Entries' title containing ամ : 4033 Results

Ամենաբոյծ

See full entry →
NBHL (7)

Որ զամենեսին բուծանէ՝ դարմանէ՝ կերակրէ.

Հօրն մերում լինիմք փառաւորիչք, եւ ամենաբոյծ մատակարարին. (Վեցօր. ՟Զ։)

Եւ բուծիչ ամենայն լուցկեաց ցանկութեանց, կամ բուծեալ ի նոցունց.

Արիացեալ ամենայն զօրութեամբ իւրով ընդդէմ ամենաբոյծ շարժմանց. (Մաշտ. սքեմ.։) (գուցէ գրելի էր՝ ԱՄԵՆԱԲԻԾ։)

Եւ ամենայնիւ բուծեալ ի սբղանոյ մեծատանց. պորտաբոյծ. παράσιτος. տալգավուգ.

Մեծատունն այն ունէր սեղան, ամենաբոյծս, եւ ողոքիչս. (Ոսկ. ղկ.) ուր եւ գրի դարձեալ.

Սեղան ամենաբոյծ (թերեւս փոխանակ գրելոյ՝ ՍԵՂԱՆԱԲՈՅԾ։)


Ամենաբուժ

See full entry →
NBHL (1)

Բուժիչ ամենայնիւ յամենայն ախտից. ամմէն ցաւը ըռընտցնօղ.


Ամենագործ

See full entry →
NBHL (9)

πανουργικός, παντουργός. omnium opifex, omnipotens Ամենայնի ճարտարապետ. կարօղ գործել զամենայն, եւ արդեամբք արարող. ամենահնար.

Զամենագործն բնութեանց մարդկեղէն մտօք բամբասել. (Ոսկ. ես.։)

Ամենազօրն աջ, եւ ձեռնն ամենագործ. (Պրպմ. ՟Լ՟Գ։)

Զոր ամենատեառն ամենագործ արարչին սահման ելից. (Վեցօր. ՟Դ։)

Կոչէ եւ ձեռն վասն ներգոյին ի նմա ամենագործ զօրութեան։ Ստեղծեալ ամենագործ զօրութեամբ. (Կիւրղ. գանձ.։)

Եւ այլք բերէին զզէնս բազումս ամենագործ խորամանկ. (Պտմ. աղեքս.։)

ԱՄԵՆԱԳՈՐԾ ԽԱՐԴԱԽՈՒԹԻՒՆ. եւ ԱՄԵՆԱԳՈՐԾՈՒԹԻՒՆ. եւ ԱՄԵՆԱԳՈՐԾՔ. ըստ յն. չարահնար խարդախութիւն. չարարուեստութիւն. խորամանկութիւն. սատանութիւն, վարպետորդիութիւն չար, ամմէն քարը շարժելը. πανούργημα, πανουργία calliditas, vafritia, vafrum factum

Զկնոջն զամենագործ խարդախութիւն յանդիմանեցից։ Ամենագործ խարդախութեամբ եւ աւելորդ իմն իմաստութեամբ վարել։ Անիրաւութեամբք, ամենագործ խարդախութեամբք։ Խարդախութիւնն եւ ամենագործութիւնն (կամ ամենագործ չարութիւն) ժամանեալ հասանէ յամպարշտութիւն. (Փիլ.։)

Քան զամենայն պիղծս չար աղտեղի, որ զամենագործս ծանականաց առնիցէ. (Ոսկ. եբր.։)


Ամենադաժան

See full entry →
NBHL (1)

Ո՛վ ամենադաժանք, ո՛վ պիղծք եւ մարդասպանք. (Ոսկ. գծ.։)


Ամենազան

See full entry →
NBHL (3)

Ամենապիսի. ամենապատիկ. ամենազգի. ամմէն ցեղ. հէր դիւրլիւ. մուխթէլիֆ. παντοῖος, παντοδαπός, πανποικήλος omnigenus, omnimodus, varius

Ամենազան տնկոցն զանազանութեամբք. (Նիւս.։)

Ամենազան չարեօք լցեալ։ Ընդ ամենազան ախտիւք անկեալս։ Ըստ ամենազան տեսակաց։ Ի ձեռն ամենազան չափոց եւ նուագաց։ Բազումս եւ ամենազանս առադրեաց բանս՝ աստուածային գիրն. (Փիլ.։)


Ամենազարդ

See full entry →
NBHL (3)

Ամենայնիւ զարդարեալ. ամենագեղեցիկ. վայելչապանծ.

Ամենազարդ սրբութիւն, կամ բարձրութիւն, կամ պայծառութիւն. (Յճխ. ՟Թ։ Նար. ՟Հ՟Ե։ Ասող. ՟Գ. 9։)

Պատկեր Աստուծոյ մարդ ... ամենազարդ. (Ոսկ. ես.։)


Ամենաժանտ

See full entry →
NBHL (3)

ԱՄԵՆԱԺԱՆՏ կամ ԱՄԵՆԱԺԱՆԴ. παμμίαρος. scelestissimus Ամենեւին ժանտ. ժանտաժուտ. յն. ամենապիղծ.

Ո՛չ ասաց ժանտի եւ ամենաժանտի, այլ ի քաղաքին անուանէ կոչէ, թէ Յուդա Սկարիովտացի. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 7։)

Ոչ ասաց՝ ժանդն, եւ ամենաժանդ թշուառականն. (Երզն. անդ։)


Ամենալի

See full entry →
NBHL (5)

Եթէ պարգեւես, ամենալի ես։ Ընձեռեա՛ մեզ ձեռն ամենալի. (Նար. ՟Հ՟Զ. ՟Ղ՟Բ։)

Ի նա ոչինչ յաւելու ամենալին, այլ ի մեզ յոյժ մեծութիւն եւ շնորհ աստուածեղէն. (Եղիշ. ծն. առ Մխ. ապար.։)

Սեղան ամենալի. (Յիսուս որդի.։)

Իբրեւ զծառ մեծ, եւ ամենալի բազմանկար պատկեր է բոլոր նիստ երկնից եւ երկրի. (Ոսկիփոր.։)

Հնձեալ որայս ամենալիս. (Յիշատ. ի Լմբ.։)


Ամենալիր

See full entry →
NBHL (2)

Կատարեցեր զառեցեալն ընդ ամենալիր աստուածութեանդ. (Նար. ՟Ձ՟Ը։)

Ամենալիր բարութեամբք. (Ագաթ.։)


Ամենալից

See full entry →
NBHL (10)

Ամենայն բարեօք լցեալ, եւ լցուցիչ. բազմածախ եւ առատ. շէն. ὀ πλήθων, πολυτελής. repletus, refertus, omnino plenus, et lautus, sumtuosus եւ այլն. եւ ըստ յն. ամենալաւ. կատարեալ. բարեբեր. եւ այլն։

Սեղան ամենալից՝ խորտկօք։ Երկիր է սեղան ամենալից, եւ հանդերձ եւ կերակուր։ Վայրք ինչ բազում, եւ ամենալիցք։ Զքաղաք մի մեծ եւ ամենալից։ Երկինք են սենեակ, եւ երկնից առագաստքն ամենալիցք. (Ոսկ.։)

Անդաստան ամենալից. (Եղիշ. դտ.։)

Իբրեւ զդրախտ ամենալից. (ՃՃ.։)

Հալածական յամենալից տեղւոջէ (դրախտին). (Պիտ.։)

Կերակուրս ամենալիցս. (Իգն.։)

Զնմանութիւն խաչին ամենալից բերէ (խոյն Սաբեկայ). (Եփր. երաշտ.։)

Յայրարատեանց յամենալից գաւառին։ Յայրարատեան գաւառն եւ յամենալից աշխարհն, որ նման է դրախտին Աստուծոյ ամենալից ամենայն պտղովք. (Մեսր. եր.։)

Յօրինէ ի նմա փողոցս վաճառոց ամենալիցս եւ բաւականս. (Արծր. ՟Ա. 11։)

Զամենալից շնորհս. (Նար.։)


Ամենալցոյց

See full entry →
NBHL (2)

Լի եւ անկարօտ ամենալցոյցն շրջէր. (Ագաթ.։)

Քաղցրութեամբ երգոց, եւ ամենալցոյցն հոտով զժահահոտ դիւացն հոյլս փախստականս ի վայրացն առնէին. (Ճ. ՟Ժ.։)


Ամենախումբ

See full entry →
NBHL (3)

Ոչ երթայ ի ժողովս ամենախումբս. (Նեղոս.։)

ԱՄԵՆԱԽՈՒՄԲ ՄԱՐՏ. որ եւ յն. ձայնիւ ասի ՊԱՆԿՐԱՏԻՈՆ. παγκράτιον. certamen omnium virium Ողոմպիական խաղ ինչ, յորում լինէր հանդիսացուցանել զամենայն մրցմունս ուժոյ.

Յամենախումբ մարտին՝ պողիդամաս յաղթանդամն (յաղթեաց)։ Անտենովր աթենացի յամենախումբ մարտին։ Արիստոմենէս ռոդացի՝ երրորդ ի Հերակղեայ՝ յամենախումբ մարտին. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Ամենածաղիկ

See full entry →
NBHL (3)

Լի ամենայն ծաղկօք, ամենեւին ծաղկեալ. եւ ամենախայծ. խայտաբղէտ.

Լեառն, կամ պարտէզ ամենածաղիկ. (Սեբեր. ՟Գ։ Վրդն. երգ.։)

Որպէս զպանթերոյն (որ է ինծ) ասէ բարոյախօսն, թէ ամենածաղիկ է. (Եպիփ. բարոյ.։)


Ամենածին

See full entry →
NBHL (3)

Որ ծնանի ի ծոցոյ իւրմէ զամենայն բոյս եւ զկենդանի՝ զգալի կամ իմանալի օրինակաւ.

Որով երեւեալ ցամաք ամենածին. (Ագաթ.։)

Զերկիր՝ ամենածին կայեան յօրինէր. (Պիտ.։)


Ամենակազմ

See full entry →
NBHL (2)

Ճաշակ հեշտալի որոց հաղորդին՝ ջամբել պատրաստի ամենակազմ յարմարութեամբ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)

Զամենակազմ զպատշաճական զգեղեցկազարդ զգործս ձեռաց իմոց ոչ տաց դիւաց. (Ոսկ. ես.։)


Ամենակատարութիւն, ութեան

See full entry →
NBHL (4)

Տեսանես զամենակատարութիւն հոգւոյն. (Լմբ. սղ.։)

Ամբողջութիւն. անարատութիւն. եւ լրումն կատարելութեան յիւրում կարգի. իթմամ, քեմալիյէթ.

Ամենակատարութիւն տասնեկի թուոյն։ Կատարեցելումն ամենակատարութիւն ընծայեցուցանէ սուրբ տէրունեան բանն։ Ամենակատարութիւն հրամայէ ի մարմին գոլ եւ ի հոգիս. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. քհ.։)

Մի՛ պատուեսցուք զանոյշ իւղոցն զամենակատարութիւնսն. (Ածաբ. ի ծն.։)


Ամենակարութիւն, ութեան

See full entry →
NBHL (3)

իբր ամենակարողութիւն. ամենազօրութիւն. գուտրէ թիքիւլլիյէ.

Մարդկեղէն ոյժ նպաստ լինէր Աստուծոյ ամենակարութեանն. (Լմբ. սղ.։)

Մի՛ սահմաներ ի վերայ իմ զանսահման Աստուածութեանդ ամենակարութիւնդ. (Բենիկ.։)


Ամենակերակրիչ

See full entry →
NBHL (2)

παντοτρόφος, παντρόφος omnium nutritor, altor Որ զամենեսին կերակրէ. բոլորեցուն սնուցիչ, տածիչ. զամմէնքը կշտացընօղ.

Զարեգակն, զամենակերակրիչն հուր. (Պիսիդ.։)


Ամենակուլ

See full entry →
NBHL (2)

Որ զամենեսեան կլանէ. ամենակեր. զամմէնքը կուլ տըւօղ.

Ի վերայ ամենակուլ մահուանն՝ կենօք երեւեալ. (Կորիւն.։)


Ամենահաս

See full entry →
NBHL (7)

Որ ամենայն ուրեք եւ արագ հասանէ.

Ամենահաս, ամենատես. (Մանդ. ծն.։)

Ամենահաս թեւոցն ձգմամբ. (Նար. խչ.։)

Ամենահաս ձեռօքն զբռամբ ածէ զձեզ. (Լմբ. սղ.։)

Եւ ամենայնի հասու. ամենիմաստ. ամենագէտ. (տիրապէս զԱստուծոյ ասի, եւս եւ զմարդոյ չափաւորութեամբ)

Աչք եւ ականջք Աստուծոյ զամենահաս զօրութիւնն դնեմք։ Ամենահաս քննութիւն. (Լմբ. սղ.։)

(Ադամ) ամենահաս գիտութեամբն մարգարէանայ. (Ագաթ.։)


Ամենահաստիչ, չի, չաց

See full entry →
NBHL (3)

Ամենից հաստիչ. արարիչ ամենայնի. ամմէնուն ստեղծօղը՝ Աստուած.

Ուսեալք յամենահաստիչ Արարչէն. (Ագաթ.։)

Զանունակ անուն ամենահաստչի. (Անան. եկեղ։)


Ամենահասարակ

See full entry →
NBHL (1)

Ո՛վ պանծալի պարկեշտ ամենահասարակ արուեստ. (Փիլ. նխ. ՟բ. ի Պինդարոսէ։)


Ամենամաքուր

See full entry →
NBHL (10)

Մաքուր եւ անարատ ամենեւին. ամենասուրբ. ամենայնիւ ողջախոհ. πάναγνος. purissimus, castissimus, παναγής, πανάγιος. sanctissimus

Զկարօտսն առ ի լինել ամենամաքուրս՝ կատարելապէս մաքրեն. (Դիոն. եկեղ. ՟Դ.)

Զձեզ սրբազանսդ եւ զամենամաքուրսդ նորա հարսունս. (Պրպմ. ՟Լ՟Զ։)

Հոգեղէնքն ամենամաքուրք. (Նար. ՟Ձ՟Ե։)

Ամենամաքուր գլխոյն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)

Որ ամենամաքուրն է բնութեամբ. (Իգն.։)

Յամենամաքուրն մատուցանես սեղան։ Առագաստ ամենամաքուր փեսային. (Սարկ. հանգ.։)

Գեղեցիկ այս ինքն ամենամաքուր մարդկութեանն պատմուճանաւ, որ ոչ արար մեղս. (Լծ. ածաբ.։)

Վասն ամենամաքուր մարմնոյ եւ հրաշափառագոյն գրկաց Սրբուհւոյն, յորում գգուեցար. (Բենիկ.։)

Ամենամաքուրն հովիւ. (Կլիմաք.։)


Ամենամեծ

See full entry →
NBHL (3)

παμμέγιστος, μέγιστος. maximus Մեծ քան զամենայն. գերագոյն՝ եւ կարի մեծ.

Ընկա՛լ ամենակալ ամենամեծդ Աստուած. (Ժմ.։)

Ամենամեծ իմն եւ յոյժ գերազանցեալ յասացեալս կան իմաստք. (Նիւս. երգ.։)


Քաջախնամող

See full entry →

cf. Բարեխնամ.

NBHL (1)

Յոյժ խնդութիւն քաջախնամող հօրն լինէր. (Կաղանկտ.։)


Քաջամանկութիւն, ութեան

See full entry →

s.

fortune to have good children.

NBHL (2)

εὑπαιδία felicitas in habendis bonis liberis. Յաջողութիւն ունելոյ զմանկունս, կամ ունելն զաւակս ընտիրս.

Բազմամանկութիւն, քաջամանկութիւն, ծերութիւն բարեբախտիւ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Քաջամասն

See full entry →

adj.

lucky, happy.

NBHL (1)

Բնութեամբ քաջամասի վիճակի՝ ցանկ ամբողջ պահեցին զնա. (Փիլ. իմաստն.։)


Քաջամասնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

fortune, prosperity, felicity.

NBHL (1)

Կատարեցելումն եւ վարեցելումն բնութեամբ քաջամասնութեամբ։ Աիական քաջամասնութեան հանգէսք. (Փիլ. լին.։ Յհ. կթ.։)


Քաջամատն, տանց

See full entry →

adj.

skilful in playing (music).

NBHL (2)

Որոյ մատունքն են աջողակ ի գործ, կամ ի հարկանել զնուադարան. եւ Եղալն աջողակութեամբ մատանց.

Զհետ ջնարահար քաջամատն կոջ կրթէր։ Երաժշտանալ զդաշնակաւորն եւ զքաջամատն. (Խոր. ՟Գ. 55։ Փիլ. ել. ՟Բ. 34։)


Քաջամարմին

See full entry →

adj.

endowed with strength, vigorous, strong, robust.

NBHL (2)

Զբազումս տեսանեմք ի չարագործաց պնդակազմ եւ քաջամարմին։ Լերինք զանասուն պաճարս բազմացուցանեն՝ մեծահասակս, քաջամարմինս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։ Խոր. ՟Գ. 5։)

Ո՞յք են խճողեալքն, եթէ ոչ քաջամարմին այրիքն, որոց ինչքն աճեցեալ են. (Եփր. աւետար.։)


Քաջամարտ

See full entry →

cf. Քաջամարտիկ.

NBHL (1)

Հմտադունից քաջամարտաց. (Ոսկ. ծն.) (կամ դրելի՛, քաջամարտկոց)։


Քաջամարտիկ, տկաց

See full entry →

adj. s.

warlike, martial, brave soldier.

NBHL (6)

Պատերազմին որպէս քաջամարտիկ։ Քաջամարտկաց եւ յաղթողաց պարգեւս խոստանայ. (Յճխ. ՟Ժ. ՟Ժ՟Է։)

Բլուրն՝ ուր քաջամարտկօրն անկաւ բէլ, անուանեաց հայկ գերեզմանս։ Գտանեն զարայն մեռեալ ի մէջ քաջամարտկացն. (Խոր. ՟Ա. 10. 14։)

Քաջամարտիկ արանց պատերազմողաց։ Յնտրելոց զօրաւորաց արանց քաջամարտկաց։ Զմեծ ճգնութիւն քաջամարտիկ նահատակին իւրոյ։ Քաջամարտիկ լինելով ընդդէմ անօրէն բարբարոսացն։ Դու (արծիւ՝) տունջեան քաջամարտիկ ես, եւ ես (բու՝) գիշերոյ. (Յհ. կթ.։ Արծր.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։ Ճ. ՟Բ.։ Մխ. առակ. ՟Ճ՟Ի՟Գ։)

Քաջամարտիկ մեծ զինաւորին՝ մերկեռիոս յաղթօղ վկային. (Տաղ.։)

Կամ իբր Արիական.

Արհամարհեաց զքաջամարտիկ զինուորութիւնն. (Ճ. ՟Ա.։)


Քաջամարտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

bravery, valour.

NBHL (1)

Բազում արիական քաջամարտութեամբ ընդ իւրեաւ նուճեալ։ Յաղթել քաջամարտութեամբ։ Իբրեւ զյեսու քաջամարտութեամբ. (Յհ. կթ.։ Արծր. ՟Ա. 7։ Մագ. ՟Ժ՟Դ։)


Քաջամիտ

See full entry →

adj.

sharp-witted, very intelligent, full of wit.

NBHL (3)

ἑφυέστατος ingeniosus, bonae indolis. Սրամիտ. կորովամիտ. հանճարեղ. ըստ յն. քաջարոյս, իբր ի բնէ լաւ մտօք.

Քաջամիտք՝ զամենայն արագուիւն առ հոգին ունե՛լով, (Պղատ.օրին. ՟Ժ՟Բ։)

ոչ զքաջամիտսն ի կատարելութիւն ճանապհարհին փորձէ, եւ զքաջամիտ բարեկամսն սուդք եւ արտմուիւնք ընտրեն. (Ոսկիփոր.։)


Քաջամուխ

See full entry →

adj.

very shrewd;
— լինել, to penetrate.

NBHL (5)

մ. Որ քաջ մխի ի խորս, կամ ի գործս.

Զգեղարդն քաջամուխ յաջ բազուկն առեալ. (Կաղանկտ.)

Զգեղարդն զսուր քաջամուխ ի յաջ բազուկն ընկեցեալ։

Յորդորէ քաջամուխ լինել ի խորս անքնին։ Եւ մալէ՝ յորս քաջամուխն լինի. (ՃՃ.։ Մագ. լ։)

Հարկանեն զղակիշն ի դրանն պարտաւայ, եւ քաջամուխ ի մարտն կացին զամիսս ՟Ժ՟Գ. (Կաղանկտ.։)


Քաջամտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

sharp-mindedness, genius intelligence, sagacity.

NBHL (5)

Կորովամտութիւն. հանճար. եւ Առատամտութիւն, բարեսիրութիւն. ողջմտութիւն.

ցուցանեմ քում ուսումնասէր քաջամտութեամդ. (Արծր. ՟Բ. 1։)

Ունիս քեզ օգնական եւ յոյս քաջամտութեան զտէր. (Աթ. սղ.։)

ամենայն բարեկենդանութեան եւ յաջողութեան եւ քաջամտութեան ախորժելագոյն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 175։)

Մի՛ յաղագս յանդիմանութեան ատեր զսիրելին, այլ յաղագս քաջամտութեանն գովեա՛։ Առ քեզ դարձեալ փոխադրին՝ որք ի բարեկամաց քաջամտութիւնքն. (Ոսկիփոր.։)


Քաջանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to set forth one's value or worth, to make oneself known, to shew one's courage or energy, to exert one's abilities, to excel.

NBHL (2)

Քաջացարո՛ւրք եւ զօրացարո՛ւք։ Քաջացարո՛ւք, եւ լերո՛ւք յորդիս զօրութեան։ Քաջացարո՛ւք, եւ լերո՛ւք արք։ Քաջացար առնել ուղղութիւն առաջի իմ։ Քաջասցո՛ւք, զհետ ապստամբութեանց մերոց գնասցուք. (եւ այն։)

Վկայքս հեղմամբ արեան նահատակութեան իւրեանց քաջացեալք՝ զձեզ առ Աստուած մատուցանեն։ Մեծաւ պարգեւօք մեծարեն ի պատիւ քաջացելոցն. (Ագաթ.։ Ճ. ՟Ա.։)


Քաջանդամ

See full entry →

adj.

well membered, stronglimbed, well-shaped.


Քառամանակ

See full entry →

adj. gr.

tetrachronous.

NBHL (2)

Ունօղ չորից ժամանակաց կամ ամանակաց՝ ըստ քերթողաց եւ երաժշտաց.

Երկավանգք. համբոյրն ն՝երկուց երկայնաց՝ քառամանակ. ո՛րգոն, մա՜շտո՜ց։ Եռավանգք. ստեղն ն՝երկայնէ եւ ն՝երկուց աղօտաց՝ քառամանակ. ո՛րբար, ա՜բրաամ։ Վերջատանջն ն՝երկուց աղօտաց եւ ն՝եզէ ն՝երկարէ՝ քառամանակ. որպիսի, սաղոմո՜վն։ Քօղաղօտն ն՝ազօտէ եւ ն՝երկայնէ եւ ն՝աղօտէ՝ քառամանակ. ո՛րզան, փիղղի՜պպոս. (Թր. քեր.։)


Քառամանեակ, նեկաց

See full entry →

s.

necklace, collar.

NBHL (5)

Եդի քառամանեակ ի պարանոց քո։ Միով քառամանեկաւ պարանոցի քոյ։ Դնէր գինդս, եւ արկանէր քառամանեակաս իւր. (Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 11։ Երգ. ՟Դ. 9։ Ովս. ՟Բ. 13։)

Քառամանեակ ասէ զհնազանդութիւնն աւետարանին. քառամանեակ՝ զարդ պարանոցին. (Նիւս. երգ.։)

Քառամանեակն գեղեցկին լանջաց. (Նար. մծբ. եւ Նար. խչ. Նար. առակ. Նար. երգ.։)

Ընդ քառս պերճութեան լանջացն, զքառամանեակն ասէ, որ լինի ի վզանոցն՝ չորեքկուսի աղիւսանման՝ արծաթ կամոսկի։

Քառամանեակ երկաթի արկի ի պարանոցն (սրբոյն բաբելայ ծերոյն)։


Քառամասնեայ

See full entry →

adj.

having four parts.

NBHL (2)

Որոյ են մասունք չորք, կամ քառեակ կողմանք կողմանք. քառատեմակ.

Եւ այս քառիցն քառամասնեայ եւ հոլովումն եւ ընթացք. (Մագ. ՟Ե։)


Քառամեայ

See full entry →

adj.

four years, quadrennial;
— ժամանակ, four years.

NBHL (1)

Անցանէր ի վերայ քառամեայ ժամանակ. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Քառամիլիոն, ի

See full entry →

s.

quatrillon.


Քառասնամեայ, էի, ից

See full entry →

adj.

cf. Քառասնամեան.

NBHL (4)

ՔԱՌԱՍՆԱՄԵԱՅ ՔԱՌԱՍՆԱՄԵԱՆ. τεσσαρακονταετής, -τοότης, τεσσαρακόντα ἕτων quadraginta annorum. Ունօղ զամս քառասուն. քառասուն ամաց. քառսուն տարու.

Իբրեւ լցաւ նորա քառասնամեայ ժամանակք։ Քառասնամեայ ժամանակ կերակրեաց զնոսա յանպատի։ Քառասնամեայ էի ես, յորժամ առաքեաց զիս մովսէս. (Գծ. ՟Է. 23։ ՟Ժ՟Գ. 18։ Յես. ՟Ժ՟Դ. 7։)

Քառասնամեայ էր յեբուսթէ։ Քառասնամեայ աւուրբք ժուժկալեալ։ Քառասնամեայ կաղն. (Եւս. քր. ՟Ա։ Պիտ.։ Կոչ. ՟Ժ՟Ե. եւ Գէ. ես.։)

Քառասնամենիւ հաշիլ յապականութիւն։ Եւ զայլս ի քառասնամենից մինչեւ ի յեօթանասունս. (Փիլ. ել. ՟Բ. 49։ Եւս. պտմ. ՟Է. 20։)


Քառասնամեան, մեանց

See full entry →

adj.

quadragenarious;
of forty years.

NBHL (4)

ՔԱՌԱՍՆԱՄԵԱՅ ՔԱՌԱՍՆԱՄԵԱՆ. τεσσαρακονταετής, -τοότης, τεσσαρακόντα ἕτων quadraginta annorum. Ունօղ զամս քառասուն. քառասուն ամաց. քառսուն տարու.

Իբրեւ լցաւ նորա քառասնամեայ ժամանակք։ Քառասնամեայ ժամանակ կերակրեաց զնոսա յանպատի։ Քառասնամեայ էի ես, յորժամ առաքեաց զիս մովսէս. (Գծ. ՟Է. 23։ ՟Ժ՟Գ. 18։ Յես. ՟Ժ՟Դ. 7։)

Քառասնամեայ էր յեբուսթէ։ Քառասնամեայ աւուրբք ժուժկալեալ։ Քառասնամեայ կաղն. (Եւս. քր. ՟Ա։ Պիտ.։ Կոչ. ՟Ժ՟Ե. եւ Գէ. ես.։)

Քառասնամենիւ հաշիլ յապականութիւն։ Եւ զայլս ի քառասնամենից մինչեւ ի յեօթանասունս. (Փիլ. ել. ՟Բ. 49։ Եւս. պտմ. ՟Է. 20։)


Քառասնամութիւն, ութեան

See full entry →

s.

age of forty year.

NBHL (2)

Քառասնամեան գոլն. հասակ քառասուն ամաց.

Հարսանիք եւ ամուսնութիւն ժամու իմաստնոյն քառասնամութիւն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 154։)


Քառեամ

See full entry →

s.

four yeas.

NBHL (3)

Քառամեայ ժամանակ. զամս չորս.

Իբրեւ երեամն անցանիցէ, եւ ի քառեամն ելանիցէ. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)

Զքառեամ անարգաբար թագաւորեալ. (Խոր. ՟Գ. 56։)


Definitions containing the research ամ : 10000 Results

Ափիբերանեմ, եցի

See full entry →

va.

to confound, to stop the mouth of some one, to silence;
— լինել, to be confounded, to be unable to answer.

NBHL (3)

ԱՓԻԲԵՐԱՆ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ. ԱՓԻԲԵՐԱՆԵՄ. ἑπιοστίζω os obstruo, silere cogo Ըմբերանել, իլ. զափն ի բերան տալ դնել, կամ դնել. խնուլ զբերանն. կարկել, իլ. լռեցուցանել, լռել. անպատասխանի առնել, եւ մնալ. cf. ԱՓ. պապանծեցնել, պապանծիլ.

Ափիբերան առնէր զնոսա գործոցն ճշմարտութիւն։ Ափիբերան առնէր զնոսա գործոցն ճշմարտութիւն։ Ափիբերան արա՛ զնոսա հրամանօքն Քրիստոսի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 23. 24։)

Զորս ափիբերանէ (կամ ափիբերան առնէ) ոմն իմաստուն։ Զնոցա ափիբերանէր զմոլորութիւնն։ Ոսկ. (յհ. ՟Ա. 27։ ՟Բ. 14։)


Ափնածիր

See full entry →

adj.

confined by the shore.

NBHL (1)

Ծրագրեալ եւ պատեալ փակեալ ափամբք.


Ափշիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Ապշիմ.

NBHL (7)

յարեան ամենեքեան ափշուցեալ եւ հայէին. (Ոսկիփոր. (նոր ձ. ի նա պշուցեալ հայէին։))

Ի բարձրութենէ խոնարհեցայ, եւ ափշեցայ։ Լցան տունք ափշելոց յերկրի անիրաւութեամբ. (Սղ. ՟Ձ՟Է. 16։ ՟Հ՟Գ. 20։)

Հիացմամբ ափշեալ. (Ագաթ.։)

Հիացմամբ ափշեալ ի փայլակնացայտ երեւմանէ առնն. (Փարպ.։)

Առօրեայ բարութեամբ ափշեալ՝ մատնէր զվարդապետն. (Համամ առակ.։)

Ափշեալ զայն սովոր եմք կոչել, որ զկենդանութիւն ունի, եւ զգայարանքն խափանեալ ի ներգործելոյ. կամ որոյ յիմարեալ է միտքն. (Լմբ. սղ. ՟Հ՟Գ. ՟Ձ՟Է։)

Յարեան ամենեքեան ափշուցեալ.


Ափշութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Ապշութիւն.

NBHL (1)

Թարգմանի քետացին՝ ափշութիւն. եւ առակէ ի ձեռն ափշութեանն՝ մոլութիւն եւ ազնգամութիւն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 79։)


Ափսեայ

See full entry →

s.

plate, dish;
bowl;
tray.

NBHL (1)

Զափսայսն (կամ զափսէսն) զարծաթիս եւ զոսկիս։ Ափսէք ոսկիք, եւ արծաթիք։ Զափսէսն եւ զտուփս. (՟Դ. Թագ. ՟Ի՟Ե. 15։ ՟Ա. Եզր. ՟Բ. 13։ Թուոց. ՟Դ. 7։)


Ափսինդ

See full entry →

cf. Օշինդր

NBHL (1)

ԱՓՍԻՆԴ կամ ԱՓՍԻՆԹ, կամ ԱՓՍՆԴԻՆ. յն. ափսինթիօն. լտ. ապսինցիում. պ. էֆսինթիյն. cf. ՕՇԻՆԴՐ։ (Բժշկարան.։)


Ափսոսեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Ափսոսամ.


Աքաղաղ, ի, աց, ոյ, ոց

See full entry →

s.

clock;
գագացել —ի, crowing of a cock.

NBHL (3)

Աքաղաղն որ սիգայն ի մէջ մարեաց։ Ամբարտաւանութիւն եւ ի վերայ այլոց չարեաց ձգի՝ զօրէն աքաղաղոց. (Համամ առակ.։)

Աքաղաղի (կամ աքաղաղոյ), եւ մարեաց. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)

Ըստ նմանութեան աքաղաղոց ամբարձեալ զպարանոց իւրեանց ամբարտաւանութեամբ. (իսիւք։)


Աքացի

See full entry →

adv.

kicking;
— ծեծել, to kick.

NBHL (2)

λάξ extremo pede, calce, calcibus Ոտիւք, կրնկամբք.

Աքացի ծեծես եւ թշնամանես. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10։)


Աքացիք, ցեաց

See full entry →

s. pl.

feet, legs.

NBHL (1)

Նոյն ընդ Աքացանք կամ աքացանի. (Աքք. ոտք.)


Աքեացք

See full entry →

cf. Աքացիք.

NBHL (1)

Երկու աքեացս, գարշապարքն՝ որք ընթացան ի ծառն, եւ ելին ի դրախտէն. (Լմբ. ամովս.։)


Աքսոտեմ, եցի

See full entry →

va.

to leap, to skip, to bounce;
cf. Աքացեմ.

NBHL (2)

ԱՔՍՈՏԵՄ որ եւ ԱՔՑՈՏԵԼ. σκευτάω, πηδάω insilio, exsiio, salio, salto , σπαράττομαι, λακτίζομαι agitor, calcibus impeto, calcitro Զաքս կամ զոտս ի վեր առնուլ ստէպ ստէպտագնապաւ իւիք. ընդոստանուլ. ի վեր վազել. օցտել. եւ Կիցս ածել, աքացել. վեր վեր ցաթկել, ոտքը կամ ոտքով թօթվել, զարնել.

Արգելու զոտս եւ զձեռս մեր, զի մի՛ աքսոտիցեն։ Բժշկք թշնամանիցին, եւ յաքսոտելոյն հարկանիցին յանզգայացելոցն հիւանդաց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 18։)


Աքսորանք

See full entry →

s.

cf. Աքսոր.

NBHL (1)

Դարձուցանել հրամայեաց յաքսորանացն. (Լաստ. ՟Թ։)


Աքսորեմ, եցի

See full entry →

va.

to exile, to banish, to transport, to send away, to confine, to proscribe.

NBHL (2)

Աքսորեաց զյովհաննէս ի դեօղն պռենետոն։ Հրամայեաց աքսորել ի կոկիսոն հայոց։ Որք աքսորէին զսուրբ հայրապետն (այսինքն տանէին յաքսորս). (Հ. կիլիկ.։)

Աքսորէ ակամայ ի դրախտէն զեւայ, եւ զկրօնաւորն կամաւ յիւրոց հայրենեաց. (Կլիմաք.։)


Աքցոտեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Աքացեմ.

NBHL (1)

Յանկարծակի աքցոտեալ թշնամւոյն՝ ցրուեաց վեր ի վայր. (Փարպ.։)


Բա

See full entry →

conj. adv. int.

that;
ասացի բա, I have said that;
truly, indeed, really;
hey! bah!

NBHL (4)

Թշնամանեցեր զնոսա (զդիս), զի ասացեր՝ բա մարդիկ են. (Ագաթ.)

Այսպէս ասէ բա՝ տէր կամարար. (Ոսկ. ես.։)

Պարկեշտագոյն եւ նազելի բա երեւեցուցեալ էր ասեն զաշակերտսն Քրիստոսի, եթէ նոքա սկսեալ՝ նա դադարեալ էր։ Եթէ զայս եւս վերադրեալ էր, բազում յամառութեամբ եւ նախանձու բա շարժեալ էր զնոսա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28. 37։)

Նաեւ տէր մեր զայս ասաց, դժուարին բա մտանել, ոչ եթէ՝ ոչ գոյ հնար. (Եփր. համաբ.։)


Բաբախիւն

See full entry →

s.

pulsation, palpitation, irregular beating of the heart.

NBHL (1)

Բաբախմամբ կրծից. (Մխ. աղօթ.։)


Բաբախումն, ման

See full entry →

s.

cf. Բաբախիւն.

NBHL (9)

Առաջինն ի բաղաձայն տառս՝ որք կարօտին ձայնակցութեան միոյ ի ձայնաւորաց առ ի յօդել զհնչիւն. եւ ի բաղաձայնս անդ կոչի անձայն, զի պարզ շրթամբք կազմի՝ որք իսկոյն փակին, եւ հեղձուցանեն զկարծեցեալ ձայնն։

Բ. Լծորդ է ընդ շրթնաձայնս պ, վ, կամ ւ, եւ փ. զոր օրինակ ամբարիշտ, ամպարիշտ. ամպ, ամբ. ըմպել, ըմբել. զամպար, ղամբար. սմբատ, սմպատ. եւղամպէոս, եւղամբէոս. (որք են առ հասարակ զկնի մ տառի), եւ բասիլ, վասիլ, դարբնի, դափնի. դլբին, դլփին. բաղառութիւն, փաղառութիւն։

Բ. Նոյնպէս եւ ի տառադարձութեան յայլոց լեզուաց ի մերս՝ դնի ի մեզ բ, կամ վ, կամ ւ, ուր առ նոսա է պ, կամ վ. զոր օրինակ պետրոս, աբգար, բէլ, բարսեղ կամ բարսիլիոս, կամ վասիլ. բիւզանդիոն, բեկտոր, սեղբեստրոս, բեկար, եւ այլն. ի յույն եւ ի լատին ասի բէդռոս, բեդռուս. ավկարոս, ապկարուս. վասիլիոս, պազիլիուս. վիզանդիոն, պիզանցիում. վիգդօռ. սիլվէսդէռ կամ սիլուէսդռօս, վիդարիուս. եւ այլն. որպէս եւ պարսկերէն. բէրէսդ, ի հայերէն լինի պարիշտ, կամ պաշտ։

Բ. Անուն գրոյս Բեն, ուր նմանաձայնն առ այլս ասի բէ, կամ բի, կամ փէ. իսկ երկրորդ տառ այլոց է պէ, պէթ, վիթա։ Եւ են միջակքն, բենն ի մէջ մենի, պէի, եւ փիւրի. Թր. քեր.։ Բենն, բնութիւն բանի ի քեզ բղխէ, զկաթն իմասից արբուցանէ. ձեւովն իւրով վարդապետէ, ըզխոնարհիլն որդւոյ պատմէ։ Բենըն՝ բանից, ասէ, չարաց, սանձեա զլեզուդ վասն ընկերաց. նաեւ ի բան բամբասանաց դիր պահապան քոյոց շրթանց. Շ. այբուբ.։

Բ. Թարմատար՝ ընդ մէջ մտանէ քանի մի բառից՝ իբր ի զարդ, կամ ի նշանակ ուժգնութեան. զոր օրինակ արմաւ, ամբրաւ. թմրիլ, թմբրիլ. զմրիլ, զմբրիլ։

Բ. Կազմէ երբեմն զհոլով գործիական. զոր օրինակ հուր, հուրբ, կամ հրով. ջուր, ջուրբ, կամ ջրով. հայր, հարբ, հարբք. տարր, տարերբ. աստղ, աստեղբ. հիմն, հիմամբ. գառն, գառամբ. եւ այլն. զի եւ լծորդք տառիս՝ այսինքն են ւ, եւ վ, կազմեն զգործիական. զոր օրինա քաղաքաւ, մարդով եւ այլն։

Բ. Ի սկիզբն այլոց բառից՝ վերածէ զնոսա յայլ իմն առումն նշանակութեան. զոր օրինակ. ոլոր, բոլոր. ողջ, ամբողջ, ուղխ, բուղխ. ողոք, բողոք. ուտ, բուտ. արի, բարի. ողջախոհ, բողջախոհ։

Բ. ՟բ. որպէս նշանակ թուոյ՝ է Երկու, կամ երկրորդ. որպէս եւ Երկոտասանն անխտիր գրի բժ., ժբ. եւ այլն։

Բաբախմամբ կրծից. (Մխ. աղօթ.։)


Բաբան

See full entry →

s.

balister;
swing, see-saw;
խաղալ բաբնու, to swing, to see-saw.

NBHL (4)

Իբր ռմկ. պապա սափան, փէլգէն, մէնճէնիգ. որ եւ ԲԱՂԻՍՏՐ. եւ ՔԱՐԸՆԿԷՑ. πετροβόλος, λιθοβόλος, βελόστασις, βαλλίστρα machina petraria, vectis, ballista, balista, catapulta Պատերազմական մեքենայ նախնեաց՝ իբր պարսատիկ մեծ փայտակերտ, ի ձգել զքարինս մեծամեծս, զնետս եւ զնիզակս.

Պատերազմական գործի, զոր բաբան կոչէին, որ յոյժ ահագին էր. զոր ասէին, թէ չորեքհարիւր սպասաւորք էին նորա, որք զպարանսն քարշէին, եւ վաթսուն լիտր քար եդեալ ի պարսատիկսն՝ ի քաղաքն ձգէին։ Մի ոմն երթեալ մինչեւ ի բաբանն՝ զշիշն եհեղ ի վերայ բաբանացն, եւ նոյն ժամայն բորբոքեալ բոցոյն, եւ այլն. (Լաստ. ՟Ժ՟Զ։)

Ետ բերել զբաբանն, զոր վասիլ թագաւորն արարեալ էր։ Բաբանով (կամ բաբնով) փլուցին. եւ այլն. (Ուռհ. ՟Ճ՟Զ։)

ԲԱԲԱՆ կոչի ռամկօրէն եւ Գերանն, զոր մանկունք դնեն ի վերայ միջին քարի, եւ ինքեանք հեծեալ յերկոսին ծայրս՝ ելեւէջս առնեն խաղալով. տանկալափիշտի։


Բաբանաքար

See full entry →

s.

stone of a balister.

NBHL (1)

Առաքէ միշտ բաբանաքար վէմ ադամանդեայ՝ անյաղթելի քարողողս ընդ ամենայն տիեզերս, առ ի կործանել զաշտարակսն սատանայի. (Մխ. ապար.։)


Բաբելական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

Babylonian

NBHL (1)

βαβυλωνικός babylonicus Այն՝ որ հայի յերկիրն կամ յազգն բաբելացւոց.


Բաբելացի, ցւոյ, ցւոց

See full entry →

cf. Բաբելական.

NBHL (3)

βαβυλώνιος babylonius Բնակիչ կամ յազգէ բաբելովնի, կամ աշխարհին քաղդեացւոց. պաղտատլը, պապէլլի.

Աշխարհ, կամ արքայ բաբելացւոց (յն. լտ. բաբելովնի). (Դան. ա. 1։ գ. 1։ եւ ժդ. 2 եւ այլն։ Գերութիւն բաբելացւոց. Մտթ. ՟Ա. 11։)

Որպէս Բաբելական. կամ ըստ օրինի երկրին բաբելոնի. պաղտատի.


Բաբէական, ի, աց

See full entry →

adj.

admirable, surprising, astonishing.

NBHL (2)

Բա՛բէ, ո՞րպիսի բարութեամբ լի է ողջոյնս այս։ Բա՛բէ, տե՛ս զմեծազօր տէրութիւնն։ Բա՛բէ, որպիսի ինչ զօրութիւն նորա է՝ որ պատուիրէրն, եւ որպիսի հնազանդութիւն նոցա՝ որք լսէին։ Բա՛բէ, ո՞րչափ իմաստութիւն էր կնոջն այնմիկ (սամարացւոյ)։ Բա՛բէ Աստուծոյ մարդասիրութեանն, եւ մինչեւ յո՞ր վայր խոնարհեցաւ։ (Ոսկ. հռ.։ Ոսկ. ես.։ Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)

Ո՛վ խաչ բաբէական ... Վերակացու, նորոգիչ, եւ բաբէական. (Եպիփ. խչ.։) (իբր βαβαῖος որ է անսովոր ի յն. թերեւս բնագիրն իցէ βέβαιος , այսինքն հաստատուն. ամրութիւն)։


Բագին, գնաց

See full entry →

s.

altar of an idol;
idol, statue of a false god;
altar;
temple.

NBHL (4)

βωμός ara, altare եբր. պամա. յորմէ՝ Բամա (գաբաւոնի). βαμά (լծ. հյ. բեմ) Սեղան զոհից, մանաւանդ՝ հեթանոսաց. զոհարան՝ ցած, կամ բարձր, (ուստի եւ Բարձունք) կանգնեալ ի քարանց, յորոյ վերայ լինէր սովորաբար առ հեթանոսս եւ պատկեր կռոց. կուռքի սեղան.

Զդուրս տաճարաց կռոցն փակեցին. եւ որ ի վերայ բագնին եւ սեանն կային պատկերքն, ծածկեալ պատեցին զնոսա եղեգամբք. (Խոր. ՟Բ. 30։)

Յեօթն բագինս մեհենիցն։ Բագին Անահտական պատկերին, կամ դիցն Արամազդայ. (Ագաթ.։)

Պատարագարան կամ սեղան ընծայարան, ո՛չ ի բլուր բագնեաց։ Բագնեաց կործանիչ. (Նար. խչ.։ Շար.։)


Բագձաձաբար

See full entry →

adv.

collectively.

NBHL (2)

(ի բաղ կամ բակ, եւ ձաձել) Հաւաքումն. բովանդակումն. եւ Հաւաքական, միաժողով. կամ եզական թուով զբազմաց ասելն կամ ասացեալ։ (Հին բռ.։)

Հաւաքաբար. առհասարակ. զամենեսին ի միասին առեալ.


Բագձաձական, ի, աց

See full entry →

adj. gr.

collective.

NBHL (6)

ԲԱԳՁԱՁԱԿԱՆ կամ ԲԱԿՁԱՁԱԿԱՆ. Պարունակական. բովանդակիչ. բոլորական. հանրական. եւ Հաւաքական. կամ ըստ Հին բռ. Շրջաբերական. որ շուրջ առնու. περιληπτικός comprehensivus, συλληπτικός collectivus

Բակձաձական իմն ձայնիվ զամենայն միանգամայն առ հասարակ առեալ. (Նիւս. կազմ.։)

Աստուած բագձաձական գիտութեամբն գիտելով զկամս նոցա՝ յայն հաստատեաց. (Քեր. քերթ.։)

Իսկ բագձաձականն՝ պարագայ շրջաւորութեամբն ներփակ առեալ ըստ իրին. (Անան. եկեղ։)

Բակձաձական (անուն) է, որ եզական թուով բազում՝ ինչ ցուցանէ. ո՛րգոն, տոհմ, պար, ամբոխ, հոյլ. (Թր. քեր.։)

Բագձաձական լսի բացառականն, որ եզական թուով եւ միաւոր անուամբ զբազումս նշանակէ. որպէս Տոհմ, պար, հոյլ, ջոկ, գրոհ, գեհ, անդեայ, պառակ, երամ, կոյտ, գումար, խումբ. (Երզն. քեր.։)


Բագձաձեմ, եցի

See full entry →

va.

to amass, to gather, to collect.

NBHL (3)

ԲԱԳՁԱՁԵՄ կամ ԲԱԿՁԱՁԵՄ. περιλαμβάνω, ἑμπεριλαμβάνω completor, comprehendo Բովանդակել. բոլորել. պարփակել. պարագրել. ամփոփել. հաւաքել։

Յօրինէ կարգս վայելուչս եւ իւրում եւս պաղատանն, որ զի՛նչ օրէն է թագաւորութեան, եւ որ պիտակ է թագաւորութեան, եւ որ բագձաձէ զթագաւորութիւն։ Հաւանեցուցանէր զբագձաձել (կամ եալ) դրացիս իւր։ Իբրեւ զպարիսպ շուրջանակի զնոքօք վաղակաւոր դահիճքն բագձաձեալ։ (Յհ. կթ.։)

Ոչ բագձաձին (տեղեաւ) անմարմինքն։ Ո՛չ տեղական իմն պարագրութեամբ բագձաձել զանմարմին բնութիւնն։ Ամենայն մարդկութիւն յառաջնումն կազմածին (այսինքն յԱդամ) բակձաձեալ է. (Նիւս. կազմ.։)


Բագձաձումն, ման

See full entry →

s.

collection.

NBHL (1)

Գեր քան զամենեցուն ընդարձակել զսիրտ ի բագձաձումն (կամ ի բագձածումն) հանճարոյ. (Սկեւռ. լմբ.։)


Բագնապետ

See full entry →

s.

keeper of the temple;
priest of the idol;
pontiff of the heathens.

NBHL (1)

Եւ մարդասիրեալ բագնապետին՝ հրամայէր ապրեցուցանել (զմանուկն ածեալ ի զոհ). (Մագ. ՟Լ՟Ե։)


Բագնասէր

See full entry →

adj.

idolatrous, lover of idols.

NBHL (2)

Սիրող բագնեաց, կռամոլ ոք կամ բարք նորա. կուռք սիրօղ.

Արդարեւ յղեցեալ իսկ էին յամբարշտութիւնս կռապաշտութեան բագնասէր բարոյիցն. (Ագաթ.։)


Բադրոն

See full entry →

s.

bench;
bedstead;
sofa.

NBHL (2)

Եւ Մահիճ, կամ մահճակալ. պառկելու տէղ.

Բադրոնակ մի հրամեաց առնել, յերից կանգնոյ զերկայնութիւն նորա, եւ թղաւ եւ կիսաւ զլայնութիւնն, յորոյ վերայ ի ժամ քնոյն զմարմինն իւր հանգուցանէր։ Եկեալ մերձ ի բադրոնն՝ յորոյ վերայ անկեալ դնէր։ Ընկէց զինքն ի գետին ի բադրոնէ անտի։ Անկեալ դնէր ի վերայ բադրոնի միոյ. (Ճ. ՟Ա.։)


Բադրոնակ

See full entry →

cf. Բադրոն.

NBHL (2)

Եւ Մահիճ, կամ մահճակալ. պառկելու տէղ.

Բադրոնակ մի հրամեաց առնել, յերից կանգնոյ զերկայնութիւն նորա, եւ թղաւ եւ կիսաւ զլայնութիւնն, յորոյ վերայ ի ժամ քնոյն զմարմինն իւր հանգուցանէր։ Եկեալ մերձ ի բադրոնն՝ յորոյ վերայ անկեալ դնէր։ Ընկէց զինքն ի գետին ի բադրոնէ անտի։ Անկեալ դնէր ի վերայ բադրոնի միոյ. (Ճ. ՟Ա.։)


Բազայ

See full entry →

s.

falcon;
merlin;
gerfalcon;
hawk.

NBHL (1)

Մի կաքաւոյն պատահէ զերծանիլ ի բազայէ, եւ զմիւսն ըմբռնէ։ Յանկարծակի յափշտակեցան՝ որպէս կաքաւ ի բազայէ, կամ որպէս գառն ի գայլոյ. (Լմբ. ժղ.։ Ոսկիփոր.։)


Բազէակալ

See full entry →

adj.

that fowls with, carries or has a falcon, falconer.

NBHL (1)

ԲԱԶԷԱԿԱԼ ԲԱԶԷԿԻՐ. Որ կալեալ ունի, կամ կրէ տանի յորսս զբազէ ի վերայ բազկի կամ ուսոց.


Բազկաձիգ

See full entry →

adj.

that stretches out the arm;
received with open arms.

NBHL (1)

Ձդօղ, կամ ձգելով զբազուկն՝ առ ի ունել զիմն.


Բազկաստածու

See full entry →

adj.

that puts forth branches, ramous (tree), branchy.

NBHL (1)

Ստածեալ, այսինքն սնեալ բազկօք. որպիսի է ընտանի ծառ՝ ի ձեռաց մարդկան դարմանեալ. եւ կամ ծառ՝ որոյ բազուկք, այսինքն ոստք են ստածեալք, աճեցունք.


Բազկատարած

See full entry →

adj. adv.

that stretches out its arms, spread;
with open arms.

NBHL (2)

Միշտ բազկատարած առ քեզ էն։ Բազկատարած կայր ի բեմին։ Որ բազկատարած հայցմամբ՝ խնդրելով ի տեառնէ զողորմութիւն. (Շար.։)

Հայցեմք բազկատարած մաղթանաց գոչմամբ հեծութեան. (Նար. ՟Լ՟Գ։)


Բազկատարածութիւն, ութեան

See full entry →

s.

stretching of the arms.

NBHL (3)

Տարածումն բազկաց ի խաչի, կամ յաղօթս. թեւերը բանալը.

Մշտապաշտօն բազկատարածութեամբ մաքուր միանձանց. (Նար. գանձ խչ.։)

Անխոնարհելի բազկատարածութեամբ հանէր զգիշերն ի գլուխ յաղօթսն. (Ճ. ՟Ա.։)


Բազկարձակ

See full entry →

cf. Բազկաստածու.

NBHL (1)

Արձակօղ զբազուկս, կամ զճիւղս. ճիւղերը երկնցուցած.


Բազկացի

See full entry →

adv.

with the arms.

NBHL (2)

Բազկաւ, բազկօք կամ արմկամբք. արմկցի. ծղացի. թեւովը.

Բռնցի, կամ բազկացի հարկանել. (Քեր. երզն. եւ Նչ.։)


Բազկեմ, եցի

See full entry →

va.

to divide into several branches;
to out, to cut off;
to abridge, to resume in a few words.

NBHL (3)

Մեծամեծս փքայր ... հարկանել, խորտակել, բազկել (կամ բաղկել, կամ բաղխել), եւ ի միջոյ ի բաց կորուսանել. (Յհ. կթ.։)

Կամ Համառօտել զբան. բովանդակել.

Զեղչելն եւ զբազկելն եւ զկարճառօտ բանն ի համառօտն կացուցանել՝ զայն մեք ոչ դանդաղեցաք. (՟Բ. Մակ. ՟Բ. 29։)


Բազմաբան

See full entry →

adj.

verbose;
talker.

NBHL (4)

πολυλόγος multiloquus Որպէս Շատախօս, կամ երկարաբան. սատըզրուց

Զքաղաքս մեր (զԱթէնս) ամենեքեան ելլենացիքն կարծեն իբրու բանասէր եւ բազմաբան գոլ. (Պղատ. օրին. ՟Ա։ Զերկայնն եւ բազմաբանն (ի ճառից) ի գովութիւն առնուն. Սարգ. նախերգ.։)

Բազմաբան վարդապետութեամբն ծնաւ զբազումս։ Բազմաբան վարդապետութեամբ (Գրիգորի) լուսաւորեալս. (Վրդն. լս.։ Երզն. լս.։)

Ե՛ւ բազմաբան է բարի պատճառն ամենայնի, ե՛ւ սակաւաբառ, համանդամայն եւ անբան (այսինքն անճառելի). (Դիոն. ածայ. ՟Ա։)


Բազմաբանեմ, եցի

See full entry →

vn.

to talk much, to be verbose.

NBHL (1)

Զոր մեք ոչ համարձակեցաք երեքկնել, կամ բազմաբանել. (Վրդն. պտմ.։)


Բազմաբանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

redundancy of words, verbosity, polylogy.

NBHL (3)

Զի մի՛ բազմաբանութեամբ զերագալուր ձեր միտս ձանձրացուցից. (Փարպ.։)

Բազմամտութեամբ մանաւանդ՝ քան եթէ բազմաբանութեամբ կրթեալ. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)

Եւ թէ ջանամք, բազմաբանութեան կարօտիմք. (Լմբ. պտրգ.։)


Բազմաբաշխ

See full entry →

adj.

that distributes, gives much;
that is given abundantly, abundant;
polynomial.

NBHL (1)

πολυμερής multis partibus constans, multiplex Ի բազումս բաշխեալ կամ բաշխելի. առատապէս ծաւալեալ. բազմաբաժին. բազմամասնեայ. բազմապատիկ. բազմօրինակ.


Բազմաբառութիւն, ութեան

See full entry →

s.

abundance of words.

NBHL (2)

Յաճախութիւն կամ կուտակութիւն բառից.

Մանուածով բազմաբառութեամբ զնոյն թագուցանէ. (Լմբ. պտրգ.։)


Բազմաբարբառ

See full entry →

adj.

that speaks, contains many languages;
polyglot;
— քնար, an harmonious lyre.

NBHL (1)

Ունէր եւ ձայն զարմանալի՝ իբրեւ զբազմաբարբառ քնար (սուրբն մամաս). (Ճ. ՟Ա.)


Բազմաբեղ

See full entry →

adj.

very fertile, very abundant, fruitful.

NBHL (1)

Սակայն սա մայր է բազմաբեղ, կազմէ պըտուղ քաղցր եւ համեղ. (Կրպտ. ոտ.)


Բազմաբեղուն

See full entry →

cf. Բազմաբեղ.

NBHL (3)

Ընդ այլ ամենայն բազմաբեղուն շահից (ձիթենւոյ). (Պիտ.։)

Եւ Բազմածին, իրօք կամ նմանութեամբ. զաւակը շատ.

Կարօղ ես յամենայնի թողուլ զմեղանս բազմաբեղունս. (Նար. ՟Ի՟Ը։)


Բազմաբեր

See full entry →

adj. adv.

cf. Բազմաբեղուն;
fruitfully.

NBHL (2)

cf. ԲԱԶՄԱԲԵՂՈՒՆ. ըստ ամենայ նշ.

ԲԱԶՄԱԲԵՐ. մ. Առատապէս. առատութեամբ. Որ սերմանէ առատութեամբ, բազմաբեր հնձեսցէ. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)