cross-shaped distaff.
ռմկ. քարման. Գործի մանելոյ զբուրդ կամ զչուան՝ ի վերայ խաչաձեւ փայտի հոլովելոյ ձեռամբ.
Ի տեղի արօտական ըզտուցն գտանէր զհնացեալ ստեւն, եւ առեալ զայն փայտիւ նիւթէր քարամանիւ, եւ տայր ի խորանաբնակ հովիւսն. եւ նոքա արարին զնիւթն զայն նմա հանդերձ զօրէն քրձի. եւ ի նմին հատեալ օձիս՝ ագանէր քրձազգեաց լինելով. (Եպիփ. ծն.։)
to turn to or become stone, to be changed into stone, to be petrified;
to be stoned, hardened, obdurate.
Մեծութեամբ բազկի քո քարասցին. (Ել. ՟Ժ՟Ե. 16։)
Արձանաղի մածեալ քարանայր։ Կարծրացեալ քարանայ։ Քարացեալ ամենայն զգայարանօք։ Քարացեալ կռապաշտութեանց սառնամանիքին։ Յամուլ եւ ի քարացեալ յարգանդէ յառաջ եկն միտմօր. (Ճ. ՟Ա.։ Իգն.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։ Խոր. հռիփս.։ Շ. բարձր.։)
Որք ըստ մարմնոյ պարծին յաբրահամ, յոհաննէս մարգարէանայ զնոցա քարանալն եւ զլուծանելն, եւ զհեթանոսաց կոչումն, որ քարանց եւ փայտից ազգայից ծառայէին. (Մեկն. ղկ.։)
dwelling in a grotto.
Լեռնականս, քարանձաւամուտս, եւ արգելականս հաստատէր. (Ագաթ.։)
vinegar-cruet.
to govern, to be at the helm, to steer.
Զծովագնաց նաւ տեսանելով ի նաւահանգիստ ածեալ սա զնաւաստին գովէ՛. քանզի անգէտ եւ ոչ իւիք է՝ իմաստուն նաւաստւոյ զսա քեղացեալ ... Ընդէ՞ր ոչ արդեօք զնախախնամութիւն յառաջ քան զաշխարհիս մասունսսախոստովանեսցէ՝ ի նմանէ ամենայն տարերց քեղացելոց. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
cf. Քինանամ.
Թշնամին նախանձեալ քինացաւ ընդ յաւանակին. (Սեբեր. ՟Ժ.)
ՔԻՆԱՄ կամ ՔԻՆԱՆԱՄ. μηνίω, μηνιάω, γνωσιμάχομαι odium concipio sive foveo, irascor, contendo եւ այլն. Քէն ունել՝ պահել. ոխալ. ոխակալել. մախալ. խոխալ, հինհինալ.
Քինանայ. եւ ոխս չարութեան պահէ. եւ մեք վասն Քրիմտոսի չատեմք զթշնամիս նորա, եւ չքինանամք. (Մանդ. ՟Ե։)
to hear a grudge, to nourish hate, to resent.
cf. Քինամ։
heathpease, ervum, orobus, bitter vetch, fitch.
տե՛ս Քրսամն։
Քիսամն, որոպոս. (Հին բռ.։)
Քիսամամբ (կամ քրսամամբ) խնուին զզօրութիւնս (այսինքն զարութիւնս) տանջեցելոց. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 6։)
chlamys, mantle, cloak.
, ի-պ հլ. (գրուած նաև քղա-միթ) «իշխանական ծիրանի» Մտթ. իէ. 28, 31. Մրկ. ժե. 17, 20. Մեկն. ղկ. ժմ. 104. Յայսմ. Պտմ. աղէքս. գրուած քաղամիտ Ուխտ. բ. 52։
= Յն. γλaμύς, γλaμδδος «պատմուճան» որից փոխառեալ են նաև լտ. chlamys, ydis, իտալ. clamide, վրաց. քլամիդա ևն ևն։ Յոյն բառի ծագումը անյայտ է (Boisaq 1ο62).
Արկին զնովաւ քղամիդ կարմիր։ Մերկացուցին ի նմանէ զքղամիդն կարմիր։ Զգեցուցանեն նմա քղամիդ կարմիր եւ (այսինքն) ծիրանիս. (Մտթ. ՟Ի՟Ե. 23. 36։ Մրկ. ՟Ժ՟Ե. 17։)
Քղամիգն արեան գունով ներկեալ էր, զի ղարիւն մարդկան միացոյց յինքն. (Մեկն. ղկ.։)
Աղեքսանդրոս ... քղամիդաւն ծածկեալ զմարմինն դարեհի. (Պտմ. աղեքս.։)
Ապականեաց զթագաւորական քղամիդն։ Զգեցոյց նմա զթագաւորական քղամիդն։ Պատառեաց զքղամիթն, եւ զծածկոյթ գլխոյ նորա ընկէց յերկիր. (Հ=Յ. յնվր.։ եւ Հ=Յ. սեպտ. եւ այլն։)
to move nose and mouth whilst eating.
cf. Քնքշեմ.
ordered or imposed by thee or by thyself.
Ըստ քոյին հրամանիդ. առ ի քէն հրամայեալ.
Օրէնս յարկայս օրհնաբանելիս ... քոյինահրաման պատուէրս կենաց. (Նար. ՟Զ՟Ե։)
summing up of votes, counting of votes by ballot.
to groan, to moan, to wail, to sigh heavily.
ՔՈՒՔԱՄ կամ ՔՈՔԱՄ. Քքուլ. հեծել հառաչել. յոգւոց ելանել. կողկողիլ. կոծիլ. բողոքել.
Քուք այրւոյ՝ յորժամ զհարստէ քուքայցէ։ Եթէ քոքայցէ աղքատ զմեծէ։ Եթէ քոքայցէ որբ զզրկողաց։ Մի՛ քուքասցէ զքէն աղքատն, եւ մի՛ հառաչեսցէ տնանկն, եւ մի՛ կողկողեսցի եւ բողոք բարձցէ զքէն որբն. (Սեբեր. ՟Թ։)
cf. Քսանամեան.
ՔՍԱՆԱՄԵԱՅ ՔՍԱՆԱՄԵԱՆ. εἱκοσαετής, εἱκοστόν ἕτος viginti annos agens, viginti annorum. որ եւ ՔՍԱՆԵՄԵԱՆ. Ունօղ զամս քսան. քսան ամաց. քսա տարուան կամ տարեկան.
Քսանամեայ էր տիտոս, յորժամ գնաց երուսաղէմ։ Հարիւր քսանամեայ վախճանէր. (Ճ. ՟Բ.։ Եւս. քր. ՟Ա։)
Արեւորելոյ վաթսնամենի, կամ մօրուս արձակելով քսանամենի. (Նիւս. բն.։)
Ի քսանամենից մինչեւ ցվաթսնամեանս։ Ի քսանամենից մինչեւ ցվասնամեանս։ Ի քսանամենից եւ ի վեր. (Ղեւտ. ՟Ի՟Է. 3։ Ել. ՟Լ. 14. եւ այլն։)
Թաղեաց թարա զնաքովր ի քսանամենից. (Եփր. ծն.։)
twenty years old;
of twenty years.
ՔՍԱՆԱՄԵԱՅ ՔՍԱՆԱՄԵԱՆ. εἱκοσαετής, εἱκοστόν ἕτος viginti annos agens, viginti annorum. որ եւ ՔՍԱՆԵՄԵԱՆ. Ունօղ զամս քսան. քսան ամաց. քսա տարուան կամ տարեկան.
Քսանամեայ էր տիտոս, յորժամ գնաց երուսաղէմ։ Հարիւր քսանամեայ վախճանէր. (Ճ. ՟Բ.։ Եւս. քր. ՟Ա։)
Արեւորելոյ վաթսնամենի, կամ մօրուս արձակելով քսանամենի. (Նիւս. բն.։)
Ի քսանամենից մինչեւ ցվաթսնամեանս։ Ի քսանամենից մինչեւ ցվասնամեանս։ Ի քսանամենից եւ ի վեր. (Ղեւտ. ՟Ի՟Է. 3։ Ել. ՟Լ. 14. եւ այլն։)
Թաղեաց թարա զնաքովր ի քսանամենից. (Եփր. ծն.։)
of twenty five years.
Որ ունի զամս ՟Ի՟Ե. կամ ըստ յն. եւ լտ. ՟Ի՟Ե ամաց. քսանըհինգ տարուան.
Ի քսանեւհինգամենից եւ ի վեր. (Թուոց. ՟Դ. եւ ՟Ը։)
of twenty eight years.
warring against J.-C, antichristian.
Որ առ ճշմարտութիւնն է պատերազմ, ստուգապէս քրիստոսամարտք մնացեն։ Յարմատոյ քրիստոսամարտն արիոսի գազան մարդակերպ երեւեալ. (Աթ. ՟Ե. ՟Ը։)
Ո՛վ հրէայ քրիստոսամարտ։ Ըստ քրիստոսամարտիցն մոլորութեան։ Ու՞ր քրիստոսամարգ լեզուն. (Վեցօր. ՟Թ։ Կիւրղ. գանձ.։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։)
war against J.-C.;
the denying the divinity of Christ.
honoured by J.-C.
Մեծարեալի քրիստոսէ. աստուածապատիւ, կամ մեծարօղ զքրիստոս, եւ զայլս յանուն քրիստոսի.
Այլեւ զքրիստոսամեծար ասպնջականիցն իւրոց բազում գովութիւնս փոխանակ մեծարանացն կարգէ. (Կորիւն.։)
near unto J.-C.
Որ մերձ է առ քրիստոս. աստուածամերձ. աստուածահաճոյ.
Եւս առաւել ջատագով լինել քրիստոսամերձ արքայիդ. (Գր. տղ. թղթ.։)
the first and the second coming of Christ.
Որ ինչ հայի առ մուտն կամ առ գալուստն քրիստոսի յաշխարհ միանգամ եւ միւսանգամ.
Քրիստոսամուտ գալստեանն. (Ագաթ.։ Սիսիան.։)
to become a pagan priest, to perform the functions of priest of a divinity.
Յետ թագաւորացն կացին քուրմքն կառնայ՝ ՟Զ, որ քրմեցան ամս ՟Լ՟Զ։ Որոց առաջին քրմացաւ արքեղայոս։ Յարգոս քրմացաւ դուստր դանայեայ (հիւպէր մնէստրա անուն). (Եւս. քր. ՟Ա. ՟Բ։)
cf. Օգտակար.
Ոչ նմանապէս միմեանց՝ օգտամատոյց մեզ լինելով. (Յհ. իմ. ատ.։)
open, aired, ventilating;
air-hole, casement, window, door.
Ընդ որ մտանէ օդն ի տուն. օդաբեր. որպիսի է դուռն կամ պատուհանն.
Երկուս դուրս օդամուտս արարեալ էր։ Ըստ օդամտի խցկանդ երեւեալ. (Վեցօր. ՟Թ։ Եւագր. ՟Ի՟Գ։)
to be changed or resolved into air;
to be transparent as the air.
Ձմեռն անկարծելի, եւ օդացեալ. (Փիլ. քհ. ՟Ե։) իմա՛ կամ գրեա՛, գարունացեալ. Յն. եարի՛զօ. ուր հյ. վերծանեալ է՝ աէրի՛զօ։
cf. Մայրաքաղաք.
Ժառանգեսցուք զքաղաքամայրն բարեաց։ Դիմելոց ի քաղաքամայրն վերին։ Խաչիւն դարձաք ի վերին քաղաքամայրն. (Եղիշ. ՟Է. եւ միանձ։ ՃՃ.։)
civil war;
war between city and city.
Մարտ ընդ քաղաքի կամ ի քաղաքի, եւ քաղաքի ընդ քաղաքի.
Զնաւակռուութեանցն ի ծովու, եւ զքաղաքամարտութեանցն ի ցամաքի. (Պիտ.։)
the centre or chief square of a city.
πλατεῖα platea. Մէջ կամ միջավայր քաղաքի. բուն քաղաքն ներքին, եւ հրապարակ նորա. պողոտայ, փողոց. քաղքի մէջն. մէյտան
Ի քաղաքամիջի աստ ագցուք։ Մտին նոքա ի քաղաքամէջն։ Ճչիւ եւ աղաղակաւ զքաղաքամէջս լնուին. (Ծն. ՟Ժ՟Թ. 2։ ՟Ա. Թագ. ՟Թ. 14։ ՟Գ. Մակ. ՟Ա. 10։)
Ընթացեալ ընդ քաղաքամէջսն։ Ի քաղաքամիջի խայտառակէ։ Մինչեւ լնիլ քաղքամիջաց մահճակալ եւ գարգճակալ հիւանդօք. (Ագաթ.։ Լմբ. իմ.։ Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
fortified town.
Քաղաք ամուր, կամ ամրացեալ.
Որ եստ բարձր աշտարակս ի կոխումն, եւ զքաղաքամուրս ի հողաբլուրս. (Լաստ. ՟Ի՟Դ։) (կամ ընթերցի՛ր, զքաղաքս ամուրս։)
to become a town;
to be peopled like a town.
ՔԱՂԱՔԱՆԱԼ. πολίζομαι, πεπόλιστος . Իբրու քաղքա լինել կամ ձեւանալ. շէննալ.
անապատն քաղաքանայր ի միանձանց։ Ագարակացեալ. (Աթ. անտ.։ Մամբր.։)
cf. Քաղցնում.
cf. Քաղցնում.
Քաղցենալ առանց տրտնջելոյ, եւ յագնալ։ Յորժամ քաղցենամ, կերակրէ զիս. (Եփր. փիլիպ. եւ Եփր. աւետար.։)
sweet tasted, savory, delicate, delicious.
Ունակ քաղցր համոյ բարեհամ. համեղ. քաղցրաճաշակ.
Ոչ ծառ պտղաբեր՝ քաղցրահամ բերովք. (Ոսկ. հերոդ.։)
Զարմատն քաղցրահամ։ Քաղցրահամ վատկաց։ Ջուրյապառաժուտ վայրէ քաղցրահամ. (ՃՃ.։)
Զպտղոցն քաղցրահամ ճաշակաւորութիւն. (Պիտ.։)
Զքաղցրահամ կերակուր. (Լաստ. ՟Զ։)
Հաւատն տունկ է, եւ պտուղ քաղցրահամ՝ ամենայն գործք բարութեան. (Եփր. խրատ.։)
Պտուղ բնութեանս քաղցրահամ (սուրբ կոյս). (Շ. տաղ.։)
Ելի ի ծառ մարմնոյ ժանդին, քաղցրահամ սէր երկրային. (Յիսուս որդի.։)
Կցորդս քաղցրահամս յարմարեաց. (Ուռպ.։)
sweet, demure, affable, obliging, complaisant, kind.
Քաղցր եւ համրոյր. անոյշ. ախորժ. բուրիչ քաղցրութեան.
Ուստի բղխեն զքաղցրահամբոյ սէրն. (Ճ. ՟Բ.։)
Ի ձեռն իմաստակիր եւ քաղցրահամբոյր խօսից նուաճէր եւ յանգուցանէր յինքն զամենեցուն սիրտ. (Կաղանկտ.։)
savouriness, relish.
Քաղցրահամն գոլ. համեղութիւն. բարեհամութիւն.
Քաղցրահամութիւն երկնային հացին։ Այգի տեառն պտղազարդեալ քաղցրահամութեամբ։ Յիւրեանց ջրոյ քաղցրահամութենէ զովացուցանել. (Շ. ՟ա. պ. ՟Ի՟Ա։ Ոսկիփոր.։ Գր. տղ. թղթ.։)
to become or grow sweet, mild;
to soften down, to relent.
γλυκαίνομαι dulcesco ἠδύνομαι suave reddor ἠδύς , χρηστός γίνομαι dulcis, suavis fio. Փոխել ի քաղցրութիւն. քաղցր եւ հեշտալի լինել կամ երեւիլ. հանճոյ կամ ախորժելի գտանիլ. քաղցըրնալ, անուշնալ. իրօք կամ նմանութեամբ.
Դառն էր, եւ քաղցրացաւ ջուրն։ Քուն իմ քաղցրացաւ ինձ։ Քաղցրացաւ առն հաց ստութեան։ Քաղցրացան նմա խիճք հեղեղատի։ Աստուծոյ մերոյ քաղցրասցի, կամ քաղցր եղիցի օրհնութիւն։ Եթէ քաղցրասցի ի բերան նորա չարութիւն.եւ այլն։
ՔԱՂՑՐԱՆԱԼ. Քաղցրութեամբ համակել, եւ Հեզանալ. քաղցր հայել. հաշտ ակամբ նայել. ախորժել. հաճիլ. զուարճանալ.
Զմահացու կերակուրն փոխանակ օգտակարին ջամբեալ՝ քաղցրանան։ Դնէ առաջի ազգ մի կերակրոյ. քաղցրանաս ի նոյն առաւել՝ քան ի սոսկ հացն։ Ունկանն յերաժշտական ձայնսն քաղցրանալ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ժղ.։)
Քեւ քաղցրանան ամպք ի վերուստ եւ ցօղանան. (Սիւն. տաղ խաչի.։)
juice;
gravy;
jelly.
«օամուք, քամուածք» Վստկ. «հե-ղեղի մնացորդը» Տաթև. ամ. 250. որից ՍԳր. Եզն. «ծծել, մինչև յատակը կամ ցմր-րուր խմել» ՍԳր. Վեցօր. քամուք, քամուած Արծր. Վրդն. ել. Բրս. մրկ. արիւնաքամ Վրդն. լուս. համաքամուած Մագ. նաև փխբ. թերաքամ «կիտովին բացուած (աուր, թուր, դուռ ևն)» Ոսկ. և Երզն. մտթ. 367. թերա-քամեալ «կիսովին պատեանի մէջ մտոռաձ (սուր)» Բ. թգ. ի. 8։-Ըստ իս այս նոյն բառն է քամի «գետ», որ մէկ անգամ գոր-ծածել է Խորենացու աշխ. հրտր. Սուքր. 30. ռեւ ամենայն քամի լերանց Հայոց ի Դկլաի իջանէ»։ Հիւբշման, Հին Հայոց տեղւոյ ա-նունները ՀԱ 1905, 123 ա, ծան. 3 (արտա-տպ. էջ 160) բառը գտնում է յիշուած Սի-պական, էջ 4, տող 15 և համարում է ան-ծանօթ ձև։ Անշուշտ նոյն է վերոյիշեալ քամ «հեղեղի մնացորդը» Տաթև. ամ. 250 բառի հետ և նշանակում է «լեռների ջրային քամուածքը»։
= Բնիկ հայ բառ՝ հնխ. qm-«ճմռել, տեղ-մել, խցկել, արգիլել» արմատից, որի ժա-ռանգներից յիշատակելի են լիթ. kamuoti «ճմռել, խցկել», լեթթ. kamuot «չարչա-րել, տանջել», լիթ. kemšu, kimsti և լեթթ. k'emsu, k'imst «խցկել, ճխտել». միա ա-ւելի հեռաւոր ձևերի յիշատակութիւնը տե՛ս Pokorny 1, 388 հնխ. qem-«ճմռել, արգիլել» արմատի տակ։-Հյ. թերաքամ բառի երկ-րորդ մասը յատկապէս այս վերջին նշանա-կութիւնից է բղխում. ապա թէ ոչ «ջուրը քա-մել» և «թուրը պատեանը խցկել» իրարից բխող գաղափարներ չեն։
ՆՀԲ թերաքամ բառի վերջին մասը կցում է պրս. kam «պակաս» բառին։ Տէրվ. Altarm. 66 ևև Նախալ. 110 սանա-su «քամել, մզել», šava «մզումն»,
sōma «հիւթ, քամի» բառերի հետ։ Canini, Et. étym. 227. լոյն γόμος «հիւթ» և ϰόμμι «խէժ» բառերի հետ։ Հիւնք. խմել բայից։ Scheftelovitz BВ 29, 46 swamms=գերմ. Schwamnι տսպունգ» բառի հետ (յիշում են Boi-sacq 887 և Pokorny 2, 535 ու մեր-ժում)։ Karst, Յուշարձ. 427 թթռ. šum, žum, čum «քամել», օսմ. yum-maq «ճմռել»։ Վերի մեկնութիւնը տու-︎ peterssnn K7 47 284։
ԳՒՌ (dialectal) Ալշ. Հճ. Մշ. Ջղ. Սլմ. Սչ. քամել, Ախց. Երև Կր. Ննխ. Պլ. Ռ. Սեբ. քամէլ, Ասլ. քամէ՝լ, Ղրբ. Մրղ. քամըէլ, Ագլ. Գոր. Զթ. Շմ. Տփ. քամիլ, Վն. ք'ամել, Մկ. ք'ամիլ, Սվեդ. ք'mմիլ, Հմշ. քօմուշ, Խրբ. քմիլ, Տիգ. քմմէլ։ Նոր բառեր են քամիչ, քամոց, քամ-ման. քամովի, քամուկ, քամուք, քամունք։
ՓՈԽ (borrowing) Ատն. թրքաց և թրքախօս յունաց բարբառով քամուք «մզուածք»։
Արմատ Քամելոյ, իբր Քամուած. կամ քամեալ ինչ.
Հանձանին քամն։ Ի քամ եւ ի յուշ (այսինքն յուշիկ) իջնի, չկտրտի. (Վստկ. ՟Ճ՟Լ՟Դ. ՟Յ՟Գ։)
back, back-bone, spine.
Ոսկերք թիկանց. (որպէս եւ թ. թէմիք. եւ հյ. կմախ, են լծորդ) թիկնամէջ. մէջք՝ մինչեւ ի գաւակն եւ ի բարձս. կռնակ.
Ի վերայ թիկանց եւ քամակի նոցա արկանէին։ Սրունք եւ բարձք, եւ քամակ եւ կողք։ Գօտի ածեալք՝ ի վեր կոյս զհանդերձսն ժողովեալ, զառաջի կողմանէսն խոնարհագոյն Քրիստոս զբարձսն ի ներքոյ ծնկին. իսկ զկնիսն ի վեր սակաւ մի ընդ քամակաւն. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 12։ Փիլ. լին. ՟Գ. 8. եւ Փիլ. տեսական.։)
cf. Քամակակոտոր.
ՔԱՄԱԿԱԿՈՐ ՔԱՄԱԿԱԲԵԿ ՔԱՄԱԿԱԿՈՏՈՐ. κυρτοβάτων, -τουσα incurvatus, -ta. Ոյր պրպէս թէ բեկեալ եւ կոտորեալ է քամակն. կորացեալ. միջաբեկ. սրտաբեկ. կթոտ. մեջքը՝ սիրտը կոտրած, ծռած.
Ապշեալք՝ քամակաբեկք. Քամակակոտոր խորտակմամբ ցրուեալք. (Փարպ.։)
Ի ժամանակի հնձոց իջեալ ընդ արտորայ՝ քամակակոր, զերեսս ի գետին, ձեռն ի հասկ. (Ոսկ. հերոդ.։)
brokenbacked, hipshot;
cast down, cowed, craven, dismayed.
ՔԱՄԱԿԱԿՈՐ ՔԱՄԱԿԱԲԵԿ ՔԱՄԱԿԱԿՈՏՈՐ. κυρτοβάτων, -τουσα incurvatus, -ta. Ոյր պրպէս թէ բեկեալ եւ կոտորեալ է քամակն. կորացեալ. միջաբեկ. սրտաբեկ. կթոտ. մեջքը՝ սիրտը կոտրած, ծռած.
Ապշեալք՝ քամակաբեկք. Քամակակոտոր խորտակմամբ ցրուեալք. (Փարպ.։)
Ի ժամանակի հնձոց իջեալ ընդ արտորայ՝ քամակակոր, զերեսս ի գետին, ձեռն ի հասկ. (Ոսկ. հերոդ.։)
humped, hump-backed.
ՔԱՄԱԿԱԿՈՐ ՔԱՄԱԿԱԲԵԿ ՔԱՄԱԿԱԿՈՏՈՐ. κυρτοβάτων, -τουσα incurvatus, -ta. Ոյր պրպէս թէ բեկեալ եւ կոտորեալ է քամակն. կորացեալ. միջաբեկ. սրտաբեկ. կթոտ. մեջքը՝ սիրտը կոտրած, ծռած.
Ապշեալք՝ քամակաբեկք. Քամակակոտոր խորտակմամբ ցրուեալք. (Փարպ.։)
Ի ժամանակի հնձոց իջեալ ընդ արտորայ՝ քամակակոր, զերեսս ի գետին, ձեռն ի հասկ. (Ոսկ. հերոդ.։)
scornfully, disdainfully, slightingly.
καταφρονητικῶς, ὁλιγώρως contemptim, contemptui habendo. Քամահանօք. արհամարհօք. յոչինչ գրելով. բանի տեղ չդնելով, չիսեպելով.
Քամահաբար արհամարհեցին զմահու։ Զառաջին ասացեալսն քամահաբար ընդունելով։ Յոյժ քամահաբար արփեգնաց լինին. (Փիլ. իմաստն.։ եւ ՟Ժ. բան։ եւ լիւս։ յորմէ եւ Խոր. ՟Գ. 55։)
contemptible, despicable.
Քամահելի. արհամարհ.
Քամահականն այն ցանկութիւնք։ Թէ ախորժէ ոք, եւ չառնէ քամահական. (Փիլ. լին. ՟Դ. 152։ Երզն. ոտ. երկն.։)
contempt, scorn, disdain.
καταφρόνησις, καταφρόνημα, ὁλιγωρία contemptus, contemptio, negligebtia. Քամահելն. արհամարհանք. արհամարհութիւն. անարգանք. ապախտ առնելն.
Եւ ոչ զանձինս ինչ եղուկս վասն նոցա քամահանացն համարիցիմք. (Ոսկ. եբր.։)
Զմեծամտութիւն փոխանակ քամահանաց յարգեալ։ Կարի մեծ քամահանօք ի վերայ յարձակէին։ Զօրինացն քամահանս։ Ոչ քամահանօք ինչ։ Ապականացու ստացուածք, քամահանաց (արժանի) տաժանմունք. (Փիլ.։ Պիտ. Յհ. կթ.։ Նար. ՟Խ՟Ը։)
Եղբօրն փրկութեան իբրու աւելորդ իրաց քամահանս առնէիր։ Եւ ոչ այնոցիկ՝ որ յերկրորդ կարգէն, քամահանս արար. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. քհ.։)
Քամահանս առնէ դատաստանաց վրէժխնդրութեանն Աստուծոյ. (Մաշկ.։)
Ը՛նկեր, զիա՞րդ մտեր այսր՝ քամահանս առնել ի խրախութեանս՝ աղտեղեալ քո զգեստու. (Սկեւռ. յար.։)
Զմեծամեծօքն քամահանս առնէին. (Երզն. մտթ.։)
cf. Քամահեմ.
despicable.
to despise, to scorn, to disdain, to slight, to set, at nought, to take no heed of, to take no account of.
(հյց. եւ պարառ. խնդ) ἁθετέω, καταφρονέω , καταλιγωρέω contemno, vilipendo, negligo, contemptui habeo. որ եւ ՔԱՄԱՀԱՐԵԼ, ՔԱՄԱՀԱՆՍ ԱՌՆԵԼ. Արհամարհել. յոչինչ գրել. անարգանօք ապախտ կամ անտես առնել, զքամակ կամ զթիկունս դարձուցանել. ունչս առնել. քամահրել, քամարհել, չսեպել, թոթվել.
Զտէրութիւնս քամահեն. (Յուդ. 8։)
Կամակար բարուք զաստուածային օրէնսն քամահել կրթեցաւ. (Անյաղթ հց. իմ.։)
Ե՞րբ զդեղ երեսաց կարասցուք քամահել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։)
Զպատուիրանս քամահեցի, այլ խրատեալ համեստացայ։ Գինի զյիշատակս պատուիրանաց քամահէ. (Փիլ. յովն.։ Յճխ. ՟Թ։)
Որ զճշմարտութիւնս քամահէ, եւ յերկնաւորէն ի բաց կայ. (Ոսկ. հերոդ.։)
Քամահեալ եւս զմիջնորդութիւն կաթողիկոսին մեծի։ Թերեւս այնու քամահեսցեն զնա։ Քամահէր զնկուղի։ Քամահիցեն զայն ինչ՝ զոր ոչ գիտէին. (Յհ. կթ.։ Նանայ.։ Մխ. առակ.։)
Ամբարտաւանութեան է անուն, ի ձեռն որոյ քամահեն մարդիկ եւ զաստուածութեամբն ե՛ւ զմարդկային իրաւամբքն։ Քամահելով զթշնամեօքն։ Քամահէ զամենայն կերակրօք։ Զմարմնաւոր հեշտ ցանկութեամբքն քամահեցին. (Փիլ.։)
Քամահէք զիմովք հրամանօք։ Քամահեալ զամենայն մարդկաւ։ Որ քամահէ զընչիւք, անտրտում եւ ուրախ կայ եւ մնայ։ Մի՛ զընկերօքն (կամ զընկերաւն) քամահեր. (Ճ. ՟Ա.։ Պտմ. աղեքս.։ Նեղոս.։ եւ Կանոն.։ Երզն. ոտ. երկն.։)
Սովորութեամբ քամահի։ Մի՛ հնութիւն քամահեալ։ Որք քամահօղ գտան նմա. (Փիլ.։ Նար. ՟Ձ՟Է։ Կրպտ. ոտ.։)
Ոչ եթէ աղքատն քամահելի ինչ իցէ. այլ նոքա՝ որ քամահիցեն. եւ ես ընդէ՞ր չքամահիցեմ զայնոսիկ՛ որք ոչ գիտիցենն զարմանալ՝ ընդ որ ինչ պարտ է զարմանալ. (Ոսկ. եբր.։)
scornful, contemptuous.
Որ քամահէ. անպատուօղ. անարգու.
Վասն այնորիկ լինիմք արժանի քամահելոյ, յորժամ զքամահիչսն մեր՝ որ վասն աղքատութեան քամահիցեն, չքամահիցեմք. (Ոսկ. աբր.։)
that has many mouths or branches;
ճրագ —, chandelier.
Ունօղ զբերան բազում, եւ նմանութեամբ՝ բազում ստեղունս, կամ առաջս.
very high.
Յոյժ բարձր, վսեմ. վերացեալ եւ խորամուխ. որպէս πολύπορος multum invadens, multivagus
that has many stains.
Ունօղ բիծ բազում հոգեպէս՝ որպէս Բազմամեղ. եւ մարմնապէս՝ որպէս խայտաբղէտ, նկարէն.
very numerous;
that has many forces.
Փակօղ յինքեան բազում բիւրս, կամ զբիւրաւորս. յոքնահամար. բազմաթիւ. անբաւ. շատ, շատւոր.
Բազմաբիւր (կամ բազմաբեր) բարեաց։ Բազմաբիւր բարդեալ բարութեամբ. (Նար. առաք.։)
that flows abundantly.
ԲԱԶՄԱԲՈՒԽ կամ ԲԱԶՄԱԲՈՒՂԽ. Յորդաբուղխ. առատապէս բղխեալ.
Աղբիւր մի բազմաբուղխ ցամաքեցաւ. (Յհ. կթ.։)
Բանս արագաշարժս եւ բազմաբուխս (կամ բազմաբուղխս). (Երզն. լս.։)
the action of tanning;
յաղաղգնել, to tan.
Աղիւ յաղելն. սէփ. ուստի՝ ՅԱՂԱՂ ԴՆԵԼ՝ է աղաղել, այս ինքն աղել զմորթ յարդիւ կամ թեփով առ ի կակղել. սեփլէմէք.
Հանիցեն զմորթն, եւ յայլ աման յաղաղ դիցեն. (Կանոն.։)
cry, scream, clamour, uproar, alarm, racket, noise, shout;
scolding;
voice;
exclamation;
— առնել՝ բառնալ՝ դնել՝ հարկանել՝ տալ, to cry, to make a noise, to alarm, cf. Աղաղակեմ.
յորմէ յն. ἁλαλαγμός jubilatio, vociferatio, κραυγή, βοή, ἧχος clamor, sonus, sonitus Գոչիւն. ձայն մեծաբարբառ՝ յոր եւ է դէպս. կանչել կանչուըռտելն. շամաթա, չազըրըշ պազըրըշ, ֆէրեատ, ավազէ, նիտա.
Լուիցէ գոյժ ընդ առաւօտս, եւ աղաղակ ի միջօրեայ ժամանակի։ Աղաղակ խոյոցն մաքեաց։ Աղաղակեաց ամենայն ժողովուրդն առ հասարակ մեծ եւ ուժգին աղաղակաւ։ Ամբոխ յոյժ եւ լալականս, եւ աղաղակ յոյժ։ Աղաղակ սոդոմացւոց եւ գոմորացւոց յաճախեաց։ Եւ եղեւ աղաղակ մեծ։ Սրտմտութիւն, եւ աղաղակ, եւ հայհոյութիւն։ Ոչ սուգ, եւ ոչ աղաղակ։ Տէր լո՛ւր աղօթից իմոց, եւ աղաղակ իմ առ քեզ եկեսցէ։ Լուաւ աղաղակի իմում։ Ել ել աղաղակ նոցա առաջի Աստուծոյ ի գործոյ անտի։ Զի՞նչ է ձայն աղաղակին այնորիկ։ Աղաղակ ի բանակին այլազգեաց։ Լցցին տունք նոցա աղաղակաւ. եւ այլն։
Որպէս հնչիւն անկենդան, որպէս ժամահարի, լերանց, եւ այլն.
ԱՂԱՂԱԿ ԲԱՌՆԱԼ, կամ ԴՆԵԼ, ԱՌՆԵԼ, ՀԱՐԿԱՆԵԼ, ՏԱԼ. cf. ԱՂԱՂԱԿԵՄ. κράζω, βοάω clamo
Գուժեա՛, եւ ի բասան տաջի՛ր զձայն քո, աղաղա՛կ բարձ յայնկոյս ծովուն, զաղաղա՛կ բարձէք, գոգէ՛ք։ Զաղաղակ բարձեալ՝ կարդային առ Շմաւոն։ Զաղաղակ բարձին։ Կացի ի մէջ եկեղեցւոյ աղաղակ բարձեալ։ Աղաղակ արասցէ վասն նոցա յաւուր յայնմիկ իբրեւ զձայն ծովու ամբոխելոյ ալեօք։ Փող հարկանէին, զաղաղակ դնէին. եւ այլն։
Փողք եղեալք՝ զկռչաձայնն զաղաղակ բարձեալ։ Որոյ եւ աղաղակ իսկ եդեալ՝ ասէր։ Մեծաւ գոչմամբ զաղաղակ հարեալ։ Ո՞վ իցէ ի մարդկանէ, որ ի տագնապել հոգւոյն՝ զաղաղակ տացէ. (Ագաթ.։)
Առ հասարակ զաղաղակ հարեալք յորդագոյն գոչմամբ. (Պիտ.։)
to cry, to make a loud noise, to halloo, to shout;
to scold;
to make an exclamation.
Աղաղակեաց ժողովուրդն, եւ հարին քահանայքն զփողսն։ Այլազգիքն աղաղակեցին, եւ ընթացան ընդդէմ նորա։ Աղաղակեցի առ Աստուած բարձրեալ։ Աղաղակեսցուք առ Աստուած փրկիչ մեր։ Սաղմոսիւք աղաղակեսցուք առ նա։ Աղաղակեցէ՛ք առ Տէր ամենայն երկիր։ Առ փայտն աղաղակէ։ Աղաղակեսցեն ի վերայ քո։ Աղաղակեսցէ ամենայն ժողովուրդն, եւ յաղաղակելն նոցա կործանեսցին ինքնին պարիսպք։ Աղաղակեաց ամենայն Իսրայէլ մեծաձայն։ Ի ձայն բարձր աղաղակել։ Աղաղակեաց յականջս իմ մեծաձայն։ Աղաղակեաց Մովսէս առ Տէր։ Աղաղակեցի ի ձայն բարձր։ Մեծաբարբառ աղաղակեցի։ Որ աղաղակեն առ նա ի տուէ եւ ի գիշերի։ Գոչեա՛ եւ աղաղակեա՛։ Ամբոխն աղաղակէր, թէ Աստուծոյ բարբառ է։ Վասն որո՞յ յանցման այնպէս աղաղակէին զնմանէ։ Աղաղակեաց ի ձայն մեծ առ հրեշտակն. եւ այլն։
Բերանն ծիծաղի, լեզուն աղաղակէ։ Աղաղակել հրամայեաց ցնծացելոցս. (Լմբ. պտրգ.։)
Այլք այլ իմն աղաղակէին (զնմանէ) յամբոխին. (Գծ. ՟Ժ՟Թ. 32։)
tan-house, tan-pit.
Եթէ յաղաղոց անկանիցին, ամանքն խորտակեսցին. (Կանոն.։ (Աղաղոց ասի ռմկ. եւ Հանդերձանքն աղի եւ յարդի։))
inventor of a sect.
ἁλάστωρ որ եւ Աղաջուր. եւ աղանդահնար. եղեռնագործ. չարեացապարտ. ժանտաժուտ. եւ չարահնար ոք կամ ինչ. scelestus, nequissimus
cf. Աղանդագործ.
Չարահնար ոք կամ ինչ. cf. ԱՂԱՆԴԱԳՈՐԾ.
Աղանդահնար պատրանօք չարաչար խորամանկեսցէ. (Նար. ՟Լ՟Է։)
sectary;
magician, enchanter, sorcerer.
Հայեցեալ մարգարէութեամբ ի տարապարտ հպարտութիւն աղանդաւորացն. (Եզնիկ.։)
Ցամաքեսցի եղեամն աղանդաւորին. (Նար. ղ։)
Աղանդաւոր դիւթութիւն, կամ գործք. (Մագ. ՟Ա։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 12։)
to seduce, to deceive, to lead into error, to teach a false doctrine.
Կախարդել, եւ մոլորեցուցանել. պատրել իբր կախարդանօք. կախարդի պէս որսալ, աչք խաբել. արհըրլէմէք. պազլամագ. այարթմագ.
formule of a sect;
amulet, phylactery;
heresy.
Ի մեհեան դիւթութիւնս եւ աղանդինս մատուցանեն։ Դիւթք ի ներքս ի մեհեանն առնէին զաղանդինսն։ Եւ սկսան առնել զաղանդինսն (կամ զաղանդսն) ի հասարակ գիշերին. (ՃՃ.։)
to brown, to roast, to broil, to toast.
ԱՂԱՆՁԵՄ կամ ԱՂԱՆՁՆԵՄ. եւ ռմկ. ԱՂՆՁԵԼ, ԱՂԸՆԾԵԼ. καίω uro, καταφρύγω կամ καταφρίσσω, καταφρίττω torreo, cremo, exsugo Խարակել. խարուկել. խանձողել. որպէս եւ ցնդել զլոյծս. բոհրել, խարկել, խանծել, երել մրկել. գաւուրմագ.
Ա՛ռ սպիտակ հող. եւ աղնձէ՛ ի կրակն։ Աղընծէ զինքս։ Աղնձած (կամ աղընծած) աղ, չամիչ, կորեակ, եւ այլն. (Վստկ.։ Մխ. բժիշկ.։)
Ոչ խոնաւոյն աղանձեցելոյ առաւելութեամբ ջերմութեանն, եւ ոչ ջերմինն շրջեցելոյ յաղթութեամբ խոնաւողին. (Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Բ։)
roasting.
Յիշատակէ զորդանցն անմահից զբոցակէզ զաղանձումն. (Ոսկ. յանդամալոյծն.։)
suppliant, petitionary.
Ամենայն ուրեք կամաց աղաչելեացն ուշ ունէր. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 1։)
to supplicate, to pray, to conjure.
Արհամարհեցաք, յորժամ աղաչէրն զմեզ։ Աղաչեցի զՏէր Աստուած։ Աղաչեցէ՛ք առ Տէր Աստուած ձեր։ Զերեսս Տեառն չէր աղաչեալ։ Աղաչեա՛ զերեսս Տեառն Աստուծոյ քո։ Աղաչեաց այրն Աստուծոյ առաջի Տեառն։ Ժողովրդովքն հանդերձ աղաչէին զԱստուած։ Աղաչեմ զձեզ՝ յիշել ձեզ զերախտիսն։ Աղաչեսցէ զքեզ եղբայր քո։ Աղաչեաց զերեսս արքային Մովաբայ։ Անկեալ աղաչէիք զկուռսն ձեր։ Աղաչէ, եւ ոչ ամաչէ։ Վասն կենաց զմեռեալն աղաչէ։ Մո՛ւտ, եւ աղաչեա՛ զարքայ։ Մի՛ աղաչեր վասն դոցա։ Աղաչել սկսան նոքա զնա, զի դաշինս արասցէ։ Աղաչէին ձեռն տալ նոցա։ Յաղաչել քում առ նա՝ լուիցէ քեզ։ Յաղաչել իւրում առ Տէր՝ ընդունելի եղիցի նմա։ Աղաչել ի խաղաղութիւն, եւ այլն։
Աղաչելն քան զխնդրելն առաւել ունի զկամացն բաղձանս։ Աղաչեսցո՛ւք ասէ. այս ինքն ի սրտէ պաղատեսցուք. (Խոսր.։)
Զայս միայն աղաչեսցուք զԱստուած, զի համբերել կարասցուք. (Եղիշ.։)
Ոմն աղաչէ, եւ ոմն աղաչի. (Մամբր.։)
Ոչ նա ինչ աղաչեցաւ եւ արար, այլ ինքն յանձնէ կարգեաց զամենայն։ Աղաչին եւ աղերսին, եւ զերախտիսն սիրելեացն ոչ յիշեն. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. հերոդ.։)
Անխաբելի կամօք աղաչեալ (Աստուած) ի մէնջ. (Նար. ՟Գ։)
Զսոյն եւ ի Պօղոսէ աղաչիմք՝ գթութեամբն Աստուծոյ պաղատեալ. ոճ է յն. այս ինքն զսոյն աղաչէ մեզ Պօղոս, կամ վասն սորին աղաչէ զմեզ։ (Խոսր.)
brine;
flagitious, wicked.
ԱՂԱՋՈՒՐ ἄλμη salsugo, salsilago որ եւ ԱՂՋՈՒՐ. Աղի կամ աղեալ ջուր. աղտաղտուկք. թուզլու սու.
Ժանտ. անզգամ. պիղծ. եարամազ. ահմագ. ἁλάστωρ, μιαρός scelestus, exsecrandus, flagitiosus
Զի՞նչ խօսիս ո՛վ աղաջուրդ, եւ ամենեւին աղաջուրդ։ Զոր բազում աղաջուրք ի փիլիսոփայիցն ասեն որ ծաղրն եղեն եւ ծանակ կան. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. ես.։)
pillar of salt, statue of salt.
Արձան աղի կամ յաղէ.
Կին մի արտաքոյ քան զբարս բուսոյ ծննդեան՝ աղարձա՛ն (կամ ա՛ղ արձան. յն. աղ) լինէր (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)
destruction, devastation, ruin;
disparagement, defamation.
ԱՂԱՐՏ ՎԱՐԵԼ. ըստ յն. Աղ սերմանել, կամ ցանել աղս. cf. ԱՂԱՐՏԵՄ.
որ եւ ԱՂԱՐՏՈՒԹԻՒՆ. Ընդ վայր հարումն (որպէս զանպիտան արտ աղի, կամ որպէս աղաջուր) թշնամանք. նախատինք. անարգանք. եպերանք.
Չարագոյն թուելով առաւել քան թշնամանօք լի, եւ աղարտանս անձինս. (Պիտ.։)
to besprinkle with salt;
to spoil, to desolate;
to cast a stain upon, to wound the reputation of, to slander, to calumniate.
Ընդ վայր հարկանել (որպէս զանպիտան արտ աղի). յոչինչ կամ պիղծ եւ անհարազատ համարել. առ ոտն հարկանել. թշնամանել. բամբասել. անարգել. անգոսնել. ἑξουδενέω, ἑπισκόπτω, διαβάλλω, καταβάλλω, κακίζω, νοθεύω, βδελύσσομαι probro do, nihili facio, contemno, vitupero, objurgo վար զարնել, ոտքի տակ առնել, քամահրել. խօրլամագ.
Սերմն ժանտ. ո՛չ զբնութիւնն աղարտէ, այլ ցուցանէ յառաջին հասակէն բուռն հարեալ զչարեաց։ Մանկունք եւ տկար կանայք աղարտեն զմահ։ Զամենայն իսկ զհրէականսն աղարտես եւ զզոհսն։ Զգործն չաղարտէին, եւ զնշանագործն բամբասէին։ Աղարտել զսքանչելիսն, կամ զքրիստոնէութիւն։ Նաեւ քաղաքաւն եւս աղարտէին, ի Նազարեթէ է ասէին. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. եբր.։)
Աղարտել զայն՝ որ ամենայն ընդունելութեան արժանի է. (Փիլ.։)
Ինքն իսկ կամքն չարութեան աղարտեալ լինի (յահեղ ատենի) յունողացն զնա յառաջ։ Այնչափ աղարտէր, եւ համբերէր ամենայնի. (Տօնակ.։) (Ոսկ. եբր.։)
Այն ոչ եթէ զճշմարտութիւն պատմութեանցն աղարտէ։ Զյիշողութիւնն ոչ կարէր աղարտել, կամ մոռանալ։ Յաղթեաց նոցա, եւ աղարտեաց զնոսա (կոյրն բացեալ). (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)
spoiled, vitiated, corrupted, adulterated, tainted, impaired;
disordered, discomposed.
Աղամող եւ աղարտեալ. այլայլեալ. խանգարեալ. աղկաղկ. տկար. փուտ. խարխուլ. աւրած, անպիտան, փտտած, վատուժ. գուվվեթսիզ. զապուն. σαθρός imbecillus, imbecillis
Բնութեամբ ամենայն բան աղաւա՛ղ եւ դիւրաշարժ. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
Առաջնոցն (զգայութիւնք) սրեալ էին ամենայն իրօք. մեք աղաւաղաց հասաք, որպէս եւ մարմնոյս կազմածի փանաքւոյ. (Փիլ. լին. ՟Ա. 32։)
to spoil, to corrupt, to adulterate, to taint, to impair, to disorder, to discompose, to vitiate.
Այլայլել, աղարտել, եւ աւերել, տկարացուցանել. անպիտան կամ խոտան կացուցանել. ապականել. եղծանել. խանգարել. անշքացուցանել. աւրել, փճացնել. պօզմագ. պերպատ էթմէք.
Եկն Աբրահամու աստուածպաշտութիւնն, եւ աղաւաղեաց զայն (զհեթանոսութիւն). (Եզնիկ.։)
Ոչ ժամանակք աղաւաղեն զնա, եւ ոչ երկայնութիւնք աւուրց. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Ա։)
Ոչ աղաւաղել (կամ աղարտել) զնոցայն. (Տօնակ.։)
Եւ աղարտել, որպէս անարգել. արհամարհել, խոտել. մերժել. խօրլամագ.
Ոչ հաւանեալ աղաւաղել կամ փոխանակել զերկնաւոր կենացն զփրկութիւն ընդ անգիւտ կորստեանն. (Յհ. կթ.։)
Կամ կասեցուցանել. լքուցանել. տալ յանգիլ եւ յետնիլ. որ է ըստ յն. λήγω իբր լքանիլ. desino, finem facio.
like a dove, in the form of a dove.
Աղաւնակերպ իջմամբ կամ երեւմամբ։ Գգուես սիրով աղաւնակերպ. (Շար.։)
vervain.
կամ ԱՂՈՒԵՆԱՐՕՏ. (զոր Ստեփ. լեհ. կամի ընթեռնուլ որպէս ռմկ. ԱՂԱՒՆԻՃ) Խոտ՝ որ լինի արօտ կամ ճարակ աղաւնեաց. ըստ յն. աղաւնական։ περιστερέων peristereon, verbenaca, verbeneca erba colombina կեօյէրճին օթը, ռայըլհամամ. (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)
dove, pigeon;
վայրի —, stock-dove, wood-pigeon, wild pigeon.
Աղաւնի անոյշ, կամ ձագ աղաւնոյ.
privy;
sink.
Տեղի աղբոյ եւ աղտեղութեանց. կերիզ. Իսկ անցք նոցա՝ ԱՌՈՒ ԱՂԲԱՆՈՑԱՑ. ἁμαρὰ կամ ὁχετὸς ἁμάρας cloaca
Զբերանն եւ զաչս եւ զամենայն անդամսն առհասարակ առուս աղբանոցաց գործէ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 4։)
excremental, excrementitious.
κόπριος, κόπριον stercoreus, stercus Որ ինչ յաղբոյ, կամ յաղտեղութեանց է բաղկացեալ. եւ աղբ. եւ աղտեղութիւն.
to go to stool, to dung;
to dung, to manure.
Բազում եւ յոլով անգամ պարտ է աղբել զվատ գետինն, եւ ոչ մէկ հետ. զի թէ հետուհետ չաղբի, նա՛ պա՛ղ լինի. (Վստկ. ՟Լ՟Դ։)
cf. Աղբիւրաբար.
Որդւոյ պատճառ ծննդեամբ անճառ, հոգւոյ բղխումն աղբերաբար. (Շար. ձ։)
spring of water, source, fountain.
ԱՂԲԵՐԱԿՆ գրի եւ ԱՂԲԵՒՐԱԿՆ կամ ԱՂԲԻՒՐԱԿՆ. Ակն աղբեր. եւ աղբիւր. որ եւ ԱԿՆԱՂԲԵՒՐ, կամ ԱԿՆԱՂԲԻՒՐ. ջրի ակ, աղբուր. կէօզ. չէշմէ. փունար պաշը. այն. ըստ յն. աղբիւր ջրոյ.
Ընդ ցամաքել աղբերականն. (Եփր. թագ.։)
Առ ցուրտ աղբերակամբ խայտան. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)
Զերկիրս գետովք եւ աղբերակամբք վայելչացոյց. (Սարգ.։)
Ցամաքեցուցեալ զակնաղբեւրն նորա. (Ագաթ.։)
flowing like a fountain, fluent, streaming;
copious, abundant.
ԱՂԲԵՐԱՀՈՍ կամ ԱՂԲԻՒՐԱՀՈՍ. Հոսեալ յորդութեամբ իբր աղբիւր կամ յաղբերէ, կամ զաղբիւր.
to make to flow as a fountain, to make to flow or gush out;
to pour forth abundantly.
Աղբերացոյց մեզ զանապական եւ զսուրբ վտակս կողից իւրոց։ Զվէմն եհար եւ աղբերացոյց փայտն. (Դամասկ.։)
excrement, dung;
muck, manure;
filth;
place for the reception of all filth.
ԱՂԲԵՒՔ որ եւ ԱՂԲԻՒՍՔ, եւ ԱՂԲԻՍ կամ ԱՂԲԵՒՍ. κοπρία sterquilinium, fimetum, stercus Աղբկուտոց. կոյտ աղբոյ, կամ կուտոց յաւելուածոց տանց. տեղի հաւաքման իրաց՝ որք աւել ածելով ի դուրս ձգին. աղտեղութիւնք. մոխրոց. չէօփլիւք, չիրքէֆ, կիւպրելիք. սիւփրիւնտիլիք. քիւլլիւք.
Յարուցանէ զաղքատն, կամ բարձր առնէ զտառապեալս՝ յաղբեւաց։ Գիրկս արկեալ աղբեւաց. (Ա. Թագ. ՟Բ. 8։ Սղ. ՟Ճ՟Ժ՟Բ. 7։ Ողբ. ՟Դ. 5։)
Նստէր յաղբիւս (կամ յաղբեւս) արտաքոյ քաղաքին. (Յովբ. ՟Բ. 8։)
Ստրուկ արդարեւ որովայնի լինելով՝ զաղբիս (կամ զաղբիսս կամ զաղբիւսս) մեծացուցանէր. (Խոր. ՟Բ. 21։)
sweepings, filth;
cf. Աղբեւք.
Յաղբիս ամենայն չարեաց օթագանեցաք. (Լծ. կոչ.։)
like a fountain, fluently;
abundantly, copiously.
ԱՂԲԻՒՐԱԲԱՐ որ եւ ԱՂԲԵՐԱԲԱՐ, ԱՂԲԻՒՐՕՐԷՆ. Իբրեւ զաղբիւր. յորդութեամբ. առատութեամբ. աղբուրի պէս. չէշմէ կիպի.
Աղբիւրաբար (կամ աղբերաբար) բղխեաց. (Փիլ.։)
Աղբիւրաբար հոսել կամ բերել յինքեան. (Պիտ.։)
slovenly, dirty, filthy, nasty.
առաւել ռմկ. Շաղախեալ աղբով կամ աղտեղութեամբ. աղտեղի. փիծ. աղտոտ. քիրլի. փիս.
cf. Յեղակարծ.
Աղեկարծ եղեւ նա նոցա, յորժամ եկն տէրն նմանութեանց. (Եփր. համաբ.։) cf. ԱՂԷԿԱՐԾ, cf. ՅԱՂԱԿԱՐԾ.
quiver.
Կապարճ աղեղան, որ լինի եւ անօթ նետից. պատկանդարան ի դնել զաղեղն. գըրպան. նիյմլէկ. թէրքեշ. Բայց թուի նշանակել եւ զզարդ ինչ զինուորական որպէս վառ ծոպաւոր կամ դրօշ կամ դրօշակ կախեալ ի վերնակողմն նիզակի. որպէս յն. φάρος pallium, palla.
Կամ Աղեղնաձեւ կամար զինուորաց. որ եւ լինի պատկան դարան ի դնել պէսպէս իրս.
archer;
Sagittarius.
Աճեաց, եւ եղեւ աղեղնաւոր։ Գտին զնա աղեղնաւորք աղեղամբք։ Յուսացան ի կորովս աղեղնաւորացն եւ պարսաւորացն։ Նետաձիգ եղեն աղեղնաւորքն ի ծառայս քո ի վերուստ ի պարսպէ անտի։ Հարին աղեղնաւորքն զարքայ Յովսիաս։ Նետօղք եւ աղեղնաւորք մտանիցեն անդր։ Պատուէ՛ր տուք ամենայն աղեղնաւորաց. եւ այլն։
archery.
Փորձք կորովակի աղեղնաւորութեամբ։ Ունելով զաղեղնաւորութեանցն (այս ինքն զաղեղանց) եւ զնիզակաց եւ զսուսերացն եւ զտիգացն պատրաստութիւն. (Պիտ.։)
cf. Յաղեմ.
cf. ՅԱՂԵՄ. դուզլամագ.
Ի ձեզ աղի ամենայն անհամութիւն աշխարհիս։ Եւ ոչ աղեալն ընդ անհամին. (Եղիշ. յես.։ Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Հողմով հիւսիսոյ փչելով ի գէջ ամպ, եւ աղեալ՝ առնէ կարկուտ. ընթերցի՛ր կամ իմա՛, պաղեալ, եւ պնդեալ իբրեւ զաղ։ (Վրդն. սղ. ՟Ճ՟Խ՟Ը.)
cf. Աղէտակոծ.
Աղետական սիրով փութայր ածել զնա ի կամս իւր. (ՃՃ.։)
suppliant;
flattering, adulator.
παράσιτος, κόλαξ parasitus, adulator Քաղցրաբան. մարգելոյզ. շողոմարար մեծատանց առ ի վայելել ի սեղանոյ նոցա. խօշամէտ, միւֆիխօր.
Ունէր սեղան ամենաբոյծ, (բուծանէր) աղերսաբանս, շոգմոգս. (Ոսկ. ղկ.։)
to supplicate, top pray.
Համայնից ունօղս զբնաւից աղերսաբանեմ զմեռելոցն՝ քեզ կենդանեաց. (Նար. ՟Ձ՟Զ։)
supplication, entreaty, instance.
Արձակեցին զնա հրեշտակութեամբ յաղերսաբանութիւնս ի հնարս հայթայթանաց։ (Եղիշ. ՟Գ։)
Նշանակ չափաւորապէս զօրութեան առաջիկայ իրողութեանցս՝ հանդերձ աղերսաբանութեամբ. (Մխ. դտ.։)
Վայելուչ աղերսաբանութեամբքս զուարճացուցանել զտրտմեալդ ձեր բարեպաշտութիւն. (Պրպմ. ՟Լ՟Ը։)
suppliant.
Անձն կամ բան նորա՝ որ աղերս արկանէ. աղերսական.
cf. Աղերսանք.
Երջանկացն փառատրական աղերսարկութիւն։ Աղօթանուէր աղերսարկութիւն։ Մաղթողական աղերսարկութեամբ մեծին ի ծնունդս կանանց. (Նար.։)
to supplicate, to implore, to entreat, to petition.
Բերան իմ աղաչէր, եւ աղերսէի զկին իմ։ Աղաչիցէ զքեզ թշնամին քո, եւ ի ձայն բարձր աղերսիցէ։ Աղերսեա՛ առաջի նորա. (Յոբ. ՟Ժ՟Թ. 17։ Առակ. ՟Ի՟Զ. 28։ Սիր. ՟Ժ՟Է. 22։)
Աղերսեմք զփառաւորեալ արարչութիւնդ։ Ոչ կամեցայ առ այս զոք աղերսել. (Նար. ՟Լ՟Գ։ Մխ. դտ.։)
Ոչ հոգայ զաւուրց, եւ ոչ աղերսի զամաց. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)