well formed, elegant, handsome, beautiful.
Զոր առեալ անձնագեղոյն։ Անձնագեղացն պարսից. (Խոր. ՟Ա. 8։ ՟Գ. 65։)
self-praise, vainglory, arrogance;
egotism.
Նա եւ այժմ իսկ վասն միւսոյն (այս ինքն այլոց) անձնագովութեան առնես. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10։)
unanimous, with one accord.
Եղեաք միոյն՝ մի, որք Երրորդութեանն եմք կամակիցք եւ անձնակիցք. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
presumptuous, vain.
Այնպիսին ժպիրհ եւ անձնահաճ եւ անհաւատ է։ Անձնահաճն յանդիմանի նոյն ինքն եւ անհնազանդ. (Բրս. հց.։)
presumption, pride, vanity.
Վտանգ առաջին եւ մեծագոյն՝ անձնհաճութիւն. (Խոսր. պտրգ.։)
animated, alive, rational;
personal;
hypostatical.
Խաւարն չէ անձնաւոր ... այլ յետ լուսոյն մեկնելոյ շուք անկեալ եւ ստուերացեալ. (Կիւրղ. ծն.։)
Ճշմարտապէս Մարդ եղեւ՝ գոլով նոյն մի Որդի եւ յառման մարմնոյն մտաւորի եւ անձնաւորի. (Եփր. աղ.։)
to have a soul;
to be animate;
to live, to exist.
(Օդս անձնաւորեալ յարեգակնայնոյն ճաճանչէ.) (Նիւս. բն. ՟Է։)
personality;
hypostasis;
person.
Անձնաւորութիւն Հոգւոյն Սրբոյ. (Լմբ. ստիպ.։)
Չեւ է երեւեալ տեսակ առ յապա բարեացն անձնաւորութեամբ։ Զնիւթն եւ զանձնաւորութիւն աստուածային սիրոյն այժմ մեկնէ. (Շ. ՟ա. յհ.։)
Զիւր զյատուկ անձնաւորութիւնն ցուցցէ զերանելւոյն. (Փիլ. այլաբ.։)
narrow, strait;
narrow passage, defile, strait, pass;
desire, wish;
— ունել, to desire, to wish.
Նստաւ Դաւիթ յանապատին յանձուկսն։ Յանձուկս նորոյն, կամ Գադդայ։ Եկին ի մասարայ անձուկն. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Գ. 19։ ՟Ի՟Դ. 1. 23։)
Ո՞ր վնաս յանձկոյն (այս ինքն յանձկութենէ ճանապարհին), յորժամ ի հանգիստն տանիցին։ Զի մի՛ կարի յանձուկ (այս ինքն ի նեղ) արկանիցեմք զձեզ. (Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Թ։ եւ Եբր. ՟Ի՟Ը։)
Զանձուկ եւ զնեղութիւն հոգւոյն ուսոյց ի տառապանս խորհրդոցն. (Լմբ. սղ. ՟Ի՟Բ։)
Առ անձուկ գեղոյն Հռիփսիմեայ։ Զանձուկն նոցա՝ որ առ տէրն ունէին լցեալ. (Ագաթ.։)
Անձկաւ ի նորա բարիսն փափաքել։ Լնուլ զբաղձանս անձկոյն՝ որ առ Աստուած։ Բորբոքումն անձկոյ. (Յճխ. ՟Զ. ՟Ժ. ՟Ժ՟Ա։)
Զի մի՛ անձկով սիրոյն իսպառ տոչորեսցին. (Ոսկ. գծ.։)
Վասն անձուկ սիրոյն այնորիկ, որոյ արեամբն փրկեալ եղաք միանան կրկին նշանակութիւնք. իբր ռմկ. սըգը եւ արզուլու սերտ եւ կաթոգին։
rain;
— իջանել, to rain;
— արտասուաց, a flood of tears;
յորդ —, violent, pouring rain;
անձրեւաչափ (գործի), rain-guage.
Ցօղ անձրեւոյն։ Իբր զպղպջակ անձրեւոյ։ Անձրեւք ուժգնակիք. (Նար.։)
cf. Աբեղութիւն.
Որպէս փառք է թագաւորի երթեալ ի կրօնաւորութիւն, նոյնպէս ամօթ է կրօնաւորի երթեալ յաբեղայութենէ, եւ լինել թագաւոր ամենայն երկրի. (Վրք. հց. ձ։)
to be avaricious, niggard, to save sordidly;
to be sparing of, to hoard avariciously;
— զագահութիւն, to be given to covetousness;
— ի ժամանակն, to be sparing of one's time.
Ծով զվճիռ գրոյն լուեալ՝ ոչ ագահէ զցամաքս. (Ճառընտ. ՟Ա։)
avarice, niggardliness, stinginess.
Ագահութիւն ի զանազան իրս տեսանի, յինչս նմանապէս եւ ի փառս եւ յուսմունս, եւ յաշակերտացն յոլովութիւնս, եւ յայլս սոյնպիսիս։ Առ ագահութեանն (շուն) ի փսխածն իւր դառնայ ուտել. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Դ։)
unmarried person, maid, bachelor;
that is about to be married, that is in a marriageable state;
վիճակ ամուրեաց, celibacy.
Ամլոյն բարի ոչ արար, ամուրւոյն ոչ ողորմեցաւ. յն. ըստ ոմանց է γύναιος, կին աղքատ կամ անտէրունչ. խեղճ կնիկ. muliercula եւ ըստ ոմանց ἁγύναιος անկին. qui uxore caret (Յոբ. ՟Ի՟Դ. 21.)
Ամուրեաց քահանայիցդ՝ որ ըստ աշխարհի. զի որում ի մանկական հասակին հասանէ վախճան ամուսնոյն, եւ այլն. (Շ. ընդհանր.։)
to soften, to calm, to compose;
to conciliate, to appease, to allay, to pacify, to reconcile;
to affect, to move, to touch;
to abate, to diminish;
to sooth, to caress;
to engage, to win over, to persuade.
Զկաւոյն կնատութիւնն յարդիւ իմն ամոքեն, եւ այնպէս՝ առնեն կարծրագոյն զլոյծն։ Յառաքելական ամոքելի զանգուածոյն էին. (Սեբեր. ՟Դ. ՟Է։)
cloud;
— փոշւոյ՝ ծխբյ, a cloud of dust, smoke.
Ամպ խտացեալ կամ լրթագոյն, ահագնատեսիլ, կարկտաբեր, անձրեւաձիր, հրածին, լուսարփի. (Պիտ.։ Նար. եւ այլն։)
condescending, complaisant, obliging;
— լինել ումեք, to be complaisant, very kind to, to do the obliging, to comply with the whims of, to oblige, to satisfy.
Կամակատար որդի բարձրելոյն. (Նար. խչ.։)
complaisance, obligingness, kindness.
Դարձուցանել զարժանաւոր դարձուածս աշխատութեան ի ծննդոցն ի կենդանութեան պատկառելի պատուոյն կամակատարութիւն (կատարելով որդւոց զկամս ծնողացն). (Պիտ.։)
to act according to ones entire will, pleasure or caprice.
Կալ եւ դադարել ... եւ ոչ եւս փոփոխել, կամ կամակարել ուրեք յեկեղեցւոյն իւրմէ. (Կանոն.։)
free-will;
spontaneity;
կամակարութեամբ, cf. Կամակար.
Անձնիշխան կամակարութիւն մտացն։ Զկամակարութիւն մտացն եւ մարմնոյն ածել ի հնազանդութիւն. (Յճխ. ՟Ժ. եւ ՟Զ։)
Փութոյն անխափան կամակարութեամբ։ Չարաբարոյ կամակարութիւն. (Պիտ.։)
crooked, bent, curved, tortuous, sinuous;
indirect, crafty;
cf. Յամառ;
— շաւիղ, winding path, crooked way;
crookedly, against the grain.
διεστραμμένος, σκολιός, καμπύλος perversus, tortuosus, obliquus, inflexus, curvus, flexuosus. լծ. եւ նոյն ընդ Ծամածուռ. խեղաթիւր. ոլորեալ. որ եւ ԳԱՆԳՈՒՐ (ՆՄԱՆԱՁԱՅՆ). եւ Մոլորեալ. թիւրեալ՝ իրօք կամ նմանութեամբ. (ի ձայնէս Կամ, ուստի եւ կամն, կամար կամուրջ, կարկամ. յորս կայ կորութիւն ինչ. որպէս եւ յն. գա՛մբի, գամբի՛լօս, է կոր. թիւր. պ. փէման, աղեղն. եւ թ. գամպուր, եամփուրի, քէմէր, եւն) զի եւ Կամակորն վարի ըստ նախնեաց որպէս ռմկ. ծուռումուռ. ծուռծռկած.
Ըստ հոմաձայնութեան յետին վկայութեանցս ռամկօրէն կամ առ յետնագոյնս Կամակակոր ասի յամառն եւ կամապաշտ։
Կամակոր է սատանայ, որ ոչ պատրանօք, այլ կամաւ կորացաւ ի չարն, եւ անզեղջ է ի նոյնն։
to consent to, to agree with, to approve of.
Յուդիթ ընդ իւրումնաժշտին կամակցեալ՝ զայլազգին զողոփոռնէ սատակեաց։ Տուբիթ ընդ հրեշտակին կամակցեա՛լ զայրասպան յիւմէ ամուսնոյն ի բաց կապեաց, եւ զհօր իւրոյ զաչսն եբաց. (Սեբեր. ՟Ժ՟Զ։)
consent, accord, complicity.
Ի սուրբսն բարեացն է միայն կամակցութիւն եւ հատուցումն. իսկ արդարոյն՝ եւ չարեացն է փորձութիւն, եւ հատուցումն. (Բրս. հց.։)
cf. Կամայորդոր.
Կամայօժար մտօք հրաժարել յաշխաչհէ, կամ ապստամբել յաստուծոյ, կամ ի նոյնս միտել. (Լմբ. պտրգ. եւ ովս։ Շ. յկ. ՟Բ։)
to bend to one's will or wishes, to persuade, to induce.
Ըստ օրինի փարիսեցւոյն զամբարտաւան կամս կամեցուցանել. (Յհ. կթ.։)
bridge-head.
Եկն ի կամրջախելս գետոյն. եւ կամուրջն շարժեցաւ ի հիմանէն. (ՃՃ.։)
will, determination, intention, design;
wish, desire;
humour, fantasy, whim, caprice;
ի կամաց, կամօք եւ ախորժիւք, voluntarily, willingly;
կամօք, on purpose, designedly;
ըստ կամի, ըստ կամս, at will, ad libitum, arbitrarily, at pleasure;
at discretion;
յոչ կամաց, unwillingly, in spite of oneself, against one's will, reluctantly, grudgingly;
յօժար —, readiness, inclination, willingness;
յեղյեղուկ —, caprice, fickleness;
ինքնիշխան, բացարձակ —, absolute will, arbitrariness, despotism;
անձնիշխան —, free-will;
անձնահաճ —, humour, whim, caprice, fancy;
ըստ կամս անձին գնալ, to indulge one's fancy or caprice;
փոխել զկամս, to change one's mind;
անձնատուր լինել ի կամս ուրուք, to submit to the guideness of;
to comply with all the whims of;
ի կամս ուրուք դնել զիմն, to depend on another's will;
եթէ Տէառն — իցեն, if God wills, God willing;
Տէռն — լիցին, God's will be done;
եթէ — իցեն քո, if you wish or like;
ըստ հաճոյից կամց քոց, at your will or pleasure;
as well as you could wish;
— էին ինձ, I wished to, I wanted to;
— են ինձ ասել, I would say, I mean;
— եղեն նմա, it pleased him to, he liked to;
— էին նորա, he desired or wished;
հակառակ կամաց նորա, against his will;
որ ինչ ի կամս մեր, as much as we can.
Որ եկիր կամաւ հօր։ Որ կամաւ հօր եւ հոգւոյն։ Խոնարհեալ քո կամաւ. (Շար.։)
to be composed;
cf. Կամ.
Օդ ծանր գոլով քան զհուր, ի ներքոյ հրոյն կայացաւ. (Վրդն. ծն.։)
cf. Կայանամ.
ԿԱՅԱՆԱՆԱԼ. cf. ԿԱՅԱՆԱՄ. որ եւ ասի ԿԱՅԱՒՈՐԱՆԱԼ. Զկայ առնուլ մոլորակաց ի դառնալն ընդ նոյն վայր.
cf. Կայան.
Պարսպեաց զնա տեղւոյն իսկ կայենիւք ( կամ կայենեօք). (Ոսկ. ես.։)
Կազմեալ զհանգստարանն սրբոյն՝ պատուեցին զպարկեշտ մարմինն ըստ արժանի կայենից ճշմարտին. այսինքն դրից կամ կալոյ ի շիրմի. (Փարպ.։)
clapping of hands;
stamping;
shouting, applause, cheers, acclamations;
caper;
clattering.
Սաստիկ եղեալ լինի ի շարժմանէն կայթիւնք։ Կայթումն յամենեցունց իբրեւ ի միասին խնդութեամբ։ Իրանին կայթմանէ դէ՛պ է պատառել մասին այնմ ամպոյն. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. ել. ՟Բ. 48։)
Եւ ոչ կուրետացն հնչմունք, կայթմունք, եւ կաքաւն զինուք զաստուծոյ լալոյն զձայնն թաքուցանելով. (Ածաբ. ի ծն.։)
to cause to trickle.
Գերագոյն եւս գեր զոր ի մեռային զդառնահոսան ջրոցն ծորումն կայլակնացուցեալ բղխես զանոյշ եւ զքաղցրահամ արբումն. (Անան. եկեղ։)
lightning, thunder;
thunderbolt;
spark;
live or burning coal, glowing embers;
carbuncle, anthrax;
հրացայտ —կունք, lively sparks;
—կունս արձակել, թօթափել, to emit sparks;
to launch thunderbolts, to blast with lightning.
Ախտ հիւանդութեան, որ էր նա կեղ. զի ըստ նմանութեան նմին վասն այրելոյն իւրոց անուանէր կայծակն. (Եւս Պտմ. ՟Թ. 8։)
purified by fire.
Կայծակնամաքուր յեսայիաս։ Քան զկայծակնամաքուր բերանն տպաւորագոյն. (Սարգ. յկ. ՟Ա։ եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)
stability, firmness.
Փոխարկելով զմեծութիւնն իւրաքանչիւր՝ եւ զտեղւոյն կայումն փոխարկէ. (Պղատ. տիմ.։)
cf. Կայութիւն.
Փոխարկելով զմեծութիւնն իւրաքանչիւր՝ եւ զտեղւոյն կայումն փոխարկէ. (Պղատ. տիմ.։)
stable, firm, constant, durable, immoveable;
— ինչք, real estate, houses & lands, lauded estate.
Այն՝ որ զբունութիւնըս լուծական, արար կայուն անմահական։ Բնութեամբ կայուն, անձամբ շարժուն՝ անշարժական։ Զի չեմ կայուն ես միշտ ի նոյն, այլ շրջական. (Շ. խոստով.) եւ իմ եղակ։ Իսկ ի գիրս Դամասկ. դնի եւ իբր Կացուցիչ, բաղկացուցիչ։
penis.
պ. գիռ. κέρκος penis. Առնի անդամ. թլպատ. պոչ։ Ուռպել. ՟Ժ՟Ա. առ Լեհացւոյն.։
boisterous wind.
Օդքն ծածկեն զճառագայթսն. կայս անուն է հողմոյն. արգ ծածկի արեգակն յամպն. (Պիտառ.։)
to rejoice, to exult, to leap, to frisk or skip for joy, to romp, to sport, to frolic, to play, to be all alive.
Կայր եւ մնայր բարիոք որսոյն, եւ տեսեալ՝ կայտռէր. (Ոսկ. հռ.։)
Կայտռէին յերեսս երկրին (որպէս զձկունս թօթափեալս ի ցանցոյն). (Խոր. ՟Բ. 82։)
cf. Կայտռամ.
Կայր եւ մնայր բարիոք որսոյն, եւ տեսեալ՝ կայտռէր. (Ոսկ. հռ.։)
Կայտռէին յերեսս երկրին (որպէս զձկունս թօթափեալս ի ցանցոյն). (Խոր. ՟Բ. 82։)
women, the fair sex.
Նաեւ կանանոյն ժողովեալ մատաղ մանկտովք։ Եւ կանանոյն անդամ սատարեալք ըստ իւրեանց տկարութեան կանացի ուժոյն. (Ագաթ.։)
gynecaeum;
harem, seraglio;
nunnery, convent.
γυναικών, γυναικεῖον gynaeceum, mulierum conclave. Բնակարան կանանց, որոշեալ ի տունս մեծամեծաց՝ ուրոյն ի բնակարանէ արանց. եւ վանք կուսանաց կամ կանանց միայնացելոց.
cf. Կանաչազարդ.
Կանաչազգեստ հասակ գարնայնոյն. (Ագաթ.։)
cf. Կանաչազգեաց.
Կանաչազգեստ հասակ գարնայնոյն. (Ագաթ.։)
to become green, to grow green again;
to be verdant.
χλωρίζομαι, θάλλω viresco, vireo, viridis sum. Զգենուլ զգոյն կանաչ. եւ Դալարանալ. ուռճանալ. ծաղկիլ.
to paint or stain green, to make green.
Եթէ տեսի՞ց զցող անձրեւոյն կանաչացուցանօղն հոգւոց ինձ արօտ. (Նար. ՟Ի՟Ե։)
green, green colour;
verdure.
Կանաչ գոլն, կանաչ գոյն. մանաւանդ Դալարութիւն. կանաչասաղարթութիւն.
Մշտափթիթ լուսեղէն կանաչութեամբն ծաղկեալ։ Լուսեղէն կանաչութեամբ հրոյն էր ծաղկեալ. (Խոր. հռիփս.։)
Յորժամ երկիրն խոնաւ լինի, եւ ունի նշանակ ջրոյ յինքեան զկանաչութիւն բուսոյն. (Անան. զղջ.։)
female, feminine, womanly, womanish;
effeminate;
— սեր, ազգ —, womankind, the fair sex;
— ձայն, womanish voice;
— զգեստ, woman's garments;
— զարդ, female attire or ornaments;
զգենուլ —, to dress oneself in female attire;
մտանել զմուտ —, ննջել զգործ —, to lie with mankind;
—ք, women;
the menses.
Ո՞վ հոգւոյն արութեան ի կանացի մարմնի։ Զարդ կանացի. (Ածաբ. մակաբ. եւ Առ որս. ՟Ա։)
hemp;
tow.
ԿԱՆԱՓ որ եւ ԿԱՆԵՓ. Նոյն անուն է եւ յայլ լեզուս. κάνναβις, κάνναβος cannabis, -ba, -bum;
stuppa. Բոյս կամ եղէգն խոշոր կտաւոյ. հաստ կտաւ. խծուծ.