Your research : 1 Results for անցութիւն

Անցութիւն, ութեան exact entry

See full entry →

s.

journey, passage;
transition.

NBHL (1)

Անցանել մարդկան զանցութիւն ծովուն գոչէ մարգարէն. (Ագաթ.։)


Entries' title containing անցութիւն : 22 Results

Աւելազանցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

excess


Բացանցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

looseness, flux, diarrhoea;
excrement.


Բնազանցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

metaphysics.


Առաւելազանցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

excess, exaggeration.

NBHL (2)

ὐπερβολή, ἑξοχή. exsuperatio, excelsus, excellentia, eminentia, praestantia. Զանցումն ըստ չափ. առաւելութիւն. գերազանցումն ըստ չափ. առաւելութիւն. գերազանցութիւն. չափազանցութիւն, շատութիւն, մենծութիւն, մասնաւորութիւն.

Առաւելազանցութիւն եւ նուազութիւն ներհական իւրոքանչիւրոց որպէս տեսանի։ Արութիւն ունի իւր ծայրս ըստ առաւելազանցութեան զյանդգնութիւն. (Անյաղթ հակակ.։)


Թափանցանցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

penetration;
penetrability.

NBHL (1)

Ճաճանչ կիզանօղ ընդհանրական թափանցանցութեան խորհրդոյ մեծի։ Եւ որ ի մեզ մտիցն պատուհանաց մշտաբացիկ թափանցանցութիւնք. (Նար. ՟Ժ՟Զ. ՟Ղ՟Գ։)


Թափանցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Թափանցկութիւն.


Զառանցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Զառանցանք;

NBHL (2)

cf. ԶԱՌԱՆՑԱՆՔ;
Ո՞ ոք ոչ զառանցութիւն զայնպիսի բանսն առասպել՝ համարիցի։ (Եւս. քր. I.)

Զառանցութիւն մտաց, եւ յիմարութիւն ոգւոյ։ (Սարկ. հանգ.)


Երդմնազանցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

perjury.


Գերազանցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

excellence, sublimity

NBHL (5)

սրբութիւն սրբոց զգերազանցութիւն փառաց խաչին կոչէ. (Շ. բարձր.։)

Գերազանցութիւն եւ պակասութիւն։ Գերազանցութեամբք եւ նուազութեամբք։ Յաւէտն կամ մէծն սաստկութիւն է եւ գերազանցութիւն. (Փիլ.։ Առ որս.։ Կիւրղ. գանձ.։)

Գերազանցութիւն աստի չարեացս, կամ անարագութեան, մեղանաց. (եւ այլն. Ոսկ. յհ.։ Լմբ. սղ.։)

Չափաւորութիւն, եւ գերազանցութիւն. (Անյաղթ հակակ.։)

Գերազանցութիւն ձայնից եւ կամ կերակրոց զլսելիս վնասիցեն կամ զմարմինս. (Առ որս. ՟Ա։)


Ածանցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Ածանցումն.


Կուսաղանցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

deflouring, violation, rape, ravishment.


Չափազանցութիւն, ութեան

See full entry →

s. rhet.

exaggeration, excess;
hyperbole.


Յառաջանցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

the Passover;
the Paschal lamb.


Ոստաքանցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

lopping, cutting off.


Յանցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Յանցանք.

NBHL (1)

Յանցեաւ յանցութիւն յանցանաց առաջի Տեառն. (Ղեւտ. ՟Ե. 19։)


Ուխտազանցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

violation of a wow, of a convention, contravention, breach, infraction of treaties;
transgression.

NBHL (2)

ἁσυνθεσία, τὸ ἁσύνθετον praevaricatio. Անցանելն զուխտիւ. պատուիրանազանցութիւն.

Գովեցաւ անառակ որդին առ անդարձիս ուխտազանցութիւն։ Բազմօրինակ ուխտազանցութիւնս. (Նար. ՟Զ. ՟Ձ՟Գ։)


Պատուիրանազանցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

transgression, infraction, prevarication;
disobedience, sinning.

NBHL (1)

Ի պատուիրանազանցութեան գտեալ առաջինն ի մարդկանէ։ Զնախաստեղծին պատուիրանազանցութիւն՝ պտղոյն ճաշակման։ Յորմէ վրիպեցաւ բնութիւնս պատուիրանազանցութեամբն։ Կթեաց զփայտն մահու, եւ զպտուղ պատուիրանազանցութեանն. (Խոր. ՟Ա. 3։ Ժմ.։ Խոսր.։ Իսիւք.։)


Փոխանցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Փոխանցումն.


Սաղմնանցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

abortion, premature birth.


Օրէնսզանցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Օրինազանցութիւն.


Օրինազանցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

transgression, offence, prevarication, infraction of the law.

NBHL (3)

παρανομία, παράβασις transgressio legis. Օրէնսազանցութիւն. զանցումն զօրինօք. պատուիրանազանցութիւն. մեղք. ապստամբութիւն.

Ի հրէական ուխտադրուժ օրինազանցութէնեն ի բաց լինել՝ Աստուծոյ թողուլն, եւ մեր չմոռանալն զօրինազանցութիւնն մեր։ Պարտական գտաւ օրինազանցութեանն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Իգն.։ Լմբ. սղ.։)

Ի՛մն թէ եւ օրինազանցութիւն է, յաղագս փրկութեան մարդկան էր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 3. յն՞ ես թէ եւ զօրէնս լուծի։)


Definitions containing the research անցութիւն : 49 Results

Անցումն, ման

See full entry →

s.

cf. Անցութիւն.


Զանցումն, ման

See full entry →

s.

cf. Օրինազանցութիւն.

NBHL (1)

ԶԱՆՑԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ ԶԱՆՑՈՒՄՆ. παράβασις transgressio Զանցանելն ըստ սահման, ըստ օրէնս. յանցաւորութիւն. օրինազանցութիւն.


Երդմնահարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Երդմնազանցութիւն.

NBHL (1)

ἑπιορκία pejeratio, perjurium, dejurium Տարապարտ երդումն. եւ Ստերդմնութիւն կամ երդմնազանցութիւն.


Յառաջանցակ

See full entry →

s.

cf. Յառաջանցութիւն.


Պատուիրանահատութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Պատուիրանազանցութիւն.

NBHL (1)

cf. Պատուիրանազանցութիւն.


Աւելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

adj. adv. s.

exceeding, superfluous;
more, ahove, beyond;
աւելեաց բանք, exaggeration;
աւելեաց, the five epagomene days of the Armenian calendar.

NBHL (1)

ԱՒԵԼԻՔ, կամ ԱՒԵԼԻ. գ. ὐπερβολή excessus, ὐπερβολικῶς excessive Որպէս Առաւելութիւն բանի, չափազանցութիւն. որ եւ ասի ԸՍՏ ԱՒԵԼԵԱՑ, ԱՒԵԼԻ ԻՄՆ.


Աւելորդութիւն, ութեան

See full entry →

s.

redundance, superfluity.

NBHL (1)

ὐπερβολή excessus, hyperbole Աւելորդա գոլ. յաւելուած. առաւելութիւն. չափազանցութիւն.


Բարձրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

height, eminence, zlevation, act of raising up, summit, sublimity, grandeur, highness.

NBHL (1)

ԲԱՐՁՐՈՒԹԻՒՆ. ὔψος, ὔψωμα, ὔψωτις, ἁνάστημα exaltatio, erectio, sublimitas Բարձրանալն, բարձրացումն. մեծութիւն. առաւելութիւն. գերազանցութիւն. փառք, փառաւորութիւն.


Բովանդակեմ, եցի

See full entry →

va.

to assemble, to gather;
to complete, to accomplete, to accomplish, to finish;
to contain, to inclose, to comprehend;
ի համառօտն —, to abridge.

NBHL (1)

Որով բովանդակեաց ի միասին զաստուածեղէն զօրութեանցն զգերազանցութիւն. (Շ. բարձր. որ բերի եւ ի ՟Ա եւ ՟Գ նշ։)


Ապարասանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

insolence, effrontery, impudence, licentiousness.

NBHL (1)

Զի մի՛ գերազանցութիւն պատուոյն բարձրացուսցէ զմարդն յապարասանութիւն. (Պրպմ. ձ։)


Ժանտացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to render wicked or cruel, to divest of humanity;
to irritate, to enrage;
to corrupt, to spoil.

NBHL (1)

Նուազութիւն եւ գերազանցութիւն նմանապէս ժանտացուցանեն. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)


Լուծումն, ման

See full entry →

s.

solution;
decomposition, resolution, dissolution, dispersion;
explication, discovery, explanation;
dilution;
liquefaction;
fluidity;
abolition;
infraction, infringement, violation;
fainting;
— ամուսնութեան՝ ժողովոյ, dissolution of matrimony;
dissolving of an assembly;
— որովայնի, diarrhoea, looseness, flux;
— կենաց, death;
— սառնամանեաց, thaw.

NBHL (1)

ԼՈՒԾՈՒՄՆ. եղծումն հրամանի, պատուիրանազանցութիւն, օրինազանցութիւն. չպահելն զպահս, զշաբաթ, եւ այլն.


Լռեմ, եցի

See full entry →

vn. va.

to hold one's tongue, to remain silent, to be silent;
to keep silence, to cease to speak, to hold one's peace;
to cease, to be at rest, to repose, to rest;
to be out of work;
net to mention, to say nothing of, to suppress, to pass over in silence.

NBHL (1)

Եթէ տղայք լռեն զօրհնաբանումն, քարինքդ աղաղակեսցեն։ Ի լռել մարդոյն զպատուիրանապահութիւնն, լռէր եւ աստուած զբարեգործութիւն։ Յաղագս նախահօրն պատուիրանազանցութիւնն, լռէր եւ աստուած զյանցանացն թողութիւն. (Մամբր.։)


Ինքնակամ

See full entry →

adj. adv.

voluntary, spontaneous, willing;
wilful, self-willed;
capricious;
voluntarily, willingly, spontaneously;
— կրօնք, superstition;
— անձնիշխանութիւն, free will

NBHL (1)

Պատուիրազանցութիւն յարակայ ինքնակամ սխալանք. (Նար. ՟Ժ՟Զ։)


Առանցք, ցից

See full entry →

s. pl.

axis;
pivot;
passage.

NBHL (1)

ἐξέχον, ἑκεχόμενον, προσέχον. eminentia, prominentiae gradatae, junctura. Ագոյցք. զօդք. եւ որպէս Առանցութիւն. վերելք, ցցուածք.


Առաւելութիւն, ութեան

See full entry →

s.

growth, increase, addition, augmentation, redundancy, superabundance, superfluity, exuberance, diffusion, transcendency;
enhancement of price;
excess;
prerogative, distinction, superiority.

NBHL (2)

ὐπερβολή, ὐπεροχή. excellentia, praecellentia. գերազանցութիւն յոր եւ է կարգի.

Առաւելազանցութիւն. ὐπερβολή. excessus exsuperatio. չափազանցութիւն


Գովասանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

praise, eulogy.

NBHL (1)

Այս է գովասանութիւն սքանչելի։ Գերազանցութիւն գովասանութեան. (Պղատ. մինովս.։)


Գանեմ, եցի

See full entry →

va.

to cudgel, to scourge, to whip, to thump, to beat.

NBHL (1)

Գերազանցութիւն լուսոյն հարեալ զաչսն՝ գանեաց զսովորական տեսութիւն. (Ոսկ. գծ.։)


Գերաբնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

superior or excellent nature;
state of a supernatural thing.

NBHL (1)

ὐπερφυές supernaturalitas Գերագոյն բնութիւն. գերազանցութիւն քան զբնութիւն.


Գերադրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

elevation, sublimity;
preference;
excellence, advantage.

NBHL (1)

ὐπέρθεσις transpositio, abundantia, excellentia Վերադրութիւն. յաւելուած, առաւելութիւն, յարդարութիւն. եւ Գերազանցութիւն. (Փիլ. իմաստն.։ Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)


Դիմադրեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Դիմադարձեմ.

NBHL (1)

Որում եւ դիմադրէ ձիթենի զդիւրանցութիւն պտղոյ նորա. (Մխ. առակ.։)


Գերակայութիւն, ութեան

See full entry →

s.

eminence, height, pre-eminence, superiority.

NBHL (1)

ὐπεροχή, ἑξοχή, προσοχή praestantia, eminentia, excellentia, summitas Բարձրութիւն. գերազանցութիւն. պատիւ.


Գերունակութիւն, ութեան

See full entry →

s.

sublimity, preeminence, excellence.

NBHL (1)

ὐπεροχή prastantia, eminentia, excellentia, summitas Գերազանցութիւն. մեծութիւն. վսեմութիւն. առաւելութիւն. ծայրութիւն.


Անմարտնչելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

cf. Անմարտ.

NBHL (1)

Տեսե՞ր զսիրոյն գերազանցութիւն, զիարդ անմարտնչելի առնէ զմինն եւ բազմապատիկ։ Տեսե՞ր զանմարտնչելի զօրութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 32. 37։)


Անչափութիւն, ութեան

See full entry →

s.

immensity;
enormity;
superfluity, superabundance, exuberance;
immoderation, intemperance.

NBHL (1)

ἁμετρία. immensitas. Չունելն զչափ քանակի, տեւողութեան, եւ այլն. առաւելութիւն, գերազանցութիւն, անբաւութիւն. յաճախութիւն անչափ.


Անկշռելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

cf. Անկշիռ.

NBHL (1)

Որքանութիւն անկշռելի։ Անկշռելի բերկրանօք։ Անկշռելիս ուխտազանցութիւնս։ Որ ինձ անկշռելին է, քումդ անճառութեան չափեալ է. (Նար.։)


Անհնազանդութիւն, ութեան

See full entry →

s.

disobedience, transgression.

NBHL (1)

παρακοή, ἁθεσία, ἁπειθεία. inobedientia, praevaricatio, contumacia. Չհնազանդելն. չանսալն. անլսողութիւն. անհաւանութիւն. պատուիրանազանցութիւն. ստունգանումն. հեստութիւն. իդաաթսըզլըգ. ինատ.


Անասնագիտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

unnatural knowledge of a beast, bestiality.

NBHL (1)

Խառնակումն մարդոյ ընդ անասնոյ՝ ընդդէմ բնութեան. անասնամոլութիւն. անասնազանցութիւն.


Անդարձ, ից

See full entry →

adj. adv.

irrevocable, irreclaimable;
impenitent;
held in mortmain;
Անդարձաբար.

NBHL (1)

Գովեցաւ անառակ որդին առ անդարձիս ուխտազանցութիւն. (Նար. Զ։)


Անզուգականութիւն, ութեան

See full entry →

s.

matchlessness, incomparableness, excellence.

NBHL (1)

Անհաւասարութիւն. եւ անհամեմատ մեծութիւն. գերազանցութիւն.


Ճիք, ճիոց

See full entry →

s.

slime, mucous secretion of snails.

NBHL (1)

Բացանցութիւնք ճիոց եւ ճողորտեացն արտասորեալ. (Մագ. լ։)


Ճողորտիք

See full entry →

cf. Ճիք.

NBHL (1)

Ճեճեկեալ ճիօրէն ճողորտեաց։ Բացանցութիւնք ճիոց եւ ճողորտեացն արտասորեալ. (Մագ. ՟Թ. լ։)


Կրկնաբանութիւն, ութեան

See full entry →

s. rhet.

useless repetition, idle twaddle, tautology;
anaphora.

NBHL (1)

Զորոյ գերազանցութիւն՝ կրկնաբանութիւն կոչմանն յայտնէ. զի երգ երգոցն ասելն, եւ այլն. (Նախ. երգ.։)


Ստունգանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Ստունգանումն.

NBHL (1)

ՍՏՈՒՆԳԱՆՈՂՈՒԹԻՒՆ ՍՏՈՒՆԳԱՆՈՒԹԻՒՆ ՍՏՈՒՆԳԱՆՈՒՄՆ. παρακοή inobedientientia, contumacia. Ստունգանելն. անլսողութիւն. անհնազանդութիւն. պատուիրանազանցութիւն.


Ստունգանումն, ման

See full entry →

s.

contempt, disobedience, indocility.

NBHL (1)

ՍՏՈՒՆԳԱՆՈՂՈՒԹԻՒՆ ՍՏՈՒՆԳԱՆՈՒԹԻՒՆ ՍՏՈՒՆԳԱՆՈՒՄՆ. παρακοή inobedientientia, contumacia. Ստունգանելն. անլսողութիւն. անհնազանդութիւն. պատուիրանազանցութիւն.


Յարակայ

See full entry →

adj. adv. s. gr. ast.

ever-living, imperishable, everlasting, permanent, perpetual;
continually, always, incessantly;
constantly, eternally;
epact;
preter-imperfect;
celestial hemisphere.

NBHL (1)

Յարակայ մշտնջենաւորութեամբ։ Պատուիրանազանցութիւն յարակայ։ Իբրեւ զանցաւորս, իբրեւ զյարակայս. (Նար. ՟Բ. ՟Ծ՟Զ. ՟Կ՟Դ։)


Մշտաբացիկ

See full entry →

adj.

always open.

NBHL (1)

Որ ի մեզ մտիցն պատուհանաց մշտաբացիկ թափանցանցութիւնք. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)


Մեծահնար

See full entry →

adj.

all wise, omniscient.

NBHL (1)

Տե՛ս զմեծահնար իմաստութիւնն աստուծոյ վասն մեր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 36.) յն. զաստուծոյ իմաստութեանն զգերազանցութիւն։


Յանցանք, նաց

See full entry →

s.

transgression, fault, wrong, offence, error, fall, sin, trespass, crime, delinquency;
իմովս —նօք, through me, through my fault;
—նս համարել ումեք, to impute as a crime to;
cf. Ընկենում;
cf. Թեթեւացուցանեմ.

NBHL (1)

παράβασις, πλημμέλεια, παράπτωμα , ἀμαρτία եւ այլն. transgressio, delictum, lapsus, peccatum եւ այլն. որ եւ ՅԱՆՑ. Յանցուած. յանցումն. օրինազանցութիւն. պատուիրանազանցութիւն. մեղք. անիրաւութիւն. վնաս. սխալանք. վրիպակ.


Յանցաւորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

culpability, transgression.

NBHL (1)

παράβασις praevaricatio. Յանցանք. պատուիրանազանցութիւն.


Յանցումն, ման

See full entry →

s.

cf. Յանցանք.

NBHL (1)

πλημμέλημα delictum, peccatum αἱτία causa, culpa. Յանցանելն. եւ յանցուած. յանցանք. պատուիրանազանցութիւն. վնասապարտութիւն.


Պատուիրանաւանդութիւն, ութեան

See full entry →

s.

transgression, breaking or violating the law.

NBHL (1)

որպէս Պատուիրանազանցութիւն. (ի ձայնէս աւանդ, իբր աւելազանցութիւն. կամ ի Վանգելոյ).


Վեհագունութիւն, ութեան

See full entry →

s.

superiority, pre-eminence.

NBHL (1)

ՎԵՀԱԳՈՒՆՈՒԹԻՒՆ βελτίωσις major praestantia τὸ κρείττον optimum, bona pars ἑξαίρετον electum, peculiare ἁμείνον amoenissimum. (գրի եւ ՎԵՀԱԳՈՅՆՈՒԹԻՒՆ). Վեհագոյնն գոլ. գերազանցութիւն. առաւելութիւն. վսեմութիւն. մեծութիւն. բարձրութիւն. լաւութիւն. ընտրականութիւն.


Վերամբարձութիւն, ութեան

See full entry →

s.

elevation, height, excellence, sublimity.

NBHL (1)

ἕπαρσις, ἁναγωγή, ἁναφορά , τὸ ἁνώφορον elevatio, supra petere τρανότης perspicuitas orationis. Ի վեր ամբարձումն, վերացումն. բարձրութիւն, գերազանցութիւն. վերաբերումն. վերածութիւն. եւ Բացերեւութիւն.


Սկզբնական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

primitive, original, radical, pristine, primordial, first, initial;
elementary;
cf. Մեղք;
—ն, beginning.

NBHL (1)

Եղիցի զերծեալ ի չար կապանաց արկածից՝ սկզբնականաց, վերջնոց, եւ միջոց։ Զնորայն (զադամայ) քաւեսցէ զսկզբնական օրինազանցութիւն։ վասն սկզբնական մեղաց. վասն ներգործական մեղաց. (Նար. ՟Ի՟Ը։ Հ. կիլիկ.։ Ոսկիփոր.։)


Ուխտանենգութիւն, ութեան

See full entry →
NBHL (1)

Ուխտազանցութիւն. ուրացութիւն.


Բազում, զմի, զմաց

See full entry →

adj. adv.

"several, diverse, much, thick, great, large, full, abundant, copious, numerous, considerable, frequent, very, too much, excessive;
ոչ —, but little, not much;
— անգամ, բազմիցս, several times, often, frequently, cf. Յոլով անգամ, cf. Շատ անգամ;
— ինչ պէտք են, it is necessary much trouble, many things;
յետ ոչ — աւուրց, in few days;
ի բազմաց հետէ, a long time ago;
—ք, many people;
—ք ի մարդականէ, the most part of men;
" —ս, — ինչ, much, too much;
— ինչ գոչել ծովու, roaring of the waves;
—ս չարչարիլ, to suffer much;
ընդ — ժամանակս, for a longtime.

Etymologies (1)

ԳՒՌ (dialectal) Պլ. փազում՝ գրականից փոխառու-թեամբ գործածւում է երբեմն՝ մեծ չափա-զանցութիւն ցոյց տալու համար։-Նոր բառ է բազումք (Երև. Ղրբ. Շմ.) «բոյլք համաս-տեղութիւնը» (Ջղ. բ'ազմոնք, Մկ. պmզիւնք՝), որի հին գործածութիւնն ունի Սմբ. պտմ. 53 «Երևեցաւ աստղն գիսաւոր յերեկոյին յարև-մըտից կողմն և յետս սողալով՝ եկն ի հարաւ ընդ բազումին և ընդ լուսնին մէջ». հմմտ. նաև բազմոյթ «սայլ համաստեղութիւնը» (ըստ ՋԲ և ԱԲ)։


Անց, ի, իւ, անցք, ից

See full entry →

s.

abortive;
Easter;
cf. Անցք.

Etymologies (1)

, ի հլ. «անցնելը, ճամբայ, նեղու-թիւն, դիպուած, պատահած բան» ՍԳր. Եւս. պտմ. «վիժուած» Փիլ. Պիտ. այս արմա-տից են անցանել (կտր. անցեաւ ձևն ունի Կնիք հաւ. էջ 12) «անցնիլ, երթալ. 2. առաօ անցնիլ, գերազանցել, չափից ու սահմանից անցնիլ. 3. զանց առնել, ձգել անցնիլ, թող-նել. 4. անցնիլ, փճանալ, ոչնչանալ. 5. մա-րիլ, շիջանիլ, հանգիլ. 6. պարապիլ մի գոր-ծով կամ խօսքով (խօսիլ, ճառել, պատմել). 7. գլուխը գալ, պատահիլ» ՍԳր. Բուզ. Եզն. Վեցօր. Ագաթ. Եւս. պտմ. Սեբեր. Ոսկ. ան-ցանել զգինեաւ «սթափիլ», անցանել ընդ քուն «երազափորձիլ», անցանել ընդ կին «մերձաւորիլ», ի բաց անցանել «բնական պէտքը հոգալ», անցանել յաշխարհէ «մեռ-նիլ», անցանել զաւուրբք «ծերանալ», ան-ցուցանել ՍԳր. Ոսկ. Սեբեր. Ագաթ. անցա-կան Ագաթ. անցանակ «զատիկ» (իբր թրգմ. պասեք բառի, ինչպէս են նաև անցարան, անցիկ) Նիւս. կազմ. անցաւոր ՍԳր. Ագաթ Կորիւն. անցութիւն Ագաթ. անցուցանք «օ-րօրոցի կապ» Հին բռ. անցնող «մի տեսակ ջերմ» Մխ. բժշ. անցուորիկ «շաքարախտ» Բժշ. անցւորական (նոր բառ). հարևանցի, ի հարևանցի «վեր ի վերոյ, վարկպարազի իմն» Ա. կոր. ժզ. 7, Ոսկ. մ. ա. 16, յհ. ա. 32. հարևանցիկ առնել Ոսկ. յհ. բ. 4. երա-գանցուկ Ոսկ. ես. թափանցանց ՍԳր. լու-սանցոյց Եզեկ. խա. 16. խբ. 11. պարանցիկ Դատ. թ. 27. վաղանցուկ Գե. ես. անանց Ոսկ. ես. Ագաթ. զանց առնել ՍԳր. Ագաթ. զանց լինել «վրիպիլ» Եսթ. ժ. 5. զանցանել ՍԳր. Եւս. քր. և պտմ. Եփր. ել. Վոչ. Ագաթ. զանցուցանել ՍԳր. Սեբեր. Եւս։ քր. ուխտազանցութիւն Երեմ. գ. 11. գե-րազանց Պիտ. անցուրդ «շատ ճամբա-ների անցման կէտը» Առաք. պտմ. 271 (չունի ԱԲ). առանց ՍԳր. Եզն. առան-ցանել «բանդագուշել, զառանցել» Բ. կոր. թ. 11. Ոսկ. ես. և Եփես. առանցիկ «ա-ռասպելական» Եւս. քր. առանցք ՍԳր. զա-ռանցել «սաստիկ ծերանալ» Ոսկ. մտթ. ա, 2. «ցնդաբանել» Բուզ. Եւս. քր. (հմմտ. Ոսկ. Եփես. 805՝ Մինչև ցե՞րբ ոչ դադարէք յառանցեալ ի զառանցեալ բանից). զառան-ցուցանել «խաբել» Կող. բ. 4. զառանց «ա-պահով» Օրբել. պատուիրանազանցութիւն Ոսկ. յհ. ա. 4. յանց «յանցանք» Ոսկ. Եբր. Եփր. թգ. յանցանել ՍԳր. յանցաւոր ՍԳր. յանցանք Կիւրղ. ղևտ. ևն։ Այս արմատից պէտք է լինի նաև թանց «առանց, բացի» Յհ. իմ. ատ. և երև. որից տարբեր է թարց։


Օրէն, րինի

See full entry →

s. adv.

law;
precepts;
faith, religion;
constitution;
rule, regulation;
right;
principle, maxim;
usage, uses, custom;
institution;
condition, fashion, mode;
district, canton, province;
— աւետեաց, guerdon or gift to a bringer of good news;
—ք քահանայապետականք, decretals;
հմուտ քահանայապետական օրինաց, decretalist, canonist;
—ք կանանց, menses, menstrua, catamenia;
—ք, or Գիրք Բ. օրինաց, or Երկրորդումն օրինաց, Deuteronomy;
—ք ազգաց, the law of nations;
—ք մտաց, principles;
— պատուոյ, decoration, insignia, badge;
—ք անօրէնք, corrupt practice, abuses;
—ք հզօրադունին, the law of might, the good old rule;
հակառակ or ընդդէմ օրինաց, against all rule, illegally;
աստուածային՝ յաւիտենական՝ բնական՝ քաղաքական՝ զինուորական՝ հին՝ նոր՝ աւետարանական՝ գրաւոր օրէնք, divine, eternal, natural, ancient, new, evangelical, written, civil, military law;
according to law, legally, legitimately, lawfully;
duly, suitably, regularly, properly;
խնդրել —ս, to come to Communion;
տալ —ս, to administer the Sacraments, to communicate;
արժանի լինել օրինաց, to be worthy of receving the Sacrament;
—ս դնել, հաստատել cf. Օրինադրեմ;
—ս դնել, to dictate or lay down laws;
to give laws to, to prescribe laws;
—ս տալ, to give laws;
պահել զ—ս, to keep, to obey the laws;
ընդ օրէնս համարել, to lay down or state as a principle;
խոտորել յօրինաց, to swerve, to depart or deviate from the laws;
զանցանել օրինօք, to transgress, to violate the law;
բառնալ՝ ջնջել զօրէնս, to abolish, to repeal, to abrogate a law;
բազում օրինօք հակառակիլ, to resist or oppose in many ways;
լինել ի կանանց օրինի or ի կանանց —ս, to have the menses;
ի կանաց օրինաց պակասել, to cease to be after the manner of women;
եթէ — իցէ ասել, if it may be said;
— է, it may be, it is allowed, one may;
— էր նմա, he was allowed to;
— էր քեզ, you might;
օրէ՞ն իցէ, իցէ՞ —, is it allowed to ? չէ —, it is not permitted to;
յետ օրինացն կցորդութեան, after the Holy Communion;
—ս իւր կալեալ էր, he holded as a maxim or principle;
—ս կարծեցին անձանց, they believed themselves permitted to.

Etymologies (1)

, ի-ա հլ. (մանաւանդ անեզական) «օրէնք, կարգ ու կանոն, հին աւանդութիւն իրաւունք, օրինագիրք» ՍԳր. «սովորութիւն» ՍԳր. «Հաղորդութիւն» Եւթաղ. 134. Բուզ. Եղիշ. (այս առման մասին տե՛ս Վարդա-նեան, Եւթաղ. էջ 134 ծան.) «գաւառ կամ նահանգ» ՍԳր. Եւս. քր. (վերջին նշանակու-թիւնը սխալմամբ յառաջացած յն. νόμος «օ-րէնք» և νομός «գաւառ» բառերի նմանու-թիւնից), «կանանց ամսական հոսումը» ՍԳր. (հետևողութեամբ ասորերէնի, ուր [syriac word] ūrxā «օրէնք, բարք, կրօն, ամսական հո-ռում»)։ Ածանցման մէջ մտնում է հետևեալ ձևերով. 1. Օրէն. ինչ. անօրէն Ա. կոր. թ. 21. Առակ. ա. 18. Ոսկ. մ. բ. 26. զօրէն «կեր-պով, ձևով» ՍԳր. Բուզ. տնօրէն Աբ. Սարգ. ինքնօրէն Եւս. քր. առանց սղման՝ օրէնա-դիր Փիլ. օրէնազանցութիւն Կանոն. նաև -օրէն «-ապէտ մակբայակերտ մասնիկր. 2. Օրէնս, որ բառի հայցական ձևն է. ինչ. օրէնսդիր ՍԳր. Եւս. քր. Եզն. օրէնսդրիչ Եւս. պտմ. Եփր. ծն. օրէնսուսոյց Գծ. ե. 34. Ագաթ. օրէնսատու Ճառընտ. Յ. Սրին-. ինչ. օրինապահ Ագաթ. օրինատր ՍԳր. Ոսկ. տիտ. Եփր. եփես. և Փիլիպ. օրինապատում Եփր. թգ. Ագաթ. օրինական ՍԳր. Կորիւն. Ագաթ. անօրինական, ապօրինի (նոր բա-ռեր). 4. յնախդիրով՝ յօրէն, յօրին-. ինչ. յօրինել ՍԳր. Ագաթ. Եզն. յօրինիչ Սեբեր. Եզն. 15. սեղանայօրէն Ոսկ. մ. գ. 17. թա-գայօրէն Նար. խչ. գեղայօրէն Նար. պճնա-յօրէն Նար. կուս.։