Definitions containing the research հասարակ : 693 Results

Զրոյց, րուցաց

See full entry →

s.

term, word, discourse, recital, narrative, narration;
talk, conversation, familiar chat;
news, hearsay, rumour;
— առնել, բերել, տալ, to bring, to give news, to announce, to recount, to inform, to relate;
— արկանել, to talk, to converse;
ի — or ի —ս լինել, to become a by word;
ընդ հանճարեղս եղիցի — քո, let thy conversation be with the wise;
ել —, the tale spreads, the report prevails.

NBHL (1)

διήγημα, λάλημα , λόγος, ῤῆμα historia, narratio, verbum, sermo եւ այլն. Ասացուած ծերոց առաջնոց, կամ հասարակաց. վէպ. պատմութիւն. ճառ. խօսք. առակ. խօսակցութիւն. եւ Համբաւ. լուր.


Զրուցատրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

recital, discourse, narration, dialogue.

NBHL (1)

Ոչ ի հասարակաց զրուցատրութիւնս զմիմեանս ձաղել. (Երզն. մտթ.։)


Զօրական, ի, աց

See full entry →

s. adj.

army, guards, soldiery, militia;
soldier, militiaman;
soldierlike, military;
strong, robust, valorous.

NBHL (1)

ԶՕՐԱԿԱՆ. Դուն ուրեք յեզականն՝ իբրեւ հասարակ անուն, այսինքն Զինուոր. στρατιώτης miles


Էակ, աց

See full entry →

s.

being, existence, that exists;
creator, that causes to exist, that extracts from nothing.

NBHL (1)

ԷԱԿ, ի, էակք, կաց. գ. τὰ ὅντα, ὅντα ens, entia Հասարակ անուն եղելոցս առ հասարակ. է, էք, առէք. եղական գոյակ. արարած. գոյք. իր. իմն. ինչ. ստեղծուած, ինչ որ կայ, բան մը, բաներ.


Ընդդիմաբան, ից

See full entry →

adj. s.

opposite;
contradictory;
contradicter, opponent;
— լինել, cf. Ընդդիմաբանեմ.

NBHL (1)

Միոյ հասարակաց ճշմարիտ հաւատոյ ընդդիմաբանս. (Լմբ. ատ.։)


Ընդհանուր, նրոց

See full entry →

adj. adv.

universal, general, common;
—ք, or — տիեզերք, the universe, the whole world, or earth;
— առնել, to generalize;
everywhere;
in general.

NBHL (2)

ԸՆԴ ՀԱՆՈՒՐ. ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ. καθόλου, ὄπου in universum, ubique գրի եւ ԸՆԹԱՆՈՒՐ, ԸՆԹՀԱՆՈՒՐ. Ընդ համօրէն տեղիս. յամենայն ուրեք. ընդ բնաւս. ընդ տիեզերս. առ հասարակ. ամմէն տեղ, ամմէն կողմ.

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ, նրի, ից, կամ նրոյ, ոց, նուրբ, նուրց, նուրբք. ա. ὀ, ἠ, τὸ καθόλου, καθολικός universalis Հանրական. սեռական. տիեզերական. հասարակաց. բոլորական. բոլոր. համօրէն. ամենայն.


Ընդհանրական, ի, աց

See full entry →

adj.

universal, general, catholic;
— եկեղեցի, the catholic or universal church;
cf. Թուղթ, cf. Ժողով.

NBHL (1)

καθολικός, -κή, -κόν (յորմէ Կաթողիկէ). universalis Հանրական. ընդհանուր. հասարակաց. տիեզերական. բոլորական. սեռական. համօրէն.


Ընդձեռեմ, եցի

See full entry →

va.

to give, to put into ones hands, to grant;
to take away, to appropriate to one's self.

NBHL (1)

Ըղձալի ընդձեռեցին եկեղեցւոյ հիւր։ Զանլուծանելի կեանս հասարակաց ընդձեռէր։ Լսէր տէրունեան հրամանին, եւ ընդձեռէր զմեռեալն աստուածային հրամանատուութեանն. (Մամբր.։)


Ընդմիջեմ, եցի

See full entry →

va.

to interrupt, to discontinue;
to divide into two parts;
to separate, to hinder;
to intermeddle;
— զխոսս ուրուք, to interrupt, to break in upon;
— զճանապարհն, to go half the way.

NBHL (1)

ԸՆԴՄԻՋԵՄ ԸՆԴՄԻՋԻՄ. μεσόω, μεσάζω sum in medio, medius sum Ընդ մէջ բաժանել. ընդհատել. խափանել. կիսել. հասարակել. եւ Ընդ մէջ մտանել.


Ընդունելութիւն, ութեան

See full entry →

s. gr.

reception, taking, acceptance, admission, obtaining, acquisition;
cheer, feast, entertainment;
participle;
— փոխանադրոյ, acceptation of a letter of credit, of a bill of exchange;
— առնել ումեք, to welcome, to feast, to entertain;
— առնել օտարաց, to lodge strangers;
առնել — ցրտագին, to receive coldly, to give a cool reception;
— գոյր յարքունիս, ի դեսպանատան, there was a reception at court, at the embassy;
յ— լինել Աստուծոյ, to believe in God.

NBHL (1)

Ընդունելութիւն ասի, զի հասարակ ասի գոյանալ յանուանէ եւ ի բայէ, եւ յերկոցունց ունի զիւրն էութիւն. (Երզն. քեր.։)


Ընթադրեմ, եցի

See full entry →

va.

to trample under foot;
to subdue, to submit;
to strike, to knock;
to drive away, to disperse.

NBHL (1)

Աստուածեան զօրութեամբդ ընթադրեալ առ հասարակ կործանեցան (բագինք). (Անան. եկեղ։)


Ընկճեմ, եցի

See full entry →

va.

to oppress, to humble, to bring down, to debase, to throw down, to subdue, to humiliate;
to blunt.

NBHL (1)

ուր հասարակ ընթերցուած յունաց է


Ընտանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

familiarity, confidence, communication, frequeutation;
habit;
intimacy;
friendship;
— ընդ կնոջ, carnal intercourse with a woman;
յ— կոչել, to domesticate, to tame.

NBHL (1)

Յընտանութիւն եւ ի հասարակութիւն կոչելով. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Ըստմասնեայք

See full entry →

s. pl.

individuals, particulars.

NBHL (1)

Ըստմասնեայքն եւ ըստիւրաքանչիւրքն ներհակք ի բազմութիւն միշտ բաժանեալ լինին։ Ըստմասամբք մու, եւ հասարակն՝ յոլովք։ Որոց հաւաքումն ոչ ի վերայ այլոյ ուրուք եղիցի ըստմասնեայցն. քանզի Սոկրատայ յատկագոյնքն ո՛չ եւ մակ այլոյ ուրուք լիցին ըստմասանցն։ Ի վերայ ամենեցունց ըստմասինցն մարդոյր. (Պորփ.։)


Թալանամ, ացայ

See full entry →

vn.

cf. Թալամ.

NBHL (1)

Ամենեքեան առ հասարակ հանդերձ թագաւորաւն թալացեալ էին ի ծաղուէ. (Բուզ. ՟Դ. 3։)


Թաւալագլոր

See full entry →

adv.

in rolling, revolvingly, rolling along or down;
— խաղալ, to tumble dowrn, to roll down, to prostrate one's self;
to agitate one's self, to fall dead;
to be thrown down, to be upset;
to throw a somerset;
to throw ones self headlong, to precipitate one's self;
— խաղացուցանել, to roll, to prostrate, to precipitate, to fell, to upset;
— անկաւ յարեան իւրում, he fell rolling in his blood.

NBHL (1)

Առ ի գործ վաղակաւորն առեալ՝ առ հասարակ զնոսա թաւալգլոր խաղացուցանէր. (Յհ. կթ.։)


Թաւանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to grow thick;
to become shaggy or hairy.

NBHL (1)

Թաւացեալ էր առ հասարակ ամենայն մարմինն. (Ագաթ.։)


Երկակշիռ

See full entry →

adj. s. mech.

that measures two opposite things;
beam, lever of an engine;
— դրամահատ, lever for coining;
— փոխարինիչ, compensating balance.

NBHL (1)

Զուգակշիռ ըստ երկուց մասանց. որպէս տիւ եւ գիշեր ի հասարակածի.


Երկխօս

See full entry →

adj.

cf. Երկբան.

NBHL (1)

Պարսաւանք չար ի վերայ երկխօսին։ Զքսուն եւ զերկխօսն առհասարակ անիծանիջիք. (Սիր. ՟Ե. 17։ ՟Ի՟Ը. 15։)


Երկուորի, րւոյ, րիք, րեաց

See full entry →

cf. Երկուորեակ.

NBHL (1)

Միակի նմանի, ոչ ընդ ումեք բոլորովին խառնեալ այնոցիկ՝ որ ի հասարակութեան միաբանութեան են երկուորւոյն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 29։)


Եօթն, թին, թան, թանք, թանց

See full entry →

adj.

seven;
— անգամ, — times, many times.

NBHL (1)

Երեք, եւ եօթեանքն (կամ եօթանքն) առ ոչ մի ինչ հասարակ սահման շարամօտին. (Արիստ. քանակ.։)


Զբաղեմ, եցի

See full entry →

va.

to intrigue;
to occupy, to amuse;
to distract, to busy.

NBHL (1)

Զբաղեցուցանիցէ զսիրտն իւր. (Յկ. ՟Ա. 26.) թերեւս մերքն ի յն. ընթեռնուին σπάω կամ σπάττω . իսկ հասարակ օրինակն է՝ ἁπατάω որ է խաբել, պատրել։


Զբաղեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Զբաղեմ.

NBHL (1)

Զբաղեցուցանիցէ զսիրտն իւր. (Յկ. ՟Ա. 26.) թերեւս մերքն ի յն. ընթեռնուին σπάω կամ σπάττω . իսկ հասարակ օրինակն է՝ ἁπατάω որ է խաբել, պատրել։


Զբաղիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be occupied or busy, employed in doing something;
to intrigue, to be embarrassed, to meddle;
to be distracted or agitated.

NBHL (1)

Հեղեալք զբաղեալք առհասարակ ի փախուստ դարձան. յն. զեղեալք, կամ արտաքս հոսեալք. (Յուդթ. ՟Ժ՟Ե. 3։)


Երգիոն, աց

See full entry →

s.

organ;
— հարկանել, to play on -.

NBHL (1)

Որպէս եւ յերգիոնն արուեստապետն ընդ մի բերան փչէ, եւ բազմութիւն փողոցն հասարակ գոչեն, ոմն սոսկ, ոմն թաւ ... ըստ ձեռին շարժողին ընտրութիւն ձայնիցն երեւին, եւ գործին մի է. (Մամբր. ի ղզր.։)


Երեկոյ, ի

See full entry →

s. adv.

evening;
ընդ երեկոյս, towards -;
բարի —, good —, good night.

NBHL (2)

Երեկոյն սահման է հասարակաց՝ գիշերոյն եւ տուընջեան. (Վեցօր. ՟Զ։)

Յերեկոյս, ի հասարակ աւուր. (Սղ. ՟Ծ՟Դ։ 18։)


Երեքանկիւն

See full entry →

cf. Եռանկիւն.

NBHL (1)

Գտանել զհասարակ երեքանկեան իմն երեքբոլորաձեւ դրոշմիւքն՝ զոր նկարեն. (Վեցօր. ՟Թ։)


Երեքանկիւնի

See full entry →

cf. Եռանկիւնի.

NBHL (1)

Գտանել զհասարակ երեքանկեան իմն երեքբոլորաձեւ դրոշմիւքն՝ զոր նկարեն. (Վեցօր. ՟Թ։)


Երիկուն

See full entry →

adv.

towards evening.

NBHL (1)

Յառաւօտուն ... եւ յօր հասարակն՝ զօրաւոր, եւ երիկունն (կամ յերիկոյն) աղքատ. (Լմբ. սղ. ՟Լ։)


Գործելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

adj. s.

feasible;
maker;
coal.

NBHL (1)

Գործն եւ գործելին առ հասարակ տանջեսցին. (Իմ. ՟Ժ՟Դ. 10։)


Գուժատար

See full entry →

cf. Գուժկան.

NBHL (1)

Առ հասարակ սատակեցան, եւ ոչ մնաց գուժատար յաշխարհն մասքթաց. (Կաղանկտ.։)


Գուցէ

See full entry →

adv.

perhaps;
for fear of, lest.

NBHL (1)

ԳՈՒՑԷ, ԳՈՒՑԷ ԵՐԲԷՔ, ԳՈՒՑԷ ԹԷ. Առեալ ի բայէս՝ Գոլ. Առ նախնիս հասարակօրէն նշանակէ, Մի՛ գուցէ. մի՛ արդեօք. զի մի՛. զի մի՛ երբէք. զգուշանիլ, զի մի՛ լիցի. չըլլայ թէ ... որպէս յն. μήπως, μή ποτε, μή ne


Գտանեմ, տի

See full entry →

va.

to find, to invent, to discover, to find out;
to gain, to have;
to meet;
— շնարհս առաջի ուրուք, to gain or acquire the heart, friendship, goodwill of some one;
to regain the favour of some one.

NBHL (1)

ԳՏԱՆԻԼ. իբր Գտանել. կամ հասարակ բայ.


Գրաւեմ, եցի

See full entry →

va.

to hire, to engage, to secure;
to redeem;
to hold, to detain, to usurp, to occupy, to seize, to appropriate, to encroach;
to stride;
to prepossess, to preoccupy;
— յարքունիս, to confiscate.

NBHL (1)

Սողնական ախտն զամենայն շուրջանակի գրաւէ զմարմնոյն հասարակութիւն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Դանդաչեմ, եցի

See full entry →

vn.

to waver, to hesitate;
to grope;
to talk idly, to dream.

NBHL (1)

Յուսմունս պէսպէսս եւ յօտարաձայնս մի՛ դանդաչէք։ Դանդաչեցին յարբեցութենէ ցքւոյն։ Առ հասարակ մոլորեալք դանդաչեն ի վերայ լերանց։ Իբրեւ քնով դանդաչեալք. (Եբր. ՟Ժ՟Գ. 9։ Ես. ՟Ի՟Ը. 7. եւ ՟Ի՟Բ. 5։ Յուդ. 8։)


Դուզնաքեայ, քէից

See full entry →

adj.

little, very little, moderate, small, light, thin.

NBHL (1)

βραχύς, -ύτερος, -ύτατος, ἕλαττος, ἕλασσος, ἤττον, τυχόν minor, brevior, tenuis, vilis, vulgaris Դոյզն եւ չնչին. փանաքի. փոքր. թեթեւ. սուղ. յետին. նուաստ. հասարակ. սոսկական. հարեւանցի. սակաւագին. գծուծ. աննշան. անշուք (իր, եւ անձն).


Եղբայրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

fraternity;
brotherhood

NBHL (1)

Կենահաղորդս լինել ընդ միմեանս աննախանձ եղբայրութեամբ։ Վայելչաբար ի միասին կապակցիլ հասարակ եղբայրութեամբ. (Յհ. կթ.։)


Ենթադրեմ, եցի

See full entry →

va.

to submit, to subdue, to subject;
to suppose, to presuppose.

NBHL (2)

Զգարնանային հասարակօրութիւնն սկիզբն պարագայց ամսոց ենթադրէ։ (Փիլ. ել. Ա. 1.)

Իբրու զի մի է մարդն ոգւով եւ մարմնով... մի զնորա հասարակ զգոյութեանն սկիզբն ենթադրեալ։ (Նիւս. կազմ.)


Ենթակայութիւն, ութեան

See full entry →

s.

existence;
hypostasis.

NBHL (1)

Մի ենթակայութիւն». որ է ուղիղ ըստ հասարակ առման իբր Անձնաւորութիւն. (այլ առ նախնիս յունաց Ենթակայութիւն կամ իբօսդասիս՝ է՛ր զի իբրեւ անձն, եւ է՛ր զի իբրեւ բնութիւն առեալ լինէր)։


Գանձարան, աց

See full entry →

cf. Գանձատուն.


Գեհեան

See full entry →

s.

furnace.

NBHL (2)

Իբր Հնոց հասարակ. քիւլհան.

Հրով զյարկ տանն այ լուցանէին, եւ գեհեան հրոյն ունէր զբաբելոնական բոցոյն նմանութիւն. (Ճ. ՟Ա.։) Իսկ իբրեւ Դժողք՝ ըստ ձեռագրաց հասարակօրէն գրի ԳԵՀԵՆ։


Գեղաւոր, աց

See full entry →

adj. s.

handsome, graceful, pretty, charming;
dancer.

NBHL (1)

Տգեղագոյնքն իբրեւ զգեղաւորս երեւէին սքանչելիք, եւ գեղաւորք՝ ըստ ժամանակին առ հասարակ դիւցազնացեալք։ Գեղաւոր կուսից համեմատ. (Խոր. ՟Ա. 23։ ՟Բ. 39։)


Գերաբուն

See full entry →

adj.

supernatural;
sublime, excellent, divine.

NBHL (1)

ὐπερούσιος supernaturalis, naturae modum excedens եւ այլն. Գերագոյն քան զբնութիւն հասարակաց. գեր ի վերոյ բնութեամբ կամ ի բնէ. չնաշխարհիկ. գերահրաշ. գերբնական իրք, կամ գերաստիճան ոք.


Դեգերումն, ման

See full entry →

s.

cf. Դեգերանք.

NBHL (1)

Զայն՝ որ առ գինիսն՝ հասարակաց դեգերմունք են. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)


Դելփին, փինաց

See full entry →

s.

dolphin, porpus.

NBHL (1)

գրի եւ ԴԵԼՓԻՍ, ԴԼՓԻՆ, ԴԼԲԻՆ. յն. տէլֆին, կամ տէլֆի՛ս. δελφίν, δελφίς delphin ձողաձեւ ձուկն մեծ քան զհասարակ լողակս, եւ փոքր քան զկէտս. խոզի ձուկ .... այսինքն խոզ ծովու.


Դերանունութիւն, ութեան

See full entry →

s.

antonomasia.

NBHL (2)

Եւ է դերանունութիւն ըստ երից. զի ասի փոխանունութիւն, եւ թերանուն, եւ հասարականուն. (Երզն. քեր.։)

ԴԵՐԱՆՈՒՆՈՒԹԻՒՆ. Ըստ հռետորաց՝ ἁντωνομοσία pronominatio Դնելն զհասարակ անուն իբրեւ սեպհականեալ ումեք, կամ զյատուկն իբրեւ հասարակ.


Դէպ, դիպի, դիպում

See full entry →

adj. prep. adv.

fit, proper, suitable, decent, convenient;
accident, case, incident, hazard, chance;
ի — լինել, to suit, to be proper or fit;
ի — ժամանակի, in due time;
— լինել, to chance, to happen, to fall out accidentally;
ի — գալ՝ ելանել՝ պատահել, to agree, to suit, to be convenient;
to succeed, to happen;
ի — է, it is hecoming, necessary;
— է, it is possible;
— թուիլ, to appear suitable;
եթէ — տացէ, if by chance;
— եղեւ ընձ, it has happened to me;
— եղեւ ի միում աւուրց, it happened one day;
towards, with respect to, in the place where;
to the side of;
— եւ —, very suitable;
properly;
—ու —, fixedly, attentively;
— նկատել, to look at with surprise or astonishment.

NBHL (1)

Ոչ ի գրոց ինչ, այլ ի հասարակաց դիպաց. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 16։)


Գիշեր, աց

See full entry →

s. adv.

night;
darkness, obscurity;
—աւ, ի —ի, by night, during the night;
nightly;
զ—ն ողջոյն, or ի բուն, all the night, անքուն —, sleepless night;
— յաւիտենական, eternal night, night of the tomb;
հեշտալի աննշոյլ —, delicious, impenetrable night;
զտիւն ամենայն եւ զ—ն ամենայն, all day and night;
զհասաբակ —աւ, at mid-night;
զ— իւր օգնական առեալ, hidden by the night or darkness;
անքուն անցուցանել զգիշերն, to pass a sleepless or bad night;
—ի տուրնջեան եղեւ, the day changed into night;
տիւ առնել զ—ն, to turn night into day;
ընդ մութ —ոյն, in the darkness of night;
ագանել ուրեք զ—ն, to set up all night, to pass the whole night;
մաշել զերկայնութիւն —ացն յերգս, to pass every night in singing;
մինչդեռ կայր եւս —ոյ, while it was yet dark.

NBHL (2)

ԶՀԱՍԱՐԱԿ ԳԻՇԵՐԱՒ. այսինքն Զկէս գիշերաւ. (Ել. ժա։ 4։) Կամ՝ Ի հասարակ գիշերի. (Ել. ժբ. 29։) կէս գիշերուն.

Զհասարակ գիշերաւ չափ. (Եղիշ. ՟Թ. իբր. ի կէս գիշերի։)


Գոլոշի, շւոյ, շոյ, շեաց

See full entry →

va.

pour, exhalation, smoke, expiration.

NBHL (1)

Ըադ քիթն եւ ընդ բերանն առ հասարակ գոլորշի ջերմախառն ելանէր. (Եղիշ. ՟Բ։)


Գոմէշ, գոմշոյ, գոմշոց, գոմիշոյ, գոմիշաց, գոմշաց

See full entry →

s.

buffalo.

NBHL (1)

որ եւ յն. բառիւ Բոբողոն ասի. βούβαλος, βούβαλις bubalus, -la;
bos vel vacca sylvestris Ազգ արջառոյ՝ յաղթանդամ, ջրասէր, հասարակօրէն սեւաստեւ, եւ գալարածոյ եղջերբք.