thankful;
benefactor, beneficent, obliging.
Երախտաւոր լինել գործովք արդարութեան՝ հօրն երկնաւորի։ Լեալք երախտաւորք եւ կամարարք բարերարին։ Արժանաւոր երախտաւոր վարուք հասանել ի նաւահանգիստն կենաց. (Յճխ. ՟Բ. եւ ՟Դ։ Զորս մարթ է իմանալ եւ ըստ առաջին նշ. որպէս էմէքտար։)
bounty, beneficence, obligingness.
Երախտաւորութիւն առ իմս տկարութիւն զնորայն իմանամք մատակարարութիւն. (Մագ. ՟Կ՟Ե։)
favour, kindness, benefit, service, pleasure;
— առնել, to oblige, to please, to do an act of kindness, to deserve well, to favour.
Հատոյց ինձ չար՝ երախտեաց իմոց. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ե. 21։)
Ամբիծ երախտեօք, մտերիմ սիրով, եւ ուղիղ հաւատովք։ Ի սիրոյ բազմաշահ երախտիք բարեաց. (Յճխ. ՟Ժ։)
թուի իմանալ Վարձք, յասելն,
bleeder;
lancet.
Երակհատ դեղ է, որ փութապէս թօթափէ զժահահոտութիւնս անյայտս. (Կլիմաք.։)
happy, blessed;
— առնել, to make happy;
— լինել, to be happy.
Ըստ աւետարանի փառաց երանելւոյն աստուծոյ։ Երանելին, եւ միայն հզօր, թագաւոր թագաւորաց. (՟Ա. Տիմ. ՟Ա. 11։ ՟Զ. 15։)
Երանելի՛ են՝ որ զճանապարհս իմ պահիցեն։ Որ շրջի անարատ յարդարութեան, երանելի որդիս թողու զկնի իւր. (Առակ. ՟Ը. 32։ ՟Ի. 27։)
Զարդարեւ երանելին միտս համբարեալ ստանայի։ Նմանել երանելում եւ բարեբաստիկ բնութեան (աստուծոյ). (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. իմաստն.։)
to declare happy, to felicitate.
Ոմն ի նախասկիզբն, որով երանիլ կարողանայ, (Կլիմաք.։)
happy!
cf. Երանութիւն;
— թէ, if it please God! would to Heaven! — նմա որ, happy he who;
— քեզ ! how happy you are! lucky fellow! fortunate man ! — տալ, —ս կարդալ ումեք, to deem or consider some one happy.
Բայց երանի՛ զանձն իմ էին, թէ բանք իմ աստ դադարէին. (Շ. եդես.։)
Երանի՛ տայի անձին (իմում). (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
groin;
loins, reins;
hip, haunch, thigh;
knees;
lap;
առաջակողմն —նաց, mons Veneris;
քունջ —նաց, groin;
ելանել յերանաց ուրուք, to be horn of, to spring from the loins of;
լինել յերանս հօր իւրոյ, to be yet in the loins of his father;
զ—նս ածել ի վերայ, to infork, to mount, to ride.
Դի՛ր զձեռն քո ընդ երանօք իմովք. (Ծն. ՟Ի՟Դ. 2 եւ 9։)
Ընդէ՞ր ասէ, դի՛ր զձեռն քո ընդ երանաւ իմով... Հրամայէ դնել մերձ ի տեղւոջ ծննդականացն՝ առակելով մաքուր խօսս մերձաւորութեան ... ստուգաբանապէս (ըստ յն) զերանն ասել՝ զայն, որ ոչ ծորէ ոգւոյն տեղի. (Փիլ. լին. ՟Դ. 86։)
Ընդ երանօք իմովք. (այսպէս) յոյոնն պարկեշտագոյն թարգմանեաց. բայց եբրյեցին զառնացի անդամոցն իսկ ասաց, զի ի թլփատութիւնն յաստուծոյ ուխտն երդնուցու. (Կիւրղ. ծն.։)
cf. Երաշխ.
Ահաւասիկ երաշխն իմ թափեալ ձեզ. (Ճ. Ա. վրք. բրս.։)
pledge, guarantee, surety, answerable, responsible;
assurer, certifier;
— լինել՝ կալ, to be, to become surety or guarantee;
cf. Երաշխաւորեմ.
ἕγγυος, ἑξέγγυος sponsor, fidejussor Որ առնու զայլս յերաշխի. խոստմամբ անձնատուր փոխման պարտեաց այլոց. եւ Վկայ հաւատարիմ անձնագրաւ.
Երաշխաւոր լինին բանիցս իմոց օրէնքն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to guaranty, to bail, to promise, to become answerable, to assure.
Սովաւ զյաւիտենական կենացն առ մեզ երաշխաւորեալ տեսանեմ բարութիւնս։ Զառաջիկայ յուսոյն խորհուրդ երաշխաւորեալ սեպհականէ անձին եւ իւրայնոց. (Յհ. իմ. ատ. եւ Յհ. իմ. պաւլ.։)
guarantee, gage, bail, assurance, protestation, promise, surety;
տալ զանձն or անկանիլ յ—, cf. Երաշխաւորեմ.
Ստուգիւ տուժեցից ի քէն զերաշխաւորութիւն դորա։ Ո՞չ գնաս լնուս զերաշխաւորութիւն քո։ Բերկրեցայ ընդ զերծանելն իմ յերաշխաւորութենէն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
bridle, curb, rein, snaffle;
halter;
scatch, bit;
— արկանել, to bridle, to put on a halter.
Արդար կամօք ուղղէր զերասանակ իշխանութեանն (իբրեւ զղեակ)։ Մինչդեռ երասանակ մակուկի մարմնոյս ի ձեռին իմում է, օգնեա՛ ինձ երկնաւո՛ր նաւապետ. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Երասան.
Արդար կամօք ուղղէր զերասանակ իշխանութեանն (իբրեւ զղեակ)։ Մինչդեռ երասանակ մակուկի մարմնոյս ի ձեռին իմում է, օգնեա՛ ինձ երկնաւո՛ր նաւապետ. (Ճ. ՟Ա.։)
pyramid;
tower.
Լերինք եւ բլուրք՝ հիմունք եւ բրգունք աշխարհի են. (Վրդն. ծն.։)
censer.
smell, odour;
flavour;
fumigation;
— անուշից, perfume, pleasant scent.
Նմանեցան խնկոց, որ նախ անուշահոտ էր, եւ յետոյ արծարծմամբն ի բուրումն (անախորժ) փոխադրեցաւ. (Կլիմաք.։)
snow-storm;
tribulation
Ընդդիմամարտ բքոցն շնչմամբք. (Պիտ.։)
cf. Բռնադատ.
Արարածք իմ ոչ կարեն բռնաբարուք լինել. (Ճ. ՟Գ.։)
to violate, to force, to oblige, to necessitate, to compel, to convince, to subject, to constrain, to exact, to persecute.
Կամիս զկին իմ բռնադատել ի տան իմում. (Եսթ. ՟Է. 8։)
Կամիս զկին իմ բռնադատել ի տան իմում. (Եսթ. ՟Է. 8։)
cf. Բռնադատութիւն.
Կամաւ յայնոսիկ խոնարհէր (կիրս) տէրն, եւ ոչ եթէ բռնազբօսութեամբ զփրկչականն զիւրեամբք ածել կամէին զմարմինն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Իմաստունն յանդիմանէ եւ զամենայն բռնազբօսութիւն, եւ յարգէ զպահօղս իրաւանց եւ արդարութեան. (Տօնակ.։)
to tyrannize.
Զմեծ մասն երկրիս բռնակալեալ՝ սեպհականաբար իմն տիրէր։ Այլք ոմանք բռնակալեալ. (Յհ. կթ.։)
cf. Բռնակալ.
Յերեսաց նորա խորտակին ազգք՝ բռնակալուք՝ թագաւորք. որպէս փարաւոն եւ այլք, եւ սատանայ եւ դեւք։ Զոր եւ ի սատանայ, եւ ի բռնակալուս պա՛րտ է իմանալ. (Արշ.։)
wrestler, pugilist, boxer, athlete, martial, warliko;
inexpugnable.
Տային զանձինսն իւրեանց ի մարզիչս եւ ի բռնամարտիկս. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 14.) իմա՛ յասպարէզ խաղուց, ըստ յաջորդ նշ։
to encroach, to invade, to subject, to tyrannize, to rule, to reign.
Բուսիրոս առ կողմամբքն Նեղոս գետոյ բռնանայր։ Կիփսեղոս կորնթացւոց բռնացաւ։ Պանետիոս նախ ի սիկիզիա բռնացաւ։ Զբռնացելոյն երուսաղեմացւոց զՍողոմոնէ ասեն առաքեալ առակս առ իմովմոս (այսինքն առ քիրամ, ասէ փիւնիկեցի գրիչն). (Եւս. քր.։)
Ըստ ամենայն առմանցս իմա՛ եւ բանս մատենագրեաց մերոց.
Ի բռնանալն ասէ զրուանայ՝ ընդդիմացան նմա տիտանն եւ յապետոսթենէ. (Խոր. ՟Ա. 5։)
Բռնացեալ պահէր զկենդանական շունչս. (Յհ. իմ. երեւ.։)
tyranny.
Բռնաւորութեամբ զառաքինութիւն գործեն. (Վրք. հց. ձ.) իմա՛ բռնաւորելով զանձինս, կամ բռնութիւն կրելով։
stone thrown with the hand.
Բռնաքարաւ հարկանիցէ զնա։ Նետիւք, եւ բռնաքարամբք դաշտին. (Թուոց. ՟Լ՟Է. 47։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 14.) ըստ յն. ի ձեռանէ քարամբ, կամ վիմաձգութեամբք։
cf. Ըմբռնեմ.
δράσσω, ἑγκρατέω prehendo, teneo Ի բուռն առնուլ, բռամբ պինդ ունել. ըմբռնել. արգելուլ. ունիմ, (կալայ). բռնել. դութմագ.
Որ բռնելով զթեւս՝ անալէկոծ անցուսցէ զքեզ. (Կլիմաք.։)
Պարտական ձեզ բռնեցէ՛ք զհայրն իմ. (Լմբ. պտրգ.։)
violence, force, concussion, constraint;
usurpation, tyranny;
push, assault, vehemence, vivacity, transport;
fury, phrensy, impetuosity.
Ազատել զմեզ ի ծառայութենէ բանսարկութիւնն բռնութեան. (Յհ. իմ. երեւ.։)
struck with a stick;
— առնել, to bastinade, to beat with a stick;
— գան, to bastinado;
— լինել, cf. Գանահարեմ
Ցուցանէին զբրածեծ վէրսն. (Վրք. ոսկ.) իմա՛ զվէրս՝ որ ի բրածեծ գանից։
hollowed;
—ք, fossil.
Բրելով շինեալ. հաստահիմն.
Շիրիմս քարակոփս, եւ տունս բրածոյս յօրինէ. (Յհ. կթ. (եթէ չիցէ գրելի՝ Բռածոյ։))
to dig, to hoe, to dig with a mattock, to hollow, to trench, to sink, to undermine;
to scratch.
Տիտոս զերուսաղէմ ի հիմանց բրեաց։ Թեբայեցիք յատակաց բրեցան. (Եւս. քր. ՟Բ։)
the third letter of the alphabet and the second of the consonants. It is sometimes confounded with or used for the letters կ and ք;
three;
third.
Տառ բաղաձայն՝ ի կարգէ իսպառ անձայնից, անուանեալ գիմ, որ ի յարիլն ընդ ձայնաւոր՝ տայ հնչիւն փափկիկ, նուրբ քան զք, եւ թաւ քան զկ, այլ առաւել մերձաւոր սմին եւ լծորդ.
կ. մանաւանդ թէ զկնի ն տառի՝ գ հնչի կակուղ որպէս կ. վասն որոյ եւ անխտիր գրի, անգիւն, անկիւն. վտանգ, վտանկ. ժանգ, ժանկ. տունգ, տունկ. եւ այլն. որպէս եւ գայթակղիմ, գայթագղիմ. կղերք, գղերք։
Գ. Ի տառադարձութեան դնի փոխանակ յն. ղամմա. արաբ. ճիմ. եբր. կիմէլ. ասոր. կօմալ. լա. ճէ, կամ կա. զոր օրինակ, գաբրիէլ, գեհովն, գողգոթա, եւն։
Խորհրդաւոր իմաստ տառիս՝ ըստ անուանն.
Գիմն գրովք աստուածային՝ ուսուցանէ խրատել լեզուին։ Գիմըն գանձէ քեզ բիւր բարի, գրելով զիմաստս ի տախտակի. (Շ. այբուբ.։)
top of the head, skull, head;
height, summit, top, ridge, pinnacle, extremity, ond, brow.
Ոչ արասցեն ձեռք իմ խոյր գագաթան անարժանի. (Խոր. ՟Բ. 31։)
Մանրեաց զգագաթն աբիմելեքայ. (Դատ. ՟Թ. 53։ Տես եւ ՟Դ. Թագ. ՟Թ. 35։ Ղկ. ՟Ի՟Գ. 33։ Յհ. ՟Ծ՟Բ. 17։)
lecherous, lewd, immodeste.
Ատեաց անձն իմ ... զծեր գագաշոտ, եւ պակասեալ ի մտաց. (Սիր. ՟Ի՟Ե. 4։)
bestiality;
cruelty.
Աստի իմանամք զընդ դիմամարտին գազանաբարութիւն եւ զանյագութիւն. (Շ. ՟ա. պետ. ՟Հ՟Թ։)
cf. Գազանամարտ.
Ոչ ձիընթացիւքն մեծամեծս պարծիմք, եւ ոչ ասպարիսօք, եւ գազանամարտկօք. (Առ որս. ՟Ը։)
cf. Գազանաբարոյութիւն.
Յորպիսի գազանամտութիւն գրգռեցաւ ազգ մարդկան։ Առիւծ աստ զներոն կոչէ վասն գազանամտութեան. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 8։ եւ Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
that produces or nourishes wild beasts.
Յեգիպտացւոցն ընկղմին գազանասնոյց գետ. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
brutality, bestiality;
fierceness, ferocity, inhumanity, barbarity, cruelty, rage, madness.
supreme, highest, greatest;
preterpluperfect.
ԳԵՐԱԿԱՏԱՐ Ժամանակ բայից ըստ քերականաց՝ է Անցեալ կատարեալն արդէն իբրեւ ի վաղուց. զոր օրինակ, գործեալ էր իմ. որ ըստ յն. ὐπερσυντελικός praeteritum plusquam perfectum բայց մեկնիչք հյ. ոճով վերածին ի պարզ կատարեալ, գործեցի, կոփեցի, կամ ի նորահնար ձեւ անպէտ, է գործեցի, էկոփեցի։ (Թր. քեր.) եւ մեկնիչք նորա։
Գերակատար փառք, կամ մտածութիւն, կամ իմաստունք. (Անան. ի յովնան.։ Մագ. ՟Ժ՟Ե։ Շ. ատ.։)
(Երկոտասանն) գերակատար արուեստիւ առ քան զայլսն ցուցանի թիւս. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Գերակատար գոյիցս։ Գերակատարդ իմաստից (կամ իմաստնոց)։ Սրբազանդ եւ գերակատար բոլոր ճեմարանի։ Երկնային դասու եւ զօրութեանց գերակատար գտեալք. (Մագ.։)
to celebrate, to praise publicly, to render famous.
very elevated, lofty, high.
Խորհրդածութեան բան գերամբարձ իմն տեսանի։ Յոյժ գերամբարձք են եւ երկնայինք. (Սարկ.։ Սարգ.։)
armed with scythes.
որ եւ ըստ յն. Գերանդաբեր կամ գերանդակիր. δρεπανηφόρος falcifer, falcatus Զինեալ գերանդեօք կամ մանգաղօք ի հնձել զդիմապատահեալս.
celestial, divine, supernatural, extraordinary;
excellent, rare, peculiar.
Ըստ գերաշխարհայնոցն (վերնոց) սիրոյ տարփման։ Պատարուն գոլով իմաստութեամբ աշխարհայնով եւ գերաշխարհայնով. (Շ. թղթ. եւ Շ. հրեշտ.։)
cf. Գերաշխարհ.
Գերաշխարհիկ խաղաղութիւն, իշխանութիւն. (Յհ. իմ. երեւ.։ Սարկ. քհ.։)
glorious, illustrious, superb, excellent.
Ի գերապանձ կրօնից քրիստոնականաց. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
who diligently visits and ornaments sepulchres.
Սիրօղ գերեզմանաց. փոյթ յայց առնել եւ ի զարդարեալ զշիրիմս.
cemetery, church-yard.
ԳԵՐԵԶՄԱՆԱՏԵՂԻ ԳԵՐԵԶՄԱՆԱՏՈՒՆ. Տեղի Գերեզմանի. դամբարան. շիրիմ. գերեզմանք. գերեզման. թաղման տեղ, գերեզմաննոց. մէզարլըգ.
Օրհնութիւն դամբարանաց կամ շիրիմաց, որ է գերեզմանատեղիք. այսինքն հողվայրք. (Մաշտ. ջահկ.։)
Հաստատեցի ի Սանահնիս սուրբ աստուածածնիս, որ էր գերեզմանատուն նախնեաց մերոց, զսուրբ կաթողիկէքս Սանահնոյ ի ծնողաց իմոց գերեզմանատունս բագրատունեաց. (Յիշատ.։)
cf. Գերեզմանատեղի.
ԳԵՐԵԶՄԱՆԱՏԵՂԻ ԳԵՐԵԶՄԱՆԱՏՈՒՆ. Տեղի Գերեզմանի. դամբարան. շիրիմ. գերեզմանք. գերեզման. թաղման տեղ, գերեզմաննոց. մէզարլըգ.
Օրհնութիւն դամբարանաց կամ շիրիմաց, որ է գերեզմանատեղիք. այսինքն հողվայրք. (Մաշտ. ջահկ.։)
Հաստատեցի ի Սանահնիս սուրբ աստուածածնիս, որ էր գերեզմանատուն նախնեաց մերոց, զսուրբ կաթողիկէքս Սանահնոյ ի ծնողաց իմոց գերեզմանատունս բագրատունեաց. (Յիշատ.։)