cf. Սկսանիմ.
to strangle.
to take down or write in short-hand.
cf. Պաշարեմ.
to shorten, to make brief;
to raise the price of.
cf. Սղացուցանեմ.
to saw, to cut with a saw.
Նոքա զեսայի սղոցեցին, զերեմիաս խեղդեցին, եւ զքրիստոս խաչեցին. (Բաբիղ. յհ. մկ.։)
cf. Սմբակակոխեմ.
to trample down with cavalry.
to be baffled, balked, disappointed, deceived.
to render useless.
cf. Սնափառիմ.
Կամեցեալ սնափառիլ, եթէ սրբազանեալ յերկինս վերացաւ։ Այլ եւ սոքա կեմեցեալ սնափառիլ, եւ ցուցանել՝ եթէ համբարձան. (Նոննոս.։)
to paint.
cf. Հեծկլտամ.
to nourish, to feed, to maintain;
to foster, to instruct, to breed, to bring up.
to turn or tuck up.
to cause to creep or crawl.
to lock;
երկիցս — եալ, doublelocked.
to cause to glide in, to instil, to insinuate, introduce or bring in cleverly, to foist.
to temper iron.
to destroy, to efface;
to cancel, to expiate, to absolve;
to water.
to make water;
to be of age, to attain puberty, to be pubescent, marriageable.
meadow-cress, cardamine, lady's smock, cuckooflower.
to plunge into water, to submerge, to drown;
— զնաւ, to launch.
to sprinkle, to spurt water over with the mouth.
to go, to march.
to start on a journey.
cf. Ռիմակալ.
Ոխակալ. ոխերիմ. (կամ գրաւիչ, կամ անիրաւ. ի ձայնիցս ռեմոն, կամ հարամ).
Բարիատեաց եւ ռեմակալ թշնամւոյն. (Թէոդոր. խչ.։)
earnest, pledge.
«գրաւական, առհաւատչեայ» Մխ. դտ. ռիմոն Ասոր. դատ. 10. 14 (Եթէ ոք ծախէ ինչ և առնու առհաւատչեայ, այսինքն է ռիմոն). 41 (հինգ անգամ), ըռիմոն Ան-սիզք 83. վրիպակով գրուած ռետին Վրք. հց. ա. 143 (Նորայր, Հայկ. բառաք. 19), ուղղե-լի ռեմին։
Ռեմոն չտան, եւ զգինքն չվճարեն։ Առնու առհաւատչեայ, այսինքն ռեմոն (կամ ռիմոն)։ Առնու ի դնողէն ռեմոն (ռիմոն)։ Կորուստանէ միայն՝ զոր ինչ ռեմոն ետ. (Մխ. դտ.։)
to bombard.
to snuffle, to speak through the nose.
to persuade, to advise, to excite, to suggest, to insinuate, to stir up, to provoke, to induce;
to help, to contribute;
to be the means of, to procure;
to contrive, to invent, to form;
to betray, to give up, to deliver.
to pave;
to pave with flagstones.
to saddle.
to diminish, to reduce in number, to lessen, to make less.
cf. Սակ արկանեմ.
cf. Սահեցուցանեմ;
cf. Սահիմ.
to cause to glide, to slip;
to agitate.
to fix the boundaries;
to constitute, to order, to regulate, to establish, to determine, to decide;
—դրեալ կէտ, the appointed day or time.
to bound, to limit, to set bounds to, to circumscribe;
to define, to determine, to fix, to decree, to establish, to institute;
to regulate, to decide, to resolve, to propose, to deliberate, to stipulate, to prescribe;
to destine, to design, to affect;
to consist, to measure, to weigh;
յառաջագոյն or յառաջ —, to predestine, cf. Նախասահմանեմ;
— սահմանս զանձնէ իւրմէ, to bind oneself by an oath to;
— անդր քան, to confine, to banish, to exile.
Եմք ածու փոքր, եւ թուով յոյժ ընդ փոքու սահմանեալ։ Մի՛ ինեւ, այլ քեւ սահմանեսցի ընդարձակութիւն ձեռին քո։ Որ զտրտմական սահմանեաց ծնունդ։ Արծաթասիրութիւնն ոչ եթէ ի բիւր տաղանդս ոսկւոյ սահմանի։ Բազում ինչ խորհիմ յաստուածայինսն, այլ սահմանեմ զանձն իմ, զի ՛մի՛ պարծելով կորնչիցիմ. (Խոր. ՟Ա. 1։ Սարկ. աղ.։ Շար.։ Վրք. հց. ՟Բ։)
slow going, gentle movement.
Յողգողդ դեգերանք. անհաստատ գնացք. շրջագայութիւն. յածումն իբր ճեմելով. սահեցումն. անցք դանդաղ կամ փո՛յթ.
Այնպիսով սաղապաճեմիւ մտաք յեգիպտոս. (Խոր. ՟Գ. 62. 55։)
to turn aside, to pervert, to seduce;
to exercise.
cf. Սաղարթազուարճ.
Ծառ սաղարթաճեմ։ Սաղարթաճեմ ոստօք։ Բուրաստան ծաղկազարդ եւ սաղարթաճեմ. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
to conceive, to be with child;
cf. Յղանամ.
to cause to conceive.
to repeat the psalms;
to compose psalms.
to recite, chant or sing psalms.
to sin psalms, to praise.
to strut along or about, to look grand.
cf. Մերասեր.
Պատրաստեցաք առաւել առ մերասեռն վեհ։ Այլ մերասեր ազին եղեալ՝ զչարիսն ասեմք որ գործեցեալ. (Շ. թղթ. եւ Շ. վիպ.։)
of our nation, national;
of our nature, our;
— բնութիւն, humanity;
—ք, our conationals, fellow-countrymen, compatriots;
mankind, the human race.
Պատրաստեցաք առաւել առ մերասեռն վեհ։ Այլ մերասեր ազին եղեալ՝ զչարիսն ասեմք որ գործեցեալ. (Շ. թղթ. եւ Շ. վիպ.։)
expulsion;
repulse, rebuff, refusal, denial;
disapproval.
Ի շարժմանց ոմանք դղրդեցուցանեն ըստ միոյ մերժման, զոր կոչեմք վանօղք։ Ի ծով՝ կոհակացն ի վերընթացութիւնքն՝ երբեմն ընդդիմահարութիւն ունելով, եւ երբեմն մերժումն միայն. (Արիստ. աշխ.։)
bare-bosomed, bare-breasted.
Փառանձեմն մերկատիտ ի մէջ աշխարանին կոծէր. (Բուզ. ՟Դ. 15։)
roman, latin;
greek.
Բայց ի հոռոմ գիրս եւս յայտնագոյն զսոյն գտանեմ. (Լմբ. սղ.։)
to run or flow out, to flow, to stream;
to drain, to trickle or run down, to drop, to leak or ooze out;
to be scattered, dispersed, diffused, spread;
to rush on;
to fling, to precipitate, to fall;
յերազս —, cf. Երազ.
shaded, shady, covered;
covering, protecting;
— ապարանք, house shaded by trees;
գահոյք —, bed with testers.
Հովանաւոր անտառք, կամ ծառք, լեառն, գահոյք. (Թուոց. ՟Ի՟Դ. 6։ Երեմ. ՟Բ. 20։ Ամբ. ՟Գ. 3։ Երգ. ՟Ա. 17. 5։)
belvedere, terrace, kiosk, turret;
baldaquin, cover;
blind;
parasol or umbrella;
—, տուն —, summer-residence.
Վերնատուն հովանոց. (Երեմ. ՟Ի՟Բ. 24։)
valley, vale, dale;
plain.
αὑλών, κοιλάς, κοιλότης vallis, convallis, concavita եւ νάπη . (որ է անտառ), եւ campus (որ է դաշտ) (լծ. թ. օվա ). Հով, եւ խոտաւէտ եւ ծաղկաւէտ վայր դաշտային ի ծոցս եւ ի ստորոտս լերանց. ձորակ. եմակ. ծործոր. տեղի յարմար հովուելոյ զխաշինս.
to sink, to give way, to fall in.
Հովտանայ հարկաւորապէս ձեղունն՝ տեղի տալով ծանրութեան ջրոցն։ Զի մի՛ երբէք կակղացեալք հովտանայցեմք. (Նիւս. երգ.։)
to have a nasty smell, to smell, to smell nasty, to stink;
հոտեալ, stinking, fetid;
rotten, corrupted, putrefied.
cf. Հոտոտիմ.
Հոտոտայ ի հոտդ. (Մխ. երեմ.։)
to smell, to scent;
to sniff up, to breathe;
to touch, to approach;
— ի հոտ անուշից, to accept the sweet savour or odour.
last;
— յետին, վերջին, the last, the last of all, the hindmost;
— յետոյ, — ուրեմն, after all, at last, lastly, finally.
cf. Հպարտագոյնս.
Ասացեալ էր երբեմն հպարտաբար պարծելով. (Փարպ.։)
pride, arrogance, haughtiness, vain-glory, superciliousness;
cf. Իջանեմ.
rhetor, rhetorician, orator.
Դեմոսթենէս հռետոր ճանաչէր. (Եւս. քր. ՟Ա.)
cf. Հռովմ.
Զյունաց աշխարհ, եւ զհռոմոց քաջ գիտեմ. (Ագաթ.։)
cf. Հսկութիւն.
Էր երբեմն հսկումն մեծ տօնին զատկաց. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 9։)
Առնեմք ըստ ամենայն կիրակէի հսկումն. որպէս զի լիցի յամէն տարին հսկումն յարութեան ՟Ծ՟Բ. առնեմք իսկ եւ յայլ տէրունական տօնսն հսկումն. (Ժմ. յն.։)
watching, wakefulness, sleeplessness;
vigilance.
Էր երբեմն հսկումն մեծ տօնին զատկաց. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 9։)
Առնեմք ըստ ամենայն կիրակէի հսկումն. որպէս զի լիցի յամէն տարին հսկումն յարութեան ՟Ծ՟Բ. առնեմք իսկ եւ յայլ տէրունական տօնսն հսկումն. (Ժմ. յն.։)
watch, vigil;
vigil, eve of a feast.
Էր երբեմն հսկումն մեծ տօնին զատկաց. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 9։)
Առնեմք ըստ ամենայն կիրակէի հսկումն. որպէս զի լիցի յամէն տարին հսկումն յարութեան ՟Ծ՟Բ. առնեմք իսկ եւ յայլ տէրունական տօնսն հսկումն. (Ժմ. յն.։)
cf. Հրաժարեմ;
հրաժարեցան ի միմեան, they left each other, they separated.
that has resigned;
deceased;
cf. Հրաժարեմ.
renunciation, renouncing, relinquishment;
abdication;
resigning, resignation;
denial, refusal;
leave of absence;
dismission, discharge;
permission;
parting, leave;
farewell, adieu, good-bye;
— առնել, տալ, cf. Տալ հրաժարական ողջոյն;
to renounce, to give over, to relinquish, to resign;
to retire from, to leave off;
to bid adieu or farewell;
ի —ի կացուցանել, to dismiss, to discharge, to send or turn away;
առնուլ — անդարձ, to bid an eternal farewell, to bid adieu for ever.
instruction, tuition, education, discipline, teaching;
knowledge, information;
regulations;
system, rules;
diet, regimen, low diet;
—ք զինուորութեան, military discipline;
—ք զինուորաց, military exercises;
evolutions;
ի —ս կրթութեան վարժել զզօրս, to exercise, to drill soldiers;
—ք մարմնոյ, bodily exercises.
Զի հրահանգից վարժարանի՝ չեմ տակաւին ներկուռ բառնի. (Շ. վիպ.։)
command, order, injunction, ordination, behest;
permission, authorization, license, leave;
decree, edict;
հակառակ —, counterorder;
—ք, destiny, fate, lot, fatality;
doom;
— հաւատոց, doctrine of faith;
— պատասխանւոյ, oracle;
անդարձ —, irrevocable order;
— հանել, դնել, տալ, to command, to order, to dispose;
to appoint, to decree;
to give leave, to permit;
— առնուլ, — պատուիրանի առնուլ, to obtain leave;
to receive orders or directions;
— տալ վասն տանն իւրոյ, to make one's will;
ես եդի զ—ս զայս, յինէն ել —ս այս, I have signed this decree;
cf. Զէն;
fire-pot.
Զայս ասեմ ներելով, եւ ոչ հրաման տալով։ Կիւրոս թագաւոր հրաման ետ վասն տանն տեառն։ Դու հրաման ետուր ամենայն մարդոյ։ Տէր ի բարձանց ի սրբութենէ իւրմէ տացէ հրաման։ Գրեա՛ զամենայն զբանս, զոր ետու քեզ հրաման. գրեաց զամենայն զբանս տեառն, զոր հրաման ետ նմա։ Որ յերկրին հրաման տայր։ Տո՛ւր ինձ հրաման երթալ նախ թաղել. եւ այլն։
receiving an order.
Ես որ հանդիսապատիւս եմ հրամանառուացն, եւ ընդ իշխանութեամբ եմ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 1։)
commander.
Կացոյց նախարարս, եւ ի վերայ նոցա երիս հրամանատարս։ Հրամանատարքն եւ նախարարքն. (Դան. ՟Զ. 2=6։ Տե՛ս եւ Ես. ՟Ծ՟Է. 4։ Երեմ. ՟Ի. 1։ ՟Գ. Թագ. ՟Դ. 6։)
wonderfully ornamented or embellished with.
Հրաշալի զարդուք. պանծափայլ. գերափայլ. չքնաղ. գեղազարդ. վսեմ. սքանչելի.
wonderful, marvelous, worthy of admiration, surprising, amazing.
θαυμάσιος, θαυμαστός mirus, mirificus, miraculosus, stupendus. Սքանչելի. արժանի հրաշանալոյ, եւ հրաշիւք լի. սխրալի. գերագոյն. աննման. վսեմ. եւ Անակնունելի. խիստ զարմանալի, խելքէ վեր.
extremely well built or done, wonderful, astonishing, surprising;
masterpiece;
եօթն —ք, the seven wonders.
ἑξαίσιος eximius, magnificus, stupendus. Հրաշիւք իմն, կամ հրաշալի ճարտարութեամբ կերտեալ, կառուցեալ, յօրինեալ. հրաշալի. հրաշափառ, վսեմ. եւ Հոյակապ եւ մեծագործ ինչ. սքանչելի եւ ահաւոր գործք.
Ուրեմն ոչ ընդունիցի ունկն իմ հրաշակերտս ի նմանէ։ Որ առնէ զմեծամեծս եւ զհրաշակերտս։ Հասանէ փառաւորաց եւ հրաշակերտաց. (Յոբ. ՟Դ. 12։ ՟Ե. 9։ ՟Լ՟Դ. 24։)
most majestic, — glorious, — august.
Հրաշափառ նորոգմանցն կարգ լինի կատարեալ։ Զքաղաքական միաբանութիւն՝ զհրաշափառն ասեմ իր, զի մի ի բազմաց եւ յաննմանից բացակատարի. (Արիստ. աշխ.։)
Եւ որ ե՛ւս վսեմական եւ հրաշափառ է. (Աթ. ՟Է։)
Եւ որ ե՛ւս վսեմական եւ հրաշափառ է. (Աթ. ՟Է։)
Եւ որ ե՛ւս վսեմական եւ հրաշափառ է. (Աթ. ՟Է։)
magnificence, august grandeur;
wonders, marvels.
παράδοξον paradoxum, miraculum τὸ ἑξαίρετον excellentia. Մեծահրաշ փառաւորութիւն. գերապանծութիւն. անկարծելի վսեմութիւն. հրաշք.
fire;
pyre;
funeral pile;
fire, ardour;
Mars;
—ս արկանել, հարկանել, to kindle, to light, to set on fire.
Որդիք նոցա փայտ քաղեն, եւ հարքն նոցա հրատս արկանեն (կամ հարկանեն). (Երեմ. ՟Է. 18։)
publisher, announcer, crier;
bill, poster, advertisement;
— մարտի, declaration of war.
cf. Հրատեսիլ.
Տեսանեմք զայս ինչ լինել առ երկրայնումն, կամ ի ջրայնում, կամ ի հրատեսակում. (անդ. ՟Ժ։)
emitting flames;
shining, sparkling, glittering;
— աչք, fire-flashing eyes;
—ք, fire-works.
Ոչ իշխեմ հայել ի հրացայտ աթոռդ քո. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ե։)
inviter, host, hostess.
Օր կոչման հրաւիրակի. (յն. պատասխանատուութեան). (Երեմ. ՟Լ՟Ա. 6։)
cf. Հրեշտակային.
Զհրեշտակականացն ասել կարծեմ զօրութեանց. (Սարկ. քհ.։)
like an angel, angelically.
Հրեշտակապէս՝ որ եմք յաշխարհի, տօնեսցո՛ւք աստուծոյ. (Ժմ. յն.։)
cf. Հրեշտակաբար.
Տօնեմք հրեշտակօրէն յստակամտաբար. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
cannon, gun, piece of ordnance;
հաստարան —ի, carriage;
գնդակ —ի, (ռումբ), cannon-ball;
— պղնձի, a bronze cannon;
փոշի —ի, gunpowder;
արձակմունք —ից, cannon shot;
cannonade;
բոմբիւն —ի, report of a cannon;
cf. Հնչիւն;
cf. Թնդիւն;
cf. Հնչեմ;
արձակել —ս, to fire off, to fire or discharge a gun, to cannonade;
անգործ առնել զ— թշնամւոյն, to dismount a gun;
թնդայ, որոտայ —ն, the artillery thunders.
jew, hebrew, israelite;
—ք, the Jews;
թաղ հրէից, jewry, jew's ward, quarter in a town.
ՀՐԷԱՅ ἱουδαῖος judaeus. ըստ եբր. եէհուտի. այսինքն Յուդայեան. վր. եւս՝ հուրիա, եւ հուրիաստանէլի. գրի եւ յուղղականն ՀՐԵԱՅ, որպէս եւ հնչի ռմկ.։ Ազգն յուդայի երբեմն ի սահմանս երուսաղէմի. այլ յետոյ ամենայն եբրայեցիք կոչեցան հրէայ՝ որպէս յուդայեան. տե՛ս բռ. յտկ. ան. իպրանի, ըպրան, ըմրան . մանաւանդ եահուտի, ջըֆուտ. Ձայնդ հրէայ՝ իբր հեբրա՛յ. ըստ յն. է՝ էվրէ՛օս, եւ լտ. հէպրէ՛ուս. այսինքն եբրայեցի. այլ ի թարգմանութիւնս հրէայ դնի ի մեզ անդ միայն՝ ուր ըստ այլոց է եուտէ՛ոս, այսինքն յուդայեան.
in hebrew;
cf. Հրէական;
— ուսանել, խօսել, գիտել, to learn, to speak, to know hebrew, the hebrew language or tongue.
Ոչ գիտէին խօսել հրէերէն կամ հրէարէն). (Նեեմ. ՟Ժ՟Գ. 24։)
burnt, kindled, on fire;
fire;
— առնել, to burn, to kindle, to consume by fire;
— լինել, to burn, to be burnt or consumed by fire.
Հրկէզ առնել զայգի, կամ զտաճար։ Դրունք հրկէզք. (Ես. ՟Գ. 14։ ՟Ա. Եզր. ՟Ա. 55։ Նեեմ. ՟Բ. 17։)
the seventeenth letter of the alphabet, and the twelfth of the consonants;
eighty, eightieth.
Ձ. Հեռապէս երբեմն լծորդ գտանի ընդ խ. զի ձաղ, ծաղր, եւ խաղ, միաբանին ի նշանակութեան. որպէս եւ ձիւն, ձեռն, ձմեռն, ձիր. ըստ յն. է խիօն, խիռ, խիմօն. լտ. հիէմս. եւ ձիր. յն. խարիս. լտ. կրացիա եւ այլն։
clove;
pink, carnation;
caryophyllata, avens, bennet.
ՁԱԳԱԽՈՏ կամ ԾԱԳԱԽՈՏ. καρυόφυλλον (իբրու կաղնատերեւ). caryophyllum. Ծաղիկ, եւ համեմ. որ եւ ՇԱՀՈՔՐԱՄ. եւ ՄԵԽԱԿ։ (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)
cf. Ձագեմ.
sinistrously, unfavourably, awkwardly, untowardly, perversely unluckily, unfortunately;
cf. Ձախողակ;
— բարեպաշտութիւն, mistaken piety;
— պատկառանք, bashfulness, sheepishness;
առ — ամօթոյ, from mere shamefacedness.
Նամակ մի գրել ըստ ձախողակի դենին իւրեանց։ Փոխանակ այսր ամենայնի տեսանեմ զձախողակի հատուցումն։ Տե՛ս եւ զձախողակի հատուցումն այնր սիրոյ. (Եղիշ. ՟Բ. եւ չրչրնս։ Սարգ. յուդ. ՟Ա։)
exposed to laughter, turned into derision;
dishonourable, infamous, ignominious, opprobrious;
— առնել, to expose to to the laughter of every body, to make a spectacle of, to expose to ignominy, to defame, cf. Ծանակեմ, cf. Խայտառակեմ.