cf. Անծեր.
cf. Անծեր.
ἅγηρος, ἁγήραος. insenescibilis, senii expers. Որ ոչն ծերանայ եւ ո՛չ հնանայ. յաւերժական. մշտնջենաւոր. անփոփոխ. անեղծ. անանց. յաւիտենական.
Որպէս զհին աւուրց, որպէս զանծերանալի, որպէս զանայլայլելի։ Անծերանալի եւ երանականն կատարումն. (Դիոն.։)
Յանծերանալին եւ յանմահն կեանս։ Սակաւ մի աշխատիս, եւ անծերանալի է ուրախութիւնն. (Ոսկ. ՟ա. յհ.։)
Ի կեանսն յաւիտենից, եւ յանծերանալի համաբնակութիւնսն. (Թէոդոր. կուս.։)
Առ Աստուած յոյսն անծերանալի էր ի նոսա. (Առ որս. ՟Դ։)
Պայծառութեամբ պանծալի, զօրութեամբ անծերանալի եւ անապական. (Արիստ. աշխ.։)
Անծերանալի կալ մնալ. (Պտմ. աղեքս.։)
unbegotten, unborn;
barren, steril.
ἅγονος. sine facto. Անծնունդ. անծննդական. անզաւակ. ամուլ. ստերջ. անբեր. զաւակ կամ բերք չունեցօղ. տօզուրմազ. հասըլսըզ.
Ամենայն անպտուղ՝ բնաւ անծին. (Ոսկ. ՟ա. թես.։)
Ոչ եթող զբարին անծին մնալ. (Դիոն.։)
Ցրտութիւնն անծին է, իսկ չափաւորապէս ջերմն ծննդագործ. (Մաքս.։)
Վէմ անծին եւ ապառաժ՝ ստեամբք վտակաց ջուրց արբուցանէ զծարաւիս. (Սարկ. աղ.։)
Վէմն անծին եւ անպտուղ։ Զի եւ գուբն անծին է։ Արգանդ անծին. (Գէ. ես.։)
Որ փոքր մի յառաջ այրի, արդ հարսնացեալ. եւ որ անծին, արդ բազմածին. (Սկեւռ. ես.։)
Զանծին բարեաց ծնօղ բանիցս՝ մի՛ մոռանայք տօնողք վեհիցս. (Շ. ոտ. հրեշտ.։)
Իսկ ի Գանձ. շերամ որդն կոչի
Անծին կենդանի։
ἁγέννητος. ingenitus, non natus. Ո՛չ ծնեալ կամ ելեալ յայլմէ անձէ. սեպհական առանձնաւորութիւն Հօր երկնաւորի.
Անծին հանդիպի հայր. (Կիւրղ. գանձ.։)
Խոստովանիմք զՀօր յատկութիւն առանձնաւորութեանն՝ անծին եւ անսկիզբն։ Ոմն անծին է, եւ ոմն ծնունդ. (Շ. թղթ.։)
Անծնին ծնունդ. (Սեբեր. ՟Ա։)
Որդի անծնին ի կուսութենէ քումմէ ծնանի. (ՃՃ.։)
Իսկութիւն անծին. (Յճխ. ՟Ա։)
Մի՛ երկու աստուածս անծինս կարծիցես. այլ զի որդին միանգամայն ընդ ծնանելն՝ ամենեցուն տէր էր։ Զի մի՛ իբրեւ լուիցես՝ թէ ի սկզբանէ, եւ անծին եւս համարիցիս զնա. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 13. եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
Մերթ՝ չծնեալն յարարածս կատարելապէս, այլ՝ վիժեալ անկատար.
Որպէս աղտ եւ վիժած զանծինն եւ անկենդանի եւ անլոյս անկումն ունի յերկրի. Դիոն. եկեղ. ՟Գ։ (Թո՛ղ զի եւ Ադամ եւ Եւայ՝ անծին կամ անեղ ասին, իբր ոչ հասարակ ծննդեամբ գոյացեալք։)
իբր անեղ եւ անսկիզբն կամ անժամանակ, հասարակ երեցունց աստուածային անձանց. մանաւանդ ըստ հոմաձայնութեան յունին. ἁγένητος. nonfactus, increatus որ գրի նաեւ ἁγέννητος. non natus.
ԶՀայրն եւ զԱրարիչ զանեղանելին զանծինն Աստուած. (Փիլ. լին.։)
Բարեպատշաճապէս ասեմք անծին զէութիւնն Աստուծոյ. (Աթ. ՟Ը։)
Աստուած մի է, անծին, միայն անձնիշխան. (Կոչ. ՟Դ։)
unborn state.
ἁγεννησία. ingeitum esse, ingenitura. Անծնեալ կամ անծին գոլն. որ է յատկութիւն Աստուծոյ Հօր, որպէս ծնելութիւնն յատկութիւն է Որդւոյ. եւ զի եւնոմեան աղանդաւորք զիսկութիւն Աստուծոյ դնէին յանծնելութեան, նովին ուրանային զԱստուածութիւն Որդւոյ ծնելոյ, եւ Հոգւոյն բղխելոյ.
Ո՛չ Հայր ի բաց կացեալ է յանծնելութենէն, վասն զի ծնաւ. եւ ո՛չ Որդի ի ծնանելոյն. քանզի յոչ ծնիցելոյն է. (իսկ եւնոմեանք) զանծնելութիւնն եւ զծնելութիւնն՝ բնութիւն Աստուծոյ դնեն։ Եթէ անծնելութիւնն բնութիւն է Աստուծոյ, ծնելութիւնն ոչ բնութիւն։ Ասա՛ դու զանծնելութիւնն Հօր, եւ ես զծնելութիւնն Որդւոյ բնախօսեցից քեզ. եւ այլն. (Ածաբ. մկրտ. եւ Ածաբ. առ որս. ՟Գ. ՟Զ։)
Ոմն է անծնելութիւն, եւ ոմն ծնունդ. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ուղիղ դաւանութիւն է՝ զծնելութիւն եւ զանծնելութիւն ո՛չ բնութիւն ասել, այլ ի մի բնութեանն յատկութիւնք առանձնաւորութեանցն. (Վահր. երրորդ.։)
Զանծնելութիւն ասեմ (Հօր), եւ ծնելութիւն (Որդւոյ), եւ ելողութիւն (Հոգւոյն). (Սանահն.։)
իբր անեղութիւն՝ հասարակ երից Անձանց Աստուածութեան. առաւել վասն հոմաձայնութեան յունին, որ անխտիր գրի երբեմն. τὸ ἁγέννητον. non factum esse, կամ τὸ ἁγέννητον. non natum esse. վասն որոյ եւ կրկին թարգմանութեամբ ասի, (Կիւրղ. գանձ. ՟Ա.)
Յաղագս անծնելութեան եւ ծնելութեան, անեղութեան եւ եղելութեան։ Կամ պարզապէս անծնելութիւն թարգմանի փոխանակ անեղութեան, յասելն (Կիւրղ. գանձ. ՟Ե.)
Ամենայն՝ որ ինչ յանծնելութենէն ծնանի, անծնելութիւն է. եւ զի ծնաւ Որդի յանծնելութենէն Հօր (այս ինքն յանեղ Հօրէ), անծնելութիւն ուրեմն է եւ նա, եւ ծնողին մշտնջենաւորակից։ Անծնելութիւն է էութիւն Հօր, անծնելութիւն ուրեմն է եւ ի Նմանէ յառաջ եկեալն։ (cf. ԼԻՆԵԼՈՒԹԻՒՆ, cf. ԱՐԱՐԱԾՔ, եւ cf. ԾՆՈՒՆԴՔ. որք անխտիր ասին վասն առաջին մատենին Մովսէսի. զի ի յն. գրի γένεσις , կամ γέννησις , իբր վ creatio, եւ generatio վասն որոյ բազում արթնութեամբ պիտի արկանել ի բանս հարց, եւ ի թարգմանութիւնս՝ համեմատութեամբ բնագրաց։)
barrenness;
cf. Անծնելութիւն.
cf. ԱՆԾՆՆԴՈՒԹԻՒՆ. եւ երբեմն՝ որպէս սին եւ ունայն ծնունդ ապականեալ. ըստ յն. հողմային. ἁνεμιαῖος.
Զձուս քարբից փշրելով, նեխութիւն եւ անծնութիւն յանդիմանիցեմք. (Առ որս. ՟Ժ՟Դ։)
barren, steril.
ἅγονος. non generans, sterilis. որ եւ ԱՆԾՆՈՒՆԴ, եւ ԱՆԾԻՆ ասի, իբր անզաւակ, ամուլ, եւ անբեր. որ ծնունդ չունի, բերք մը չունեցօղ. տօզուրմազ. հասըլսըզ.
Զանծննդական զամուլ հոգիս. (Յիսուս որդի.։)
Որք ութ ամիսք լեալ յորովայնին, ըստ յոլով իրաց անպտուղք եւ անծննդականք. (Փիլ. այլաբ.։)
Քարինս անծննդականս. (ՃՃ.։)
Զանծննդականն անդաստան՝ որայից յանկարծակի ցուցանէ մայր. (Ոսկ. կուս.։)
Մառախուղ է խոնաւ գոլոշի՝ անծննդական ջրոյ (այս ինքն ոչ բերօղ զանձրեւ). (Արիստ. աշխ.։)
Ոչ անծննդական (գտանին՛), եւ երկորիք լինին. (Նիւս. երգ.) յն. ոչ անծննդանան։
cf. Անծննդական.
Որպէս անծննդական, անծին. անզաւակ, եւ անբեր. ἅγονος.
Մի՛ լիցի ի քեզ ամուլ եւ անծնունդ։ Ի կարօտութեան եւ ի սովի անծնունդ. (Օրին. ՟Է. 14։ Յոբ. ՟Լ. 3։ Իսկ Երգ. ՟Զ. 5. անծնունդ. ա՛յլ ձ. անորդի։)
Կոյրք, եւ անծնունդք իմաստութեան բարք. (Փիլ. լին.։)
Անծնունդ ոչ գոլ յանասունս նոցա. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ։)
Քարինք բնութեամբ անծնունդք են. (ՃՃ.։)
Զանծնունդ բնութիւն արծաթոյն ծննդական առնել. (Գր. հր.։)
Երկիր՝ անծնունդ առ ի յարութեան պտուղ. (Խոսր.։)
Անծնունդք ի բարի պտղոյն. (Վրդն. սղ.։)
Անծնունդ գաւազանն մերձեցեալ ի վէմն անծնունդ՝ ջուր բղխեաց. (Ճ. ՟Ժ.։)
Եօթն ի ներքոյ տասնեկին անծնունդ է (այլոյ թուոյ), եւ անծին (յայլմէ թուոյ). (Վանակ. տարեմտ.։ եւ Արշ. ՟Լ՟Ա։)
Մերթ իբր ոչ ծնեալ. անծին.
Յայնմ՝ որ անեղ եւ անծնունդն է. (Նիւս. կազմ.։)
sterility.
Իբր անծնունդն գոլ. ամլութիւն. անբերութիւն. ἁγονία, sterilitas, infertilitas.
Յանծննդութենէն զգացեալ ամուլս զնոսա։ Սոդոմ ծծմբով եւ հրով ապականեալ լինէր, իսկ կինն (Ղովտայ) փոխեալ լինէր յաղի բնութիւն. անծննդութիւն եւ անպտղութիւն ամենեքին սոքա զեկուցանեն. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. լին.։)
Եւ անծին գոլն. անծնելութիւն. ոչ լինելն ծնեալ յայլմէ. τὸ ἁγέννητον, ingenitum esse.
Որ ծնաւն զորդի, անծննդութիւն իցէ. քանզի անծին հանդիպի հայր. (Կիւրղ. գանձ.։)
that does not give suck;
that no longer suckles.
not agitated by the waves, calm, peaceable.
ἁκύμαντος Անալէկոծ. անքոյթ ի ծփանաց. տաշկասըզ. գումսուզ.
Յանծուփ նաւահանգստի նստիցիմք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 11։)
proper, fit;
— է, it ought, it is right, it is proper;
յ— ելանել, to be completed, accomplished, finished.
• տե՛ս Անկանել։
ԱՆԿ որ եւ գրի ԱՆԳ. Անկաւոր. յանկաւոր. պարտուպատշաճ. դիպող. ինչ որ մէկին կինկնայ, յարմար. տիւշէր. ճայիզ. միւնասիպ. մէնսուպ. ἑπιβάλλον, κατάλληλον, καθήκον, δέον. conveniens, congruus.
Համեմատութեամբ անկից իւրաքանչիւր ումեք։ Կամեցեալ ինչ իմանալ յարժանաւորացն եւ յանկից։ Գործեսցէ զանկսն իւր։ Իւրաքանչիւր ուրուք զըստ անգիցն ի կիր առեալ։ Շարժեսցին ի մտացն առ անգսն իւրեանց։ Զզոյգն եւ զիւր անգն։ Զանգ եւ զդէպ անուն գաւառականաց՝ ոչ յապաղեաց կոչել քոյր. (Փիլ.։)
Ճանաչել իւրաքանչիւր ումեք զիւր ինքեան անկ։ Զողորմածացն անկս. (Պիտ.։)
Ընտրել զանկսն. (Բրս. գոհ.։)
Անձանց իւրեանց անկս եւ պատկանաւորս։ Յանկսն իւր հպեսցի. (Սարկ. հանգ. եւ Սարկ. քհ.։)
ԱՆԿ Է. դիմազ. Պատկանի. պատշաճ է. ի դէպ է. կինկնայ. տիւմէր. ճայիզտիր. καθήκει. convenit, pertinet.
Նա է սկիզբն որդւոցն նորա, եւ նմա ա՛նկ է անդրանկութիւնն։ Մինչեւ եկեսցէ՝ որում անկն է։ Վասն զի Տոբիայ անկ իսկ է ժառանգել զնա։ Քեզ անկ է առնուլ զմանուկն իմ. (Օրին. ԻԱ. 17։ Եզեկ. ԻԱ. 27։ Տոբ. Գ. 25։ Է. 9։)
Որպէս ա՛նկ եւ յարմար էր եւ վայել էր ամուսնի, յանձն առնոյր. (Փիլ.։)
Ինձ ա՛նկ է իշխանութիւնն, ինձ պատշաճ է. (Եւս. քր. Ա։)
Այս պարգեւք ո՛չ ամենեցուն անկ. (Եղիշ. Ե։)
Մասնաւոր կրիւք՝ որ փրկչին անկ. (Արշ. ԻԳ։)
Գրեսցուք՝ եթէ բժշկեալքն էին ինչ նմա անկ. նա՛ ոչ թագաւորութեանն ինչ անգ էր. (Եզնիկ.։)
Միթէ ի նա ինչ ա՞նկ իցէ վկայութիւնդ. (Սեբեր. Բ։)
ԱՆԿ յանկ, կամ յանգ Իբր վախճան. լրումն. անկումն ի նպատակ. cf. Յ, cf. ՅԱՆԳ. եւ cf. ՅԱՆԿ ԵԼԱՆԵԼ, ՀԱՆԵԼ. եւ այլն։
unbuilt, unfurnished, unprepared, not ready;
unbound.
ἁπαράσκευος, ἁκατέργαστος. imparatus, incompositus, rudis. պատրաստ չեղած. Ո՛չ կազմ. անպատրաստ. անկահ. եւ ո՛չ կազմեալ օրինօք. չյարդարեալ. անզարդ. անհարթ. անկարգ. անշնորհ. հազըրսըզ. թետարիքսիզ. տիւզէնսիզ.
Անզէնք եւ անկազմք ի մայրիս աներկիւղաբար շրջեսցին. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Անկազմ սակաւուքն զայնչափ բազմութիւն զօրացն ցրուեաց. (Փարպ.։)
Տղայոց մատուցանէ զհացն՝ ոչ խիստ եւ անկազմ. (Նիւս. կազմ.։)
Սնանի անկազմ բուսոցն պատրաստութեամբ. (Պիտ.։)
Անկազմ աղեղն. (Նեղոս.։)
Աներեւոյթն եւ անկազմն ծածկեալ ունէր որպէս խաւար զերկիր. (Յճխ. ՟Է։)
Զանդունդս անկազմս. (Ագաթ.։)
Նախ անկազմ եղեալ, եւ ապա զզարդն առեալ. (Կիւրղ. ծն.։)
Զանկազմն դրժեալ գործեսցէ իր. (Յհ. կթ.։)
want of construction, unfurnished state, imperfection.
Անպատրաստութիւն. անզարդութիւն.
Գտանէ յանհնարին վտանգս եկեալ զհիւղն քան զառաջին անկազմութիւնն. (Եզնիկ.։)
independent, free;
free from all attachment, disengaged.
independence, freedom.
fallen;
abject, vile, despicable;
booty, spoil.
Անկեալ. ընկեցիկ. կործանեալ. եւ յետնեալ յիմիք կարգի. աննշան. նուաստ. տկար. ընկած, ձգած. տիւշիւք. տիւշկիւն. εκπεπτωκός, ἁπερρίμενος. qui exciderit, vel ceciderat, εὑτελής. ignobilis.
Զանկածն տառապեցուցին։ Ոչինչ է մարթ՝ եթէ անկած լինիցի Բանն Աստուծոյ. (Յոբ. ՟Ի՟Դ. 9։ Հռ. ՟Թ. 6։)
Զկարի անկածսն հրամայէ ընդունել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10։)
Չէ իբրեւ զմարգարէ ոք անկած, թէ նախ առնուցու, եւ ապա տացէ. (Ոսկ. ես.։)
Անկած հարս եւ հաւս ունէին. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 5։)
Անկածք ի պատուէ. (Վեցօր. ՟Գ։)
Յիշխանութենէ պատուոյ անկած էր։ Թէ եւ կարի ի մտաց անկած էր. (Լաստ. ՟Գ. ՟Ի՟Բ։)
Անկածն մեղօք։ Փոքունց եւ անկածից։ Հզօրն յանկածէ (կամ յանկարծէ) պատկառէ. (Նար. ՟Ձ՟Բ. ՟Կ՟Թ. եւ Մծբ.։)
Արիաբար հաստատէին զինուք յանկածն պարսպին. (Շ. եդես.։)
ԱՆԿԱԾ. Աւար անկեալ. կապուտ կողոպուտ անկելոցն.
Բազում ինչ յանկածէ պատերազմին պարգեւեաց. (Խոր. ՟Ա. 11։ եւ ՟Բ. 22։)
Ըստ յարմարութեան յն. եւ լտ. ձայինց՝ Դի անկեալ. գէշ. լէշ πτῶμα. cadaver.
Ուր անկած է, անդ են եւ արծուիք. (Ոսկ. խչ.։)
Ուր անկածն է, անդր եւ արծուիք ժողովեսցին։ Անկած կոչէ զմարմինն յաղագս մահուն. վասն զի թէ ոչ էր անկեալ, մեք ոչ կանգնէաք. (Մեկն. ՟ա. կոր.։)
Զմարմին իւր անուանէ գէշ եւ անկած. (Երզն. մտթ.։)
Ինքն Տէրն զմարմինն ի գէշ առակեաց վասն չարչարանաց խաչին, եւ ի գերեզմանի դնելոյն. այլ եւ անկած ասի ըստ այլոց, զի անկաւ նա ի բնութիւնս մեր խոնարհագունիւքն. (Տօնակ.։)
Ուր անկած թագաւորական է, անդ եւ զօրք գումարին. (Ոսկիփոր.։)
որպէս անկուած, հիւսուած. անկուածոյ ինչ եւ ընդելուզեալ. եւ ոստայն. ὔφασμα. textura. էօրմէ, օյմա իլի.
Անկած լանջատեսիլ եւ ի վերայ պատմուճանի՝ նշանակ երկնի։ Սարդ իբրեւ կատարեսցէ զանկածսն, ըստ միջոցի տեղւովն իբր ի կիտի դարանամուտ լինի. (Փիլ. քհ. եւ Փիլ. լիւս.։)
ԱՆԿԱԾ ԱՐԾԻՒ. ռմկ. ընկած արծիւ. Աստեղատուն արծուոյ՝ աներեւութացեալ եօթնեակ մի ի կարի մերձաւորութենէ արեւու, եւ անդրէն ի հեռանալն փոքր մի ի վեր երեւեալ.
Ի դեկտ. ՟Ժ՟Դ. օրն ելնէ այն աստղ, որ թարգմանի ընկած արծիւ։ Յեօթն օրն ընկնի անկած արծիւն. (Վստկ. ՟Ծ՟Զ։) cf. ԱՆԿԱՍՏԵՂ.
fallen state, humiliation.
Վիճակ անկածի, յետնեալ, կամ աննշան, նուաստ եւ արհամարհ. անտոհմութիւն. տկարութիւն. յետնութիւն. ընկածութիւն, ցածութիւն. հագարէթ. տիւշկիւնլիւք. εὑτέλια. ignobilitas.
Զանկածութիւն ազգին կամէին ի բաց քերել յանձանց։ Ո՛չ զվարդապետութիւնն պարսաւէին, այլ զազգին անկածութիւնն արհամարհէին։ Անկած հարս եւ հաւս ունէին։ Որք առ անկածութիւն հարցն հպարտանայցեն. (Ոսկ. մտթ.։)
Մի՛ անկածութիւն զտնտեսութիւնն համարել։ Քրիստոսի՝ որ թագաւոր է սրբոց, անկածութեան բանս պատշաճես. (Սեբեր. ՟Ա. ՟Թ։)
Յանկածութեանն յաղթեցին. (Եզնիկ.։)
Դեւք զանկածութիւն եւ զթշնամանս ի վերայ խոնարհաց բերեն. (Եւագր. ՟Ժ։)
Զանկածութիւնս ի լեզուն յեղլով անարգել զոք. (Շ. ընդհ.։)
involuntary, forced;
involuntarily.
unwillingness, constraint, compulsion.
Ոչ գոլն կամակ. անյօժարութիւն. դժկամութիւն. եւ անգործութիւն. դատարկութիւն. անզբաղ կեանք. ἁπραγμοσύνη.
Զաման ուղղոյն անկամակութեամբ չար թնդեցուցեալ. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
Զանհոգն վարեն կեանս, անկամակութեամբն զամենայն զպարապումնն անցուցանելով. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 36։)
cf. Անկամակութիւն.
Անհնար է անշնչութիւն եւ անկամութիւն զամենայնէս համարել. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
unestablished, unfounded, unsupported, uncertain, frail.
Որ չառնու զկայ. եւ անկայուն. ἅστατος. qui nonstat, inconstans. տուրմազ, կէլիճի.
Ո՛չ զանկայն զանհաստատն, եւ ոչ զայլայլելին. (Նիւս. կազմ.։)
Զկարճն եւ զանկայ ժամանակն ողբայր (Դաւիթ). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
Զօրէն անհիմն տան անկայ սասանմամբ տատանէ։ Յանկայ եւ յարածուփ գարշութիւն երեսաց. (Պիտ.։)
Անկայիւ շարժմամբ հաստատեալ. (Անան. եկեղ։)
Օրինակաց յաւէտ անկայից։ Կտակի անկայի. (Նար. ՟Հ՟Դ. եւ Մծբ.։)
Դադարեաց էութիւն հողմոյն անկայ ունակութեամբն. (Բենիկ.։)
cf. Անկայ.
Ի շարժմանէդ մշտախաղաց անկայական, զանշարժելիդ՝ շարժօղ բնաւից՝ որ այժմ կան. (Երզն. ոտ.։)
Սնոտի եւ շարժուն եւ անկայական զերեւելիսս ցուցանել. (Լծ. ածաբ.։)
Ոչինչ հաստատուն յանկայականիս ցուցանի բնութեան. (Նիւս. երգ.։)
Մնացական է առաքինութիւնն, եւ չարիք նմին հակառակ՝ անկայական եւ անհաստատական. (Ոսկ. ես.։)
cf. Անկայ.
Որոյ չիք կայան հաստատուն. կամ անկայուն.
Անկայան պատսպարին գիւտիւքն մերովք. (Վեցօր. ՟Ա։)
mortar;
լեսուլ յ—ի, to pound or beat in a mortar.
• «սիւն, կուլի, նետ, փքին, թօփ». այսպէս է դնում Գէորգ դպիր՝ Երեմիայի բառ-գրքի յաւելուածում, էջ 537։ Անստոյգ բառ»
• (գրուած նաև անգան) «սանդ, հա-վան». մէկ անգամ միայն գործածուած է Թուոց ժա. 8, ներգ. յանկանի (յանգանի) հո-լովով։ Ուրիշ օրինակ չկայ։ Բայց անշուշտ նոյն է անգանակ «կոնք» Տաթև. հարց. 359 եո կենդանի է արդի գաւառականներում ան-գանակ, անկին ձևով և «կոնք, տաշտ» նշա-նակութեամբ։
• = Ասոր. [arabic word] aggānā «կուժ, ջրաման», եբր. [hebrew word] aggān «լուացքի կոնք, լական», արաբ. [arabic word] ijǰāna, [arabic word] inǰāna, եթովպ. áigan, ասուր. agannu, կովկասեան լեզունե-րից խիւր. angana «ափսէ, պնակ»։ Նշանա-կութեան կողմից մեր գաւառականները գրա-բարից աւելի համաձայն են սրանց։
• Lagarde, Gesam. Abhd. 8 պրս. finjar «բաժակ» բառի հետ։ Ուղիղ մեկնեց նոյն՝ Arm. St. §112։ Հիւբշ. Arm. Gram. 3Ո1 չէ ընդունած այս մեկնութիւնը՝ նշա-նակութեանց տարբերութեան պատճա-ռաւ, որ սակայն հարթւում է մեր ցոյց տուած գաւառական ձևերով։ Jensen, Hitt. u. Arm. համարում է թէ բառը փոխ առնուած է ասորերէնից՝ հիթթի-թական շրջանում։ Հիւնք. կին բառիզ։ Վերի ձևով բացատրեց Աճառ. Արրտ. 1910, 178։
• ԳՒՌ.-Երև. անգանակ, Կր. Ք. անգին, Խն. ինջան «հողից շինուած մեծ տաշտ՝ որի մէջ լուացք են անում, խմոր են շաղախում կամ լոգնում»։ Մամիկոնեան, Հազարից մէկը, էջ 235 ունի անկան «մեծ սանդ փայտի՝ կորկոտ, բրինձ թակելու համար». բայց չգիտեմ թէ իրօք Գանձակի գաւառականո՞վ է, թէ գրա-բար։-Բառ. երեմ. էջ 219 ներգ. յանգանի ձևը բացատրելով գրում է «յըջանի». որից ենթադրում եմ թէ իր ժամանակ ռաւառում գործածական էր ինջան ձևը՝ որ գիտէ նաև Խիանի գաւառականր։
որ եւ ԱՆԳԱՆ. Անօթ գոգաւոր՝ յորում մանրին փշրելիք. հավան. եանէ. տիպէք. θυεία. mortarium.
Լեսուին յանկանի (կամ յանգանի). (Թուոց. ՟Ժ՟Ա. 8։)
that cannot rise again;
that cannot be reestablished.
to lay the groundwork of lace;
to weave;
to twine.
ԱՆԿԱՆԵՄ որ գրի եւ ԱՆԳԱՆԵՄ, գի. ὐφαίνω, ὐφάω, συνυφαίω. texo, detexo, contexo. հիւսել. նիւթել. յարամանել. յարմարել. հուսել, բանիլ. եօրմէք. տօգումագ. նէսճ էթմէք.
Թիթղունս ոսկիս՝ թելս թելս անկանել ընդ կապուտակին եւ այլն։ Զխառնուածսն անկեալ անդստին ի նմանէ։ Անկանէր ընդ նմին անկուած ականակապ։ Անկանել գործել զամենայն գործ ճարտարութեան։ Եթէ անկցես զեօթանեսին գիսակս գլխոյ իմոյ ընդ ազբին։ Զոստայնս սարդից անկանեն. եւ այլն։
Յերկինս անկանին այն հանդերձք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։)
Որպիսի ոչինչ յանկելոց առ մեզ գոյ՝ վասն պայծառութեան. (Փիլ. քհ.։)
Ի չորեցունց նիւթոցս երանգոցս այսոցիկ նիւթեցին եւ անգին զպատմուճանն. (Սեբեր. ՟Գ։)
Զանազան երանկովք անկեալ (կամ անգեալ). (Պիտ.։)
Անկանես անճառ արուեստիւ հնարագիտութեան մէգ եւ առաւօտ. (Նար. ՟Կ՟Գ։)
Երկոքումբք կողմամբք (նեղութեան եւ անդորրութեան) անկանէ զառաքինութիւնս արդարոց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։)
Ընծայս բան է՝ իբրեւ հանդերձ ինչ գձուձ յաղքատ մտացս մերոց ոչ առանց երկոց անկեալ. (Նիւս. կազմ.։)
Ընդ սմա անկանել հարկաւոր է զԱստուծոյ հրամանս. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to fall;
to chance, to happen;
to descend, to flow;
to steal away, to slip away, to escape;
to fall to ruin, to decay, to be impaired, to decline, to fail;
to place one's self, to fix one's self, to belong, to have relation to;
to put down, to deposit;
to pass away;
— ընդ, to undergo;
to sink under;
— երեսաց, to be put out of countenance, to be abashed;
— զբանիւք, to hold a long discourse;
— յոք, to associate with (any one), to be intimate with, to confide in;
— ի միտս՝ զմտօք՝ ի սիրտ, to remember, to recall, cf. Յիշեմ;
— ի ճանապարհ՝ իչու՝ յուղի, to voyage, to travel, cf. Ուղեւորեմ;
— ի վերայ, to come upon unawares, to attack, to surprise;
— ի մտաց, to become made, to lose one's reason, cf. Խելագարիմ, cf. Յիմարանամ;
— ի կենաց, to die, to lose one's life;
— ի յուսոյ, to lose hope, to become desperate;
— ի վերայ երեսաց, to fall upon one's face, to prostrate;
— յոտս ուրուք, to throw one's self or fall at the feet of some one;
— ի ձեռս ուրուք, to fall in the bands or power of some one;
— ընդ ումէք՝ ընդ միմեանս՝ այր ընդ այր, to come to blows, to fight, to combat, to quarrel, to dispute;
— յիշխանութենէ, to lose one's authority, to fall from one's power.
Մեռանիլ, մանաւանդ ի պատերազմի կամ հարուածովք.
Յարձակիլ. ի վերայ հասանել. պատել.
ԱՆԿԱՆԻՄ գրի եւ ԱՆԳԱՆԻՄ, գայ, գի՛ր. πίπτω , ἁποπίπτω, ἑμπίπτω եւ այլն. cado, excido, incido եւ այլն. Վայրաբերիլ սաստկութեամբ, իբր կր. բայիցդ ԸՆԿԵՆՈՒԼ, ԱՐԿԱՆԵԼ. հոսիլ. տապալիլ. կործանիլ. իջանել. խոնարհիլ. ընկնիլ, ինկնալ, իյնալ. տիւշմէք.
Որ համարիցի հաստատուն կալ, զգո՛յշ լիցի՝ գուցէ անկանիցի։ Զիա՞րդ անկաւ յերկնից արուսեակն։ Անդ անկցին ամենեքեան։ Անկցի հպարտութիւն մարդկան։ Ապարանք անկցին։ Անկաւ պարիսպն շուրջանակի։ Յորոց վերայ անկաւ աշտարակն։ Անկցի ի վերայ նորա կարկուտն։ Իբրեւ զցօղ անկեալ ի Տեառնէ։ Բարձի՛ր, եւ անկի՛ր ի ծով։ Անկաւ ի վերայ երեսաց իւրոց։ Անկայ առաջի Տեառն։ Անկեալ երկիր պագանէին նմա։ Անկեալ ի վերայ պարանոցին։ Անկաւ զպարանոցաւն նորա։ Յորմէ անկաւ Յուդաս գնալ ի տեղի իւր։ Անկցին ի տանց փափկութեանց իւրեանց։ Անդր անկցուք, զի Տէր Աստուած մեր ընկէց զմեզ։ Անկաւ ի գլխոց ձերոց պսակ փառաց ձերոց։ Անկցի ի գուբ առիւծուց։ Անկցի ի հնոց հրոյն, յորոգայթ, եւ այլն։
Խոնարհեցան անկան երեսք իւր։ Պոռնկեցան, անկան ստինք իւրեանց, կամ կուսութեան. եւ այլն։
Ձգիլ. դիմել. ապաստան լինել. յարիլ.
Ի քեզ անկայ ես յարգանդէ։ Յիտալիա բռնութեամբ հողմոց անկաք։ Անկան ընդ կողմն դրանն ի ներքս։ Ահա քաղաքս այս մերձ է՝ անկանել ի նա։ Մինչեւ անկանիցիս անդր։ Անկցի ի մի ի քաղաքաց։ Անկեալ էր եւ շիմոն ի նոսա։ Զանկեալսն՝ որք անկան ի նա, խեղեցոյց նաբուզարդան։ Յարեաւ Թեւդաս, յոր անկան արք, եւ այլն։
Փութա՛ անկի՛ր յողորմութիւնն Աստուծոյ։ Անկի՛ր առ Տէր ջերմապէս. (Վրք. հց.։)
Կամ վիճակիլ. անկ լինել. յարմարիլ.
Անկցի երկիրն այն ձեզ ի վիճակ ժառանգութեան։ Տո՛ւր ինձ բաժին՝ որ անկանի յընչիցդ։ Եւ որ ինչ անկանէրն՝ նա կրէր. եւ այլն։
Ի նախարարս հայոց անկանէր թագաւորութիւնն. (Եղիշ. ՟Ա։)
Որ ինչ անկանի, իւր առանձին պահէ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Թ։)
Եթէ անկանի ի քեզ (ոսկի)։ Զոր ինչ եւ անկանէր նմա սէր յաւուրն. (Վրք. հց.։)
Յորժամ անկանէր յաճախ՝ ուտէին եւ ըմպէին անյագաբար. եւ յորժամ ոչ անկանէր՝ ժուժկալք էին. (Կիր. պտմ.։ Իսկ Բուզ. ՟Է. 43.)
Եկին անկան այր յայր. իմա՛ ժողովեցան։
Կամ մատնիլ. պաշարիլ. վարիլ. բերիլ.
Յորոգայթ ի նոյն անկցին։ Անկեալ ի մահիճս, ի ծառայութիւն. եւ այլն։
Անկանել ի ստրկութիւն ծառայութեան. (Եղիշ.։)
Ոչ բնաւ անկեալք ի բաժին՝ զանուն ծառայութեան կրէաք։ Յաւիտենից անլոյծ կապանսն անկանել. (Փարպ.։)
Անկեալ ի բանս հրապուրանաց։ Ի նոյն լինէին ի գործ անկեալք. (Խոր.։)
Զանիրաւս՝ որ ոչ անկան յապաշխարութիւն. (Յճխ.։)
Որ ոչ զխոստովանութեամբ անկանին. (Կանոն.։)
Անկցի ախտիւ։ Անկեալ մարդ, եւ ոչ եւս իցէ։ Գուցէ անկանիցին բազումք ի նոցանէ։ Անկանէին ի հեթանոսաց անտի երեք հազար վառեալք. եւ այլն։
Յաղագս անկանելոյ ի պատերազմին մեծի զօարվարին. (Բուզ.։)
Անկեալ էր զօրավարն հայոց ի մեծ պատերազմին։ Կողմանցն երկոցունց անկելոց։ Իսկ ի կողմանէ ուրացելոյն անկանէր յայնմ աւուր ... եւ այլն. (Եղիշ.։)
Ի կենաց եւս մերձ էր անկանել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3։) Որպէս եւ ԱՆԿԱՆԻԼ ՅԱՐԵՒԷ, տե՛ս ի բառն ԱՐԵՒ։
Կամ լքանիլ. թուլանալ. պակասիլ. դադարիլ. նուազիլ. զրկիլ. վրիպիլ. կասիլ.
Մի՛ անկցի սիրտ Տեառն իմոյ ի վերայ իւր. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Է. 32։)
Բեկաւ անկաւ զօրութիւն ուժոյ իւրոյ. (Եղիշ.։)
Յոգնեալ անկանին յուժոյ. (Պիտ.։)
Եթէ առնու զմիակն, անգանի ի տասն լինելոյ. (Սահմ.։)
Ի գնոյն անկցի ըստ արժանւոյն. (Մխ. դտ.։)
Անկեալք յաղօթից, եւ ծնկեալք ի պահոց. (Կանոն.։)
Անմոռաց ի մտաց չանկանի. (Ագաթ.։)
Անկանէր տուն սաղմոսին ի նմանէ. (Վրք. հց.։)
Զանկանելն իւրեանց ի տէրութենէն. (Ագաթ.։)
Անկեալք ի միոջէ ճշմարտէն՝ ի բազումս ոտնառեցին. (Եզնիկ.։)
Անկանել նմա ի պատուոյն. (Յհ. կթ.։)
Որք զերկրաւորս առաւել պատուեսցեն քան զերկնաւորն, յերկոցունց անկցին. (Վրք. հց.։)
Ի սիրոյն, կամ յերեսացն Աստուծոյ անկանել. (Սարգ.։)
Թէ ոչ այս պահի, անկանիմք ի ժամանակէն՝ յորում կրեացն Քրիստոս. այս ինքն խոտորիմք. (Պրպմ. ՟Ի՟Թ։)
Ի ստացուածոց ոչ անկանիմք. (Սարգ.։)
Յառաջին արարոցն (գոյից) անկանիցիք. (Ոսկ. ես.։)
Որչափ աւուրք անկան մեզ ի գնալն. այս ինքն ծախեցան, անցին. (Օրին. ՟Բ. 14։)
Ի յուսոյ անախտութենէ անկեալ. (Վրք. հց.։)
Անկեալ հիւանդութեամբ յանձնէ եւ յաչացն. (ՃՃ.։)
Մի՛ զբազում բանիւք անկանիր. Յերկարագոյն նուագօք զբանիւք անկանէին. (Յոբ. ՟Ժ՟Ա. 3։ ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 9։)
Մի՛ զքնով անկանիցիմք. (՟Ա. Թես. ՟Ե. 6։)
Իբրեւ անկան երկոքեան զխօսիւք. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Ի խնդիր, կամ ի քնին անկանել. (Սահմ. ՟Բ։ Լմբ. սղ.։)
Ի պատգամս անկանէին. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 20։)
Ընդ բանաւոր ինչ վաճառս անկանել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
Հրամայեաց գանձ բազում արկանել ցրիւ, զի զայնով անկցին. (Ճ. ՟Գ.։)
Առանց ընդ բանս ինչ անկանել. (Իգն.։)
Մի՛ անկանել ի բազմախոյզ խնդիրս. (Յճխ. ՟Դ։)
Տղայ իմ գոլով, եւ յանբան խորհուրդս պատահի ինձ անկանել. (Կլիմաք.։)
Եկին եւ անկան զբանակաւն այլազգեաց։ Անկաւ արեւ զգլխովն Յովնանու։ Անկաւ զնովաւ հողմ ուռուցիկ. եւ այլն։
Անկանէր զբանակաւն Վաչականայ. (Բուզ.։)
Զձեռօք այդպէս ամպ մթագին անկաւ. (Փարպ.։)
Հրոյ փայլատակունք զլերամբն անկանէին. (Լաստ.։)
Ահ սրբութեան նորա անկեալ էր զհեռաւորօք եւ զմերձաւորօք. (Եղիշ.։)
Ոչ անկաւ զնովաւ ուրացութիւն սուրբ օրինացն Քրիստոսի. (Յհ. կթ.։ Վասն որոյ նոյն է ասել.)
Անկաւ ահ ի վերայ նորա, կամ ահ պատահեաց զնա. եւ այլն։
Անկաւ նմա քուն ծանր թանձրամած. (Բուզ. ՟Դ. 8։)
Անկաւ ի վերայ իմ մութ. (Պիտ.։)
Ալիք ծովու անկարգաբար բերին, յանկանել ի նա բռնութեան հողմոյ. (Սարգ.։)
Յարձակէին անկանէին ի վերայ նոցա։ Ելանէին անկանէին ի վերայ բնակչացն. (Յուդթ. ՟Ժ՟Ե. 6. 7։)
Յարուցեալք անկան ի վերայ մանկանցն տղայոց, մէն մի յանթի հարեալք՝ ի դուրս գնացին. (Բուզ. ՟Գ. 18։)
Գթել. մեղանչել. յանցանել. եւ ննջել ընդ կնոջ օտարի.
Եթէ եօթն անգամ անկցի արդարն։ Ի յանցանսն իւր՝ յոր անկաւ։ Անկան ընդ յանցանօք. (Առակ.։ Եզեկ. եւ այլն։)
Դիւաց միայն է անկանիլ, եւ ոչ յառնել. (Կլիմաք.։)
Լաւագոյն է անկանիլ ի բարձրութենէ ի խոնարհ՝ քան լեզուաւ. Նոյնն։
Դարձեալ անկանէր։ Անկաւ եւ յայնմ գիշերի. եւ այլն. (Վրք. հց.։)
Եկն առ դա պատանի, եւ անկաւ ընդ դմա. (Դան. ՟Ժ՟Գ. 37։)
Հնարիւք սատանայի անկաւ ի կին նորա. (Վրք. հց. ՟Զ։)
Ընդ քեռն անկանէր, եւ լուսին ծնանէր. (Եզնիկ.։)
Սիհր աստուած (արեւ) ի կնոջէ ծնաւ, եթէ ոք ընդ իւրում ծնողին անկցի. (Եղիշ. ՟Բ։)
Անկցի ժողովուրդն այր ընդ այր, եւ այր ընդ ընկերի իւրում. (Ես. ՟Գ. 5։)
Գաւառակալք անկանէին ընդ միմեանս. (Բուզ. ՟Դ. 5։)
Ոչ ինքն դրդեաց զնոսա անկանել ընդ միմեանս. (Եզնիկ.։)
Ազգաց ընդ միմեանս անկանել. (Իգն.։)
Կերպից (այս ինքն կերպարանաց) մարդկան փոփոխումն յայնչափ բիւրս, եւ ոչ ուրեք անկանել ի միմեանս (նմանութեամբ). (Նիւս. բն.։)
Արկանիլ. դնիլ. դիպիլ.
Փրկանք անկանիցին ի վերայ նորա։ Մի՛ անկցին ի վերայ նորա եւ մի՛ ինչ իր։ Յօրէ յայդմանէ՝ յորում անկաւ հիմն տաճարիդ։ Աթոռք անկանէին, եւ հինաւուրցն նստէր. եւ այլն։
Չանկաւ օշնան ի ձեռս փափկասուն կանանց։ Ոչ անկաւ բաժակակալք յուրախութիւն. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ի կողմանէ նորա անկանի ստուերն։ Ի կողման տարերցն՝ որ կան ընդդէմ, անկանի (ստուերն)։ Յայնմ ձայնէ՝ որ միշտ անկանի ի լսելիս նոցա. (Վեցօր.։)
Վնասակար ծառայք չիշխեն յերեսս անկանել թագաւորաց. (Վանակ. յոբ.։)
ԱՆԿԱՆԻԼ Ի ՄՏԱՑ. Յիմարիլ. խելքը թռցնել. չըլտըրմագ. (Եզնիկ.։ Լաստ. ՟Թ։ Շ. թղթ.։)
ԱՆԿԱՆԻԼ Ի ՃԱՆԱՊԱՐՀ, ՅՈՒՂԻ, Ի ՉՈՒ. Ելանել՝ ճանապարհորդել, երթալ։ (Գծ. ՟Ժ. 9։ Պիտ.։ Խոր.։)
ՅԱԿՆ ԱՆԿԱՆԵԼ. Ի ԳԻՐՍ ԱՆԿԵԱԼ. եւ այլն. cf. ԱԿՆ, ԳԻՐՔ. եւ այլն։
Ի ԳԵՏԻՆ կամ ՅԵՐԿԻՐ ԱՆԿԱՆԻԼ. ԱՆԿԵԱԼ ԴՆԻԼ, եւ այլն. Տե՛ս ի յարակից բառսն։
irregular, anomalous.
Օտար ի կանոնաց. անկարգ. անօրէն.
Դատաւոր անկանոն կրօնիցն։ Մի՛ անկանոն կրօնիւք ամբարձջիք ի տան նանրութեան. (Յհ. կթ.։)
irregularity, anomaly
apocryphal;
— գիրք, the apocrypha.
ԱՆԿԱՆՈՆԱԿԱՆ (գիրք) Այն՝ որ չէ անցեալ ի կանոն ընդունելի Սուրբ գրոց։ (Կանոն.։)
that does not take bribes, incorruptible, honest.
ἁδέκαστος, -ον. incorruptus, -um. Որ չառնու զկաշառ, եւ ուր չիք հնարք կաշառաց. անաչառ. րիշվէթ ալմազ. րիշվէթսիզ.
Աստուած, որոյ ատեանն անկաշառ է եւ անպատրելի, միայն լի է ճշմարտութեամբ. (Փիլ.։)
Անկաշառ դատաւոր, կամ ոստիկան, կամ կառափիչ. (Նար.։)
Յանկաշառ ատենին Աստուծոյ. (Եղիշ. ՟Ը։)
Յանկաշառ եւ յարդարադատ դատաստանէն. (Լաստ. ՟Ի՟Ա։)
Անկաշառ է գթութիւնդ քո. (Վրդն. սղ.։)
Դատաւոր կացոյց ի վերայ մեր զխիղճ մտաց մերոց, որ եւ անկաշառ դատի զմեզ։
Անկաշառ քարոզել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 13։ եւ Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
cf. Անկաշառ.
Զորս՝ զի չարք են, դատեցաւ անկաշառառուն եւ անաչառ հայրն։ Որոց բնութիւնն յանկաշառառու ատենին դատապարտեաց մահու. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
loose, untied, free.
Ազատ ի կապոյ. արձակ. ἁνένδετος. non colligatus. եւ անժոյժ. անարգել. անսանձ. ἁκρατής. incontinens. կապ չունեցօղ, անզուսպ. պաղսըզ. զափթսըզ.
Մերկն եւ անկապն ընդ մարմնի միտքն բազումս ունի զօրութիւնս. (Փիլ. այլաբ.։)
Անկապ անասուն. (Խոսր.։)
Անկապ արձակումն. (Նար. ՟Խ՟Ե։)
Կապեաց ասէ զանկապն ըզլոյս՝ ի չորրորդին յանօթ նիւթոյս. (Շ. այբուբ.։)
Ռափսակ՝ անկապ եւ աներասան ի վերայ Աստուծոյ զլեզուն լուծեալ. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
Մէջք անբանից անկապք են ի ցանկութիւնս. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
that cannot be plundered or robbed.
Առանց կապտեալ լինելոյ. անվնաս. անքոյթ.
ԱՆԿԱՊՈՒՏ ԱՆԿԱՊՏԵԼԻ Որ ոչն կապտի. անկողոպուտ. անկողոպտելի. անեղծ. անկորուստ. որ չի թալլըւիր, չի գողցուիր. գափըլմազ.
Գանձ անկապուտ. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
Կուսութեան նորա անկապուտ մնալով. (Զքր. կթ. ննջ.։)
Զգեստ կամ զարդ անկապուտ։ Անկապուտ ճոխութիւն կամ իշխանութիւն, կամ կեանք. (Նար.։)
Անկապուտ ուխտ հաստատեալ. (Շ. վիպ.։)
Անկապուտ զնորայն պահելով զեղանակ շարժման. (Մագ. ՟Թ։)
Անկապտելի գանձ. (Անյաղթ բարձր.։)
Առ պսակն անկապտելի։ Անկապտելի անուամբ. (Նար.։)
Փրկեսցէ անկապուտ զանձն քո. (Առակ. ՟Ի՟Բ. 23։)
Կուռ վառեալ, անկապուտ պնդեալ. (Նար. մծբ.։)
cf. Անկապուտ.
incessant, unceasing.
Զոր ոչ լինի կասուլ կամ ծասքել ատամամբք. անծամ. չիյնէնմէզ.
Կերան զբաղարջն զխիստն եւ զանկասն. (Ճ. ՟Թ.։) եւ (Տօնակ.։)
Որ ոչ յետս կասի. առանց յետս կասելոյ. կէրի տուրմազ. վազ կէչմէզ.
Ընթացք արիականք եւ անկասելիք։ Զակատեցայ՝ անկասելի ի պատկառելեացն գործոց. (Նար. ՟Հ՟Ա. եւ ՟Ի։)
sure, certain, indubitable;
cf. Անկասկածելի.
ἁνυπότος, ἁνυπονόητος. non suspicans, incurious. Որ չունի զկասկած. որ ոչն խիթայ. աներկիւղ. յապահովացեալ, եւ անպատրաստ. կասկած չունեցօղ. իշքիլսիզ. շիւպհէսիզ. վազիֆէսի օլմայան.
Յաշտ արարեալ վերագունին՝ անկասկած լինիցի. (Եզնիկ.։)
Զի անկասկած լիցի ի մտանելն առ նա եւ յելանելն. (Յհ. կթ.։)
Անկասկածք յապականողէ. (Անյաղթ բարձր.։)
Ոչ ինչ խիթացեալ զգուշացաւ անկասկած լինէր. (Բուզ. ՟Գ. 20։)
Վաղվաղակի եկն եհաս ի վերայ իբրեւ անկասկածից. (Ոսկ. ես.։)
Կամ ուր չիք ինչ կասկած. անվտանգ. անքոյթ. ապահով. էմին. սաքին. ἁνενδοίαστος, ἁνυπόπτευτος. non dubitatus, non suspectus.
Զի տանէն անկասկած եւ անյերկուանալի գաղութ բնակափոխութեանն. (Փիլ. իմաստն.։)
Յանկասկած տեղի հեռացուցեալ. (Փարպ.։)
Զանկասկած կենաց օգնութիւն։ Յանկասկած յապահովութեան. (Պիտ.։)
ԱՆԿԱՍԿԱԾ. ՅԱՆԿԱՍԿԱԾԻ. ՅԱՆԿԱՍԿԱԾՍ. ἁνυπόπτως, μετὰ ἁσφαλείας. sine suspicione, tuto. Առանց կասկածելոյ կամ կասկածանաց. աներկիւղաբար. յապահովս. առանց վախի. գօրգուսուզ.
Ընդ համատարածն անցանիցէ անկասկած. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 7։)
Անկասկած ի դուրս ելեալ ի քաղաքէն. (Լաստ. ՟Ժ՟Զ։)
Յանկասկածի եղեալ առանձին ի բազմութենէ՝ զիւր չարութիւնն ցուցանէ. (Նեղոս.։)
Յանհոգս եւ յանկասկածի կէին. (Լաստ. ՟Ժ՟Ե։)
Հաբէլ պարզաբար եւ յանկասկածս երթայր զհետ եղբայրասպանի. (Դիոն. թղթ.։)
Որպէս ի Հռոմ տան անկեալ պնդեալ յանկասկածս. (Փարպ.։)
cf. Անկասկածելի.
Հրամայէ նմա զայն իշխանութիւն անկասկածաբար ունել. (Խոր. ՟Ա. 12։)
Անկասկածաբար կայր. (Յհ. կթ.։)
Դուք անկասկածաբար երթա՛յք ի տօնն յայն. (Նանայ.։)
surely, certainly, doubtless.
not in jest, serious.
imperfect, incomplete, defective, faulty;
imperfectly, incompletely, faultily;
imperfect tense.
ἁτελής, ἁτέλεστος. imperfectus. Որ չէ կատարեալ. ոչ լրացեալ. թերի. թերակատար. պակասաւոր. տհաս. քեմալսըզ. նաթէմամ. գուսուր. էքսիք.
Անկատար ժամանակօք տունկք մրգաբերք. (Իմ. ՟Ժ. 7։)
Ըստ մասինն՝ անկատար ելով՝ ո՛չ է ամենայն։ Ծնանի՝ ոչ կատարեալ գործ, այլ անկատար, իբր թէ մանուկ։ Ուր ոչ է մերձ Աստուած, անկատար է այն ամենայն. (Փիլ.։)
Որ յաւելուածոց տակաւին կարօտ է, անկատար է. (Կիւրղ. գանձ.։)
Որպէս յանկատարից ի բաց ընտրէ զկատարեալսն. (Դիոն. եկեղ.։)
Զանկատարսն մտօք եւ մարմնով. (Յճխ. ՟Թ։)
Իմաստասէրն խնամ տանի անկատար ոգւոց։ Միոյ մասին պակաս ելոյ՝ հարկ է զբոլորն անկատար գոլ. (Սահմ. ՟Ե. ՟Ժ՟Թ։)
Անկատար հասակք. (Պիտ.։)
Ոչ անկատար վարժմամբ յանգեալ. (Խոր. ՟Գ. 62։)
Մանկունք՝ անկատար լեզուաւ զհայրն պարգեւատու արարին. (Կլիմաք.։)
Անկատար բան. (Նիւս. կազմ.։)
Կատարեալ, եւ անկատար թիւ. (Սահմ. ՟Ե։)
Եւ անգործ. որ չէ եդեալ ի գործ. չելեալ ի գլուխ. եւ ոչ կատարելի.
Անտես եւ անկատար թողուլ զհրամանն. (Պիտ.։)
Ամենայն գրեալք կատարեսցին ի հանդերձեալսն. զի յոլովագոյնք (դեռ) են անկատարք. (Շ. բարձր.։)
Երդնոյր զերդումն անկատար. (՟Գ. Մակ. ՟Դ. 23։)
Ոչ ձեզ անլուր լինել, եւ անկատար հրամանացն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 41։)
Եւ անկատարած. անվերջ. եւ անել. նիհայէթսիզ. չըգմազ.
Որք զերկին եւ զերկիր անսկիզբն եւ անկատար ասացին. (Վեցօր. ՟Ա։) եւ (Շիր.։)
Ընդ անկատար ուղին հետեւել. (Նար. ՟Ձ՟Բ։)
infinite, endless.
Որոյ չիք կատարած. անվախճան. նիհայէթսիզ.
Պատիժ անկատարած. (Վրք. հց. ՟Դ։)
Յանկատարած յաւիտենին. (Ոսկիփոր.։)
Ծածկել ոտիցն՝ զանկատարածին նշանակէ. (Շ. հրեշտ.։)
imperfection, incomplete state;
defectiveness, want, faultiness.
ԱՆԿԱՏԱՐԵԼՈՒԹԻՒՆ ԱՆԿԱՏԱՐՈՒԹԻՒՆ. ἁτέλεια, τὸ ἁτελές. imperfectio. Պակասութիւն կատարելութեան. թերութիւն. պակասութիւն. էքսիքլիք. թագսիր.
Յանկատարելութենէ հաղորդ լինել կատարողական հանճարոյ։ Կերակուր կատարելագործ է կերակրողացն՝ զանկատարելութիւն նոցա եւ զկարօտութիւն լնուլ. (Դիոն.։)
Ի կատարելութենէ ելանել յանկատարելութիւն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Փոփոխումն յանկատարելութենէն ի կատարումն. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ժ՟Զ։)
Ի գործոց՝ բազումս անկատարելութեամբ յարել՝ ո՛չ է պիտանացու. (Բրս. հց.։)
Անկատարելութիւն բանի. (Մաքս. նշ. եկեղ.։)
Անկատարութիւն ոգւոյն բանականի. (Խոր. ՟Ա. 2։)
Իսկ առ Աստուած՝ ո՛չ մարմին. եւ աճումն նորին, եւ ոչ անկատարութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Անկատարելութիւն.
ԱՆԿԱՏԱՐԵԼՈՒԹԻՒՆ ԱՆԿԱՏԱՐՈՒԹԻՒՆ. ἁτέλεια, τὸ ἁτελές. imperfectio. Պակասութիւն կատարելութեան. թերութիւն. պակասութիւն. էքսիքլիք. թագսիր.
Յանկատարելութենէ հաղորդ լինել կատարողական հանճարոյ։ Կերակուր կատարելագործ է կերակրողացն՝ զանկատարելութիւն նոցա եւ զկարօտութիւն լնուլ. (Դիոն.։)
Ի կատարելութենէ ելանել յանկատարելութիւն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Փոփոխումն յանկատարելութենէն ի կատարումն. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ժ՟Զ։)
Ի գործոց՝ բազումս անկատարելութեամբ յարել՝ ո՛չ է պիտանացու. (Բրս. հց.։)
Անկատարելութիւն բանի. (Մաքս. նշ. եկեղ.։)
Անկատարութիւն ոգւոյն բանականի. (Խոր. ՟Ա. 2։)
Իսկ առ Աստուած՝ ո՛չ մարմին. եւ աճումն նորին, եւ ոչ անկատարութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)
seamless;
not sewed;
incapable, unable, weak, feeble, impotent;
impossible;
— է, it is impossible.
Իբր առանց կարանի. ոչ կարեալ, այլ հիւսեալ. կամ փորանկեալ. եւ անձեռագործ. չկարած, չհուսած. տիքիշսիզ. եօրմէ.
Մերկացուցին զանկար պատմուճան նորա, եւ զանփորտիկն։ Արկին վիճակ ի վերայ անկար պատմուճանին. զայս պատմուճան Աբգար առաքեաց. (Տօնակ.։)
Ո՛վ դու անկար խորան խորհրդոյ՝ տաղաւարին հօրն հաւատոյ. (Գանձ.։)
cf. ԱՆԿԱՐ, ի, ից, աց.) ἁδύνατος. impotens, impos. Չունօղ զկար զօրութեան. անկարօղ. տկար. հիւանդ, կամ անձեռնհաս, անբաւական. գատըրսըզ. գուվվէթսիզ. գուտրէթսիզ.
Զկոյրս՝ որ ոչ ոտիւք եւ ձեռօք կարեն վարիլ, անկարս անուանեցին. (Փիլ. բագն.։)
Յարդար վաստակոց զանկարս եւ զհիւանդս կերակրէին. (Եփր. պհ.։)
Անկարիցն ընծայ բերէ յարդար վաստակոցն. (Խոսր.։)
Հիւանդ է անկար ի պահել պահս. որոյ թողացուցանեն պատուիրանք. (Տօնակ.։)
Ոչ իբրեւ զայլ բոլորս անկարս, այլ կարող ունիք զօրութիւն. (Պիտ.։)
Անկար գոլ ձիավարել. (Խոր. Գ. 13։)
Որքան անկար է մարդ քան զԱստուած, այնքան անկար է մարդկան գթութիւն քան զԱստուծոյսն. (Խոսր.։)
Անկար եմ՝ արժանապէս որպէս պարտ է՝ իմանալ. (Լմբ. պտրգ.։)
ἁδύνατον. impossibile. Անկարելի. անհնարին. չըլլալու. օլմայաճագ. գապիլսիզ. միւմքիւնսիւզ.
Առ ի մարդկանէ այդ անկար է. (Մտթ. ԺԹ. 26։)
Իրս իմն առաջի եդեալ իւր անկարս։ Ապա եթէ անկար իցէ, որպէս անկար է, կայ մնայ ասել՝ ոգւոցն գոլ հոդ այցելութեան. (Փիլ.։)
Որ տակաւին եւս համարէրն անկար գոլ, կարելի՛ ասաց. (Ոսկ. յհ. Բ. 27։)
Օրէնք ետ Աստուած մարդկան զկարելին բնութեանս, եւ ոչ զանկարն. (Լմբ. սղ.։)
Մի՛ անկար գրեր զանկեալ պարանոց իմ կանգնել ի վեր. (Բենիկ.։)
ԱՆԿԱՐ Է. դիմազ. Չկարէ լինել. անհնար է. անմարթ է. չըլլար. օլմազ. օլամազ. գապիլ տէյիլ.
Առանց սոցա անկար է լինել։ Անկար իսկ զբովանդակն է ճառել. (Պիտ.։)
Ի հոսանուտ գետի ի նոյն ջուր անկա՛ր է երկիցս թանալ զոտն. (Սահմ. Ա։)
Այսպիսեացս անկար է ուղիղ ընթանալ վասն ինքնիշխան լինելոյ. (Լմբ. բենեդ.։)
ԱՆԿԱՐԱՑՆ Է. յն. ոճով. կամ ՅԱՆԿԱՐԱՑՆ Է, հյ. ոճով. τῶν ἁδύνατων ἑστιν. որ եւ ասի ՅԱՆՀՆԱՐԻՑՆ Է. այս ինքն մի ինչ յանկարելեաց. nequit fieri.
Անկարացն է՝ ինքն ինքեան գոլ ինչ ներհական։ Յոյժ դժուարացն կամ յանկարացն էր լուծանիլ. (Արիստ. քանակ. եւ Արիստ. առինչ.։)
to be unable, to be incapable, to be insufficient.
ἁδύναμαι. non possum, nequeo. Չկարել. անկարող եւ անբաւական գտանիլ. տկարանալ. յետնիլ.
Լսողացն միտք զհետ երթալ անկարացեալ. (Փիլ. տեսական.։)
Անկարացեալ ընդդիմանալ. (Խոր. ՟Գ. 50։)
Անկարանայ պատմել լեզու. (Խոսր.։)
Ըստ արժանեացն անկարանամք հատուցանել. (Շ. բարձր.։)
Անկարանայ բան յարժանաւորն խօսելոյ. (Երզն. լս.։)
Անկարանայր զելսն (առնել) յարեւելս. (Պտմ. Ժղ.։)
Անկարացեալ ի սորայն լինիմ համոց (աղի ջրոյ ծովուն). (Պիտ.։)
without order, in disorder, disorderly, irregular, confused, indistinct, not methodical;
intemperate, inordinate, immoderate, excessive, licentious;
յանկարգ, cf. Յանկարգ
Օտար ի կարգէ եւ ի կանոնէ. անտեղի. անիրաւ. խառնակ. անպատշաճ. (յն. եւ լտ. պէսպէս լինի). եօլսուզ. նիզամսըզ.
Զլեզու մարդկան՝ զչարն եւ զանկարգն. (Յկ. ՟Գ. 8։)
Յանկարգ գիջութեան գնացից. (՟Բ. Պետ. ՟Բ. 7։)
Ոչ ինչ անկարգ եւ անօրէն գնացիւք։ Համարիցի՞ս զՏեառնէ անկարգս ինչ առնել. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 23։ Յոբ. ՟Լ՟Դ. 12։)
Անկարգ ցանկութիւն, ամբարտակ, հրոսակ. տեղիք, ձմեռունք. պաշտօնեայք. (Ագաթ.։ Խոր.։ Կորիւն.։ ՃՃ.։ Լմբ.։)
Մի՛ զհամբոյր ողջունիս անկարգ ինչ վարկանիցիս. (Նար. ՟Հ՟Է։)
Եւ արտաքոյ կարգի կամ բնութեան. անսովոր. օրանսըզ. ատէթտէն խարիճ.
Ամուլ էր Սառա, եւ ծնաւ որդի յանկարգ ժամանակի։ Արդ ամլոյն ծնանել (որպէս եւ պառաւոյ՝) անկարգ էր. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
Յանկարգ դդմենւոյդ (Յովնանու) փորձեա՛ եւ ճաշակեա՛, թէ զի՞նչ համ է գթութեանն Աստուծոյ. (ՃՃ.։)
Եւ եթէ այս անկա՛րգ եւ արտաքոյ յարմարականին ասացեալ եղեւ. (Պիտ.։)
Եր բեմն անկարգ գնան. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
Մի՛ յանկարգ իբրեւ հեթանոս կոծ կամ աշխարանս ոք անյուսութեամբ գնիցէ ինձ. (Բուզ. ՟Ե. 44։)
cf. Յանկարգ.
ԱՆԿԱՐԳԱԲԱՐ ԱՆԿԱՐԳԱՊԷՍ Առանց կամ ընդդէմ կարգի. խառնիխուռն. յանդէպս.
Ոչ կարգիւ, այլ՝ խառն եւ անկարգաբար։ Անկարգաբար յարուցեալ ընդդէմ։ Անկարգաբարն վարել հրամանաւ. (Պիտ.։)
Զզանազանութիւն ընտրելեացն շփոթեն անկարգաբար. (Սարկ. պատկ.։)
Ի սաստկութենէ անձրեւաց անկարգաբար հեղեղք յառնեն ... եւ անկարգաբար բերման նորա ոչ ոք ընդդիմանայ. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)
Որք եկեալ՝ անկարգապէս բանակեցան. (Խոր. ՟Գ. 67։)
Ուտէին անկարգապէս եւ որկորստաբար. (Մեկն. ղեւտ.։)
cf. Յանկարգ.
to disorder.
Յանկարգութիւն դարձուցանել. խանգարել.
Հա՛ն զժանգն յատենէ, զի մի՛ աղմկեալ խռովեցուսցէ եւ անկարգեսցէ զիրաւունսն։ Տեսանէ անկարգեալ զհոգեկան մասունսն. (Լմբ. առակ. եւ Սղ.։)
to doubt, to have doubts about;
to suspect, to surmise, to distrust.
ἁμφιβάλλω ambigo, dubito. Կեղակարծ լինել. կասկածել. խիթալ. երկուանալ. տարակուսիլ. երկբայել.
Եւ զի այլ է (միտքն) քան զզգայութիւնս, ոչ զոք կարծեմ յիմաստնոցն կեղակարծել. (Նիւս. կազմ.։)
Ապա թէ կեղակարծես, զօրինակէ բուռն հար։ Իսկ եթէ կեղակարծես առ ի սոյն հաւատ, ե՛կ եւ այլն։ Մինչեւ ի գալուստն քրիստոսի մարդիկ կեղակարծէին ի փրկութենէ. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ. (ուր լինի ընթեռնուլ, կեղակարծ ես, էին։))
doubt, misgiving, uncertainty, suspicion, mistrust.
ԿԵՂԱԿԱՐԾԻՔ ԿԵՂԱԿԱՐԾՈՒԹԻՒՆ. Խեղ կամ կաղ կարծիք. կասկած. երկիւղ. երկբայութիւն. տարակոյս. վէճ.
Ո՛չ ջրով միայն. այսինքն՝ զի թէ ի մկրտութիւնն միայն էր վկայութիւնն, գոյր ինչ կեղակարծիք. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ձ՟Է։)
Զանուանս նահապետացն կեղակարծութեամբք. (այլաբանել. Արծր. ՟Ա. 2։)
Կեղակարծութեան տայ կարծիս. (Սկեւռ. յար.։)
Վկայութեանցն կեղակարծութիւն. (Լմբ. սղ. (այսինքն երկբայիլն ընդ վկայութիւնս)։)
Յորժամ նուազութիւն իցէ յայտնի ցուցից կամ բանիւք կամ գրովք, ի վկայս ապաստանին՝ որք զկեղակարծութիւնս ունին. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to wound, to hurt;
to embitter, to gall, to ulcerate, to vex, to torment.
Որպէս թէ Կեղով տանջել, կամ կեղեքել, եւ նեղել յոյժ. լլկել. եւ իբրու խեղդել եւ քաղել զոգին. չարչրկել. ... որպէս ἐλκόω ulcero, exulcero.
Նոքա ի մնոյն կեղեալք, եւ սոքա անհոգ. (Լմբ. իմ.։)
զաղքատութիւնն (այսինքն զաղքատսն) կեղել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։)
կեղէին զնոսա ի գործ խիստ կաւոյ եւ աղիւսակի. (Ել. ՟Ա. 14։)
Միշտ կեղէր զանազան հնարիւք եւ փորձանօք. (Սոկր.։)
Որ պարտոյ տէրն էր, նեղէր կեղէր դարձուցանել անդրէն զպարտսն. (Ճ. ՟Թ.։)
Եւ այնպէս չարալլուկ կտտանօք կեղէին զկեանս նոցա. (տպ. կեղեքէին. Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
to bark;
to peel, to pare;
to shell;
to scale.
λεπίζω decortico, desquamo. Մերկել ի կեղեւոյ. հանել զկեղեւ, զկեղեւանս, զթեփս. քերծուլ. կորզել.
Առ յակոբ գաւազան, եւ կեղեւեաց զնոսա. (Ծն. ՟Լ. 37։)
Տուբիթայ կեղեւել զլուսն յաչաց նորա։ Կեղեւեցան եւ անկան լուսունքն յաչաց նորա. (Տոբ. ՟Գ. 25։ ՟Ժ՟Ա. 14։)
Կեղեւեաց ձուլեաց զամենայն, եւ առ նա զարծաթն եւ զոսկին (որ էր պատեալ զամենայն վայրօք տաճարին). (՟Ա. Մակ. ՟Ա. 24։)
excoriation, scratch.
Կեղեքեալ մասունք. քեղրթած տեղուածքը.
Ողջացաւ կեղեքածք մարմնոյն. (Մամբր.։)
double-faced, double-dealing, dissembling;
hypocrite, dissembler.
Որ ունի եւ վարէ կեղծիս լաւութեան արտաքուստ՝ հակառակ ներքին չար խորհրդոց եւ բարուց իւրոց. խաբեբայ. սուտակասպաս, խարդախ. նենգաւոր. եւ Ո՛չ պարզ, այլ իբր բազմակողի՝ խաբեական. պատիր. սուտ.
Այր կեղծաւոր։ Կեղծաւորք սրտիւք։ Որպէս կեղծաւորքն առնեն։ Կեղծաւոր, հան նախ զդերանդ։ Վա՛յ ձեզ դպրաց եւ փարիսեցւոց կեղծաւորաց.եւ այլն։
Կեղծաւոր խորամանկութիւն, խարդախութիւն, կամ խորհուրդ, սէր, զղջումն. (Վեցօր.։ արծր։ Յճխ.։ Խոր. ՟Բ. 71։ Մխ. երեմ.։)
hypocritically, dissemblingly, like a hypocrite.
Առ երեսս ոչ կերպարանեսցի, եւ կեղծաւորաբար ոչ անհաւատեսցէ. (Նար. ՟Զ։)
fellow cheat, companion in imposture.
συνυποκρινόμενος simuls simulans, accommodans se rebus. որ միաբանի ընդ այլում ի կեղծաւորութիւն կամ ի կեղծիս.
Զկեղծաւորակիցսն գոլ, կամ գովել. (Ոսկ. եւ Շ. մտթ.։)
Բառնաբաս կեղծաւորակից լինի. եւ բառնաբայ կեղծաւորակից լինելն այսպիսի է. (Ոսկ. գաղ.։)
to feign, to dissemble, to mask, to disguise, to hide, to conceal, to cloak, to cover;
to counterfeit, to simulate;
to pretend, to forge, to invent;
չ— ինչ, to conceal nothing, to deal all fair & above-board;
խօթութիւն —, to sham illness, to play the invalid;
մեռանել —, to counterfeit death.
dissimulation, feint, sham, fiction, counterfeit, forgery, fable, idle fancy, crotchet, fantasy, chimera;
կեղծեօք, fictitiously.
ԿԵՂԾԻՔ որ եւ ԿԵՂԾՔ, ծիւք. ὐπόκρισις simulatio προσωπεῖον larva, res simulata. Կեղծաւորութիւն. արտաքին ցոյցք. ձեւ. երեւոյթ. պատրուակ. եւ Պատրանք. խաբէութիւն. նենգ
ի կեղծիս բարեկամութեան կեղծաւորեալ. (Եզնիկ.։)
Զկեղծեացն քօղարկութիւն։ Զպատրուակն կեղծեաց. (Նար. ՟Խ՟Ե. ՟Կ՟Ե։)
Մի՛ ասիցես, եթէ կեղծիք եւ ի խաղոյ է գործն. Զի այն կեղծիք զբազումս շնացօղս գործեցին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6։)
Զկեղծիս կեղծաւորացն. (Անդ. 20։)
կեղծիւք առ արդարս ունէին զինքեանս. (Համամ առակ.։)
Սիրով կոչեցի զնոսա, եւ առանց կեղծեաց։ Ստութիւն եւ դաւաճանութիւն կեղծեացն սատանայի. (Լմբ. ովս. եւ Լմբ. սղ.։)
որ կարծեօք կեղծեօք (կամ կարծիւք կերծիւք) մարդ նիցէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
Կեղծիւք եւ դաւող խոստմամբ։ Ճշմարտութեամբ կարդան առ նա, եւ ոչ կեղծիւք. (Սամ. երէց.։ Վրդն. սղ.։)
full of spots or stains.
Իբրեւ զգեստ կեղտալից շաղախեալ զկեանս գնացիցն. (Շ. յուդ. ՟Ի՟Բ։)
cf. Քաղցկեղ.
Նոյն ընդ Քաղցկեղ.
Կամ ո՞ր կեղցաւ, զոր ժանգն անուանեն, գիտէ այնպէս փաղաղել ուտել զմարմինն, որպէս անօրէնութիւնն զհոգին. (Սարգ. յկ. ՟Գ։)
grass-rope;
rush-mat.
ԿԵՄ (որ եւ ԿԵԱՄ) Հիւուած պրտուեղէն, խոտեղէն, որպէս չուան, որ եւ ասի Սիրայ.
Մոյգս անգամ ոչ ագանէր, այլ զամառն հեսկով պատէր (զոտըս), եւ զձմեռն կեմով. (Բուզ. ՟Զ. 8։)
Կարկատուն կեմովքն կաշկանդեալ. (Մագ. ՟Ժ՟Զ։)
Փշեղէն պսակն ո՞րպէս էր. կեմ ոլորեցին, եւ յամէն ազգ փշէ ի ներքս հարին. (Վանակ. հց.։)
tusk, tooth, fangs.
որպէս ռմկ. է ճանկ, ճանկաւոր. Ծուռ. կոր. ժանեւոր. կտուցաձեւ.
Զետ կըռընկու է վիզն ու կեռ. (Շ. առակք. (ուխտ)։)
ԿԵՌ 2 (ի, աց, օք.) գ. ԿԵՌ կամ ԿԵՌԻՔ. Որպէս ռմկ. կեռիք, ակռա. (թերեւս ի Կերի, կերայ. Լծ. եւ ժայռ. ժեռ.) Ատամն, ատամունք կենդանեաց, ժանիք. տիշ.
Առիւծն զճանճ կեռօքն կռփել. (Մագ. Ը։)
Յանդնդաղուղակ կայտառին կեռեաց կորզեալ զսատերն. (Արծր. Ե. 3։)
cassar, emperor;
cf. Կայսր.
ԿԵՍԱՐ որ եւ ԿԵՍԱՌ, կամ ԿԵՍԱՐՈՍ. Բառ լտ. caesar καῖσαρ . յորմէ եւ ԿԱՅՍՐ. Մականուն Յուլիոսի առաջին ինքնակալի հռովմայ, յորմէ եւ յաջորդք նորա կեսար կամ կայսր կոչեցան. որպէս եւ գահակիցք նոցա. չասար, գայսէր.
Առաջի անտոնինոսի, եւ կեսարու։ Գերմանիկոս՝ կեսար եղեալ. (Խոր. ՟Բ. 19. եւ 26։)
Անկանի առ կեսար (այսինքն առ յուլիոս). եւ կեսարու տուեալ զմիժագ մհրդատայ՝ շինէ զնա, եւ ի պատիւ կեսարու անուանէ զնա կեսարիա. (Յհ. կթ.։ Իսկ Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
Խնդրեցին իւրեանց զկեսարիայ. իմա՛, զկեսար. որ ըստ յն. ի հյց. լինի գէ՛սարա։ Որպէս եւ յասելն, (Եփր. ՟բ. տիմ.)
Զնախարարսն եւ զընտանիս կեսարայ. իմա՛, կեսարու կամ կայսեր։ Թո՛ղ զի եւ սեռականն բառիս Կեսարիա՝ անխտիր լինի կեսարու, կեսարեայ, կեսարիայ։
wife's mother-in-law, husband's mother.
Դուստր զմայր իւր անարգիցէ, եւ նու զկեսուր իւր. Եզնիկ.։
whale;
cetus.
cf. ԿԷՏ, որպէս վիշապ ձուկն.
Ի նաւէն յորովայն կետոսին. (Փիլ. յովն.։)
Որպէս վասն կետոսացն ասացաւ. (Վրդն. ծն.։ Զկետոսն մեծ զբռամբ ածել, որ է նա բանսարկուն. Ոսկիփոր.։)
Յերիս օրս ոչ ճաշակեաց (ինչ) կետոսն (կամ կիտոսն. Մի ձ. իշկետոսն) կերակուր. (Երզն. մտթ.։)
to give to eat, to nourish, to keep, to feed;
to maintain, to sustain, to treat;
to bring up, to rear.
τρέφω, ἑπιτρέφω, ψωμίζω, ἑνσιτέω cibo, pasco, alo, nutrio. Կերակրելով դարմանել. բուծանել. տալ ուտել. կերցընել.
Աստուած որ կերակրէ զիս ի մանկութենէ իմմէ մինչեւ ցայսօր։ Ոչ եթէ արարք արմտեաց կերակրեն զմարդ, այլ քո բանդ։ Կերակրեցի զնոսա հացիւ եւ ջրով։ Կերակրեաց զքեզ մանանայիւն յանապատի անդ, կամ արդեամբք անդաստանաց, կամ ի պարարտութենէ ցորենոյ.եւ այլն։
միշտ զհոգիս նոցա կերակրէր. (Գր. հր.։)
Կերակուր իմն է վարդապետութիւնն՝ եւ կերակրողին. (Խոսր.։)
Կերակրողին տիեզերաց արբուցեր զքո սուրբ զկաթն. (Շար.։)
to eat, to mess, to nourish or feed oneself, to live, to be fed.
ἑσθίω vescor. Ուտել. ճաշակել. սնանիլ.
Որ ողորմի անանկի, ինքնկերակրեսցի։ Կերակրեսցին նովաւ ազինք։ Ի նմանէ կերակրէր ամենայն մարմին։ Վասն կերակրելոյ երկրին նոցա յարքունուստ, եւ այլն։ Կերակրեաց, եւ կերակրեցաւ զհացն երկնաւոր. (Ոսկ. գծ.։)
Հաց ոչ ուտեմ, այլ բանջար բազում կերակրիմ. (Վրք. հց. ՟Ե։)
Քստմնելի ... թէ ոք զիւր մարմին կերակրի. (Լմբ. ժղ.։)
Ի կուսական ի ստեանցն կերակրեցար։ Կերակրելով մարախ եւ մեղր վայրենի. (Շար.։)
Ստեղծականաւն կերակրեալ մահացաւ. (Խոր. առ արծր.։)
Որք ոչն կերակրին պատուիրանօքն աստուծոյ։ Կերակրիլ դոյզն աղապետաւ. (Խոսր.։)
Մարդ որ փորձի եւ ոչ կերակրի բանիւն աստուծոյ, նա ապրել ոչ կարէ. (Մեկն. ղկ.։)
frugal fare, scarce nourishment.
τροφή alimentum. Կերակուր աղքատին, անպաճոյճ եւ սուղ.
Որ կերակրիկ աղքատացն հանիցեն։ Ոչ յագուրդ եւ փրկութիւն, այլ ի պէտսեւեթ է նոցա կերակրիկն։ Յամենայն աւուր մուրիկ լինին, եւ ոչ զկարեւոր կերակրիկն կարսն ժողովել. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)
Սպասաւորել ինձ զօր ըստ օրէ կերակրիկն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։ Նոյնպէս եւ Սարգ. յուդ. ՟Բ։ Լմբ. սղ. ՟Թ. եւ ՟Լ՟Է։ Եղիշ. երէց.։ Եփր. պհ.։)
nourishing, feeding;
nutritious.
Մոռացարուք զկերակրիչն ձեր զաստուած. (Օր. ՟Լ՟Բ. 18։ Բար. ՟Դ. 8։)
Ընդդէմ իւրեանց կերակրչին. (Վեցօր. ՟Թ։)
Առանց կերակրչի. (Լմբ. ամբակ.։)
Արար զնա կերակրիչ երկրին եգիպտացւոց. (Եփր. ծն.։)
Ի քաղցն՝ ամենեցուն կերակրիչ, ի հալածանսն փրկիչ բոլորից. (Մեկն. ղկ.։)
eating, tearing, devouring;
gnawing;
corroding;
weevil, worm;
moth.
βεβρώσκων manducans δάκνων mordens. Կերօղ. եւ կեռեօք այսինքն ժանեօք պատառօղ. խածանօղ. ուտիճ. ճճի.
Յանկարծակի յարիցեն կերիչք նորա. (Ամբ. ՟Բ. 7։)
Կերչաց վատնողաց։ Կերչաց գազանաց։ Սատակչականաց եւ կերչաց. (եւ այլն. Նար.։)
Ի ձեւ սորա (տղրկի) իմանամք զկերիչ չարն բոլոր կենդանեացս զսատանայ. (Համամ առակ.։)
Պահէ զսերմն յամենայն կերչաց եւ ի ժժմանց։ Բնաւ կերիչ ոչ մերձենայ ի սերմն. (Վստկ.։)
hoarse;
— ձայն, — voice.
to be or to get hoarse, to make oneself hoarse.
βραγχιάζω raucesco. որպէս թէ Քերելով քերիլ. Ցամաքիլ կոկորդի. Խցանիլ հագագի. Խեղդիլ ձայնի. պօղաղը չորանալ՝ գոցուիլ, ձանը կտրիլ.
eating;
eater;
— եւ արբեցող, eating drinking;
gluttonous wine-bibber;
այր —, a lover of good living;
glutton.
βεβρωκώς, φάγος edens, manducans, edax, vorax. Որ ուտէն. ճաշակօղ. եւ Շատակեր.
Որ յաւելացաւ ի կերողացն. (Յհ. ՟Զ. 13։)
Զկերողն յագեցուցանէ. (Լմբ. հայր մեր.։)
Բղխէ զանճառելի գիտութիւն կերողացն իմաստութեան. (Շ. բարձր.։)
cf. Խրոխտամ.
Ի ծերութեանն խրոխտէր ի պատերազմ ելանել. (Սեբեր. ՟Բ։)
Խորամանկ մեքենայող՝ խրոխտի սպանումն. (Անյ՟հց. իմ։)
Մի՛ խրոխտել հնդդէմ փորձութեանց. այլ խորշել եւ տեղի տալ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 14։)
Ծանրանայ նա խրոխտել պատերազմին՝ որ առ ամենայն ուրեք. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 4։)
Ամաչեսցէ չարն, որ խրոխտեալ մարտնչի ընդ մեզ. (Եղիշ. ՟Բ։ Իսկ Ոսկ. մ. ՟Դ. 8.) գրի խոխտի, իբր խրոխտի. յն. գոռոզանայ կամ բռնակալէ։
sand-banks, shallows, quick-sands.
ԽՐՈՒՏ, ԽՐՈՒՏՔ. գ. Աւազուտ, տղմուտ վայր, յոր լինի խրիլ. յորձանք.
Քառիբտէս, վասն խռուտ տեղեացն. զի ջուրքն ընդ ցամաքաւն ընկղմին. (Բրսղ. մրկ.։)
Ճանաչել զխրուտս (կամ զխորուտս) չուանօք խարսխացն ընկեցմանն փորձին. (Պիտ.։)
to be scared, to take umbrage, to shy, to start aside, to take fright, to be restive.
ἑκπηδάω exsilio πτοέομαι metu consternor. Շրտնուլ. սարտնուլ. հարթչել. խորշիլ. յետս ընդոստնուլ. յահի լինել. յետս ընկնիլ. խրտիլ. խրչիլ.
Յառաջելն՝ ձիս իմ խրտչի. (Խոր. ՟Գ. 55։)
Նախ զգրաստն ի խրտչելն է ճանաչել. (Վստկ.։)
Խրտչէին իմն ի քրիստոսէ աշակերտքն յվհաննու. (Ոսկ. ես.։)
Յորմէ խոյն խրտուցեալ՝ արտաքս վազէր. (Մագ. ՟Լ՟Ը։)
Ընդ խաղ խրտուսցէ ոք զերիվար, եւ կամ միայն խրտչցի ի տեսանել զոք անպատկառ. (Մխ. դտ.։)
Հողմն յետուստ վարէր, եւ ոչ խրտչէին յահագին խորոցն։ Խրտչէին միտք իմացողաց զզիարդն իմանալոյ. (Վրդն. ել. եւ Վրդն. ծն.։)
retired, lone, lonely, solitary.
ԽՑԱՐԳԵԼ կամ ԽՑԱՒՈՐ. Արգելական ի խցի. բնակեալ ի խուց ճգնաւորական. միայնակեաց.
Քահանայ՝ որ սիւնակեաց է, եւ խցարգել. (Կանոն.։)
Առաքէին արս որս յեղբարց ի սպասաւորութիւն առ ի պէտս վանիցն. (Զի եւ այլ խցաւորացն հոգս տանէին. Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
cf. Խցարգել.
ԽՑԱՐԳԵԼ կամ ԽՑԱՒՈՐ. Արգելական ի խցի. բնակեալ ի խուց ճգնաւորական. միայնակեաց.
Քահանայ՝ որ սիւնակեաց է, եւ խցարգել. (Կանոն.։)
Առաքէին արս որս յեղբարց ի սպասաւորութիւն առ ի պէտս վանիցն. Զի եւ այլ խցաւորացն հոգս տանէին. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
small room, cell, hut, cabin.
οἱκίσκος domuncula. Խուց փոքրիկ. Խղիկ. խրճիթ. Տնակ.
Ի փոքր ինչ խցկան դարարեցուցանեն զանձինս. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Գ։)
Բնակեալ էր ըստ մարմնոյ ի նեղ խցկան. (Եղիշ. ՟Ը։)
կայեանք խցկանն իւրոյ։ Ընդ երդս խցկանն. (Բուզ. ՟Գ. 14։)
Ի խցկանէ անտի արտաքս ընթանալ. (Կիր. ՟ը. խհ.։)
Փախչել եւ փոխիլ ի խցկեն. (Վրք. հց. ՟Բ։)
silly, simple;
stupid foolish.
որ եւ ԽՕԹԱՍԻՐՏ. Հիւանդամիտ. տկարամիտ. ծանծաղամիտ. Դանդաղ. տարտամ. հեղգասիրտ. եւ Անառողջ մտօք. միտքը բանձր, ծոյլ եւ չարամիտ.
Եթէ ոք քնեայ իցէ, խօթամիտ, եւ դանդաղկոտ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 24։)
Այնագ խնդութիւն ողջախորհուրդ մտաց լուահայեցայց, եւ սուգ եւ տրտմութիւն խօթամտացն եւ խարդախաց. (Փարպ.։ Խօթամիտքն եւ հակառակասէրքն. Նանայ.։)
stupid, dull-witted, idle, lazy, slothful.
νωθρός, νοθροκάρδιος tardus corde. հեղգասիրտ. Տարտամ. թոյլ անպիտան.
Խօթասիրտն արհամարհեսցի։ արանց խօթասրտաց. (Առակ. ՟Ժ՟Բ. 8։ ՟Ի՟Բ 29։)
Ի խօթասիրտ հրէական աւանդն. (Լմբ. առակ.։)
speaking, that speaks.
ոչ հաւատայի խօսելեացն առ իս. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ. 7։)
Վնասեսցին նոքոք, որք ունիցին զնոսա խօսելիս ի միջի. (Ի գիրս խոսր.։)
Այսպիսի հայհոյութիւնք անդրէն ի նոցին գլուխ խօսելեացն դարձցին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 10։)
the fourteenth letter of the alphabet, the ninth of the consonants;
fifty, fiftieth.
Տառ բաղաձայն, անուանեալ Ծայ, մի ի կիսաձայնից, եւ կրկնակ, զի զօրութեամբ փակէ յինքն զոյժ տառիցս, տղ, դղ, տճ. միջակ ընդ զ, եւ ընդ ձ. զի մեղմ է քան զձ, եւ ուժգին քան զհնչիւն զայի։ Ոչ գտանի յայլ լեզուս, բաց ի վրղացւոյն՝ յորում յաճախեալ է յոյճ, եւ ի լեհացւոյն։
ծ. Ի մեզ լծորդ է ընդ ձ. մանաւանդ զկնի ն տառի. զի յայնժամ մեղմանայ ձ, որպէս ծ. զոր օրինակ պանձալ է պանծալ, ը։
Մերթ եւ ընդ տղ, ստ, ճ, կ, թ, տ, ս, եւ այլն. զոր օրինակ մածանիլ կամ մատզիլ. ստեղն կամ ծեղ, ծիլ, ճիւղ. ծկոյթ, ճկոյթ. ճանաչեմ, ածեայ. ծուռ, կոր, թիւր. ծոյլ, թոյլ. ծորիլ, սորիլ, թորիլ. ծածանիլ, սանձայ՝ ընծայ. Ինձ (գազանն)՝ ինծ, եւ այլն. եւս եւ դձուձ, գծուծ. Ձաղ, ծաղսանիլ, տատանիլ. ծուր, տիւրոս. սիդոն, ծայդան՝ եւ այլն։
Ծ. Որպէս յն. γ . լտ. g. զոր օրինակ μέγας, μείζον magus, major մեծ, մեծագոյն. γέρων ծեր. γῦρος gyrus ծիր. γόνη genu ծունր կամ ծունկն. γεννάω gigno ծնանիլ. γέλος ծաղր, ծիծաղ. եւ այլն։
Ծ. ՟ծ. Որպէս նշանակ թուոյ, է Յիսուն կամ յիսներորդ։
Խրատ մանկանց՝ խորհրդով տառիս.
Ծայն, ծանուցանէ յոյժ ծանրագոյն ըզբան երդման ուրանալոյն։ Ծայն, ծովու նըման ասէ զիմաստ ... ծըծել մըտօքըդ լե՛ր պատրաստ. (Շ. այբուբ.։)
to dawn, to shine, to begin to appear, to rise;
to be born;
to take rise;
to emanate, to proceed from;
to sprout, to germinate, to pullulate;
to blossom;
to ensue, to result, to derive;
ի— առաւօտուն, at the peep or break of day, at daybreak;
ի— արեգական, at sunrise;
ծագեցաւ արեգակն, the sun appeared;
արդարքն ծագեսցեն իբրեւ զարեգակն, the righteous shall shine forth as the sun.
to plait, to ruffle, to fold;
to turn in or up, to roll or wrap up.
εἱλέω, ἑντυλίττω, -σσω πλέκω volvo, involvo, plico. Կրկնել. կուղ կուղ անել. ոլորել. ծալլիլ, պլորել.
Առ եղիա զմաշկերակն իւր, ծալեաց, եւ եհար զջուրն. (՟Դ. Թագ. ՟Բ. 8։)
Եհար դեղարդեամբ, եւ սլաքն որպէս զմոմ ծալեցաւ. (Հ=Յ. ապր. ՟Ի՟Գ.։)
wrapped up, enveloped.
Ծալեալ, կամ ծալածոյ գոլով. ծալս ունելով.
devouring;
consuming, wasting;
corrosive.
տէր աստուած քո հուր ծախիչ է. (Օր. ՟դ. 24. եւ այլն։)
երկու հակառակք իրերաց՝ միմանց ծախիչք են. (Եզնիկ.։)
Մարդկան ծախիչք, եւ մահապարտք. (Շ. բարձր.։)
Աստուած մեր հուր ծախիչ է զչարութիւ. (Սանահն.։)
in secret, by stealth, secretly, stealthily.
κρύφα, λάθρα occulte, clam συνεσκιασμένως obscure. Ծածկելով իմն. ի ծածուկ. ընդ ծածկութիւ. գաղտ. թաքնաբար. անյայտաբար. ծածուկ.
Միաբանիլ, կամ զօր գումարել, կամ ի վերայ հասանել ծածկաբար. (Ոսկիփոր.։)
Զառաջինն ծածկաբար խօսէր, եւ ապա յայտնապէս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 27։)
Ճառեաց ծածկաբար. (Նանայ.։)
Սկսանի զյանդիմանութեան ճառս ծածկաբար ի կիր արկանել. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Գ։)
Զոր սերովբէքն ծածկաբար ընդունել ոչ բաւէին. այսինքն թեւասքօղելով. (Շար.։)
Տե՛ս եւ ծածկաբար խորհուրդն, զոր գուշակէր աստանօր. (Նանայ.։)
that knows secrets.
Որ գիտէ զծածուկս, զգաղտնիս սրտի.
Աստուած յաւիտենական ծածկագէտ. յն. գաղտնեաց գիտակ. (Դան. ՟Ժ՟Գ. 42։)
Ծածկագիտին աստուծոյ. (Ժմ.։)
Ի ծածկագիտէն չկարեմք թաքուցանել. (Խոսր.։)
Զոր ի միտս իւրեանց ունէին՝ իբրեւ զծածկագէտ յանդիմանէ. (Իգն.։)
close, dissembling, incomprehensible.
Ոյր ծածուկ են միտք, կամ խորհուրդքն. թաքուն.
Այր ծածկամիտ եւ խորհախորհուրդ, որ հարցն իւր ոչ յայտնեաց, պոռնիկին յայտնեաց. (Եփր. դտ.։)
cf. Ծածկաբար.
Ծածկապէս խօսել, ուսուցանել, ասել, նտանել. (Ոսկ. յհ. կոչ։ Սարգ.։ Նար.։)
Իբր ա. Թաքուն. խորին.
Յայտնեցին զծածկապէս խորհուրդ։ Որ զանճառելի ծածկապէս խորհուրդ եւ այլն. (Շար.։)
that sees secrets.
Զաստուծոյ ասի՝ որպէս Ծածկագէտ. տեսօղ գաղտնեաց.
Ցրուեա՛ ծածկատես։ Հզօր ծածկատես։ Ծածկատեսիդ զսոյն պաղատել. (Նար.։)
Եւ զմարդոյ՝ որպէս Ձեւացեալ գուշակ գաղտնեաց. եւ Իրագէտ անձին խղճի մտօք. եւ Հոգետես.
Խցցէ զաչս ձեր ... եւ զծածկատեսացն ձերոց. յն. տեսողաց զծածուկս. (Ես. ՟Ի՟Թ. 10։)
Ինքնագոր՝ դառն գորովիչ, եւ ծածկատես դատախազ. (Նար. կ.։)
Մտաւորաց եւ ծակատեսից. (Երզն. ՟ժ. խորան.։)
Նիկողոսն ընտրեալ, ծածկատես եղեալ, զգաղտնիս գիտացեալ. (Գանձ.։)
covering, cover, lid.
cf. ԾԱԾԿԱՐԱՆ ըստ ՟ա նշ. ἑπικάλυμμα operimentum, tegumentum.
to cover;
to hide, to conceal;
to dissimulate, to mask, to cloak, to veil.
κρύπτω, ἑπικρύπτω occulto, abscondo, recondo. Դնել ի ծածուկ վայրի. պահել. թաքուցանել. անյայտ եւ անհատ առնել. թաղել. գանձել, եւ այլն. կր. թաքչել. աներեւոյթ լինել. ծածկել, թահել, պահուըտիլ.
Ծածկել ընդ աւազով, յագարակի, ի ներքոյ բեւեկնոյն։ Զպատուիրանս իմ ծածկեա՛ յանձին քում։ Ծածկել զբան, զխորհուրդ։ Ծածկելով ծածկեալ իցէ յառնէն։ Ոչ աչաց իմոց։ Հեծութիւն իմ ի քէն ոչ ծածկեցաւ.եւ այլն։
Յիւրաքանչիւր շիրիմս առ հարսն իւրանց ծածկեցին. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 39։)
Զպատանի հրաշատեսիլ եւ զգօն ծածկել (ընդ հողով), յորմէ ակն ունէի ծածկիլ. (Մագ. ՟Կ՟Գ։)
ԾԱԾԿԵԼ. καλύπτω, ἑπικαλύπτω operio, tego σκεπάζω, ἑπισκιάζω obumbro. Պատել. վերարկել, ընդ իւրեւ առնուլ. պատրուակել. ղօղել. քօղարկել. պարտըկել, գոցել.
Ջուրն ծածկէր զամենայն լերինս բարձունս։ Խորք ծածկեցին զնոսա։ Ծածկեաց ամպն զլեառն. կամ զխորանն։ Ծածկեաց բորոտութիւնն զամենայն մորթ մարմնոյն։ Ծածկեաց զնա հանդերձիւ։ ծածկել զառականս, զմեղս, զգլուխ, զմարմինս, զարիւն, զերեսս։ Ծածկեսցէ հողով։ Մինչ նաւին ծածկել յալեաց անտի։ Ծածկել ընդ հովանեաւ ձեռին, կամ ի հովանի թեւոց. եւ այլն։
that which conceals or hides;
cover, lid.
καλύπτηρ operimentum. Որ ծածկէ. ծածկոց. նուարտան. եւ Խուփ.
Արար փեղկս մազեղէնս՝ ծածկիչս խորանին. (Ել. ՟Լ՟Զ. 14։)
Զտաշտսն, եւ զծածկիչսն, եւ զամենայն սպաս սեղանոյն. (Թուոց. ՟Դ. 14։)
veil, muffler;
roof, cover, refuge, shelter.
Ծածկոյթ. ծածկարան. քօղ. եւ Հովանի.
ձորձովն՝ զոր արկին զերեսօք նորա, զծածկոց սրտից մերոց վերացոյց։ Փառաւորեցար իբրեւ զմովսէս, ընկալ ծածկոց իբրեւ զնա. (Բրսղ. մրկ.։)
Ետուն ի նա այծենի ծածկոց։ Նա զայծենի ծածկոցն ծալեաց, եւ ձգեաց ի վերայ վիշապին. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ժ՟Գ.։)
Զայս հովանիս եւ ծածկոցս. (Մաշտ. ջահկ.։)
Բարեկամ հաւատարիմ՝ ծածկոց զօրաւոր եւ ամրացեալ թագաւորութիւն. (Ոսկ. ՟ա. թես.։)
ԾԱԾԿՈՑ. Որպէս ռմկ. ծածք. այսինքն Յարկք տանն.
Ծխեսցի հուր բազում ի տանն, եւ ելանիցէ հասանիցէ ծուխն մինչեւ ի նա ի ծածկոց առաստաղացն. (Եփր. աւետար. ըստ Լմբ.։) (կամ ըստ այլ ձ. ի ծակուց։)
Դիւրաւ առնոյր զծածկոց երեսաց կտակարանացն աստուծոյ. (Ուռհ.։)
to be bored or pierced;
ծակեցաւ պալարն, the abscess has broken.
pierced, bored, perforated;
porous.
συντετριμμένος conforatus, contritus, contusus. Ունօղ զծակ՝ զմի կամ զբազում. ծա՛կ, ծած ծակ, ծակծըկած.
Փորեցին իւրեանց գուբս ծակոտս. (Երեմ. ՟Բ. 13։)
Փոր մորոսի իբրեւ զաման ծնկոտ, եւ զամենայն գիտութիւն ոչ կալցի. (Սիր. ՟Ի՟Ա. 17։)
Յամանէն լցին ի սպունգն ծակոտ. (Բրսղ. մրկ.։)