զանվճար տանջանացն տոյժս. (Նար. ՟Բ։)
Անկէտ եւ անվճար է օրն այն։ Ուրախութիւն անվճար. (Շ. բարձր. եւ Շ. ոտ. մխ.)
Անդադար. անընդհատ. յանվախճանս.
Յանվճար զդարմանսն մատուցանելոյ. (Պիտ.։)
Սէրն ընդ աստուծոյ յերկարաձիգ անվճար։ (Ոսկիփոր.։)
harmless, innocent, innoxious;
unhurt, undamaged, safe and sound;
harmly.
ἁβλαβής. innocens, innoxius, non nocens. Որ ոչն վնասէ. զարարսըզ.
Զարեգակն անվնաս ետուր առատ ասպնջականութեան. ((յն. իբր մկ) Իմ. ՟Ժ՟Ը. 3։)
Անվնաս աղաւնի, կամ բան. (Ագաթ.։ Յհ. իմ. ատ. ՟Ա։)
ἁθῷος, ἁναίτιος. inocens. Որ ոչն ունի զվնաս յանցաւորութեան. անմեղ. անմեղադրելի. անարատ. սուլսուզ.
Ցուցանէր զանվնաս փախուստ անմեղացն. (Եղիշ. ՟Է։)
Անվնաս է Վահանն յամենայն իւր իրքս, զոր խորհեցաւ եւ գործեաց. (Փարպ.։)
Անվնաս մնալ առ դժնդակ վարս։ Կալ յանվնաս մշակութեան. (Յճխ. ՟Դ. ՟Է. ՟Թ։)
ἁβλαβή. noxae expers, illaesus. Ոչ վնասեալ ուստեք. առանց կրելոյ զվնաս. անվնասելի. քէտէրսիզ.
Որոց որդիքն անվնաս պահէին. (Իմ. ՟Ժ՟Թ. 6։)
Անվնաս դիւրութեանցն յանցուցանել ժամանակ։ Անվնաս ի թշնամեացն դաւոյ. (Պիտ.։)
Անվնաս պահել, դառնալ. եւ այլն. (Փարպ.։)
Թողուլ ողջանդամ անվնաս. (Յհ. կթ.։)
Անվնաս ոտից գարշապարօք խրախուսեալք. (Նար. առաք.։)
Անվնաս կոխել զգետն հրեղէն. (Յհ. գառն.։)
not liable to injury.
Որ ոչն կրէ մւստեք զվնաս. անվտանգ. անքոյթ.
Անվնասելի պաշտպանեալ։ Անկորուստ եւ անվնասելի ընդ փրկեցելոցն հաղորդեսցես. (Նար. ՟Ժ՟Բ. ՟Լ՟Զ։)
Զտէրունիսն սիրել, եւ անվնասելի պահել. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
Դնել անդ զգուշութեամբ զմերսն յանվնասելի յարկսն. (Իգն.։)
Անվնասելի կեցցէ վէմս այս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
Ոչ վնասօղ. որ չունի վնասել.
Իմ թոյլ տալով՝ ազգաց տիրեն, սակայն իմոց ծառայիցն անվնասելիք են. (Տօնակ.։)
distrustful, suspicious;
— լինել, to distrust, to suspect.
Այլ եւ դառնալոյ իսկ մեզ անդրէն՝ անվստահ եմ շատ. (Պրպմ.։)
Անվստահ զսիրտ ամենեցունց կացոյց. (Յհ. կթ.։)
Եւ Չվստահելի. խիթալի. կասկածելի. շիւպհելի, կիւվենիլմէզ.
Մարդիկ սուտք էք, եւ անվստահք. (Փարպ.։)
Գիտացի՝ եթէ լինի հայր, զորս ոչ ծնաւ յաղագս պատուոյ առաքինութեանն, եւ փախեայ յանվստահ որդեծնութենէն. (Եփր. յաւետ.։)
mistrust, diffidence.
out of danger, safe;
unhurt, free from harm.
ἁκίνδυνος, periculo vacans, ἁκινδυνότερος, minus periculosus. Ազատ ի վտանգից. անվնասելի. անվնաս. թէհլիքէսիզ.
Որպէս զերկաթ անվտանգ. (Յճխ. ՟Ժ։)
Անվտանգ ի նեիցն մնացեալ. (Մագ. ՟Գ։)
Անվտանգ եւ անվնաս զաշխարհն թողլով. (Յհ. կթ.։)
Մե՛ծ է վարդապետելն, այլ ուսանելն անվտանգ. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
Թէ հաղորդի առանց մտացն, անվտանգ է, եւ ակամայ ասի. (Լմբ. սղ.։)
fat, plump.
μὴ διαφθάρμενος. non corruptus. Որ չէ վտիտ կամ վտտեալ. անեղծ. անվնաս.
Եօթն ջիլս դալարս անվտիտս. (Դտ. ՟Ժ՟Զ. 8։)
Անվտիտ անցեալ գնայր յեկեղեցեաց գաւառ. (Խոր. ՟Գ. 2։)
untroubled, tranquil;
peacefully, quietly.
Ազատ ի վրդովմանց. անխռով. անշփոթ. անքոյթ. անդրդուելի.
Անվրդով խաղաղութիւն, կամ ուխտ խաղաղութեան. (Յհ. կթ.։)
Քաջ լինել, եւ անվրդով հասանել ի կատարեալ իմաստս. (Իգն.։)
Անվրդով անցանել. (Ճ. ՟Ա.։)
Որպէս զի անվրդով զհաւատսն պահեսցէ. (Խոր. ՟Բ. 87։)
Հիմունք եկեղեցւոյ անվրդով մնացեալ կանգնէին. (Յհ. կթ.։)
tranquillity, undisturbed state.
unfailing, punctual, exact, regular, correct, sure, certain;
without fail, punctually, precisely, exactly, correctly.
ἁψευδής, ἁπήραντος. infallibilis, illaesus. Ազատ ի վրիպանաց. անսխալ. անսուտ. հաւաստի. աներկբայ. ուղիղ. ողջիկ. անվնաս. անքոյթ. անվտանգ. եանզըլմազ, խադասըզ, շիւպհէսիզ, թէհլիքէսիզ.
Անվրէպ գիտութիւն, կամ հոգի. (Իմ. ՟Է. 17. 22։)
Անվրէպ լիցին կենաց աւետիք. (Ագաթ.։)
Անվրէպ հանդիպումն, կամ դիտողութիւն. (Պիտ.։)
Անվրէպ զրոյցք, կամ շաւիղք, կամ գործք. (Յհ. կթ.։ Նար. ՟Լ՟Բ. եւ Նար. մծբ.։)
Անվրէպ գանձարան. (Կանոն.։)
Անվրէպ գոլ ի գոռոզիցն գաղտնի նենգութեանց. (Մագ. ՟Դ։)
Որ ոչ վրիպէ ի նպատակէն.
Աղեղնաւորք անվրէպք կորովիք. (Բուզ. ՟Դ. 20։)
ἁπαράλλακτος. immutabilis. Անայլայլակ, անյեղլի, աննփոփոխ.
Անվրէպ պատկեր է որդի հօր։ Պատկեր անվրէպ նմանութեան հօր։ Անվրէպ նմանութեամբ։ Վասն էութեանն անվրէպ նմանութեանն։ Վասն բարոյիցն անվրէպ նմանութեանն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Անվրէպ նմանութեամբ կարպաւորուի պատշաճաբար նուիրելոցն. (Դիոն. երկն. ՟Գ։) Յորս յն. որպէս չէզոք, τὸ ἁπαράλλακτον, է անվրիպութիւն. իսկ լտ. similitudo կամ identitas նմանութիւն, կամ նոյնութիւն։
Յանվրէպ մետաղս աքսորեալ. (Անան. նին.։) իմա՛, անզերծ, կամ անհրաժեշտ։
ἁνυπερθέτως. sine more, ἁπαραλλάκτως, constanter, prorsus. Առանց վրիպելոյ կամ զանց առնելոյ. անյապաղ. հաւաստեաւ. անշուշտ. նմենայնիւ. շիւպհեսիզ, թահգիգ.
Անվրէպ զվաղիւ օրն պատրաստեսջի՛ր զփիղսն. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 10։)
Անվրէպ ի ձեզ յարմարի. (Նար. առաք.։)
Որք նորին են անվրէպ՝ ներգործութեանն, նորին էութեանն գոլ լինին խոստովանեալ. (Կիւրղ. գանձ.։)
to trace out, to try to find out, to pry into, to search, to hunt or ferret out, to inquire, to investigate, to examine, to scrutinize;
խորազնին —, to search into, to go to the bottom of, to sift, to investigate;
— զպատճառս, to trace back to the first cause, origin or principle, to ascend to the original source.
ἑξιχνιάζω investigo, pervestigo. Որպէս թէ Զհետս ժտել (խնդրել. յն. զիդէ՛օ ), կամ հոտոտել. հետախուզել. հետաքննել. որոնել մանր խուզողութեամբ. փնտռտել, պրպտել.
Լրտեսել զերկիրն, եւ զհետազօտել զնա. (Դտ. ՟Ժ՟Ը. 2։)
Ո՛չ է հետազօտել զսքանչելիս տեառն. (Սիր. ՟Ժ՟Ը. 5։)
Ովրիգենէս հետազօտէր զթարգմանութիւն (սուրբ գրոց). (Շիր. քրոն.։)
Զխորս մտացն ի խոյզ եւ ի քնին արկեալ հետազօտեցէ՛ք. (Սեբեր. ՟Է։)
Հետազօտէր զսիրտս եւ զերիկամունս։ Ոչ հարցաքննէ կամ հետազօտէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 23. 27։)
Հետազօտել զբանս, կամ զխորս. (Շ. մտթ.։ Սարգ. յկ. ՟Բ. եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)
Ձեռն ի մաճի գործոյն՝ զյետնոցն հետազօտեալ. (Նար. ՟Ի՟Գ։)
Ոչ կարացի հետազօտել խորհրդոյն աստուծոյ. (Նար. երգ.։)
Թո՛յլ տուր այժմ, մի՛ հետազօտօղ լինիր կարապետդ. (Անթիպատր։)
Եւ էր քննիչ եւ հետազօտող աստուածային պատուիրանացն. (Հ=Յ. նոյ. ՟Ժ՟Է.։)
outrider, guide;
—կտուր առնել, to open the way, to guide.
Կարօղ զհետս. բացօղ զճանապարհ. առաջնորդ. հորդիչ. ճամբայ բացօղ.
Ստեփաննոս, որ հետակտուր եղեւ ճանապարհի արքայութեան. (Եփր. ի ստեփ.։)
pursuing, hunting;
eager, forward, aspiring or longing for;
candidate, competent, concurrent;
rival, emulous;
— լինել, to pursue, to run after, to chase, to give chase to, to follow close;
to aspire, to aim at, to concur, to compete;
— լինել թշնամւոյն, to fall upon the enemy.
διώκων persequens. Որ մտանէ ի հետ կամ զհետ ուրուք. պնդեալ զկնի. հալածիչ. ետեւէն վազօղ, քշօղ.
Յարեան ի վերայ հետամտացն. (Յես. ՟Ը. 20։)
Ցրուէ զհետամուտսն. (Խոր. ՟Գ. 46։)
Զհետամուտ թշնամիսն ընկլուզեալ ընկղմեաց. (Լմբ. իմ.։)
Զերծանել ի հետամտիցն։ Հետամտացն մտեալ խնդրէին զծառայն. (Սոկր.։)
ՀԵՏԱՄՈՒՏ ԼԻՆԵԼ. διώκω, καταδιώκω persequor. Ի հետ կամ զհետ մատնել. պնդիլ զկնի. հալածել. վարել. ետեւէն վազել, առջեւէն քշել.
Նոցին որպէս փախստէից հետամուտ լինէին։ Ոչ եղեն հետամուտ ընդ մեզ. (Իմ. ՟Ժ՟Թ. 3։ ՟Ա. Թագ. ՟Լ. 22։)
Հալածէք դուք, եւ հետամուտ լեալ էք նոցա մինչեւ ի մահ. (Եւս. պտմ. ՟Դ. 13։)
Հետամուտ լեալ՝ դիմեալ գային յաշխարհս մեր։ Պատահեաց աւազակաց, եւ փախստեայս արարեալ՝ հետամուտ լինէր. (Խոր. ՟Բ. 13։ ՟Գ. 40։)
Ոչ ստրջացան, այլ հետամուտ եղեն կոտորել զիսրայէլ. իբր ռմկ. ետեւէն ընկան։
cf. Հետաքնին.
περίεργος, περιεργαζόμενος curiosus, supervacaneus. Որ քրքրէ զհետս իրաց. հետաքնին, եւ Ընդվայրաքնին. եւ Աւելորդ. վայրապար.
Ոչ միայն դատարկք, այլ եւ փասքուսք հետաքրքիրք։ Յուլացեալ հետաքրքիր շրջին. (՟Ա. Տիմ. ՟Ե. 13։ ՟Բ. Թես. ՟Գ. 11։)
Մոգք երկրպագեն, եւ քրիստովնեայք հետաքրքիր են, եթէ զիա՛րդ ի մարմնում աստուած. (Բրս. ծն.։)
Հետաքրքիր եղբօրն յանցանացն լինիցի. (Մանդ. ՟Թ։)
Հետաքրքիր քննութիւն՝ անհաւատութեան առաջնորդ է. այսինքն հետաքրքրական. (Թէոփիլ. ծն.։)
Հետաքրքիր լեալ ի թշնամութիւն ընդ միմեանս. իմա՛, պատճառանս խնդրելով գրգռիլ. (Յհ. կթ.։)
going on foot, pedestrian;
four-footed;
hackneyed, trite, common-place, trivial, ordinary;
in prose, prosaic;
foot-soldier;
quadruped;
ի — ուց, on foot, afoot;
—ք, — զօրք, infantry, foot-soldiers;
— արձան, անդրի, pedestrian statue;
— կրթութիւն, pedestrian exercise;
— որսորդութիւն, hunting on foot;
— ձաղումն, infantry triumph;
— բանք, trite, hackneyed or common-place saying, vulgarity of expression;
— գովութիւնք, vulgar praises;
— երթալ, to go on foot;
—ս խօսել, to talk common-place.
πεζός, πεζόν, πεζικόν pedes, peditus, peditatus. Որ հետի գնայ, կամ ի հետիոտս ընթանայ. ոտանաւոր. ոտքով քաշօղ կամ գացօղ.
Վեցհարիւր հազար այր հետեւակ։ Քսան հազար արանց հետեւակաց։ Զօրս բազումս հեծեալս եւ հետեւակս։ Զհետեւակն եւ զհեծելազօրն։ Ամենայն զօրականի հետեւակաց իմոց։ Ել արքայ, եւ ամենայն ծառայք նորա հետեւակք, եւ այլն։ Հետեւակ զօրօք։ Մարտիկ հետեւակօք։ Ընդ հեծեալ եւ ընդ հետեւակ. (Փիլ.։ Պիտ.։ Եղիշ.։)
ՀԵՏԵՒԱԿ. որպէս Չորքոտանի կամ ցամաքային կենդանի.
Հետեւակն եւ գազանատեսակն եղեւ յայնցանէ, որ ոչ եւ միով վարին իմաստասիրութեամբ. (Պղատ. տիմ.։)
Կենդանւոյն տարբերութիւնքն, հետեւակն, եւ երկոտանին, եւ թռչունն, եւ լուղակն։ Զծովային կենդանեաց, եւ զհետեւակաց, եւ զօդայնոց բնութիւնսն բաժանեաց. (Արիստ. ստորոգ. եւ Արիստ. աշխ.։)
Ամենայն սողուն եւ հետեւակ. (Շիր.։)
եւ ա. ՀԵՏԵՒԱԿ. մ. եւ ա. πεζός, πεζικός pedestris. որպէս Հետի. հետիոտս. եւ իբր Հետեւական. cf. Ի ՀԵՏԵՒԱԿՈՒՑ. ոտքով, քալելով.
Գետնագնաց հետեւակ ճանապարհորդէր. (Մանդ. ՟Դ։)
Հետեւակ փախուստ, կամ քայլափոխութիւն. (Խոր. ՟Ա. 17։ Պիտ.։)
Ասեմք զհետեւակ մարտն՝ որ եղեւ ի մառաթոն եւ ի պլատէքն. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
Հետեւակ որսորդութիւնքն առ ցամաքաւս ոչ միայն էրէոցն, այլ եւ մարդկան. (անդ. ՟Է։)
Հետեւակ ձաղումն. այսինքն հանդէս յաղթանակի հետեւակ զօրօք. (Եւս. քր. ՟Բ։)
ՀԵՏԵՒԱԿ. ա. πεζός pedestris, solutus καταλογάδον prosa oratione. Արձակ. ոչ ոտանաւոր բան. որ ի հեծեալն օրինակի.
Զքերթողաց իսկ ե՛ւ զքերդուածս պատմելով, եւ զգրեալ հետեւակ բանիւ. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
Բան է հետեւակ եւ ներչափական բառի շարագրութիւն. (Թր. քեր.։)
Հետեւակ ասաց զոչն ներչափական. (Նչ. անդ։)
Համեմատ իմն շարագրացն, զորս ի մանրամասն գործոյն իւրեանց ասացին հետեւակս. իսկ զքերթողսն հեծեալս. որ եւ հետեւակ ասաց զոչ ներչափականն. (Երզն. քեր.։)
ՀԵՏԵՒԱԿ. περιπέζιος, ὐποπέζιος terrae propinquus, humilis, dejectus, vilis. Գետնաքարշ. ստորին. ցած. ընկեցիկ. նուաստ. անշուք.
Յամենայն հետեւակ նուաստութենէ անխառնաբար համբառնալ, կամ ազատ համբարձումն։ Գեր ի վերոյ, եւ ոչ միոյ հետեւակի նուաստութեան ներող. (Դիոն. երկն.։)
Կամ իբր մ. εὑτελῶς viliter. Նուաստաբար, անշքաբար.
Հետեւակ ինչ եւ տկարս ինչ խօսեալ իցէ. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 39։)
ՀԵՏԵՒԱԿ. իբր Հետեւորդ. հետագայ. (ծ. թ. էտէք, ետեւէն եկօղ ).
Որպէս եւ հետեւակ բանս ցուցանէ. (Խոսր.։)
fighting on foot;
—ք or — գունդ, infantry.
πεζομάχος, -χής qui pedestri praelio certat. Որ հետեւակ կամ հետի մարտնչի.
Հետեւակամարտքն ի վերայ ուսոց ձիոց բերեալք. (Խոր. ՟Ա. 23։)
Հրամայէր հետեւակամարտ գնդին. (Յհ. կթ.։)
Զինաւորս հետեւակամարտից իբր զաւազ թուով. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։ Իսկ Փիլ. լին. ՟Ա. 100.) Ի պատերազմունս, ի ձիամարտս, հետեւակամարտս. կարծի լինել գ. իբր հետեւակամարտութիւն։
to go on foot, to walk;
կորուսանել զկիրթ —կելոյ, to lose the habit of walking.
πεζεύω pedibus iter facio, pedito, gradior. Հետի ընթանալ. քայլել. ընդ ցամաք գնալ.
Ընդ ծովն կարմիր ժողովուրդն հետեւակեաց մինչեւ ցայնկոյս ցամաքն. (Փիլ. տեսական.։)
Ծովագնաց ընդ երկիր բերեալ լինէր, եւ ընդ ծով՝ հետեւակելով. (Խոր. ՟Բ. 12։)
Ի կուսէ ծնանի, եւ ի վերայ խորոց հետեւակէ. (Սարկ. մարդեղ.։)
Ի ներքոյ հետեւակեալս յառաջ ածողացն զնոսա. (Մաքս. ի դիոն.։)
follower, imitator;
— լինել, գտանել, to follow, to imitate.
ἁκόλουθος pedissequus, assecla, comes, adsectator, auditor. Որ հետեւի զկնի հետոց այլոյ. նմանօղ. պաշտօնեայ. աշակերտեալ. ընթացօղ ընդ նոյն ճանապարհ.
Երանոսի հետեւողի առաքելոցն։ Կղեմայ հետեւողին պետրոսի առաքելոյ։ Հակառակ յիսուսին հետեւողաց. (ՃՃ.։ Աթ. ՟Ը։)
Առաջնոց սրբոցն եղեալ հետեւողք։ Եւ զնորին հետեւողաց թագաւորացն եւ վարդապետաց. (Լմբ. ատ.։)
Հետեւող հարցն առաքինութեան։ Հետեւող գտանէր (անկարգ) վարուցն բրգիշոյ. (Յհ. կթ.։)
Զի հետեւող գոլով նորին՝ հօր քո վերին օթեւանին։ Նախաշաւիղ հետեւողաց անձուկ ճանապարհին. (Շար.։)
going on foot;
—, ի —, on foot, afoot;
— ընթանալ, to run or hasten on foot.
Զհետ. յետ. զկնի. ետեւէն, ետքը.
Ի ծնանիլ վերջին արդարոյն, որոյ հետի այլ ոչ եւս իցէ. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Որոյ հետին՝ առ ծայրագոյն անճառիցն ընկալցի իմացուած. (Անյաղթ բարձր.։) այսինքն յետ որոյ կամ ըստ Շ. յետ ասացելոց բանից։
Հետի աղագս գտանել. (Յհ. կթ.) իմա՛ որպէս ռմկ. վնաս ըլլալէն ետեւ իլամը գտնալ։ cf. ԱՂԱԳ։
Հրաման հանէր ամենայն զօրաց իւրոց հետեաց եւ հեծելոց. (՟Գ. Մակ. ՟Գ. 1.) (ոմանք ընթեռնունն, հետեւակաց։) cf. ՀԵՏԻՈՏՔ, կամ cf. ՀԵՏԻՈՏՍ։
ՀԵՏԻ. կամ Ի ՀԵՏԻ. մ. πεζῆ pedibus, pedestri itinere. Հետեւակ գոլով. ի հետեւակուց. ոտիւք. քայլելով ընդ ցամաք, կամ իբրեւ ի վերայ ցամաքի. ոտքով, քալելով.
Գնացին զհետ նորա հետի ի քաղաքաց անտի։ Հետի յամենայն քաղաքաց խուռն ընթանային անդր. (Մտթ. ՟Ժ՟Դ. 13։ Մրկ. ՟Զ. 33։)
Սակաւ հացիւ կերակրել զբիւրս, եւ հետի գնացն ի վերայ խորոց. (ՃՃ.։)
sufficient, enough;
capable, able;
— է, it is enough, sufficient, it suffices;
— համարիլ, to be content, to content oneself;
— լինել յամս, to be adult, of age;
երբեք — ոչ ասէ, he never says, hold! enough!.
ἰκανός sufficiens, idoneus. ռմկ. եւս՝ հերիք. որպէս եւ յն. արքի՛, ա՛րքէդէ, հերիք. հերիք է. Բաւական. շատ. եւ Հասուն. կարօղ. ատակ.
Ծերացայ. եւ դուք հերիք էք յամս իմ փոխանակ իմ եւ եղբօր իմոյ. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Զ. 3։)
Հերիք լուժոյն դնելով պնդութիւն. (Պիտ.։)
Զառաջինն զայ հերիք համարի յայսր գրութեան ճշմարտութիւն. (Ոսկ. գծ.։)
Չեմ հերիք դմա։ Որք ոչ են հերիք տանել զշնորհս նորա. (Վրդն. սղ. եւ Վրդն. յանթառամն.։)
tillage, plough, culture, tilth;
ploughed land;
— or —ս հարկանել, —ս հերկել, cf. Հերկեմ.
νέωμα novalis, renovatio agri ἅροσις aratio. (լծ. երկ. երկիր. ագարակ. հերձ) Վարումն երկրի. արօրադրելն. հերձումն արօրով. եւ Անդ հերկեալ. վար.
Հերկեցէ՛ք ձեզ հերկս, եւ մի՛ սարմանէք ի վերայ փշոց։ Նստէր ի բլրին՝ ի ներքոյ հերկին. (Երեմ. ՟Դ. 3։ ՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Բ. 6։)
Փորձ ի հերկ, ի սայլ, եւ ի կալ իցէ։ Փախուցեալ երբեմն ի լծոյ հերկանց. (Մխ. դտ. եւ Մխ. առակ.։)
Ո՛չ հարցես հերկ աս եզամբ եւ իշով ... զի չունի իւր զուգան. (Կիւրղ. ել.։)
Առ թշնամիսն զհերկն հարկանելով. (Ոսկ. ես.։)
Հերկս հարցուք, եւ պատրաստեսցուք երկնային սերմանցն ընդունելութեան. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 24։)
Հերկս հարկանել (կամ հերկել). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
Հարկանել հերկս, եւ սերմանել. (Լծ. կոչ.։)
to cleave, to split, to divide, to cut;
to chop;
to crack;
to tear;
to dissect, to anatomize;
to cleave diamonds;
to disunite, to sow division, to make a breach between, to bring out a scission;
— զմորթ մարմնոյ, to chap;
— զապակիս, to crack;
— նաւի զծով, to plough the sea, to run a-head, to have head-way.
division, separation;
scission, rupture, disunion, discord, dissent, schism;
sect;
heresy;
— առնել, to bring about a scission;
to sow discord;
եղեւ — ի ժողովըրդեանն վասն նորա, there was a division among the people because of him;
դարձեալ — լինէր ի մեջ հրէից, there was a dissension therefore again among the Jews;
— անկեալ էր ի մէջ նոցա, they were divided among themselves;
they were at variance.
σχίσμα schisma, scissura, fissio, dissidium, discordia, ruptio unionis. Հերձումն. պատառումն. եւ առաւել նմանութեամբ՝ Բաժանումն մտաց եւ անձանց. որպէս երկպառակութիւն. անմիաբանութիւն. տարաձայնութիւն .... եւ սեպհական առմամբ, Բաժանումն ի միութենէ մարմնոյն քրիստոսի, այսինքն յեկեղեցւոյ, կամ ի գլխոյ նորա, կամ յանդամոց նորա. (ըստ յն. սխի՛սմա. որ է նոյն ընդ հյ. ձայնիս խզումն).
Եղեւ հերձուած ի ժողովրդեանն վասն նորա։ Եւ էին հերձուածք ի մէջ նոցա։ Դարձեալ հերձուած լինէր ի մէջ հրէիցն վասն բանիցս այսոցիկ։ Մի՛ իցեն ի ձեզ հերձուածք։ Եղեն հերձուածք ի բազմութեան քաղաքին, կամ փարիսեցւոցն եւ սադուկեցւոցն.եւ այլն։
Որպէս հերձուածն քակողական է, այսպէս համաձայնութիւնն շաղկապական. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 36։)
Մի՛ հերձուած բանից ի մէջ բերեր. (Ճ. ՟Գ.։)
ՀԵՐՁՈՒԱԾ. որպէս նոյն ընդ յն. ձայնիս է՛րէսիս. αἴρεσις haeresis. այն է Հերեսիովտութիւն, հերետիկոսութիւն. այսինքն յամառ յարումն ի մոլար կարծիս. աղանդ. մոլորութիւն ի վարդապետութեան. ինքնակամ կրօնք.
Մուծանեն հերձուածս կորստեան։ Հակառակութիւնք, երկպառակութիւնք, հերձուածք։ Ըստ ճանապարհին՝ զոր ասեն հերձուած։ Ոմանք ի հերձուածոյն փարիսեցւոց.եւ այլն։
Լսեմ, եթէ հերձուածք գոն ի ձեզ. իմա՛, երկպառակութիւն։
Աղանդ հերձուածոյ։ Բազումք ի հերձուածոց (այսինքն յաղանդոյ) անտի. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 17. 18։)
Յայլազգեաց կամ ի հերձուածոց (այսինքն ի հերետիկոսաց). (Խոսր.։)
Հանդերձ հերձուածովն եւ այլ իմն վարս անառակութեան ունէին. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Գ։)
Յորժամ խօսիցի հայհոյութեամբ հերձուած յաստուած. (Երզն. մտթ.։)
Արիոս հերձեալ՝ հերձուած խօսեցեալ. (Գանձ.։)
cf. Հերձանեմ.
cf. Հզօրագոյնս.
ἱσχυρῶς fortiter, valide, vehementer. որ եւ ՀԶՕՐԱԲԱՐ. Քաջութեամբ. արիաբար. պնդապէս. սաստկապէս. ուժգին. ուժով, կտրճի պէս, սաստիկ կերպով.
Բո՛ւռն հար հզօրապէս որ առ աստուածն զբարեպաշտութենէ. (Աթ. ՟Ը։)
Զորոյ զդէմ ունի հզօրապէս յուդա. (Նախ. ՟բ. մակ.։)
Ոչ ոք ընդդիմանայ նմա հզօրապէս. (Խոր. ՟Բ. 11։)
Հզօրապէս մարտնչելով. (Եղիշ. ՟Գ։)
Հզօրք հզօրապէս պատուհասին. (Գէ. ես.։)
Վասն զի սիրեմ զձեզ, խնայեմ ի ձեզ՝ գրել հզօրապէս. (Ածազգ. ՟Է։)
Յաղագս հզօրապէս ճոխութեանն։ Հզօրապէս քաւարանք. (Փարպ.։ Նար. ՟Լ՟Ա։)
cf. Հզօրագոյնս.
Կարի հզօրապէս. մեծաւ զօրութեամբ. անվանելի ուժով. ահագին քաջութեամբ.
Զնիգս դժոխաց աղարտել կամ այրել՝ հզօրեղապէս։ Կենագործեաց հզօրեղապէս զերամս արդարոց. (Պտրգ.։ Շար.։)
Որպէս զտէր եւ զարարիչ, որ իշխէ հզօրեղապէս ամենայնի. (Խոսր.։)
Քաջ զօրավարն սատակէր զնա հզօրեղապէս. (Փարպ.։)
cf. Հիանալի.
Հիանալի եւ հրաշալի. սքանչելահրաշ. հրաշափառ.
Հիահրաշ փայլմամբ։ Ո՛վ հիահրաշ տիպ գերազարդեալ։ Գեր քան զբնութիւն հիահրաշ սքանչելեօք. (Թղթ. դաշ.։ Ճ. ՟Ը.։ Գանձ.։)
Հիահրաշ աւուրս խորհուրդ (աւագ ուրբաթու). (Տօնակ.։)
to be grieved, cast down, disheartened, unnerved;
to take to heart, to fret;
ծմրեալ ի տրտմութենէ, weighed down with sadness, sorrowful, oppressed with grief.
κάμπτομαι flector animo. Քամակակոր՝ կորկոր գտանիլ. որպէս թէ ճմրիլ, կամ զմբրիլ թմբրիլ. սրտաբեկիլ, միջաբեկիլ յերեսաց նեղութեանց. տագնապիլ ցնուաղումն. լքանիլ. վհատիլ. պակուցեալ շուարիլ. տխրիլ.
Օրինկադրեալ եղեւ խողխողել զորդին. ո՛չ զգոյն երեսաց փոխեաց, եւ ոչ յոգիսն պտկուցեալ ծմրեցաւ. (Փիլ. իմաստն.։)
Յարտասուս եւ ի դէմս տխուր, եւ ի ծմրեալ կերպարան հասակիդ նայիցիք. (Պիտ.։)
Հեծեա՛ հառաչեա՛, ծմրեա՛ց, սգացի՛ր. յն. մի բայ. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Գ։)
Որք միշտ յախտիցն ցանկութիւնսն ծիւրին եւ ծմրին եւ ծորան. (Մանդ. ՟Ժ՟Ը։)
cf. Ծոմանամ.
Որ պատրաստեալ ես ծոմել ի ճանապարհիս յայսմիկ։ Յետ լալոյն եւ ծամելոյն նոցա. (Եփր. թագ.։)
tempestuous, very agitated, stormy, billowy;
tempestuous as the sea;
— նաւ, tempest-tossed ship;
— լինել, to be agitated by waves;
to be harassed or tossed about, to turn on all sides.
θαλασσοπλήκτος fluctibus maris expositus. Ծփեալ ի ծովու, եւ նման ծովու. ալէկոծ.
Ծովածուփ նաւ. (Ճ. ՟Ը.։ Կանոն.։)
Ծովածուփ եռացումն, հեղեղատ, խռովութիւն, բռնութիւն, անօրէնութիւն. (Պիտ.։ Վրդն. ծն.։ Եղիշ. ՟Բ։ Եփր. աղ.։ Մանդ. ՟Ը։ Ծովածուփ կենցաղ. Շար.։ Խոսր.։ Սարգ. ՟բ. յհ.։)
Աշակերտք, ծովածուփք ալէկոծք ի մէջ ծովուն լինէին։ Ցանկ ծովածուփ (գտանիս), եւ անփոյթ առնես զանձնէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 25։ ՟Գ. 4։)
Ծովածուփ կորուսեր զգոռոզն զփարաւովն. (իբր մ. Ճշ.։)
sea-pool, lake, pond;
կաթ մի խելք ինձ մանւանդ եւ ոչ —ս բախտից, a drop of sense rather than a sea of fortune.
Ի մահննզինքն ձգէ, որպէս դեւքն ի ծովակն խոզիւքն. (Յճխ. ՟Զ։)
Ի ծովակս բնակիցէ. (Եզնիկ.։)
Ընկեցին զնա ի ծովակն. (Յհ. կթ.։)
Զկորստեան ծովն՝ վայելչութեան ծովակս անուանեն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 7։)
Իբր Աւազան. տաշտ. կոնք.
Ոսկի լականաւ ջուր պատրաստել առ ի լոգանալ ի նմա. եւ իբրեւ եմուտ յոսկի ծովակն, եւ այլն. (Լաստ. ՟Ը։)
Կաթ մի խելք ինձ մանաւանդ, եւ ոչ ծովակս բախտից. (Ոսկիփոր.։)
Նմանութեամբ, Յորդութիւն, առատութիւն.
lord of the sea;
sea-king;
admiral;
մեծ —, փոխան —ի, երորդ —, high, vice-admiral, rear-admiral;
ատեան, խորհրդարան —աց, admiralty-board;
նաւ —ի, flag-ship.
θαλασσοκράτωρ maris domins, potens mari. Որ ընդ իշխանութեամբ իւրով կալեալ ունի զմասն ծովու եւ կղզեաց. թագաւոր տիրօղծովու, եւ սպարապետ ծովական.
Որք ի կողմն ուրեք ծովակալք տիրեցին։ Զղակեդեմոնացւոց ծովակալս։ Զժամանակաց ծովակալացն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Զի՞նչ արդեօք ասիցէ ծով, ծովակալ եղելոյ լակեդեմոնացւոց. (Պիտ.։)
cf. Ծովակողմն.
ԾՈՎԱԿՈՂՄՆ ԿՈՅՍ, ԾՈՎԱԿՈՅՍ. կողմն. cf. ԾՈՎԱԿՈՂՄՆ. ծովակողմն կուսէ։ Ի ծովակոյս կողմանէ. (Ել. ՟Ի՟Զ. 22։ Յես. ՟Ը. 11։)
engulphed by the sea;
— լինել, to be swallowned up by the sea.
ԾՈՎԱԿՈՒԼ ὐποβρύχιος demersus, submersus. որ եւ ԾՈՎԱԿՈՒՐ, ԾՈՎԱՍՈՅԶ. Կլեալ ի ծովէ. Ընկլուզեալ կամ ընկղմեալ ի ծով.
Զի՞նչ շահ իցէ ի յօրինել նաւի, եթէ նաւավարն ծովակուլ լինիցի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20։)
ԾՈՎԱԿՈՒԼՔ. գ. καταποντισμός demersio in ponto, submersio in mare. Ընկղմումն ի ծով.
immersed, drowned, wrecked, lost;
— լինել, to be the prey of the sea;
— կորնչել, to perish among the waves.
καταποντίσθεις, θαλασσόμενος mari mersus, obrutus. Ծովու կուր՝ այսինքն կերակուր եղեալ. ծովակուլ. ծովասոյզ.
Զհանապազորդ զծովակուրսն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։)
Ոմանք հրկէզ լինէին, ոմանք ծովակուր։ Ծովակուր առնել (այսինքն ընկղմել) զնոսա ի խորս ծովւկն. (ՃՃ.։)
Ծովակուր եւ հեղձամղձուկ լինել։ Ծովակուր առնեն զանձինս բազմաց։ Ծովակուր ընկղման մատնել. (Պիտ.։)
drowned;
— առնել, to drown;
— լինել, to be drowned.
ԾՈՎԱՀԵՂՁ ԾՈՎԱՀԵՂՁԻԿ ԾՈՎԱՀԵՂՁՈՅՑ ԾՈՎԱՀԵՂՁՈՒԿ. Հովահեղձեալ ի ծովու. որպէս եւ ընդ բայի՝ Է Ընկղմեալ, ընկղմիլ։ cf. ԾՈՎԱԿՈՒՐ, cf. ՍՈՎԱՍՈՅԶ.
Միթէ ի ձովահեղձիցն կրկի՞ն ես խնդրելոց վրէժս. (Ոսկ. ամբակ.։)
Եղից թագաւորութիւն հրէիս այժմ որպէս ծովահեղձ փարաւոնի. (Հ=Յ. հոկտ. ՟Ի.։) (որ ի Հ. կիլիկ. գրի՝ ծովահեղձ։)
Ծովահեղձ արարեալ զփարաւոն քենքեռէս. (Նախ. ել.։)
Ոմանք առ վտանգի տարակուսանացն գետավէժ եւ ծովահեղձ լինէին. (Ղեւոնդ.։)
Ծովահեղձ լինել. (Զքր. կթ.։ Լմբ. իմ.։)
Զոմանս գետասոյզ, եւ ծովահեղձ կատարէին. (Մագ. ոտ. մանուչ.։)
Ծովահեղձիկ առնել զփարեւոն, կամ ի պտոյտս ջուրցն. (ՃՃ.)
Ծովահեղձոյց առնել զբազումս՝ վիժելով ի նաւաց ի վայր. (Պիտ.։)
Ոչ նախանձու ծովահեղձուկ ջրասուզեալ. (Մագ. ՟Լ՟Դ։)
Ծովահեղձուկ ջրհեղեղ. իբր ծովահեղձական. (Ոսկ. ամբակ.։)
combatting by sea;
naval;
— զօրութիւն, navy, naval service.
Ի ծովու մարտնչօղ, եւ մարտնչելով.
Ի նաւս վերելակեալ՝ գնային ծովամարտիկ առ թշնամիսն. (Յհ. կթ.։)
submerged in the sea;
— լինել, to go to sea;
to stand out to sea.
Կամ իր ծովամխական. ուր իցէ մխիլն կամ սուզանիլն ի ծով.
Մխեալն ի ծով. եւ Բնակիչք կղզեաց.
Ազգաց ազգաց՝ լեռնականաց եւ դաշտականաց. (Կաղանկտ.։)
Ծովամուխ եւ անդնդաչու ճանապարհաւ կարճեալ ի միջոյ, կամ չարչարեալք. (Վրդն. երգ.։ Տօնակ.։)
ԾՈՎԱՄՈՒԽ ԼԻՆԵԼ. Մխիլ կամ մտանել ի ծով. նաւարկել կամ իջանել ի խորս ծովու.
Մինչ դեռ ծովամուխ էին. տայ զինքն մոլեալ ծովուն։ Բազմութիւն նաւաց, որ ըստ ամնայն տարւոյ ժամանակաց ծովամուխ լինին. (Փիլ. յովն. եւ Փիլ. նխ. ՟Բ։)
Որք միջամուխք եղեն խորոցն աստուծոյ. (Երզն. ՟ժ. խորան.։)
living by the sea, (sailor, fisher, &c.);
— լինել, to labour on the sea, to exercise the calling of sailor, fisher.
Քեզ ի գանձ յաւելցուք ի մերոց ծովավաստակ նաւաստեացս. հին տպ. ծովակուտակ. (Ագաթ. յռջբ։)
sea-coast, sea-side, shore, strand, beach;
առ or ի ծովեզերին, on the sea-shore.
αἱγιαλός (յորմէ թ. եալը ). litus, littus, ora maritima παράλιον, -ια maritimum, -ma. որ եւ παραθαλάσσιος, -ιον, -ια եւ θάλασσα . Եզր ծովու. ծովափն.
ընդ հարաւ, եւ ընդ ծովեզրն քանանացւոց։ Յամենայն ծովեզեր ծովուն մեծի։ Որ առ ծովեզերն հրէաստանի էր։ Նստաւ առ ծովեզերն։ Առ ծովեզերբ ծովուց։ Ի ծովեզերէն տիւրոսի եւ սիդոնի։ Կալ կամ բնակել առ ծովեզերբ կամ առ ծովեզեր։ Բնակել զծովեզերբ կամ ի ծովեզերին։ Եդեալ րունր առ ծովեզերին կացաք յաղօթս։ Հրաման տայր շուրջ զծովեզերօքն.եւ այլն։
Յերի կամ առ երի ծովեզերին. (Խոր. աշխարհ.։)
Քաղելով առ ծովեզերին. (Նոննոս.։)
Սկիզբն կալեալ ի ծովեզերէն. (Յհ. կթ.։ Ի ծովեզերին կիղիկեցւոց. Եւս. քր. ՟Ա։)
Բնակեալ էր իսաքար ի ծովեզերի եւ ի լերին. (Եփր. օրին.։)
Ի ծովեզեր կողմն։ Որք բնակեալ իծովեզերսն իցեն քաղաքք. (Պիտ.։)
Ռամկական է հոլովս՝ իբր յատուկ անուն տեղւոյ,
Զգաւառն ծովեզրի, յորում է բերդն ամիւկ. (Արծր. ՟Ե. 3։ Յորմէ Ծովեզրեցի։)
to trickle, to flow, to leak, to run down or out of, to ooze out, to run or pass away, to ebb;
— մարմնոյ, to be affected with gonorrhoea.
Ծորի, (ի լս. որ է կոծոխուր), որ օգտէ տաքութեան խարտէշ մաղձի, սափրայի. (Բժշկարան.։)
bosom, lap;
cavity;
pocket;
— ծովու, gulf, the bosom or depth of the sea;
— գետոց, channel of a river;
— լերանց, cavern, grotto;
— կառաց, the interior of a carriage;
— անկեան, sinus.
— նաւու, the keel of a ship;
գորք ամփոփման —ոյ նաւին, the hold of a ship.
κόλπος sinus. Գոգ. գիրկ. գոգ ծակեալ. մէջ գրկաց. լանջակողմանք. նմանութեամբ՝ խորշ սրտի., եւ ծովու, եւ այլն. ... Տե՛ս (Ել. ՟Դ. 6։ Օր. ՟Ժ՟Գ. 6։ Հռութ. ՟Դ. 16։ ՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Բ. 3։ ՟Գ. Թագ. ՟Գ. 20։ Յոբ. ՟Ժ՟Թ. 27։ ՟Ի՟Գ. 12։ Սղ. ՟Լ՟Դ. 13. ՟Հ՟Գ. 11։ Ես. ՟Կ՟Ե. 6։)
Արիւնն լնոյր զծոց կառացն. այսինքն զմիջաւայրն. (՟Գ. Թագ. ՟Ի՟Բ. 35։)
Ի ծոց տապանին. այսինքն ի մէջն. (Խոր. հռիփս.։)
Պարսկային ծոց. (Խոր. աշխարհ.։)
Գոգք ամփոփման ծոցոյն. (Նար.։)
Յորժամ ուռկան արկանիցի, ձուկնն հարթնու, եւ ի միջին ծոցն դիմէ։ Ի սուրբ ծոցն հաւատոց բնակեալ. (Սեբեր. ՟Գ։)
Ի սենյակ ծոցոյ. այսինքն յարգանդի. (Լմբ. վերափոխ.։)
Միածինն որդի ի որ է ծոց հօր. այսինքն էակից եւ իսկակից ծնունդ հարազատ. (Յհ. ՟Ա. 18։)
Ի ծոցոյ հօր առաքեալ։ Ի հայրական ծոցոյ. (Շար.։)
Ծոց առնուլ յաջակողմն հերակլեան արձանացն. (Արիստ. աշխ.։)
very idle or lazy;
— հեղգութիւն, extreme idleness or slothfulness.
Ծուլալից հեղգութիւն. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Ծուլանամ.
Առ ծնողս ծուլալ՝ ոչ աստուած, եւ ոչ մարդ միտս ունելով՝ խորհրդակից արդեօք լինիցի երբէք. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)
Յորանջեմք, եւ ծուլամք։ Զի մի՛ ծուլայցեմք։ Ծուլալ եւ ի բոց դառնալ. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)
Չծուլալ յուսմանէ. (Եզնիկ.։)
Եւ արդ ընդէ՞ր ծուլամք. (Ճ. ՟Ժ.։)
Հաւատա՛, որքանի կարեմ, ոչ ծուլամ։ Ծուլայ։ Ծուլայցեմք. (Վրք. հց. ձ. ստէպ։)
sketch, outline;
project, draught, plan, design;
written, described, traced;
— դրական, graphical.
διαγραφή descriptio, delineatio. որ եւ ԾՐԱԳՐՈՒԹԻՒՆ. Ծրագրեալ ինչ. նախագիծ յորինուած. ստուերագրութիւն. ուրուական օրինակ.
Զի այն ծրագիր միայն է ճշմարտութեան. (Ոսկ. հռ.։)
Կամ որպէս Գծագրեալ ի մարմնի, եւ ի կարգ ժամանակագրութեան.
Զհայրենական մատեանսն ... եւ ծրագիր կարգեալս. (Ագաթ.։)
to envelop;
to pack;
to wrap up;
to roll;
— զվաճառս, to pack up;
զխրոխտ գագա թունս յամպս ծրարէին, they reared their proud heads to the skies;
որոյ գագաթն յամպս ծրարի, whose top cleaves the skies.
ἑνδέω, ἁποδέω, δεσμεύω ligo, alligo, illigo, connecto. Դնել ի ծրար. կապել. ամփոփել. պատել. բակձաձել. եւ Կնքել. փաթութել.
Ծրարել զզանգուածս ի կտաւս. կամ տաղանդս արծաթոյ ի պարկս. զմնաս ի վարշամակի. հերս ի մեկնոցի. հուր ի գոգ եւ այլն։ Խունկ անուշահոտ ի հանդերձս ծրարել։ Զառաքինութիւն ի մեզ ծրարեսցուք. (Նիւս. երգ.։)
Զինչսն ագահութեամբ ծրարէ. (Լմբ. ժղ.։)
Ոչ մայն զի լսելով լուիցես, այլ զի եւ հաւատովք կնքիցես ծրարեալ ի սրտի քում. յն. վերակնքիցես. (Կոչ. ՟Ա։)
Ծրարեաց եւ կնքեաց, թէ արդարեւ ճշմարիտ աստուած է. (Ագաթ.։)
Իսկապէս ծրարեցաւ յորովայնի կուսին։ Ի խօսուն արարածս անվնաս ծրարեցաւ. (Պետր. սիւն. ի կոյսն.։)
Պատկառէ, զմրի, ծրարի. իմա՛, կծկի, գումարի յաձն. կըփ աշուի կծկըտի։
to mute, to guano, to dung as burds;
— ձկանց, to spawn.
ἁφοδεύω alvum exonero, caco. (որպէս աղբել) Զծիրտն ի դուրս թափել թռչնոց.
Ծրտէին ձագքն ջերմաջերմ յաչս իմ. (Տոբ. ՟Բ. 18։)
Կոթող ինչ կանգնեալ ուրեք, եւ ամենայն թռչուն ի վերայ ծրտիցէ. (Թղթ. բար.) (յն. վերանստիցի։)
Պարծէր եւ ճնճղուկ, եթէ յաչս նորա ծրտեալ կուրացուցանեմ. (Մխ. առակ.։)
Մեղուքն ծրտեն ձնի երեսն դեղին դեղին. (Վստկ.։)
Եւ Ձու ածել ձկանց՝ ոչինչ ընդհատ ի ծրտելոյ կամ ի բաց թքանելոյ.
Կէսքն ձուս ծրտեն, եւ կէսքն կենդանիս ծնանին. (Վեցօր. ՟Է։)
cf. Ծփիմ;
— ընդ մէջ յուսոյ եւ երկիւղի, to fluctuate between hope & fear.
Որ ընդ ծովու ալեաց ծփան։ Ի վերայ ալեաց ծփելով. (Շ. յիշատ. եւ Շ. բարձր.։)
Ծփայր ի խորհուրդս իւր իբրեւ զծով։ Միտքն անկայուն է եւ մշտաշարժ, եւ անյագ ի ծփելոյ ի զանազան խորհուրդս. (Լմբ. սղ.։)
Հրաման ետ ծփալ եւ դարձեալ կակղանալ. (Երզն. մտթ.։)
cf. Խնոցի.
Ըստ Հին բռ. Խնոցի, ամանն՝ յոր արկեալ զկաթն՝ ծփեն զայն, որով կոգին հաւաքի ուրոյն։
cf. Կազդուրացուցանեմ.
ԿԱԶԴՈՒՐԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ԿԱԶԴՈՒՐԵՄ, եցի. ն. ԿԱԶԴՈՒՐԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. գրի եւ ԿԱՍԴՈՒՐԵԼ. յն. ստիրի՛զօ, στηρίζω statuo firmiter, stabilio, fulcio եւ այլն. եւ այլն. Կացուցանել ի հաստատութեան. հատատուն առնել. ամրացուցանել. զօրացուցանել.
Կազդուրեցուսցէ (կամ կազդուրացուսցէ), կարողացեւսցէ, հաստահիմն արասցէ. (՟Ա. Պետ. ՟Ե. 10։)
Եթե կարասցէն կազդուրել. (Ես. ՟Խ՟Է. 13։)
Ըստ կազդուրել մանկանց իմոց խաղացից. այսինքն ըստ զօրանալոյ ոտից. (Ծն. ՟Լ՟Գ. 14։)
Խռովէին, անդրէ կազդուրէ զնոսա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 29։)
Զհիւանդացեալ ժողովուրդն կազդուրեցուանէր. (Խոսր.)
Զխորակեալս կազդուրեսցես. Կազդուրեա ի կականմանցս։ Յոգի կենդանի եկեալ կազդուրեցայց. (Նար.։)
Կազդուրեցան կացին ի վերայ ոտից իւրեանց. (Ճ. ՟Բ.։)
ձ. իբր Կազդուրիլ, զօրանալ. ոգի առնուլ.
Ի լոկ բանեն ուշաբերեալ կազդուրեաց. (Ոսկ. մ. ՟Թ. 8։)
apparatus;
preparing, preparation;
goods, furniture, household effects;
moveables, utensils;
equipage;
armour;
cf. Կազմութիւն;
— մարմնոյ, constitution, temper;
- պատերազմականք, military stores;
- ձիոյ, harness, caparisons, trappings;
— նաւու, rigging;
astronomical instruments.
ԿԱԶՄԱԾ որ եւ ԿԱԶՄՈՒԱԾ. Ի վերացեալն՝ կազմութիւն, շինութիւն. հանդերձանք. պատրաստութիւն. շէնք, կազմուածք. յն. եւ լտ. պէսպէս.
Տացէ ինձ փայտս ի կազմած դրանցն. (Նեեմ. ՟Բ. 8։)
Զգործեալն իւրեանց բերէին յամենայն կազմած գործոյն. (Ել. ՟Լ՟Զ. 7։)
Ոչ գունով զպայծառագոյնն խնդրել (հանդերձ), եւ ոչ կազմածով զբարակն եւ զկակուղն. (Բրս. յուդիտ.։)
Կազմէր զկազմած իւր ի վերայ երաքարիւրոցն. (Կիւրղ. թագ.։)
Մինչեւ ցտաճարին կազմած։ Տաճարին կազմածոյ. (Եւս. քր.։)
Պայման կազմածոյ արարածոց. (Եզնիկ.։)
Կազմածոյն յօրինուածոց արարածոց։ Արարածոց կազմածոց. (Ագաթ.։ Յճխ. ՟Է։)
Մարդոյն կազմածի խորհուրդ։ Յետ սոցայն կազմածի՝ մարդն։ Կրկնակ իմն է բնութեանս մերոյ կազմած. (Նիւս. կազմ.։)
Ի քարանց եւ ի փայտից կազմածք մղեղ եւ մանրաճիւն լինէր. (Փիլ. իմաստն.։)
Կարգ եւ կազմած ճակատուն յարդարիցի. (Ոսկ. եբր.։)
ի բնութեան կազմածից քանդակեալ եւ կերպարան սկզբնատպին. (Երզն. մտթ.։)
Աստուածընկալ սուրբ խաչին խնդիր արարեալ՝ կարացին գտանել նովիմբ կազմածաւ. (Արծր. ՟Բ. 3։)
ԿԱԶՄԱԾ. Ի թանձրացեալն, Կահ կարասի, սպասք, զարդք. զէնք. իրք կազմք. κατασκευή, ἁποσκευή, σκεῦος եւ այլն. apparatus, supellex, vasa եւ այլն. բաները, զարդերը.
Առին զյակոբ հայրն իւրեանց, եւ զկազմած։ Զկազմածն եւ ղաւարն։ Զսուսերն իմ եւ զկազմած իմ։ Ձիովք եւ ամենայն խաչամբք, եւ ամենայն կազմածովք իւրեանց։ Ամենայն կահիւ եւ կազմածով իւրեանց։ Այս է կազմած աշտանակին։ Զկազմածդ զայդ, ոսկի, արծաթ.եւ այլն։
Նաւ գործել, եւ ամենայն կազմածովք պատրաստ լինել ի նաւարկել։ Կահիւ եւ կազմածով խաղային. (Եւս. քր.։)
Առեալ զզէնն իւր, եւ զկազմած ձիոյն. (Խոր. ՟Բ. 76։)
Այլովքն կազմածովքն զինուց կամ հանդերձից. (Պիտ.։)
Գոգք ամփոփման ծոցոյն կազմածոյ անարգեցան. (Նար. ՟Ի՟Ե։)
Ընկէց զինքն ի վերայ արծաթապատ կազմածին, որ տապանաձեւ յօրինեալ կայր. (Ճ. ՟Ա.։)
Տեսանէր զօրօք շուրջ պատեալ զերուսաղէմ, եւ զայլ զարհուրեցուցիչ զկազմածս. (Մխ. երեմ.։)
Կապեմ, եւ ապա զկազմած նորին յափշտակեմ. (Երզն. մտթ.։)
Թէ երէցն զկազմած կնքոյն (զսպաս մկրտութեան) չունի, եւ զկազմածէ ուրեք երթալ չէ ձեռնահաս. (Կանոն.։)
to form, to mode, to fashion;
to construct, to erect, to build;
to furnish, to provide, to supply;
to fit up, to arrange, to set in order;
to adjust, to put in repair;
to adorn, to embellish;
to get ready, to prepaire;
to equip;
to arm;
գունդս —, to enrol soldiers;
— զկառս, to harness the horses;
պարս ուրախութեան —, to give a ball;
— գորս, to bind books.
κατασκευάζω, παρασκευάζω, ἐτοιμάζω , ἑπισάσσω, -ττω, ἀρμόζω եւ այլն. paro, apparo, struo, orno եւ այլն. Կազմս եւ կազմածս առնել. կա՛զմ գործել. յօրինել. յարդարել. զարդարել. կերտել. շինել. նորոգել. կարգել. յարմարել. առթել. հանդերձել. պատրաստել. հաստել. ստեղծանել. հաստատել. ամրացուցանել. սպառազինել. վառել. շինել. շտկտել. խորդել.
Իմաստութեամբ քով կազմեցեր զմարդն։ Որ կազմեացն զնոսա։ Ի կաւոյ կազմեալ ես եւ դու իբրեւ զիս։ Կազմել զտուն, զգրունս, զբեմ, զբեդեկ տանն, զտապանն, ղէնս, աղեղունս։ Կազմել զէշն, զերիվարս, զկառս. ջնար, կռիւս։ Կազմեցին զյորդանան առաջի արքայի։ մուրթքէ դարմանէր եւ կազմէր զտուն թագաւորին. եւ այլն։
Զիարդ կազմեցիս երիվարս։ Կազմէր՝ լինել զօրաժողով։ Կազմեցարո՛ւք։ Վառեալք եւ կազմեալք։ Ժողովուրդ կազմեալ.եւ այլն։
Մարդ որ այլում չար կազմէ, իւրում իսկ լերդին կազմէ. (Պտմ. աղեքս.։)
Հրճուի, եւ հրճուանս այռոց կազմէ. (Խոսր.։)
Զօրենս ամուսնութեան փութացար կազմել. (Պիտ.։)
Կազմել զհետեւույթի հարկաւորին. (Անյաղթ պերիարմ.։)
Կազմէ այնուհետեւ զառաքեալսն՝ զօրանալ ի վերայ դիւաց. (Իգն.։)
Եթէ ի բնութեան ծառոյն կայր կազմեալ ուտելեացն գիտել զբարին եւ զչար։ Միթէ զբութիւնն փոխե՞լ կարէր, զի անխօսին խօսել կազմիցէ. (Կիւրղ. ծն.։)
Անդրէն ի չափս իւր կազմեցաւ (գետն. որ յարիւն էր դարձեալ). (Կիւրղ. ծն.։)
Տեսուչ եւ մատակարար կազմեցար. (Կանոն.։)
Ի քաջաց արանց բարեկամս իւր կազմեալ. (Յհ. կթ.։)
Ընդ աստուծոյ կազմեցին զանձինս ի կռիւ. (Ոսկ. գղ.։)
Յորոյ հաստատութիւն կազմեաց զբանս։ Աղերսիւ զբանն կազմեաց. (Երզն. մտթ.։)
Կազմէ խոնարհաբար (զբանն) վասն տկարութեան լսողացն։ Կազմեաց զառաջինն՝ մեծ լինել քան զաբրահամ, եւ այլն. Ոսկ. յհ. իբր կազմակերպել։
Այսու եւ այնմ եւս համարձակութիւն կազմեաց. (Ոսկ. մտթ.։)
to drop, to flow drop by drop;
to trickle, to run down;
to distil;
անձրեւ ոչ եւս կաթեաց յերկիր, not a drop of rain fell;
— լուսոյ, to shine forth, to appear.
(ար. գութուր, թէգէթթուր ). στάζω stillo. Ծորիլ որպէս զկաթիլ. շիթ առ շիթ իջանել. ցողել. անձրեւել. ի վերայ անկանիլ. հոսիլ. կաթկթիլ. տամլամագ.
Անցրեւ ոչ եւս կաթեաց յերկիր։ Կաթեաց ի վերայ նոցա ջուր յերկնից։ Ի դատարկութենէ ձեռաց կաթեսցէ տուն։ Մեղր կաթէ ի շրթանց կնոջ պոռնկի։ Կաթեաց ի քեզ գինի եւ արբեցութիւն։ Կաթեսցէ կամ կաթեաց սրտմտութիւն.եւ այլն։
Իբրեւ զկաթ մի ի դուղէ, որ ի ներքոյ կաթիցէ. (Ոսկ. ես.։)
Ակն իմ կաթեսցէ ի վերայ անձին իմոյ. իմա՛ զարտասուս, եւ այն իբրեւ քամեալ ի հնձանէ. ղի յն. եւ եբր. է կթել, եւ հնձան հարկանել։
Արիւն ասի կաթել ընդ արտասուացն. (Խոսր.։)
Ի փայտէն կաթէ արիւն. (Բրսղ. մրկ.։)
Աւիշքն՝ որ անտի կաթեալ ի ջետլ էր. (Յհ. կթ.։)
Նմանութեամբ ասի.
Թէ ոչ լուր համբաւոյ նոցա կաթեաց յականջս նոցա երբէք։ Եւ զի կաթեաց ի լսելիս նոցա բարբառն հանգստեան. (Եփր. համաբ.։)
Լոյս ամպեղէն խաչանման կաթեաց ի սուրբ պատկերն. (Խոր. առ արծր.։ եւ Թղթ. դաշ.։)
Շողն կաթէ ի նմանէ. եւ ուր կաթէ, լուցանէ. (Շիր.։)
Յորում կաթեաց շողն երկնային. (յորմէ Շողակաթ) (Շ. եդես.։)
leaning, inclined;
prone, bent, disposed;
— ի չարն, prone to evil, inclined to mischief.
ἁντίρροπος in contrariam partem vergens. Հակամիտեալ. ոյր մէան է հակեալ ի մի կողմն. յօժար. բերեալ.
Մոլորակք եօթն եղեն՝ հակամէտք ըստ նմին, եւ իբրեւ զնոյն ունելով ապականութիւն. (Փիլ. այլաբ.։)
Ի չարն միշտ հակամէտ գտեալ։ Հակամէտ լինել ի վատթարն։ Հակամէտ ի չարն բերիւր. (Յհ. կթ.։)
Յիւրաքանչիւր ուրուք յախտս հակամէտ (յն. հակամիտութիւն) լինելով՝ ընդ իւրաքանչիւրովք ախտիցն ընդ կերպարանօք մտանէ. (Նիւս. երգ.։)
Կարգէր ի վերայ երկրիս ըստ հակամէտ բարուց իւրոց հրամանատարս, որք զերկիւղ աստուծոյ անգամ եւ ընդ միտս ոչ ածէին. (Ղեւոնդ.։)
contrary, opposite;
adversary, hostile, unfavourable, inimical;
discordant;
incompatible;
against, contrary to;
opposite, facing, in front of;
զնորին —ն, նմին or նորին —, ի —էն, ընդ —ն, on the contrary, on the wrong side;
against the grain, in a contrary sense, backwards;
ամենեւին իսկ —, directly or diametrically opposite, quite the reverse;
— ուղիղ մտաց, in spite of sense and reason;
— կամաց նորա, against his will or grain, in spite of him;
forcibly;
— կալ, to stand, remain, stay or stop in the face of, in front;
to oppose, to withstand, to resist, to make head against, to cope with;
— լինել, to be contrary, to oppose;
ընդ —ս լինել միմեանց, to be at variance;
—, ի —ն or ընդ —ս ելանել, մտանել, ընթանալ, լինել, to oppose, to form an opposition to, to rise up or against, to go against, to run counter, to withstand, to counteract, to thwart, to cross;
ընդ —ս ելանել, cf. Հակամտեմ.
ἑναντίος, ἁντικείμενος, contraius, adversarius, adversus, oppositus. Իբր Հակ առ հակ, կամ հակ առեալ. հակակայ. ներհակ. ընդդիմակ. ընդդէմ. դիմակաց. անմիաբան. դէմ. գարշը, զըտտ, միւխալիֆ, նագըս, նահեմթա.
Ամենայն ինչ հակառակ է անզգամի։ Զբազում ինչ հակառակ անուանն յիսուսի նազովրեցւոյ գործել։ Ամենայն մարդկան հակառակ եղեն. եւ այլն։
Առաքինեացն, եւ սոցա հակառակի՝ անխնայ արարողացն չար։ Ի հակառակէն ճանաչի։ Յերկուց հակառակաց խառնեալ՝ ի բարւոյ եւ ի չարէ. (Պիտ.։)
Եւ ըզգալի տարերց քառից՝ հակառակաց միաբանից. (Շար.։)
Ո՛չ է ծայրագունիցն հակառակից միանգամայն հաղորդիլ. (Դիոն. եկեղ.։)
Ի հակառակիցն բազում են վարձք. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ի բարկութենէ, կամ յայլ իմեքէ ինչ ի հակառակիցն կրեալ. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)
Հակառակօքն զհակառակսն բժշկէր. (Ածաբ. ի կիպր.։ եւ Շ. մտթ.։)
σατάν, Satan. Հակառակորդ. սատան. սատանայ. սաթան. թ. շէյթան. տիւշմէն.
Յարոյց տէր սատան սողոմոնի ղռաղոն, եւ եղեւ հակառակ իսրայէլի զամենայն աւուրս սողոմոնի. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 23=25։)
Ամենայն որ բարւոյ հակառակ կայ, սատանայ անուանի. (Յճխ. ՟Ի։)
Զհակառակ չարն ունիք ձեզ հայր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14։)
Յաւելու ղուկաս եւ այլ իմն ի բանս հակառակին (այսինքն սատանային). (Շ. մտթ.։)
Ընդդիմամարտ գոլով նոցին՝ զհակառակսըն վանէին. (Շ. եդես.։)
Ի հակառակացն սիրեաց աղարտ վարել ձեռանէ. (Պիտ.։)
սեռ. խնդ. κατά, ἑναντίον, contra, adversus. Ընդդէմ. ներհակ. գարշը.
Հակառակ իմ է։ Հակառակ յիսուսի։ Հակառակ ժողովրդեանն։ Ո՞վ իցէ մեր հակառակ, եւ այլն։
Հակառակ քո համբարձելոյն. (Նար. ԺԶ։)
Կամ տր. եւ այլ խնդ. (զօրութեամբ բային)
Որ ո՛չն է ընդ մեզ հակառակ. (Մրկ. ՟Թ. 49։)
Եւ ո՛չ էութիւն հակառակ նմա. (Եզնիկ.։)
Հակառակ այնմիկ, եւ այլն. (Բրս. մրկ.։)
Պէսպէս առմամբ. ներհակ. գարշը.
Զնոյնս հակառակ ընդդէմ քեզ եդից. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Արդ հակառակ եւս դի՛ր միածնին որդիութեան. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
Թագ նմա կապեալ, եւ հակառակ թագաւորացուցեալ. (Յհ. կթ.։)
ՀԱԿԱՌԱԿ ԿԱԼ. ἁντίστημι, ἁντίκειμαι, ἑναντιόμαι, resisto, adversor. Ընդդէմ կալ. հակառակիլ. դէմ կենալ, կայնիլ. գարշը տուրմագ.
Հակառակ կան աջոյ քո։ Տէր ամբարտաւանից հակառակ կայ։ Որ կայցեն ձեզ հակառակ։ Եկաց հակառակ եղբօր իւրում։ Հակառակ կացից նմա։ Մեղք մեր հակառակ կացին մեզ։ Հակառակ կացին գործոց մերոց, եւ այլն։
Կամ որպէս Ի հանդիպոյ կալ. ἑξεναντίας, ex adverso դէմը, դիմացէն. գարշը գարշը.
Իշխան թագաւորութեան պարսից կայր հակառակ ինձ. (Դան. ՟Ժ. 13։)
ԸՆԴ ՀԱԿԱՌԱԿՍ կամ Ի ՀԱԿԱՌԱԿՍ ելանել. կամ մտանել, գործել, կամ ընթանալ, կամ լինել, է Հակառակ կալ, հակառակիլ, բերիլ ի հակառակութիւն. եւ Դէմ ընդդէմ ճգնիլ. մրցիլ. καθίσταμαι եւ այլն.
Սիմովն ընդ հակառակս ել քահանայահետին. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 4։)
Ընդ հակառակս ելեալ ատէին զնա. (Նախ. եզեկ.։)
Լաւն քաջութեամբ ընդ վատթարիկն ի հակառակս ելեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
Մի՛ ընդ հակառակս ելանել հրամանին. (Վրք. ոսկ.։)
Ընդ հակառակս ելանել աստուածայնոյն խորհեցար գրոց. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Զսքանչելիսն տեսեալ՝ ընդ հակառակս ելանէին։ Ընդ հակառակս հանիցեն զնա մովսեսի. (Երզն. մտթ.։)
Զամենայն ընդ հակառակս եղբօրն հրամանաց յանդգնութեամբ գործէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Բայց նոքա իւրեանց փրկութեանն ընդ հակառակս եղեն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 34։)
Այսօր վիմին հաւատոյ եւ յովհաննու սիրելւոյ ընդ հակառակս ընթացեալ ի գերեզման յարուցելոյն. (Շար.) այսինքն մի քան զմի եագելով, կամ մին որպէս ծեր, եւ միւսն որպէս երիտասարդ, եւ այլն։
ԶՆՈՐԻՆ ՀԱԿԱՌԱԿՆ, կամ ՆՄԻՆ կամ ՆՈՑԻՆ ՀԱԿԱՌԱԿ. կամ Ի ՀԱԿԱՌԱԿԷՆ. (առանց բառի) Ո՛չ այսպէս, այլ այնպէս. ասոր դէմ, մէկալ կողմանէ, ատոր ներհակը. τ’ουναμτίον, εἱς ἑναντία ex adverso, contra եւ այլն.
Այնպիսի ինչ ոչ զգացուցին. այլ զնորին հակառակն՝ իբրեւ տեսին ... ձեռն ետուն. (Գաղ. ՟Բ. 7։)
Այսուհետեւ նմին հակառակ՝ մանաւանդ շնորհեալ նմա. (Բ. Կոր. ՟Բ 7։)
Սրբութեանցն ինչ սպասաւորութեան անօթ, կամ թէ գործոյից, կամ թէ ամենեւին նոցին հակառակ. (Իմ. ՟Ժ՟Ե. 7։)
Զիւրեանց պաշտպանութիւն իմանային, եւ զթշնամեացն՝ զնորին հակառակն՝ զկործանումն։ Տան երբեմն զբարի, եւ երբեմն զնորին հակառակն՝ տարակոյս կորստեան։ Այլ զհակառակն եւ այլն. (Պիտ.։)
Երանի՜ թէ յանօգուտ միայն (վարէիք զլեզու), նա աւանիկ զնորին հակառակն՝ եւ ի վնասակարս եւս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
Ի սորին հակառակէ, նոյն անցանէ եւ ընդ արեգակն. (Շիր.։)
cf. Խոտորնակի.
ἑναλάξ, ἑνηλλαγμένος praeposterus, -re. Դէմ ընդդէմ. ընդ հակառակս. խառնակ. խոտորնակի.
Եթէ հակառակադէմ զինեսցէ ոք, որպէս թէ ծածկիցէ զդէմսն, եւ յետս կոյս դարձուցանիցէ զգագաթն սաղաւարտին. (Նիւս. կուս.։)
cf. Հակառակաբան.
Ոչ ամենեքեան հակառակախօսք լինէին, այլ՝ ոմանք հաւանէին, եւ ոմանք ոչ. (Ոսկ. գծ.։)
cf. Հակառակածնոյց.
Արդարութիւն եւ անիրաւութիւն հակառակայք են միմեանց. (Մաշկ.։)
Յորդորիչ ի հակառակութիւն.
Սոքա են հակառակայորդորք, խռովարկուք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Նեռն.
ἁντίχριστος antichristus Դերաքրիստոս. նեռն. սուտ քրիստոս՝ հակառակ ճշմարտին քրիստոսի աստուծոյ մերոյ.
Զբանսարկուին կործանումն, եւ հակառակքրիստոսին զգալուստն. (Լմբ. յայտն.։)
springe, snare, noose, trap;
snare, toils;
արկանել ի —բս, to draw into snare, to entrap, to inveigle;
անկանել ի —բս, to fall into a snare.
Ապրեսցիս որպէս զայծեամն ի հաղբից. (Առակ. ՟Զ. 5։)
Այծեամն անըմբռնելի է ի հաղբից սրութեամբ տեսանելեացն. (Բրս. հայեաց.։)
Զթաքուցեալ հաղբսն։ Ըմբռնիլ ի հաղբս բանսարկուին. (Յհ. կթ.։ Խոսր.։)
Կորուսչին հաղբքն պահեալ։ Մաքրեսցես ի հաղբից։ Կանգնեա՛ զմատնեալն հաղբից գլորման։ Անկայ ի հաղբս մահու անզգայապէս։ Խայտառակեսցին հաղբիցն դրութիւնք. (Նար.։)
Եւ իմ զերծեալ հաղբից նոցին, որպէս երբեմն եբրայեցին. (Յիսուս որդի.։)