Definitions containing the research բան : 7153 Results

Անուանափոխութիւն, ութեան

See full entry →

s.

metonymy, change of name.

NBHL (1)

Նշանակէ աստուածաբանութիւն, այսինքն ի զգացեալս յաստուածայինսն անուանափոխութիւն. (Ցանկ դիոն.։)


Անուանեմ, եցի

See full entry →

va.

to name, to call, to denominate, to term.

NBHL (1)

Ի՞բր անուանեցայց բանական. (Նար. ՟Ի՟Ա։)


Անուանումն, ման

See full entry →

s.

nomination.

NBHL (1)

Իմաստասիրութիւն ունի յանուանութենէ, այսինքն ի ստուգաբանութենէ զսահմանն. (Սահմ. ՟Է. (այլ ձ. յանունութենէ, յանուանադրութենէ։))


Անուն, նուան, ուանք, անց

See full entry →

s. gr.

name;
renown, glory, reputation, honour, title;
— բայի, nominative;
noun, substantive;
— շքոյ, title.

NBHL (4)

ὅνομα. nomen. Բառ, կամ ձայն նշանական՝ յայտարար ուրուք կամ իրիք. կոչումն իւրաքանչիւր էակի եւ անհատի՝ հասարակ կամ յատու յորջորջմամբ։ Հայ մեկնիչք քերականի ստուգաբանեցին, իբր Անունելի, յասելն.

ԱՆՈՒՆ. ըստ քերականաց եւ տրամաբանից՝ նոյն է ըստ բնիկ նշանակութեան ընդ առաջնոյն.

Անուն է մասն բանի հոլովական, մարմին կամ իր նշանակելով. (Թր. քեր.։)

Սոկրատէս, եւ այս անուն, եւ այն անուն առաքինիք։ (Զծնունդս) ծնողացն, զայսր անուան կամ զայնր անուան. (Փիլ. նխ. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Անունակ

See full entry →

adj.

that does not contain, that has not;
poor, needy.

NBHL (1)

Զսո՛ւր եւ զանունակ զատումն շարժողականացն սկզբանց եւ բովանդակութեանց. (Դիոն. երկն.։)


Անունդրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

disobedience;
contumacy.

NBHL (1)

cf. ԱՆՈՒԱՆԱԴՐՈՒԹԻՒՆ. Ուստի ԱՆՈՒՆԱԴՐՈՒԹԵԱՄԲ. φερωνύμως. Որպէս բերանունապէս՝ ըստ քերականաց՝ յիրէ անտի եւ ի գործոյն առնլով զանուն. արդեամբք ստուգաբանեալ.


Անուշահամ

See full entry →

adj.

sweet, savoury.

NBHL (1)

Զարմանալ ի վերայ բանից նորա, որ այնպէս անուշահամք էին՝ աստուածային աղիւն համեմեալք. (Վրք. ոսկ.։)


Անուսումն, սմանց

See full entry →

adj.

cf. Անուս.

NBHL (2)

Զդէմս գողանան զանուսմանցն. (այսինքն պատրեն զաչս տգիտաց)։ Անուսմանցն բանաւորաց. (Առ որս. ՟Ա. ՟Է։)

Աստուած ուրեմն է հոգին, թէեւ անուսմունքն ոչ կամիցին։ Ըստ ձեր անուսումն բանիդ. (Կիւրղ. գանձ.։)


Անուտելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

adj.

uneatable, unfit for food.

NBHL (1)

Ոսկրուտ եւ անուտելի (բան. այսինքն դժուարիմաց). (Ածաբ. պասեք. յորմէ եւ Մագ. ՟Կ՟Գ. եւ Շ. թղթ.։)


Անչարչար

See full entry →

adj.

impassible.

NBHL (1)

Անչարչար ըստ բնութեան աստուածութեանն է բան. (Լմբ. հանգ.։)


Անչափ, ից

See full entry →

adj. adv.

immense, infinite;
extreme, excessive, enormous, immoderate, superfluous, superabundant;
intemperate, disordinate;
dreadful, violent, grievous;
յանչափս, cf. Յանչափս.

NBHL (1)

Մեծ է, եւ գոյ բաւ, բարձր, եւ անչափ. (Բար. ՟Գ. 25։) (ուր զտանէն աստուծոյ է բան. իսկ զաստուծոյ գերագոյն մտօք առցես)։


Անպահապան

See full entry →

cf. Անպահակ.

NBHL (1)

Պատասխանի՛ տուր ինձ ո՛վ վիճաբան դու, եւ անպահապան. (Առ որս. ՟Բ. յն.) փոքր մի այլազգ է։


Անպաճոյճ, ճուճից

See full entry →

adj.

unadorned, simple, plain, unpolished.

NBHL (1)

Անպաճոյճ բանք. (Լմբ. սղ.։)


Անպատասխանի

See full entry →

adj.

without answer;
— առնել, to confound.

NBHL (2)

Ընդդէմ բռնադատօղ դիւացն խորհրդոց՝ բանական միտքս անլուր եղէ, եւ անպատասխանի. (Լմբ. սղ.։)

Զայս գիր ընթերցեալ՝ անպատասխանիս զնոսա առնէր. ասէ. ես զվիճաբանութիւն ատեամ. (Սոկր.։)


Անպատեհ, ից

See full entry →

adj.

unbecoming, improper, unsuitable, unfit, absurd, unseemly.

NBHL (1)

ἅτοπος, -ον. absurdus, -um, ἅλογος, irrationalis, ἁνεπιτήδειος, non idoneus, ineptus. Անպատշաճ. անճահ. անտեղի. անբանաւոր. ամօթալի. յոռի. եօլսուզ, եագըշմազ, ապէս. տե՛ս (Յոբ. ՟Դ. 8։ ՟Ի՟Է. 6։ ՟Լ՟Զ. 21։ Գծ. ՟Ի՟Ե. 27։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Ա. 6։)


Անպատեհութիւն, ութեան

See full entry →

s.

absurdity, unsuitableness, incongruity, impropriety.

NBHL (1)

Տեսե՞ր, յորպիսի անպատեհութիւն հարկ եղեւ շրջել զբանն։ Վա՛յ անպատեհութեանն, որպիսի բանս խօսին։ Տե՛ս եւ զյաճախութիւն անպատեհութեանն. (Ոսկ. գղ. եւ Ոսկ. եբր. եւ Ոսկ. մտթ.։ եւ Դիոն. ստէպ։)


Անպատիւ, տուաց, ից, ոց

See full entry →

adj. adv.

dishonoured, dishonourable, abject, base, vile;
dishonourably, vilely;
— դրամ, false money.

NBHL (1)

Կագելով, եւ անպատիւ բանս խօսելով. (Լմբ. սղ.։)


Անպատճառ

See full entry →

adj. adv.

without cause, — principle, causeless;
without reason or motive;
absolutely, peremptorily.

NBHL (3)

Օրհնաբանի՝ բարին որպէս ամենայն բարեաց պատճառ, որպէս չարեաց անպատճառ. (Դիոն. ածայ.։)

Անբան արհեստք լսին, այսինքն ոչ անպատճառք. քանզի ոչինչ է արհեստ, որ ոչ ունի պատճառս։ Հմտութիւն է միոյ իրի անպատճառ գիտութիւն, ոչ գիտելով զպատճառն։ Ի ձեռն տեսականին եւ բանի գայ ի գործածականն. (Սահմ. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Բ. ՟Ժ՟Թ։)

Այս բան հոռոմոցն սովորութիւն է, զատկի անպատճառ հաղորդելն. (Լմբ. պտրգ.։)


Անպատշաճ

See full entry →

cf. Անպատեհ.

NBHL (1)

Անպատշաճ հարցուածք, կամ կարգումն (բանի), վարք, իրք. (Եզնիկ.։ Փարպ.։ Լաստ. ՟Ի՟Ե։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 4։)


Անպատսպար

See full entry →

adj.

insupported, unprotected, abandoned.

NBHL (1)

Ի մտախաբ՝ յանպատսպարան բանսարկու մարդկանէ. (Բուզ. ՟Գ. 5։)


Անպատսպարան

See full entry →

cf. Անպատսպար.

NBHL (1)

Ի մտախաբ՝ յանպատսպարան բանսարկու մարդկանէ. (Բուզ. ՟Գ. 5։)


Անպարագիծ

See full entry →

cf. Անպարոյր.

NBHL (1)

Անպարագիծն աստուած բանիւ ձեւացեալ. (Անյաղթ բարձր.։)


Անպարապութիւն, ութեան

See full entry →

s.

want of leisure, business.

NBHL (1)

σχολή. mora, studium, lucubratio. Դեգերումն. պարապումն. փոյթ. բանի մը հետ ըլլալը.


Անպարկեշտ, ից

See full entry →

adj. adv.

immodest, unchaste, indecent, bawdy, obscene;
dissolute, debauched;
—ս, indecently.

NBHL (1)

Քննին անպարկեշտիցն բանք. (Մանդ. ՟Գ։)


Անպարկեշտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

immodesty.

NBHL (2)

Ի պարկեշտացուցանել զանպարկեշտութիւնն ապաստան լինին։ Անպարկեշտութեանն պատնէշս բանից շուրջ արկանեն. (Շ. յկ. ՟Խ՟Բ։)

Նոյնաբանութիւն ելով՝ անպարկեշտութիւն ըն՛բառսն ցուցանէ. (Անյաղթ պերիարմ.։)


Անպարսաւ

See full entry →

adj. adv.

irreproachable;
irreproachably

NBHL (2)

Անպարսաւ վարք. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Անպարսաւ է աղօթելն՝ քան չարաբանելն վասն նորին. (Նար. ՟Խ՟Ը։)


Անպարտակիր

See full entry →

adj.

that suffers innocently, innocent.

NBHL (1)

Անպարտակիրն ազգակցութեան (այսինքն մարդեղութեան բանին) երկնիչ վերստին. (Նար. կուս.։)


Անպէտ

See full entry →

adj. adv.

useless, vain, frivolous, insignificant;
vile, abject, miserable, despicable, worthless;
— առնել, to render useless, to spoil;
յանպէտ, յանպէտս, vainly.

NBHL (1)

Զբանս անպէտս. (Գր. տղ.։)


Անպիտան

See full entry →

cf. Անպէտ.

NBHL (2)

Ի բանից եւ ի ձեռաց անպիտան առնէր. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 5։)

Անպիտան գրեցին զդէմս բանին, եւ պարսաւելի. (Նար. մծբ.։)


Անպտղաբեր

See full entry →

cf. Անպտուղ.

NBHL (1)

Սաստեցին հիւսիսային հողմոյն՝ սառնագործ եւ անպտղաբեր բանսարկուին. (Վրդն. երգ.։)


Անպտուղ

See full entry →

adj. adv.

unprofitable, useless;
unfertile, unfruitful, barren;
un-profitably, uselessly.

NBHL (1)

Որք են անպտուղք, առնեն կանայս. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Անջատեմ, եցի

See full entry →

va.

to separate, to detach, to disjoin, to disunite;
to uncouple.

NBHL (1)

Ոչ բանն անջատանի կամ անջատաւ երբէք յիւրմէ մարմնոյն։ Հոգին սուրբ անջատանի յանօրէն խորհրդոց. (Սարկ. հանգ.։) (գրի անդ եւ Անջատանայք՝ իբր Անջատանէք։)


Անջրպետեմ, եցի

See full entry →

va.

to separate, to cutoff, to shut out, to exclude.

NBHL (1)

Ընտանութեանն միաւորութիւն անջրպետեցաւ։ Պատրուակ քօղոյ բանիս անջրպետեցաւ. (Նար. ՟Ի՟Ե. եւ Նար. մծբ.։)


Անսահմանաբար

See full entry →

adv.

without limit;
indefinitely;
indeterminately.

NBHL (1)

Ոչ առ նա միայն զբանն ձգէր եւ ասէր, այլ անսահմանաբար, եթէ ոք ոչ ծնցի վերստին, այսինքն եթէ՛ դու, կամ ո՛վ եւ իցէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 23։)


Անսամ, ացի, սա՛

See full entry →

vn.

to listen, to obey, to give ear to, to acquiesce, to yield, to consent, to submit;
չ-, to turn a deaf ear, to refuse consent, to disobey.

NBHL (3)

ἁκούω, ὐπακούω, πείθομαι , πειθαρχέω. audio, obedio, pareo, obtempero. Հանդարտ ոգւովն ունկն դնել, կամ Յանձն առնուլ զլուեալ բանն հեզութեամբ եւ հլութեամբ. հնազանդիլ. հպատակիլ. լսել բանի. ունկնդիր լինել. մռել, մտիկ ընել. տինկլէմէք. իդաաթ էթմէք.. (տե՛ս Ծն. ՟Լ՟Թ. 10։ Օր. ՟Ժ՟Ը. 14։ Դատ. ՟Ժ՟Ա. 17։ ՟Գ. Թագ. ՟Ի. 25։ ՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 11։ Իմ. ՟Ը. 12։ Երեմ. ՟Ի՟Թ. 8։ ՟Լ՟Բ. 33։ ՟Լ՟Զ. 25։ ՟Լ՟Բ. 15։ Գծ. ՟Զ. 7։ Յայտ. ՟Ժ՟Թ. 10։)

Մի՛ անսայք անմիտ բանից. (Փարպ.։)

Եւ ոչ բարբառոյ բանից ձեռոց անսացից. (Յոբ. ՟Զ. 26։)


Անսայթաք

See full entry →

adj.

that is not slippery;
that does not stumble;
firm, sure;
infallible.

NBHL (1)

Ուր չիք սայթաքել. անգայթ. առանց գթելոյ, եւ առանց ընդ բանս ինչ ածելոյ, անխափան. անվրէպ. գայմազ. մուգարէէր.


Անսասանելի

See full entry →

cf. Անսասան.

NBHL (1)

Հաւատարիմ բանն, եւ անսասանելի՛ հոգւոյն օրէնք. (Աթ. ՟Ժ՟Բ։)


Անսաստելի

See full entry →

cf. Անսաստ.

NBHL (1)

Արտաքոյ անյագ սահմանին հանէ զմեզ (բանս) յանսաստելի անդունդս արշաւանաց իւրոց. (Վեցօր. ՟Զ։)


Անսաստեմ, եցի

See full entry →

vn.

to disobey, to resist, to be refractory.

NBHL (2)

Անսաստեցաք ի բանիցն։ Միթէ անսաստեա՞ց քրիստոսի հրամանացն անօթն ընտիր. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Զ։ եւ Սարգ. յուդ. ՟Բ։)

Յանսաստել բանին (ի մտաց) առանց զգուշութեան կորուսաք զպատմութիւնն. (Վեցօր. ՟Ը։)


Անսեր

See full entry →

adj.

steril.

NBHL (1)

(Սարրա) անպտուղ եւ անսեր եւ ամուլ ելով։ Անսեր եւ անծնունդ ի բարի թեւակոխութեանց։ Անսերք եւ անսերմանք յիմաստասիրութենէ։ Անբանիցն ոգիք աղբիւր մտաց ոչ ունելով՝ ի խորհրդոյ են անսերք. (Փիլ.։)


Անսխալ

See full entry →

adj. adv.

without fault;
infallible, impeccable;
infallibly.

NBHL (3)

Արհեստ ըստ իւրում բանին անսխալ է. իսկ ըստ ենթակային թուի սխալական գոլ. իսկ մակացութիւն ե՛ւ ըստ իւրում բանին, ե՛ւ ըստ ենթակային անսխալ է. (Սահմ. ՟Ժ՟Բ։)

Անսխալ վերաբերեալ բան։ Անսխալ կարծիք, կամ իրք, առաջնորդութիւն հաւատոյն, տնկագործութիւն. (Պիտ.։)

Փութացայ անցանել ընդ կամուրջ անսխալ խոստման բանիս. (Արշ.։)


Անսկզբնաբար

See full entry →

adv.

without beginning.

NBHL (1)

Անսկզբնաբար աստուածաբանել. (Նար. ՟Ժ՟Գ։)


Անսկզբնական, ի, աց

See full entry →

adj.

without beginning, that has existed from all eternity.

NBHL (3)

Անսկզբն բանն ծնեալ յանսկզբնական հօրէ. (Պրոկղ. ներբ. ղկ.։)

Անսկզբնական բանդ աստուած։ Անսկզբնական բանին հօր. (Ժմ.։ Շար.։)

Սկզբնաւորել անսկզբնական բանին հօր. (Սարկ. տոմ.։)


Անսկզբնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

uncreatedness, eternal existence.

NBHL (1)

Ասաց զանսկզբնութիւն բանին աստուծոյ հօրէ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Թ։)


Անսկիզբն, կզբան, անց

See full entry →

adj.

without beginning, eternal;
baseless.

NBHL (9)

Զիա՞րդ քննել կարիցեմք սզկբնաւորք զանսկզբանէն. (Ագաթ.։)

Ոչ ոք էր անսկզբանն, որ կոչէր զանուն նորա. (Յճխ. ՟Բ։)

Հայր սկիզբն անսկզբանցն. յորմէ որդի ցուցանէ, եւ հոգի սուրբ ի նոցունց յէութենէ. (Վրք. սեղբ.։)

Զանսկիզբն բանդ անձնաւոր։ Տեառն անսկզբան. (Նար. ՟Ի՟Ը. եւ Նար. խչ.։)

Յանսկզբանց յաւիտենից. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)

Քեզ միայնոյ սկզբանդ եւ անսկզբանդ. (Նար. ՟Խ՟Ը։)

Ի հրէական փոքրաբանութիւնն անկանել, միայն անսկզբանն (հօր) զաստուածութիւնն գրել։ (Կամ ըստ արիոսի) Երիս անսկզբունս եւ անկարգս, եւ որպէս թէ իցէ ասել՝ հակառակ աստուածս։ Արդ՝ անսկիզբն է հայր, զի ո՛չ յայլմէ ումեքէ, եւ ոչ յինքենէ նմա գոլն է. եւ այլն։ Զմի եւ զնոյն գիտել զբնութիւն աստուածութեան՝ անսկզբանն, եւ ծնեցելոյ, եւ յառաջ եկելոյ. (Առ որս. ՟Ե. ՟Ժ՟Դ։)

Անսկզբան հօր անկզբնակից է եւ որդին. (Լմբ. հանգ.։)

Առանց բանաւոր պատճառի. անհիմն. վայրապար.


Անսուտ, ստից

See full entry →

adj.

real, true, certain.

NBHL (2)

Անսուտ գոլ ի բանս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)

Անսուտ արեգակն, կամ յարութիւն, կամ խորհուրդ. աւետիք, խոստովանութիւն, երդումն, յիշատակարան, պատմութիւն, բան. (Մամբր.։ Նար. խչ.։ Լմբ. սղ.։ Յճխ.։ Ագաթ.։ Եղիշ.։ Պիտ.։ Նար. ՟Ծ՟Ա։)


Անիրաւութիւն, ութեան

See full entry →

s.

injustice, iniquity;
injury, wrong, offence, affront;
trespass;
oppression.

NBHL (2)

Ամենայն չարեաց ե՛ւ բանիւ եւ գործով՝ անիրաւութիւն է անուն. (Շ. մտթ.։)

Եւ ոչ անիրաւութեամբ արդարանալ՝ որպէս վիճաբան. (Շ. թղթ.։)


Անլոյծ, լուծի, ից

See full entry →

adj.

indissoluble;
insoluble.

NBHL (1)

Անլոյծ կապ, կամ կապանք, շղթայք, միաբանութիւն ուխտի. (Փիլ.։ Փարպ.։ Նար. ՟Ղ՟Ա։ Արծր. ՟Բ. 5։)


Անլուծանելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

adj.

cf. Անլուծական.

NBHL (3)

Անլուծանելի բանտ. (Ճ. ՟Ա.։)

Գուշակէր զծնունդ բանին ի կուսական եւ յանլուծանելի կուսութենէն. (Կիւրղ. ղկ.։)

Անլուծանելի է բանն՝ զոր ասաց. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Գ։)


Անլուր

See full entry →

adj.

unheard of, new, extraordinary;
deaf;
disobedient;
without news, — tidings.

NBHL (2)

Որք եւ անլուրք լեալք միմեանց՝ զքակտումն ընկալան բարբարոսական միաբանութեանն. (Անան. եկեղ։)

Անլուր իրի պատասխանելն՝ գործ է անզգայական անբանութեան. (Համամ առակ.։)