Definitions containing the research սար : 4919 Results

Տեսլարան, աց

See full entry →

s.

circus, theatre, spectacle, scene;
sight, the eyes.

NBHL (1)

Ոչ զտեսլարան զաթէնս կործանել. ((իբր հանդիսարան ուսմանցմ) Պտմ. աղեքս.։)


Տեսլարանական, ի, աց

See full entry →

adj.

theatrical, scenic;
— ցոյցք, theatre, spectacle.

NBHL (1)

Տեսարանական. թատրոնական.


Տեսուած, ոց

See full entry →

s.

intelligence, flash of wit, conceit, witticism.


Տեսչութիւն, ութեան

See full entry →

s.

Providence;
direction, inspection, superintendence, survey, watch;
incarnation;
police;
government;
աստուածական, վերին —, Divine Providence.

NBHL (1)

Ի տեսչութիւն աղքատաց։ Տեսչութիւնն հասարակաց՝ մագիստրութիւն. (Խոր. ՟Գ. 31։ Եւս. պտմ. ՟Ա. 11։)


Տերեւաթափ

See full entry →

adj.

deprived, stripped of leaves, leafless;
stripping or despoiling of leaves;
— առնել, to pluck or strip off leaves;
— լինել, to shed or lose leaves.


Տերեւաշատ

See full entry →

cf. Տերեւախիտ.


Տեւականութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Տեւակութիւն.


Տժգոյն

See full entry →

adj.

colourless, discoloured, pale, wan, ghastly, leaden-hued, livid.


Տի

See full entry →

int. conj.

cf. Տիք;
come now! come on! courage! — նա, rather, it is better;
moreover;
տի՜նա, cf. Տի՛.


Տիեզերական, ի, աց

See full entry →

adj.

cosmical, universal, general, oecumenical.

NBHL (1)

οἱκουμενικός, -κη, καθολικός, -κή oecumenicus, catholicus, universalis, generalis, quod est orbis terrarum. Որ ինչ անկ է համօրէն տիեզերաց. համաշխարհական. ընդհանուր. ընդհանրական. կաթողիկէ. տիեզերագումար. աշխարհաժողով. համօրէն. եւ հասարակաց. բոլոր աշխըրքի, բոլոր աշխարքով.


Տիկ, տկաց

See full entry →

s.

leather bottle, goat's skin;
— գինւոյ, a skin of wine;
— հովուաց, bagpipe.


Տիկին, կնոջ, կնանց, կնայց

See full entry →

s. fig.

mistress, Mrs, dame, lady;
princess, queen, empress;
վիկտորիա տիկնանց —, Queen Victoria;
— մանկամարդ, young lady, miss, damsel;
— երկնից, queen of heaven, moon;
— վանաց, superioress, abbess.

NBHL (1)

Արհամարհեցաւ տիկինն իւր յաչս նորա։ Յերեսաց սարայի տիկնոջ իմոյ։ Որպէս աչք աղախնոյ ի ձեռս տիկնոջ իւրոյ։ Տիկին նորա ես։ Որդի տիկնոջ տանն։ Էին նորա կանայք տիկնայք։ Տիկինն սաբայ։ Զի՞ է քեզ եսթեր տիկին։ Ասթինէ տիկնանց տիկին։ Նաժիշտքն տիկնանց (կամ տիկնաց) տիկնոջն.եւ այլն։


Վաճառ, աց, ուց

See full entry →

s.

business, trade, commerce, dealings, merchandise, goods, wares, commodities;
market, sale, purchase;
market-place, hall, mart, fair;
—ք, provisions;
cf. Մեծաքանակ;
փոքրաքանակ —, retail trade;
ի — արկանել, to sell, to put up or offer for sale;
— լինել, to be sold, to be on sale;
cf. Հատանիմ.


Վաճառաշահութիւն, ութեան

See full entry →

s.

gain, lucre, profit;
cf. Շահավաճառութիւն;
կենցաղօգուտ —, benefit that commerce confers on the world.

NBHL (1)

Դիոդորոս՝ որ զամենայն մատենադարանսն ի նմին միահամուռ վաճառաշահութիւն գումարեաց. (Եւս. քր. ՟Ա. իմա՛, իբր թանգարան յօգուտ հասարակաց։)


Վայելչաբան

See full entry →

adj.

eloquent.


Վայելչաբար

See full entry →

adv.

suitably, decently, properly, pertinently, aptly, justly;
comely, elegantly, genteelly, prettily, graciously.

NBHL (1)

Վայելչաբար ի միասին կապակցիլ հասարակ եղբայրութեամբ. (Յհ. կթ.։)


Վայելչական, ի, աց

See full entry →

adj.

becoming, elegant.


Վայեմ, եցի

See full entry →

vn. va.

to whine, to cry out, to deplore, to lament aloud;
to utter woes, to menace with woe.

NBHL (2)

Երկիր առ հասարակ լան եւ վայեն (զ)զրկութեանցն եւ յափշտակութեանցն. (Բուզ. ՟Դ. 12։)

Երկիր առհասարակ վայեաց իբրեւ զկենդանի մարդ։ Տէր Իսրայէլ. (յուլ. ՟Ի՟Գ.։)


Վայր, աց, ից

See full entry →

s.

place, spot, space, extent, part, ground;
field, plain, camp, country;
անհուն —ք, immense, vast spaces;
յայսմ —ի, here, in this place;
now;
յայնմ —ի, there, in that same or very place;
then;
մինչեւ ցայս —, thus far, to this place;
until now;
յոր —, in which place, wherever;
— մի, առ — մի, a short time, a moment, an instant, a little;
ընդ —, in vain, vainly;
ի —, below, under, beneath;
cf. Զէն;
cf. Վեր;
յայլում —ի, somewhere else, in another place;
ի վերուստ մինչեւ ի —, from top to bottom;
from head to foot;
գազանք —ի, wild beasts;
մեղր ի —է, wild honey;
ի —ի բնակել, to live in the open air, in camp;
—ս հատանել, to go along way;
զ—օք գալ, to go around, round about, to go here and there;
զ—օք ածել զաչս, to look round about;
ի մի — գալ, to assemble, to resort to one place;
ընդ — հարկանել, to abandon, to forsake, to cast off, to desert;
ի — հարկանել, արկանել, to disparage, to sneer at, to defame, to slander;
ի — շարժել, to beat down, to overthrow;
զաչս ի — արկեալ, looking down, with one's eyes cast or bent down;
ցո՞ր — նեղութեանց հասի ես, to what trouble have I brought myself!
ընդ վայր, in vain, uselessly;
ցայդ վայր, so far, as far as that, to that place, there;
ցոր վայր, where, whither;
ցո՞ր վայր, how far ?.


Վայրաբան

See full entry →

cf. Ընդունայնաբան.


Վայրաբեր, աց, ից

See full entry →

adj. fig.

drawing or inclining downwards, descending;
mundane;
sensual.


Վայրաբնակ

See full entry →

adj.

living in the open air;
wild, savage;
deserted, uncultivated;
լինել խորանաւ ի —ս, to dwell in tents.

NBHL (1)

Աղաւնին ոչ միշտ վայրաբնակ լինելով՝ ընդ անձեռնընդելսն հաւասարէ. (Պիտ.։)


Վայրապար

See full entry →

adv. adj.

in vain, uselessly, vainly, to no purpose;
vain, useless, futile, insignificant, common.

NBHL (1)

ՎԱՅՐԱՊԱՐ, ի, աց. ա. (յն. պէսպէս բացատրեալ). Նանիր. սնոտի, ունայն, չնչին. ումպէտ, հասարակ. անպատճառ. անխորհուրդ. անիմաստ. աննշան. ընդունայն եւ ընդվայրայածու. փուճ. պօշ, ավարա, պալպօշ.


Վայրավատին

See full entry →

adj.

scattered about, dispersed, sporadical.


Վայրաքարշ

See full entry →

adj.

cf. Գետնաքարշ;
— խորհուրդք, mean, grovelling, base thoughts.


Վայրաքարշութիւն, ութեան

See full entry →

s. fig.

giving oneself up to the vanities of the world, vileness, baseness.


Վայրենամիտ

See full entry →

adj.

fierce, wild, savage, brutal, barbarous, ferocious, cruel.


Վայրենանամ

See full entry →

vn.

to become savage, to grow inhuman, brutal, ferocious, cruel.


Վայրենութիւն, ութեան

See full entry →

s.

savage nature, inhumanity, fierceness, ferocity, cruelty, brutality.


Վայրկեան, կենի, նից, նեաց

See full entry →

s. adv.

minute, moment, instant, point;
—, — մի, a moment, a little time;
ի — ժամանակի, ի միում վայրկենի, in a moment, at that moment, instantly;
directly, incontinently, instantaneously;
cf. Ժամ.

NBHL (1)

Առ նոյիւ ի միում վայրկենի (լս. սակաւ) ժամու եղծաւ ապականեցաւ երկիր առ հասարակ. (Գէ. ես.։)


Վանական, ի, աց

See full entry →

s. adj.

cenobite, monk;
prior, superior, abbot;
conventual, claustral, monastical, cenobitical.


Վանատու, աց

See full entry →

cf. Վանատուր.


Վաստակեմ, եցի

See full entry →

va. vn.

to work, to labour at, to do;
to gain, to acquire, to earn;
— զերկիր, to till, to dig, to cultivate. cf. Վաստակիմ.


Վատափառ, աց

See full entry →

adj.

inglorious;
ignoble, obscure;
vile, abject;
cf. Չարափառ.


Վատթար, աց

See full entry →

adj.

bad, wicked, low, vile, base, contemptible, ignoble, degenerate, unworthy, puny, sorry;
cowardly.

NBHL (1)

Ո՞ այնպէս վաթթար եւ ապաժաման կայցէ։ Մի՛ հաւասար ումեք համարեսցի զինքն, այլ եւ՛ս վատթար ամենեցուն։ Գտանի վատթարագոյն, զի ի վատթարէն խաբեցաւ ... Գտանի վատթարագոյն եւս քան զվատթարն. (Սեբեր. ՟Թ։ Վրք. հց. ՟Գ։ Եզնիկ.։)


Վատթարազգի

See full entry →

cf. Վատազգի.


Վատնեմ, եցի

See full entry →

va.

to dissipate, to consume, to use up, to lavish, to scatter, to dilapidate, to fritter away, to waste, to run through, to exhaust;
— զինչս, to waste one's substance or goods, to squander away one's fortune.

NBHL (1)

Սրով զնոսա առ հասարակ վատնէին. (Յհ. կթ.։)


Վար

See full entry →

s. prep. adj.

tillage, ploughing, tilth, husbandry;
ploughed land;
culture;
use, employment;
down, below;
common;
—ս վարել, հարկանել, ցելուլ, կակղել, to plough, to furrow, to dig, to cultivate land;
ի — առնուլ, արկանել, to use, to make use of, to practise, to exercise;
ի — երկոց մտանել, to apply oneself to work, to labour;
ի — տալ, to lend, to loan.

NBHL (1)

Մարգարէն զբերան գազանին յաղօթս ի վար առնուլ։ Վեցերեւակ, զոր ի վար առեալ բոլորեցուն արարիչն՝ գործեաց զաշխարհս։ (Բերք երկրի) ի կերակուրս հեշտ վայելչութեամբ ի վար առեալ լինի։ Ի հինգերորդում յեղեանակին (ձեռնարկութեան) առնուլ ի վար ի նմանէ (այսինքն առեալ լինել)։ Տու՛ր մեզ ի վար զքոյին ձայնդ. աղաչեա՛, զի մեք առ քեզ հաւասարութեամբ ապրեսցուք։ Միտքն երբեմն ի վար տուեալ զինքն զգայութեանցն՝ ընդ ամենեսին սովորեալ է շրջիլ. (Փիլ.։)


Վարազաթեւք, ոց

See full entry →

s.

beam-feathers.


Վարազանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to become like a wild-boar, to become infuriate, ferocious, outrageous.

NBHL (1)

Կամ զօդ, որ մերթ գոչիցէ վարազացեալ հրաանաւ, եւ մերթ սարսէ ի գոչելոյն սաստիւ. (Եզնիկ.։)


Վարակեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Վարակեցուցանեմ.

NBHL (1)

ՎԱՐԱԿԵՄ ՎԱՐԱԿԻՄ. ἑμπλέκω implico συνέχω contineo, comprehendo φύρομαι misceor συμφύομαι simul plantor, nascor. Պարաւանդել. պարանել. կապել կաշկանդել. շուրջ պատել պաշարել. ըմբռնել՝ իբր պառականօք. պնդել որպէս վարակօք. կր. ըմբռնիլ. շաղիլ. զգածիլ. համակիլ. պատատիլ. պատտղիլ. պիւրքմէք, սարմագ. եւ այլն.


Վարատեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Վարատեցուցանեմ.

NBHL (1)

Էառ զքեզ բանսարկուն, վարատեաց զքեզ ի ժամանակս բազում. (Աթ. համբ.։)


Վարատումն, ման

See full entry →

s.

scattering, dispersion;
defeat, rout, destruction.


Վարաւանդ

See full entry →

s.

horse-harness, horse-trappings.

NBHL (1)

ՎԱՐԱՒԱՆԴ կամ ՈՍԿԻ ՎԱՐԱՒԱՆԴ. Սպաս եւ զարդ ձիոյ. սար. թամբ, կամ վարապան՝ պարաւանդ՝ դանդանաւանդ. cf. ՈՍԿԵՍԱՐ.


Վարդապետիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be instructed, teached, to learn, to study.


Վարդավառ, ի

See full entry →

s.

Transfiguration of our Lord.

NBHL (1)

Վարդավառ ասի, որ է՝ Արդ աւար, եւ կոչի Վարժարան. այլ վասն զի յոյնք զսա պայծառակերպութեան եւ պսակաց կոչեն տօն, եւ հայք վարդավառ, նոյն եւ մի, զոր այս հրաշաձայնէ պայծառութիւն։ Էր երբեմն սովորութիւն ոմանց ի վարդավառի ցանել զմիմեամբք զվարդաջուր. իսկ յետոյ մնաց առ ռամիկս լոկ ջրացանութիւն. մինչեւ կոչել ոմանց եւ զտօնն Շատրուան։ Իսկ Մենինսքի գրէ, թէ կոչի ապրիզէգեան, որ է ասէ տօն հայոց, քաղդէացւոց, եւ պարսից, ջրացանութեամբ ի վերայ միմեանց՝ նաեւ վարդաջրով, ի ժգ թըրմախ ամսոյ, որ է չորրորդ օր գարնանային հասարակածի։


Վարեմ, եցի

See full entry →

va.

to labour, to cultivate, to plough, to till;
to sow;
to lead, to conduct, to guide;
to lead away, to drive, to cause to go;
to chase away, to drive out, to expel, to dispossess;
to draw or carry along, to drag along;
to direct, to guide, to govern, to rule, to manage;
to use, to employ, to make use of, to handle, to wield;
to thrust in, to drive into, to fix in;
cf. Վարիմ;
— ամենազօր իշխանութիւն, to wield absolute authority;
գերի or ի գերութիւն —, to catch, to make captive, prisoner, to reduce to slavery;
— զկեանս, կենցաղ, to live;
դատ —, to act against, to pursue to justice;
to be concerned in a law-suit;
— ի խաղաղութիւն, to make peace, to pacify, to appease, to accommodate;
— զճանապարհ, to travel;
to go, to walk, to march;
— զնաւ, to navigate, to steer a ship;
յառաջ —, to drive forward;
to urge or push on.

NBHL (1)

Վարեսցուք համբերութեամբն յոբայ։ Տէրունականաւն վարեցի՛ր (կամ վարիջի՛ր) խրատով։ Հասարակաբար երկոքումբք տեսանեմք վարեցեալ զաստուած, երկայնութեամբն եւ վրէժխնդրութեամբն. (Իսիւք.։ Շ. ընդհանր.։ Յհ. իմ. պաւլ.։ Գրով ինչ ոչ վարէին. Եւս. քր. ՟Ա։)


Վարժ, ից

See full entry →

adj. s.

exercised, practised, versed, erudite, skilful, accustomed, inured, trained;
exercise, instruction, study, science;
— երիվար, a broken or trained horse;
—ք չափականք, study of mathematics;
— լինել, to be practised or well versed in;
լինել ի —ս ուսման, to be studying, learning;
to be at school or at college;
ի — կացուցանեմ, cf. Վարժեմ;
անցուցանէր —իւք զբազում գիտնովք, his erudition surpassed that of very many learned men;
կատարեցի զ—ս իմաստասիրականին, I have passed in philosophy.

NBHL (1)

Որ յոյժ առլցեալ անցուցանէր վարժիւք զբազում գիտնովք յունաց։ Որ յայնժամ էր ի վարժս ուսման ի կեսարիա։ Պետ վարժից կոչեցայ յանձինս դատախազ։ Ոչ սիրողք վարժից ճշմարիտ իմաստութեանն. (Փարպ.։ Յհ. կթ. Նար. հբ։ Շ. ընդհանր.։)


Վարժարան, աց

See full entry →

s.

college, gymnasium;
grammar-school.

NBHL (1)

ἁσκητήριον locus exercitii, gymnasium, coenobium, monasterium. իսկ յն. որպէս կրթարան ըմբշաց. Տեղի վարժից եւ հրահանգաց. վարժանոց. վարժոց. դպրոց. վարդապետարան, ուսումնարան. կրթարան. մրցարան. հանդիսարան. ճգնարան.


Վարիչ, չի, չաց

See full entry →

s. fig. adj.

goad, spur, whip;
conductor;
rector, director;
governor;
leading into captivity, driving out;
fulfilling, carrying into effect.

NBHL (1)

Զվարիչն՝ որ մատակարարէ փրկութեամբ միշտ առ հասարակ զամենայն։ Ի վերուստ ամենեցուն վարիչ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. յովն.։)