enjoyment;
convenience.
Որոց յամէ (կամ յամր է) ստացումնն, փութալի է վայելումն։ Յառաւել վայելումն կենացն յաւիտենից առիթ եղեւ նորա։ Անց զնոքօք վայելման ժամանակն։ Ի բազմապատիկ վայելմունս բարեացն. (Բրս. պհ. ՟Ա։ Վրք. ոսկ.։ Մխ. երեմ.։ Պիտ.։)
convenient, suitable, proper, congruous, pertinent, decent, becoming, fit;
well made or shaped, comely, elegant, prepossessing, genteel, pretty, graceful;
enjoyable, enjoying;
—ս, elegantly.
πρέπων, -πούσα, -πον decens. իսկ ի սուրբ գիրս εὑπρεπής decorus, conveniens omnino եւ այլն. Որ ինչ վայե՛լ է. վայելչական. ճահաւոր. պատշաճ. յարմար. արժան. համեմատ. եւ Արժանի վայելելյո, ընտիր, զուարճալի, գեղեցիկ. շքեղ.
suitably, decently, properly, pertinently, aptly, justly;
comely, elegantly, genteelly, prettily, graciously.
Ապա ուրեմն վայելչաբար զսուրբն Մարիամ յամենայն ազգաց՝ զնա միայն ընտրեաց շնորհն. (Ճ. ՟Գ.։)
equally decorous;
enjoying together.
Հայր բարեմիտ, եւ որդի դիւրահաւան՝ առ իրեարս ի միասին նստին, եւ վայելչակիցք են. (Առ որս. ՟Ժ՟Դ։)
to be distinguished, to render oneself illustrious, to be remarked;
to enjoy.
Օդային անկուածովք ոմամբք (զգեստուց) ամաչիցեմք առաւել՝ քան թէ վայելչանայցեմք. (Ածաբ. աղք.։)
proportionate.
Վայելուչ. համեմատ. բարեյարմար.
cf. Իջանեմ.
common, ordinary;
vagabond, dissolute;
vain, chatty.
Թէպէտեւ այլոց չիցեմ առաքեալ, այլ դէպ ձեզ եմ. տեսանե՞ս, զի ոչ էր վայրահար ոք, թէպէտեւ ունէր (աշակերտեալ) զաշխարհս ամենայն. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
giving oneself up to the vanities of the world, vileness, baseness.
Զհանդիսից եւ զճգնաց ժամանակս՝ զբաղմանց եւ վայրաքարշութեանց առնեմք ժամանակ։ Բայց դու մի՛ իրս արհամարհ վայրաքարշութեան համարիր (զծոցն հայրենի). (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ա։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 14։)
to become savage, to grow inhuman, brutal, ferocious, cruel.
Վայրենացաւ երբեմն նաբուքոդոնոսոր. (Ոսկ. ես.։)
savage nature, inhumanity, fierceness, ferocity, cruelty, brutality.
Զաստուած գտի վայրենութեանս ջատագով. ընդ Բեթղեհեմի դասեցայց, ընդ մսրից անպատուեցայց. (Առ որս. ՟Ը։)
wild, savage.
Մի՛ ածիցեմք զվայրեօք։ Փարիսեցին լեզուաւն զվայրեօք ածէր (զբարիսիւր). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3։)
to be dispersed, distracted.
to descend, to come down.
minute, moment, instant, point;
—, — մի, a moment, a little time;
ի — ժամանակի, ի միում վայրկենի, in a moment, at that moment, instantly;
directly, incontinently, instantaneously;
cf. Ժամ.
Մի՛ ծուլասցուք ի վայրկեանս, զի մի՛ հեծիցեմք յանեզրականսն. (Ոսկ. փիլիպ.։)
enclosed by a grating;
bars, grating, trellis;
— պատուհանաց, window-grating, lattice;
blinds.
Երկոցունց սեանցն նռնաձեւս պղնձիս ի վանդակապատսն։ Երկուս երկուս վանդակապատս։ Յերկոսեան վանդակապատսն։ Վանդակապատք եւ նռնաձեւք. (՟Գ. Թագ. է. 18. 41։ ՟Բ. Մնաց. ՟Դ. 13։ Երեմ. ՟Ծ՟Բ. 22։)
expulsion;
repulsion.
Ցուպ առ ի յենուլ է օգտակար, եւ առ ի վանումն թունաբեր սողնոց եւ այլոց գազանաց։ Զէն հոգեւոր յաստուծոյ առ վանումն չարին։ Ի վանումն հոգեմարտին մակեդանի. (Փիլ. ել. ՟Ա. 19։ Յճխ. ՟Ի՟Գ։ Գր. տղ. թղթ.։)
convent, monastery, cloister, friary;
lodging, dwelling, home, habitation, abode;
house, mansion;
hotel;
inn, hostelry;
cabin, hut;
— կուսանաց, nunnery, convent;
վանս ունել, to stay, to lodge, to take up one's lodgings, to dwell, to stop;
փակել ի վանս, to cloister, to shut up in a convent.
Եմուտ (աննա) ի վանս իւր, եւ կերաւ ընդ առն իւրում։ Տարաւ զնոսա (Սամուէլ) ի վանս իւր։ Վանք հովուաց։ Ի վանուց հօտից։ Զզէն նորա եդ ի վանս իւրում։ Ու՞ր են վանքն իմ, յորում զպասեքն ուտիցեմ աշակերտօքս հանդերձ։ Ելին՝ ուր վանքն իսկ էին։ Ի վանացն կայիափայ։ Առ որում վանս ունելոց էաք։ Եկին ի վանսն առ նա։ Պատրաստեսջի՛ր ինձ վանս.եւ այլն։
usury, illegal interest;
—իւ, ի —ու, with usury, upon usury.
Վա՛շ է միմեանց վաճառին. ել գողն (ի դրախտէ), եւ փոխանակ ի ներքս եմուտ գողն. մին յանցանօք, եւ միւս զղջմամբ. (Ճ. ՟Բ.։)
to take fire, to be kindled, lighted, to be on fire, to burn;
to arm oneself, to take up arms, to fly to arms;
to equip oneself;
վառեցաւ բորբոքեցաւ, he was filled with indignation, disgust, anger.
gunpowder, powder;
— բամբակի, pyroxyline, gun-cotton, explosive;
շտեմարան —ի, powder-magazine.
fatiguing, labouring, giving oneself trouble, laborious;
meritorious, well deserving;
tired, weary;
husbandman;
— այր, a man of merit, a deserving man.
Տրիփոնեայ եւ տրիփոսեայ վաստակաւոր ի տէր։ Փրկութիւն եղիցի մեզ, եւ վաստակաւորաց պարսկաց (առ պարսիկս)։ Տնանկ եւ վաստակաւոր եմ ես ի մանկութենէ իմմէ. (Հռ. ՟Ժ՟Զ. 12։ Եսթ. ՟Ժ՟Զ. 23։ Սղ. ՟Ձ՟Է. 16։)
to labour, to fatigue, to give oneself trouble;
to be fatigued, tired;
to deserve well, to merit, to be worthy of;
— սրտի, to feel annoyed, to be wearied, disgusted;
սրտի մտօք —, to labour earnestly, to work with a will, with zeal;
անհնարինս —, to labour excessively, to work like a galley-slave, to drudge, to sweat;
—կեին ձեռօք իւրեանց, they wrought with their own hands.
bad, wicked, vile, low;
cowardly, weak, pusillanimous, dastardly, craven-hearted, unmanly, poor-spirited or mean-spirited;
idle, lazy, slothful, sluggish;
damage, loss, hurt, ruin, misfortune;
— անուն, infamy, brand of infamy;
— արանց, the most cowardly of men, the basest of wretches.
Ոչ քաջ անուանի նա, այլ յոյժ վատ։ Փախոյց եւ ցրուեաց զնոսա որպէս զվատ երեմս աղուեսուց. (Եղիշ. ՟Բ. եւ Եղիշ. յես.։)
unhappy, unfortunate, unlucky, ill-starred.
Ու՞ր բողոքեմ զյանկարծադէպ պատուհասառաք բարկութիւն, զոր վատաբախտիկս անձն կատարէ ի վերայ իմ չարահնար փութով. (Պիտ.։)
evil-minded, wicked, malicious;
wanting in judgment, silly, stupid, foolish.
κακογνώμων improbus, pravus consiliorum, imprudens. Վատթար եւ անպիտան խորհրդով. չարախոհ. չարամիտ. անմիտ. խորհրդակորոյս. անխոհեմ.
ill-starred, luckless, unfortunate;
— առնել, to render unhappy, to oppress, cf. Թշուառացուցանեմ, cf. Վատթարեմ;
to discomfit, to overcome.
cf. Վատահամբաւեմ.
cf. Ապաշնորհ.
Դեմոսթենէս ասէ. խրատ՝ բարեշնորհիցն զարդ է. իսկ վատաշնորհիցն (կամ վատաշնորհացն) ապաւէն. (Ոսկիփոր.։)
to want heart, to be cowardly, to lose courage, to be afraid, discouraged.
laziness, idleness;
cowardice, dastardliness, poltroonery, pusillanimity;
vileness, meanness, cringing;
worthlessness;
ingratitude;
wickedness;
վատութեամբ, cowardly, unmanly, basely, meanly;
անուն վատութեան, ignominy, shame, dishonour, stain, slur, stigma, opprobrium;
ի — հատանիլ, to give oneself up to idleness or sloth;
— յանձն առնուլ, ի — խոնարհիլ, to bow and cringe, to be guilty of meanness, to behave meanly.
Այսչափ ի վատութիւն հատեալ եմք. սակայն չասէ աստուած, եթէ վասն զի ի վատութիւն հատեալ էք, չծագեմ զարեգակն։ Եթէ յընչից ազատ իցես, եւ ի վատութիւնս հատանիցիս, զի՞նչ օգուտ իցէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10. 19։)
Քաջութիւնք եւ վատութիւնք. քաջութիւն՝ առաքինութիւն, եւ վատութիւն՝ ծուլութիւն. կամ քաջութիւն՝ խոհեմութիւն, եւ վատութիւն՝ հպարտութիւն. (Լծ. եւագր.։)
Մեծապէս ընդ մարդկան վատութիւն զարմացեալ եմ. (Կոչ. ՟Է։)
weak, debilitated;
thin, emaciated, spare, meagre, slender.
Վատոյժ. մահ լինի, կամ չեմ ժոյժուկ.
to be embarrassed, to get entangled, encumbered;
to be catching or infectious, to spread, to communicate itself;
to catch a disease;
to be infected, tainted, contaminated;
cf. Ոստ.
rose-bearing;
—ք, rose-garden.
Ասէ հիւսն ցվարդաբերն. դու ի՞նչ արուեստ գիտես, եւ նա ասէ, թէ զայս սալայս (կողովս) ես կու զուգեմ. (Ոսկիփոր.։)
cf. Վարդապետարան.
ՎԱՐԴԱՊԵՏԱՆՈՑ ՎԱՐԴԱՊԵՏԱՐԱՆ. διδασκαλεῖον, σχολή magisterium, schola, gymnasium. Տուն ուսուցչի կամ ուսման. ուսումնարան. դպրոց. վարժանոց. վարժարան կրթարան, ճեմարան.
school;
very erudite, learned, versed.
ՎԱՐԴԱՊԵՏԱՆՈՑ ՎԱՐԴԱՊԵՏԱՐԱՆ. διδασκαλεῖον, σχολή magisterium, schola, gymnasium. Տուն ուսուցչի կամ ուսման. ուսումնարան. դպրոց. վարժանոց. վարժարան կրթարան, ճեմարան.
Transfiguration of our Lord.
Տօն այլակերպութեան քրիստոսի ի թաբոր. որ եւ ՊԱՅԾԱՌԱԿԵՐՊՈՒԹԻՒՆ. ի դէպ եկեալ արեգականակերպ փայլման դիմացն իբր վարդ կարմիր, եւ ձիւնատեսիլ երեւման հանդերձից իբր վարդ սպիտակ։ Թո՛ղ զի սովին կոչմամբ խափանել կամեցան նախնիք մեր զհեթանոսական տօն հերայի, կամ արտեմեայ անահտայ, եւ կամ ափրոդիտեայ ոսկեծղի եւ վարդամատն կոչեցելոյ։ (Հ. օգոստ. ՟Զ.։ Տօմար.։ Տօնաց.։)
Վարդավառ ասի, որ է՝ Արդ աւար, եւ կոչի Վարժարան. այլ վասն զի յոյնք զսա պայծառակերպութեան եւ պսակաց կոչեն տօն, եւ հայք վարդավառ, նոյն եւ մի, զոր այս հրաշաձայնէ պայծառութիւն։ Էր երբեմն սովորութիւն ոմանց ի վարդավառի ցանել զմիմեամբք զվարդաջուր. իսկ յետոյ մնաց առ ռամիկս լոկ ջրացանութիւն. մինչեւ կոչել ոմանց եւ զտօնն Շատրուան։ Իսկ Մենինսքի գրէ, թէ կոչի ապրիզէգեան, որ է ասէ տօն հայոց, քաղդէացւոց, եւ պարսից, ջրացանութեամբ ի վերայ միմեանց՝ նաեւ վարդաջրով, ի ժգ թըրմախ ամսոյ, որ է չորրորդ օր գարնանային հասարակածի։
cf. Վարդատիպ.
Վարդատես արիւն սուրբ վկայից՝ մանկանցն բեթղեհեմի. (Տօնակ.։)
Վարդատեսակ արիւն վկայից, կամ մանկանց բեթղեհեմի. (Ճ. ՟Բ.։ Կամրջ.։ Տօնակ.։)
cf. Վարդատիպ.
Վարդատես արիւն սուրբ վկայից՝ մանկանցն բեթղեհեմի. (Տօնակ.։)
Վարդատեսակ արիւն վկայից, կամ մանկանց բեթղեհեմի. (Ճ. ՟Բ.։ Կամրջ.։ Տօնակ.։)
blooming as a rose.
Համեմատ նշան ծաղկաց վարդափթիթ կարմրութեամբ զարիւնս իւրեանց հեղին. (Տօնակ.։)
college, gymnasium;
grammar-school.
Աշակերտեալքն ցրուեալք են, եւ ոչ ժողովեալք ի վարժարանի։ Ու՞ր մեր վարժարանք ի թագաւորական պատրաստեալ հրամանաց։ Զի հրահանգից վարժարանի՝ չեմ տակաւին ներհուն բանի. (Շ. ընդհանր. եւ Շ. թղթ. եւ Շ. վիպ.։)
to behave, to conduct oneself, to go on, to act, to treat;
to make use of, to use, to employ;
to be conducted, carried, to go;
cf. Զհետ;
որպէս եւ միտք իւր վարէին, as his own propensities dictated.
to conjecture, to judge, to presume, to think, to deem, to find, to esteem, to look upon as, to repute or regard as;
արժանի —, to think, deem or find worthy.
Իսկ (Մխ. երեմ.)
asking wages, requiring a stipend, mercenary.
Որ երբեմն անագորոյնն, այժմ վարձախնդիր. (Ոսկ. ղկ.։)
remunerator;
remunerating;
— լինել, cf. Վարձատրեմ.
cf. Վարձատրութիւն.
Վարձահատու եմ, բայց եւ նահատակակից վկայութեան քում լինիմ. (Պրոկղ. ի ստեփ. (ա՛յլ ձ. վարձատու)։)
to hire, to take on hire, to farm, to rent;
to let out on hire;
to gain, to get, to acquire;
— զարծաթ, զքանքար, to put money at interest;
— զկին, to endow, to enrich with a portion;
— զօրս, to enlist mercenaries;
— զսենեակ, to rent a room;
cf. Նաւ.
onager, wild ass;
— խանչէ, the — brays.
Զցիռս զայս մեք էշ վայրի ասեմք. որ օրինակ է վայրենամիտ եբրայեցւոցն անհնազանդութեան եւ ապստամբութեան։ Դարձեալ ցռոյս օրինակաւ է իմանալ զլեռնակեցիկ անապատասէրսն ... զատեալք եւ ազատեալք յերկրաւոր զբազմանց. (Նար. յովէդ.։)
to be dissipated, dispersed;
to be turned to vapour, to be evaporated, volatilized, exhaled;
tobe in one's dotage, to twaddle, to dote, to get heedless;
— յարտասուս, to melt in tears;
— մտօք, to be wrapt or absorbed in contemplation, to be absent in mind, inattentive.
Արտաքս հնչել (բարբառոյ), եւ ի յօգս ցնդել։ Տեսանեմ զմիտս ցնդեալ ընդ աշխարհ։ Ընդ երկրային ցանկութիւնս ցնդի։ Եւ ոչ յուրախութիւն ցնդէաք հոգւով. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
Սարսափմամբ լնանիմ, եւ ցնդիմ ընդ արտասուս։ Ցնդիմ յարտասուս։ Գրիգորի յարտասուս ցնդեալ։ Երբեմն առանց ջանալոյ ընդ արտասուս ցնդիմք. (Ածաբ. կարկտ.։ Յհ. կթ.։ Ճ. ՟Բ.։ Իգն.։)
dispersion, dissipation;
volatilization, exhalation, evaporation;
— գլխոյ, մտաց, inattention, distraction.
Զի՞նչ հողմ իմասցիս առանց բերման եւ ցնդման։ Սովաւ ողջախոհացուցանեմ զցնդումն հեշտութեան։ Զանձնիշխան կամացն զհոսումն եւ ի վայր ցնդումն։ Գահավէժ ցնդմամբ խարդաւանեալ ի վիհն. (Առ որս. ՟Ե. ՟Բ։ Յճխ. ՟Դ։ Շար.։)