of the same nature or essence, consubstantial;
that dwells together, cohabitant.
habitation, inhabitation, inhabitanee, dwelling, residence;
station, lodging, home, establishment, house;
habit, custom.
Քաղաք, կամ երկիր բնակութեան։ Բնակութիւն քաղաքիս բարի է.եւ այլն։
round, circular, orbicular;
roundly, circularly.
Պսակեալ զարդարեցաւ ամենայն երկիր առ հասարակ բոլորաձեւս պսակօք. (Վեցօր. ՟Ե։)
toround;
to crown, to finish;
to environ, to surround, to begird;
to bring together.
Յերկնից յերկիր ծաւալին, եւ զսուրբ սեղանովն բոլորեսցին. (Մանդ. ՟Ա։)
Երկնայինք յերկիր իջեալ՝ զսրբարար սեղանովն բոլորին. (Խոսր. պտրգ.։)
slaver;
dark.
nest;
niche;
dwelling, lodging;
—ս դնել՝ կառուցանել, to nestle, to make one's nest;
հանել ի բունոյ, to take out of the nest.
Բուսոցն՝ որ բուսանին։ Որ ի յերկրէ ելանէ, նախ բոյս արձակի, ապա դալարի լինի, եւ յետոյ գայ լինի խոտ կատարեալ ... Եւ եթէ ի սերմանէ արձակիցէ բոյսն, գայ յետ նորին դալարին, եւ ապա կարգի ի խոտ. (Վեցօր. ՟Ե.) հայի ի բուն բղխեալն յերկրէ՝ ըստ բանին ծննդոց, Բղխեսցէ երկիր։
to inflame, to kindle, to set on fire, to burn;
to warm, to heat;
to rekindle, to revive.
Այրեսցէ՛ մինչեւ ի դժոխս ներքինս. կերիցէ զերկիր եւ զարմտիս նորա. բորբոքեսցէ՛ զհիմունս լերանց. (Օրին. ՟Լ՟Բ. 22։)
to be inflamed, kindled, to flame, to crackle;
to be in a passion;
to be mad.
Եւ բորբոքեցաւ հուր ի վիմէ անտի, եւ եկեր զբաղարջսն։ Բորբոքեցաւ բոց հրոյն ի վերայ փայտից սեղանոյն։ Եւ հնոցն բորբոքէր եօթնպատիկ առաւել յոյժ։ Հուր եկի արկանել յերկիր. եւ զի՞նչ. կամիմ թէ արդէն իսկ բորբոքէր։ Ասող մի մեծ՝ բորբոքեալ իբրեւ զղամբար։ Առաջ նորա հուր ծախիչ, եւ վերջ նորա հուր բորբոքեալ։ Ի հնոցն հրոյն բորբոքելոյ։ Սրբեսցէ զնա հրով բորբոքելով։ Եւ ոչ շիջցի բոցն բորբոքեալ։ Եւ տեսիլ փառաց տեառն իբրեւ զհուր բորբոքեալ ի վերայ գլխոյ լերինն։ Երբեմն ի մէջ ջրոյն առաւել քան զզօրութիւն հրոյ բորբոքէր. եւ այլն։
flaming, blazing, bright, brilliant, sparkling.
Բոցաճաճանչ նշուլիւք արտափայլեալ ի յերկիր. (Լմբ. ստիպ.։)
nature, native, origin, spring, root;
stock, stalk, trunk, set, stake, stem;
baggage;
camp, army;
ancestor;
chief;
own, natural, real, original, radical, true, principal;
— աշտանակի, socket;
— սեան, shaft of a column;
ի —, ց—, մինչեւ ի —, մինչեւ ց-, ի բնի, to the end, entirely;
զգիշերն ի —, all the night;
—, ի բնէ, naturally, by origin;
— ի ներս մտանել, to enter precisely, exactly;
ի — իսկ ուսանել, to learn thoroughly;
դոք որ — անարդ էք, you who are by nature vile;
ի քաղաքն ի — նոցա, in their own capital;
ի — իսկ յերկինս, in the heaven itself;
ի բնին իսկ ի զտակի, in the same day of Easter;
— բարեկենդան, quin-quagesima Sunday;
— բարեկամ, intimate friend;
cf. Յարմատոյ.
Մեք ի բնէ մերմէ երկիր եմք բարիոք. (Եփր. համաբ.։)
fist;
hand;
violence, force, tyranny;
tyrant, usurper;
impetuous, furious, fiery, spirited, energetic, unruly, vehement, vigorous, angry, enraged, tyrannical, predominant, powerful;
violently, ardently;
with violence;
— մի, a handful;
— առնել՝ լինել՝ ի վերայ դնել, to force, to offer violence;
— հարկանել, to undertake;
ի — արկանել, առնուլ, զբռամբ, ածել, արկանել, ընդ բռամբ ունել, to take, to grasp, to arrest;
to rule, to conquer, to subjugate;
— հարկանել զօձեաց, to take by the nack;
ի բռին ունել, դնել զոգի or զոդիոն, to risk, to hazard, to expose one's self to peril;
ի — գալ, անկանել, to be taken, seized, arrested;
— դէպ or դէպ ունել, to aim at.
Զերկիրս ամենայն ի բռին իւրում ունի. (Կոչ. ՟Դ։)
Առ ձեզ, ո՛վ բռունք, են բանք իմ։ Բռունք ժողովրդոց։ Բռունք սոսկալիք։ Բռունք ինեւ ունին զերկիր.եւ այլն։
vegetative.
Զերկիրս նորոգեցեր բուսաբեր ծաղկազարդ յօրինուածովք. (Գանձ.) (որ հայի եւ ի յաջորդ նշ։)
to produce, to put forth, to shoot, to sprout.
Փուչ եւ տատասկ բուսուսցէ քեզ։ Բուսոյց երկիր զպտուղ իւր.եւ այլն։
polypetalous, branchy, ramous, full of boughs.
Կղզի կամ երկիր բազմաճիւղ. (Խոր. աշխարհ.։)
to increase, to grow in great numbers, to shoot, to multiply, to enlarge;
to abound, to overflow.
Աճեցէք եւ բազմացարո՛ւք եւ լցէ՛ք զերկիր ... եւ թռչունքն բազմասցի՛ն ի վերայ երկրի։ Բազմանայ յոյժ ժողովուրդն յերկրիս։ Բազմանայր թիւ աշակերտելոցն։ Ի բազմանալ աշակերտացն.եւ այլն։
very useful, profitable;
բազմաշահ լինել, cf. Շահել, cf. Ճոխանալ, cf. Հարստանալ.
Պարարտ եւ բազմաշահ երկիր. (Վրդն. պտմ.։)
multiple;
diverse, much, several;
magnificent;
— առնել, to multiply, cf. Բազմացուցանեմ, cf. Բազմապատկացուցանեմ, cf. Բազմապակեմ;
— լինել, to multiply, cf. Բազմանամ, cf. Շատանամ, cf. Բազմապատկանամ;
more, moreover
that deceives much, very cunning.
Բազմապատիրք են որոգայթագիրքն յերկիր. (Լմբ. ժղ.։)
multiplication
Ոմն վաշխիւք եւ բազմապատկութեամբ զերկիր պղծեաց. (Ածաբ. կարկտ.։)
distributer;
divisor.
Զոր տէրն եկն արկանել յերկիր զբաժանարարն՝ որոշել զհաւատացեալս յանհաւատից. (Վրդն. սղ.։)
to divide, to separate;
to share, to distribute;
to cut, to decompound, to disjoin, to uncouple, to disunite, to split, to cleave, to scatter, to behead, to make an incision;
— վիճակաւ, to allot.
Բաժանեցից զաւարն։ Տո՛ւր ինձ բաժին. եւ նա բաժանեաց նոցա զկեանս։ Ասա՛ ցեղբայր իմ բաժանել ընդ իս զժառանգութիւնն։ Բաժանեցէ՛ք զերկիրն եօթն բաժին։ Դու բաժանեսցես ժողովրդեանդ այդմիկ զերկիրն։ Վիճակաւ բաժանեսցեն զժառանգութիւն նոցա։ Բաժանեա՛ զերկիրս զայս ի ժառանգութիւն ինն ցեղիցն։ Բաժանեաց նոցա ճարակս։ Բաժանէ իւրաքանչիւր՝ որպէս եւ կամի։ Ոչ բաժանեաց նոցա. եւ այլն։
division, share, distribution, partition, repartition, dispensation;
decomposition, dismemberment, disengagement, disjunction, distraction, dissolution;
stitch, rupture, departure;
separation, disunion, scission, retrenchment, section, segregation.
Բաժանեաց անդ զերկիրն Իսրայէլի՝ ըստ բաժանմանց իւրեանց. (Յես. ՟Ժ՟Ը. 10։)
part, share, portion, quota, proportion, distribution, equality, parcel, piece;
dose;
lot;
— հարկաց, assessment.
Համարի՞ք, եթէ խաղաղութիւն եկի տալ յերկիր. ո՛չ ասեմ ձեզ. այլ՝ բաժինս. (Ղկ. ՟Ժ՟Բ. 51։)
to strike, to beat;
to shock, to knock;
to touch;
to scourge;
—ի քարի զոտս, to strike one's foot in a stone;
— հողմոց զտուն, raging of the wind against the houses;
— զգուռն, ի գրան, to knock at the door;
— զկուրծս, to beat one's breast;
— զքնար, to touch a cithern, harp, lyre;
— ճառագայթից զաչս, to dazzle the eyes;
բախեալ արտասուօք, burst into toars.
Սաստկապէս բախեալ զմիմեանս (հին տպ. ընդ միմեանս), յերկոցունց կողմանցն բազում վիրաւորս յերկիր անկեալ։ Անդ էր տեսանել շտապ մեծի տագնապին, առ ի յանդուգն յարձակմանէն՝ զմիմեանս բախելով. (Եղիշ. ՟Զ։)
spade, hoe;
mattock;
բահեմ, to hoe.
Վասն բահի յոյժ տրտմէր, ո՛րպէս բրեսցէ զերկիր. (Վրք. հց. ՟Դ։)
to detract, to slander, to speak ill of, to calumniate, to defame, to backbite.
Բամբասեցին Մարիամ եւ Ահարոն զՄովսես։ Զի՞ բամբասէք զիս։ Զոր բանսարկուքն բամբասէին։ Որ բամբասէ զհայր կամ զմայր։ Բամբասել զճանապարհն առաջի բազմութեան։ Որ բամբասեալ, եւ ոչ փոխարէն բամբասէր. եւ այլն։ Կամ Առաքեաց լրտեսել զերկիրն, եւ եկեալ բամբասեցին զնմանէ առ ժողովրդեանն. (Թուոց. ՟Ժ՟Դ. 36։)
to open, to discover, to disclose, to develop, to explain;
to loosen;
to perforate, to pierce, to bore;
to spread, to enlarge, to extend;
to unfold, to untwist, to unlink;
to rub;
— զգլուխ, to take off one's hat;
— ումեք զսիրտ իւր, to unbosom, to open one's heart;
— զախորժակ, to excite appetite;
— զշիշ, to uncork a bottle;
ծակ —, to perforate, to pierce, to bore;
— զկնիք, to unseal;
— զմիտս, to illuminate, to enlighten the mind;
— զխցանս, to unstop;
— զծրարն, to unpack;
— ճանապարհ, to trace, to mark out a path;
to open a way, to make a road.
Գիտեմք ես, զի բանան աչք հօրն քո։ Բանայցեն աչք ձեր։ Բանայցե՞ն քեզ դրունք մահու։ Սահանք երկնից բացան։ Բանալ երկնից։ Բացաւ երկիր, եւ եկուլ զդադտն։ Գերեզմանք բացան։ Եփփաթա, որ է բացի՛ր։ Ռա՛բունի, զի բացայց. բացաւ, եւ երթայր զհետ նորա. եւ այլն։
to open.
Գիտեմք ես, զի բանան աչք հօրն քո։ Բանայցեն աչք ձեր։ Բանայցե՞ն քեզ դրունք մահու։ Սահանք երկնից բացան։ Բանալ երկնից։ Բացաւ երկիր, եւ եկուլ զդադտն։ Գերեզմանք բացան։ Եփփաթա, որ է բացի՛ր։ Ռա՛բունի, զի բացայց. բացաւ, եւ երթայր զհետ նորա. եւ այլն։
reasonable;
intelligent, wise;
vocal;
rational.
Բանաւոր անձրեւաւն պարարեցաւ սրտից երկիրս մսեղէն անապատացեալ մարդկան. (Ագաթ.։)
that does not put to the test;
that is not tried or put to the test;
inexperienced, untried, new;
pure, chaste.
more or very thin, very subtile.
Ի ջրոյ սկսանի, որ անօսրագոյն է քան զերկիր, եւ թանձրագոյն քան զհողմ։ Յօդոյն վայելեն զանօսրագոյն։ (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 23։ ՟Բ. 16։)
cf. Անօրինեմ.
to observe or spy a country.
χωραβατέω. regionem obabulo. Դիտել շրջագայութեամբ զաշխարհ, զերկիր, զգաւառ. երկիր պտըտիլ՝ աչքէ անցընել.
Պատուիրեաց յեսու արանցն երթելոց աշխարհադիտել զերկիրն, եւ ասէ. անցէ՛ք գնացէ՛ք, եւ աշխարհադիտեցէ՛ք զերկիրն. (Յես. ՟Ժ՟Ը. 8։)
in universal or general assembly;
universal, general.
Աշխարհախումբ առնի։ Եւ թէ աշխարհախումբ առնիցի յերկիր թշնամեաց. (Կանոն.։)
worldly, temporal;
secular, lay;
universal, general;
lay or secular man;
— առնել, to secularize;
— վիճակ՝ կարգ, a secular life.
Աշխարհականաց բանք են այդ, եւե մարդոց՝ որ ընդ երկիր բեւեռեալ իցեն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 15։)
that causes a country to nourish;
blooming, in bloom.
Շինութիւն գործօղ աշխարհի. խնամակալ հայրենի երկրի. աշխարքը՝ երկիրը շէն պահօղ.
spread throughout the universe.
Տարածեալ ընդ աշխարհ համօրէն, ընդ ամենայն երկիր.
intolerable, rinsufferable, insupportable;
menses;
blood, river or shedding of blood;
տապալիլ յարիւն յ—, յ— թաւալիլ, յարիւն եւ յ— համակիլ, արեամբ եւ ապաժուժաւ թաւալիլ, to be bloody, stained with blood;
ընդ քիրտն եւ ընդ — գալ, ընդ քիրտն եւ ընդ — գալ, to sweat blood and water, to make great force, to fatigue on'es self to death;
— բերումն, intemperateness, violence.
Ոչ երկինք երեւէր, եւ ոչ յերկիր տեսանէր մարդ՝ ի բազում եղելոյ ապաժուժին. (Պտմ. աղեքս.) յն. աղմկին։
desert, uncultivated.
Ելեալ ի յորս շրջէր, եւ տեսանէր ապալեր զերկիրն. (Մովս. կաղնկտ.։)
cf. Ապալեր.
Ելեալ ի յորս շրջէր, եւ տեսանէր ապալեր զերկիրն. (Մովս. կաղնկտ.։)
that corrupts, corrupter, destructive.
Շիջցի արդ տէր քոյովն՝ զոր եկիր արկանել յերկիր՝ հրովն, ապականագործս այս հուր. (Սարկ. հանգ.։)
to corrupt, to spoil;
to alter, to change, to falsify;
to contaminate, to soil, to dirt, to spot;
to cause to rot, to putrefy;
to deform, to disfigure;
to deprave, to seduce;
to pollute, to profane;
to poison, to infect;
to vitiate;
to debauch, to lead astray;
— զկոյս, to deflour, to debauch;
— զսիրտ, to corrupt the heart;
— զտեսիլ մորուաց, to shave;
— զառողջութիւն, to ruin the health;
— զբարս, to corrupt the morals;
— զօդ, to infect the air;
— զհամբաւ, to libel;
— հրոյ զլերինս, to consume, to burn, to devour the mountains;
— զխորհուրդս ուրուք, to render useless advice;
— զմիտս, to seduce.
Ապականել զերկիր. զբերս երկրին, զվճիռ, զերեսս, զտեսիլ մօրուաց, եւ այլն։
corruption;
destruction, ruin;
contamination, infection;
depravity, perversion, degeneration;
putrefaction, rottenness, sourness, staleness, rancidity;
— կուսի, defloration, debauchment;
տեղի՝ դուբ ապականութեան, sepulchre, tomb;
— բարուց, corruption, depravation of morals or manners;
յ— դնել՝ դարձուցանել, կարգել, հասուցանել, cf. Ապականեմ;
յ— դառնալ, լինել, անցեալ գնալ, cf. Ապականիմ;
ձմեռն ապականութեան, the winter destroyer or spoiler.
Եղիցի իսրայէլ յապականութիւն։ Ի սատակումն եւ յապականութիւն յերեսաց երկրին։ Զքաղաքս յուդայ եդից յապականութիւն առ ի չգոյէ բնակչաց։ Կարգել յապականութիւն եւ ի դադարս ջայլամանց։ Շինել սեղան տեառն, զի դադարեսցէ ապականութիւն ի ժողովրդենէն։ Ապականեցաւ ապականութեամբ ամենայն երկիր։ Եդից զնոսա յապականութիւն յաւիտենական. եւ այլն։
rock;
rocky, rugged, hilly, stony;
—ն Արաբիա, stony Arabia.
Ապառաժ տեղի, կամ լեռնակողմն, եւ զառ ի կողս, երկիր, այր (այսինքն քարայր). (Եղիշ. ՟Ը։ Յհ. կթ.։ Պիտ.։ ՃՃ.։)
excrement.
Քաղրթաւն եւ ապաւառաւ։ Արբեսցի երկիր յապաւառէ քումմէ, եւ այլն. (Ղեւտ. ՟Դ. 11։ Եզեկ. ՟Լ՟Բ. 6։ Տե՛ս եւ Ել. ՟Ի՟Թ. 4։ Մաղ. ՟Բ. 3. եւ այլն։)
that causes good to come forth.
Բարեբուխ երկիր. (Վրդն. ել.։)
invisibly.
Նըմա դշխոյն հարաւային՝ եկն ի տեսիլ ըղձմամբ սրտին, քեզ քառանկիւն կողմ աշխարհի՝ անտեսաբար երկիր պագին. (Յիսուս որդի.։)
young;
childish.
Անտի անդր նոր երկինք, եւ նոր երկիր լինին. այսինքն յայնմհետէ, այնուհետեւ. λοιπόν. in posterum. (Կոչ. ԺԶ։)
abundance of mercy or clemency.
to damp, to moisten;
to wet, to steep, to bathe.
Օդքն՝ են որ ցամաքեցուցանեն, եւ են որ խոնաւեցուցանեն զերկիր եւ զբոյսս. (Յճխ. ՟Է։)