Entries' title containing իմ : 2260 Results

Վիմարդ

See full entry →

adj.

cf. Վիմարդեան.

NBHL (7)

ՎԻՄԱՐԴ ՎԻՄԱՐԴԵԱՅ ՎԻՄԱՐԴԵԱՆ. Վիմաձեւ. վիմատեսակ. վիմեղէն. քարեղէն.

Պղպջեալ ընդ ծերպս վիմարդ քարանց. (Յհ. կթ.։)

Շինեցին եկեղեցիս վիմարդս. (Յհ. պտմ. առ Լեհ.։)

Վիմարդեայ մտօք հաստատուն (կամ հաստատեալ). (Երզն. լս.։)

Օրհնեալ ես փայտ սուրբ իմանալի, վիմարդեան եւ քառանկիւն տախտակ։ Քառանկիւն եւ վիմարդեան տախտակս տպաւորեալ. (Անյաղթ բարձր.։ Թէոդոր. խչ.։)

Վիմարդեան արձանօք բոլորապէս գմբէթաւորեալ։ Շինեաց զսուրբ կաթուղիկէ եկեղեցին զվիմարդեան կոփածոյիւք. (Ասող. ՟Գ. 7. 9։)

Իբրեւ զվիմարդեան կարծրութիւն երեւի. (Բենիկ.։)


Վիմարդեայ

See full entry →

adj.

cf. Վիմարդեան.

NBHL (7)

Վիմարդեայ մտօք հաստատուն (կամ հաստատեալ). (Երզն. լս.։)

ՎԻՄԱՐԴ ՎԻՄԱՐԴԵԱՅ ՎԻՄԱՐԴԵԱՆ. Վիմաձեւ. վիմատեսակ. վիմեղէն. քարեղէն.

Պղպջեալ ընդ ծերպս վիմարդ քարանց. (Յհ. կթ.։)

Շինեցին եկեղեցիս վիմարդս. (Յհ. պտմ. առ Լեհ.։)

Օրհնեալ ես փայտ սուրբ իմանալի, վիմարդեան եւ քառանկիւն տախտակ։ Քառանկիւն եւ վիմարդեան տախտակս տպաւորեալ. (Անյաղթ բարձր.։ Թէոդոր. խչ.։)

Վիմարդեան արձանօք բոլորապէս գմբէթաւորեալ։ Շինեաց զսուրբ կաթուղիկէ եկեղեցին զվիմարդեան կոփածոյիւք. (Ասող. ՟Գ. 7. 9։)

Իբրեւ զվիմարդեան կարծրութիւն երեւի. (Բենիկ.։)


Վիմարդեան

See full entry →

adj.

resembling a stone, stone-like, stony, stone.

NBHL (7)

ՎԻՄԱՐԴ ՎԻՄԱՐԴԵԱՅ ՎԻՄԱՐԴԵԱՆ. Վիմաձեւ. վիմատեսակ. վիմեղէն. քարեղէն.

Պղպջեալ ընդ ծերպս վիմարդ քարանց. (Յհ. կթ.։)

Շինեցին եկեղեցիս վիմարդս. (Յհ. պտմ. առ Լեհ.։)

Վիմարդեայ մտօք հաստատուն (կամ հաստատեալ). (Երզն. լս.։)

Օրհնեալ ես փայտ սուրբ իմանալի, վիմարդեան եւ քառանկիւն տախտակ։ Քառանկիւն եւ վիմարդեան տախտակս տպաւորեալ. (Անյաղթ բարձր.։ Թէոդոր. խչ.։)

Վիմարդեան արձանօք բոլորապէս գմբէթաւորեալ։ Շինեաց զսուրբ կաթուղիկէ եկեղեցին զվիմարդեան կոփածոյիւք. (Ասող. ՟Գ. 7. 9։)

Իբրեւ զվիմարդեան կարծրութիւն երեւի. (Բենիկ.։)


Վիմացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to make stone, to render as a stone, to petrify, to harden, to strengthen.

NBHL (1)

Փոխանակ քարապաշտութեան հոտոյ սնոտւոյն՝ վիմացոյց զհաւատս վկայիցն. զի անշարժ լինիցին եւ հաստատուն. (Ագաթ.։)


Վիմափոր

See full entry →

adj. s.

hollowed in the rock;
cf. Քարահատ.

NBHL (6)

Փորեալ ի վիմէ կամ ի վիմի. վիմատաշ. քարէ փորած.

Առաւօտեան սուրբ կանանցն դիտելով զվիմափոր գերեզմանն. (Շար.։)

Վիմափոր եղեւ (գերեզման քրիստոսի), որպէս զի մի ինչ կասկած. որմափորութեան լինիցի. (Բրսղ. մրկ.։)

Ծառաքարի վիմափոր վանքն. (Վրդն.։)

Եւ Փորօղ վիմի. քարագործ. քարակոփ.

Վէմ վիմակառոյց ընդ վիմափոր խմբին. (Նար. տաղ.։)


Վիմափուլ

See full entry →

adj.

crushed under fallen rocks or stones.

NBHL (2)

Իբրեւ զվէմ փլեալ. կամ փլեալ եւ փշրեալ ի վիմէ հոսելոյ ի վերայ.

Զոր եւ մրրիկ ծխոյ նմանեցուցանելով, զվիմափուլ. առ ի շարժմանէ՝ թեթեւ առ ի խոնաւուտ ժամանակի փոշւոյ՝ ըստ օրինակի ծախոյ յամպս ծառացելոյ. (Անյաղթ բարձր.։)


Վիմեղէն, ղինի, նաց

See full entry →

adj.

stony, stone.

NBHL (4)

Քարեղէն. կճեայ. վիմական. վիմարդեան.

Իբր ընդ վիմեղէն լերին պնդութիւն բաղխեցեալ ցնդին. (Նար. ՟Լ՟Է։)

Լերինք վիմեղէնք իբրեւ զփոշի հեղան. (Պտմ. վր.։)

Վէմն ի հարկանելն ոչ զգայ, եւ ոչ փոխէ զվիմեղէն բնութիւն իւր. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)


Վիմուտ

See full entry →

adj.

full of or abounding in stones, stony, pebbly;
—ք, stony place.

NBHL (2)

Խորշք անդնդային, որ վիմուտ էջս ունէին. (Պտմ. աղեքս.։)

Ի դժուարս քարանց եւ ի վիմուտ տեղիս։ Արշաւել ընդ խորտաբորտս եւ (ընդ) վիմուտ տեղիս. (Խոր. ՟Գ. 9. 55։)


Փարիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to embrace, to clasp in one's arms, to throw one's arms round, to hug, to fold or lock in one's arms;
to surround, to encircle;
— զմիմեամբք, to embrace mutually;
— զիւիք, to apply oneself, to give oneself up to;
— զփառօք, to be ambitious;
cf. Ծունգ.

NBHL (3)

Մի՛ փարիր (կամ պատիր) ի գիրկս՝ որ ոչ քո իցեն։ Զմիմեանց պարանոցօք անկեալ փարեալ համբուրէին. (Առակ. ՟Ե. 20։ ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 27։)

Նաեւ այժմ իսկ փտրիմք իբրեւ զհարազատօք եղբարբք. (Սարկ. հանգ.։)

Մարիամ պատեալ փարի զգերեզմանաւն։ Շուրջ զգերեզմանաւն փարէր։ Փարէր ի մէջ պարտիզին։ Փարին զարքայական սեղանովն. (Եղիշ. յար.։ ՃՃ.։ Տաղ.։ Յհ. իմ. ատ.։)


Փեղկիմ

See full entry →

vn.

to be divided in two.


Փեռեկիմ

See full entry →

vn.

to be divided, separated, to be in discord, to disagree;
—կեալ կոկորդ, open-mouth;
gaper.


Փեռեկտիմ

See full entry →

vn.

cf. Փեռեկիմ.


Փեսայիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Փեսայանամ.


Փետրափոխ լինիմ

See full entry →

sv.

to moult.


Փթթիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to sprout, to germinate, to shoot;
to blow, to bloom, to blossom, to open;
cf. Ընդ.


Փթրիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to dry up, to fall to dust.


Փլանիմ, փլայ, փլեալ, փլուզեալ

See full entry →

vn.

to fall, to fall or sink in or down, to crumble, to fall or go to ruin.


Փլիմ

See full entry →

vn.

cf. Փլանամ.


Փծկիմ

See full entry →

vn.

to be stained, sullied, contaminated.


Փղծկիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be deeply grieved at, to have one's heart full of pity, to be much touched, moved;
փղձկեցաւ յարտասուաց, his eyes filled with tears.


*Փշաքաղիմ

See full entry →

cf. Քստմնիմ.


Փոթիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be folded or plaited;
to wrinkle, to pucker, to shrink, to shrivel up;
to fold, to plait;
to wrinkle, to contract.


Փոթորկիմ, եցայ, կեալ

See full entry →

vn. adj.

to whirl, to whirl round;
to rush on like a tempest, impetuously;
—կեալ, stormy, tempestuous;
impetuous.

NBHL (2)

Իբրեւ զփոթորիկ բերիլ. խաղալ կամ դիմել որպէս զմրրիկ.

Որպէս փոթորկեալ հողմ ուժգին։ Իբրեւ հողմավար փոթորկեալ յանկարծակի դիմէր գայր։ Փոթորկեալ որպէս խռիւ զգունդն անօրինաց ի փախուստ դարձուցանէին.. . Ընթացեալ՝ որպէս զհուր ընդ եղէգն անտառի փոթորկէին. (Ճ. ՟Ա.։ Յհ. կթ.։ Մեսր. երէց.։)


Փոխաբնակիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to emigrate, to remove.


Փոխաբուսանիմ

See full entry →

vn.

to change nature, to be transformed.

NBHL (1)

Ոչ ի մարմնոյ բնութիւն փոխաբուսեալ բանին. (Յհ. իմ. երեւ.։)


Փոխահատոյց լինիմ

See full entry →

sv.

cf. Փոխահատոյց գտանիմ.


Փոխահատոյց գտանիմ

See full entry →

va.

to repay a loan;
to reward, to remunerate.


Փոխարկիմ ի խելաց

See full entry →

sv.

to become mad.


Փոխելապատճառ լինիմ

See full entry →

sv.

to adduce or allege pretexts, to make pretence of, to feign, to counterfeit.


Փոխիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to change, to be changed or modified;
to be transported, to leave, to remove;
to go, to pass;
— յաշխարհէ, — յաստեացս, to depart this life, to cease to live, to die;
— ի կատաղութիւն, to break or fall into a fit of rage;
— մտօք ի, to transport oneself in thought to.


Փողփողիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to play in the light, to shine, to glitter, to sparkle, to gleam, to sheen, to blaze, to twinkle, to scintillate, to coruscate;
to trim, to adorn with fringes;
to cause to shine, to emit rays.


Փոշոտիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be covered with, or full of dust.


Փորձիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be tried, tempted;
to try, to endeavour, to seek;
to be purified, refined.

NBHL (2)

Սակաւ ի բազմացն յայտ առնել փորձիմք. (Կլիմաք.։)

իսկ յասել անդ նորին. Որք զնախասացեալ բռնութեանս պատերազմ ոչ փորձեցան, երանելիք են. իմա ըստ հելլենաբանութեան, ոչ կրեցին զփորձութիւն։


Տապալիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be fallen down, overthrown, to fall or go to ruin;
to roll, to tumble;
գելոյր տապալէր երկդիմի մտօք, he tortured himself with uncertainty;
տապալեալ անկաւ երիվարն, the horse fell, was broken down;
տապալեցաւ ի մէջ ոտից նորա սիսարա, Sisera rolled under her feet.


Տապակիմ

See full entry →

vn.

to be fried;
to be parched with thirst.


Տապանիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be buried.


Տապաստիմ

See full entry →

vn.

to fall dead on the spot.


Տապիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Տապանամ.

NBHL (1)

Տապի ի խնդիրս եւ ի բանս հակառակութեան. (՟Ա. Տիմ. ՟Զ. 4 (յն. խօթացեալ. ))


Տառապիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to grieve at, to be pained, uneasy, afflicted, tormented, vexed, to be unhappy, miserable;
տառապէաք խնդրէաք զքեզ, we have sought thee sorrowing.

NBHL (1)

Տառապեցայ եւ խոնարհ եղէ յոյժ։ Տառապէաք եւ խնդրէաք զքեզ։ Տառապէին որդիքն իսրայէլի ի գործոյ անտի։ Հոգայի եւ տառապէր յիս հոգի իմ.եւ այլն։


Տատամսիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be embarrassed, disturbed or pained in mind, to have difficulty in deciding, to hesitate, to waver, to be unsettled, uneasy, concerned, in trouble.

NBHL (2)

μεριμνάω curo, sollicitus sum, anxie cogito ἁδημονέω gravissime angor. (գրի եւ Տամտամսիմ) Հոգալ. վարանիլ. տրտմութեամբ եւ անձկութեամբ, տարտամութեամբ, երկիւղիւ, զոփալով.

Ըստ շնչոյն երկեաւ տատամսեցաւ։ Սկսաւ տրտմել եւ տատամսել. (Սեբեր. ՟Բ։ եւ Յհ. իմ. երեւ.։)


Տատանիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to jog, to wag, to totter, to vacillate, to flutter about, to struggle, to tremble, to be shaken, agitated, staggered;
to hesitate, to waver, to be in suspense.

NBHL (1)

Տատանին տագնապաւ տերեւք տնկոց եղեւին ծառոց՝ շարժեալք ի հողմոց ուժգին բախելոց։ Զարհուրեալ յերկիւղէ մահու, եւ տարակուսեալ տատանէր յինքեան։ Որչափ եմք ի մարմնի, եւ ի կեանս յայս տատանիմք։ Հիմունք երկրի տատանէին։ Որ կափուցեալ տատանէր ի քո յանճառ խոնարհութենէ։ Յեղծումն եւ յապականութիւն տատանէաք. (Նար. ՟Կ՟Ա։ Խոսր.։ Շար.։ Լմբ.։)


Տարաբաժանիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to start from, to remove, to expatriate oneself.


Տարաբարձիմ

See full entry →

vn.

to be taken away;
to be divided.


Տարաբերիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be borne about, to be shaken, agitated;
to differ, to be unlike.

NBHL (5)

Ի խորս մեղաց ծովու տարաբերեալ ծփիմ. (Շար.։)

Բուռն հարի զանհաստատ հողմոյ, որովք միշտ տատանեալ՝ այսր անդր տարաբերիմ։ Ըստ մարմխի ձեւոյ ոստոստեալ՝ այսր անդր տարաբերել. (Նար. ՟Ե. ՟Կ՟Թ։)

Զխորս աստուածային բանին դիտելով՝ տարաբերիմք զարհուրանօք։ Այլեմ նման բեկեալ նաւին՝ տարաբերեալ միջածովին. (Շ. մտթ.։ Յիսուս որդի.։)

Ուստի ամենայն մարմինն յօդիւք եւ խաղալեօք տարաբերեալ եւ խառնեալ՝ աճէ զաճումն աստուածոյ. (Կողոս. ՟Բ. 19. (այլք իմանան՝ մատակարարիլ, անտեսիլ)։)

Այսու կենօք տարաբերեալ եմք ի միմեանց զանազան կենօք. (Շ. բարձր.։)


Տարաբնակ լինիմ

See full entry →

sv.

cf. Տարաբնակիմ.


Տարաբնակիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to dwell abroad, afar off;
to estrange oneself, to be removed.


Տարագրիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be proscribed, banished or excluded.


Տարադիմիկ

See full entry →

adj.

travelling abroad.

NBHL (1)

Թուի ինձ, թէ յայն սակս տարադիմիկ նաւուց նմանեցուցանէ. (Ոսկ. ես.։)


Տարադիմութիւն, ութեան

See full entry →

s.

the travelling abroad.

NBHL (1)

Նոյն վախճան կայ առաջի, եւ նոյն տարադիմութեանն վիշտք։ Ուղարկաւորացն ի վեհագոյն տարադիմութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 38. 39։)


Տարածանիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be spread, stretched out, extended;
to be propagated, spread out;
անկեալ կան մահու —ծեալ, slain they lay stretched on earth;
դրօշքն —ծանեին, the banners were displayed;
տգիտութիւն յաշխարհի —ի, ignorance is spreading over the world;
—ծեցաւ յամենեսին, it became general.


Definitions containing the research իմ : 10000 Results

Բարձրանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to rise, to ascend, to re-ascend, to surmount, to exceed, to surpass;
to increase, to grow;
to be proud, to pride one's self;
բարձրացեալ, cf. Բարձր, cf. Բարձրաբերձ, cf. Փառաւոր, cf. Յաղթական.

NBHL (4)

Նեփթաղիմ ծառ բարձրացեալ. (Ծն. ՟Խ՟Թ. 21։)

Օրհնեաց (տէր) զտէր իմ յոյժ եւ բարձրացաւ։ Եւ բարձրացաւ այրն, Ծն. (՟Ի՟Դ. 35։ ՟Ի՟Զ. 13։)

Բարձրացաւ եղջիւր իմ յԱստուած փրկիչ իմ. (՟Ա. Թագ. ՟Բ. 1։)

Մինչեւ ցե՞րբ բարձրանայ թշնամին ի վերայ իմ։ Տէր, ոչ բարձրացաւ սիրտ իմ. (Սղ. ՟Ժ՟Բ. 3։ ճլ. 1։)


Բարձրապարանոց

See full entry →

adj.

puffed up, arrogant, proud;
— շրջիլ, to be puffed up, to be proud of, to bridle up.

NBHL (1)

Մի՛ երկրաւորդ բարձրապարանոց լինիցիս. զի (դովին) յերկնից ձգեցան նոքա՝ որք աննիւթք էին. (Կլիմաք.։)


Բարձրասրուն

See full entry →

adj.

with long legs.

NBHL (1)

Իբրու արդ բարձրասրուն, եւ կամ այլ ինչ վերագոյն քան զունակութիւն անչափ՝ գարշելի է. (Պղատ. տիմ.։)


Բարձրավզանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be puffed up, to be proud of, to bridle up, to assume airs of importance.


Բարձրացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to elevate, to lift up, to raise, to exalt, to raise higher, to raise again, to ascend, to promote, to advance.

NBHL (1)

Շինեաց պարիսպ, եւ բարձրացոյց յոյժ։ Բարձրացուցանել զտուն Աստուծոյ մերոյ, կանգնել եւ շինել զանապատս զայս։ Խոնարհեցուցանեմ զփայտ բարձրացեալ, եւ բարձրացուցանեմ զփայտ խոնարհեալ։ Մի՛ բարձրացուցանէքզեղջիւրս ձեր։ Բարձրացո՛ տէր Աստուած իմ զերեսս իմ առ քեզ։ Բարձրացուսցէ նշան ի հեթանոսս։ Եթէ բարձրացուսցես իբրեւ զարծուի զբոյն քո, եւ անտի իջուցից զքեզ։ Հոգի տեառն վերացոյց զիս եւ բարձրացոյց.եւ այլն։


Բարձրաւանդակ, աց

See full entry →

cf. Բարձրաւանդ.

NBHL (1)

Տեսանեն իբրեւ ի բարձրաւանդակ իմեքէ դիտանոցէ. (Բրս. առ եւսեբ.։)


Բարձրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

height, eminence, zlevation, act of raising up, summit, sublimity, grandeur, highness.

NBHL (4)

ὔψος altitudo Բարձր գոլն, չափ ի ստորէ ի վեր, դիմաբաժանեալ ընդ խորութեան կամ ընդ ցածութեան. բարձրութիւն.

Ընդ բարձրութիւն հասակին հիացեալք. (Յհ. իմ. պաւլ.։)

Նայեաց ի գործս ձեռաց իմոց, եւ ի բարձրութիւն Երուսաղէմի։ Դու բարձրութիւն Երուսաղեմի, դու ցնծութիւն Իսրայէլի։ Աճեաց ի բարձրութիւն թագաւորութիւն նորա։ Ետու զայդ ի տուն Աստուծոյ իմոյ ի բարձրութիւն։ Երթալով յովսափատ մեծանայր ի բարձրութիւն։ Հպարտացաւ յոյժ բարձրութիւն նորա։ Փառք նորա լցան անարգանօք, եւ բարձրութիւն նորա ի սուգ կործանեցաւ։ Զբազումս չարչարեաց բարձրութիւն նորա.եւ այլն։

Հանդերձ կատարելութեամբս եւ պատուոյս բարձրութամբ. (Յհ. իմ. ատ.։)


Բարձք, ձից

See full entry →

s.

leg;
cf. Բարձ.

NBHL (2)

Արասցես նոցա անդրավարտիս կտաւեայս՝ ծածկել միջովք չափ, եւ բարձիւք չափ։ Մէջք նորա, եւ բարձք՝ պղնձիք։ Ի տալ տեառն զբարձս քո ի քակտումն, եւ զորովայն քո յուռուցումն։ Ոչ խորտակեցին զբարձս նորա։ Բարձք նոցա՝ բարձք ուղղորդք։ Բազուկք, եւ բարձք նորա իբրեւ զտեսիլ փայլուն պղնձոյ։ Եւ ոչ սասանեցան բարձք իմ։ Առնապանք պղնձիք ի վերայ բարձից նորա.եւ այլն։

Տո՛ւր ձեռաց իմոց զզօրութիւն ... եւ բարձանց իմոց զժուժկալութիւն բանաւոր անուացն. (Եփր. ծն. քրիստոսի.։)


Բարոյախօսեմ, եցի

See full entry →

vn.

to moralize.

NBHL (1)

Եւ առակաւ իմն ասէ՝ այլ ընդ այլոյ բարոյախօսեալ զայնպիսի բնութեանց. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Բարոյականապէս

See full entry →

adv.

cf. Բարոյապէս.

NBHL (2)

Հոգեւոր տեսութիւն գրոց, զոր իմաստունքն բնակապէս եւ բարոյականապէս ասեն. (Վահր. յայտն.։)

Բայց ես եւ այլն իմն ասեմ բարոյականապէս. (Եղիշ. կան.։)


Բարոյք, ոյից

See full entry →

cf. Բարք.

NBHL (2)

Առ պագշոտ յիմարութեան ցոփութեան բարոյիցն։ Յամբարշտութիւնս բագնասէր բարոյիցն. (Ագաթ.։)

Մարթ էր ի բարոյիցն հաւատարիմ գտանել՝ քան յերդմանէն. (Ոսկ.։)


Բարունակ, ի, աց

See full entry →

s.

vine-branch;
branch, bough, shoot.

NBHL (1)

Արուեստաւոր իմն երկրագործութեամբ երկայնաձիգ ելուզմունք բարունակացն ընդ գերակայ ծայր ծառոցն շարամանեալք. (Պիտ.։)


Բարրեմ, եցի

See full entry →

vn.

to pretend, to feign.

NBHL (1)

Հնազանդեալ էին ... եւ զտարեւորական զհարկս՝ առանց բարրելոյ հարկէին. յն. անպատճառ. ἁπροφασίστως (Փիլ. իմաստն.։)


Բարւոք, ոց

See full entry →

adj. adv.

good;
well;
եթէ — թուի առաջի or յաչս, if you please or like;
— ծերութիւն, a prosperous old age;
— վարդապետութիւն, good or sound doctrine;
— այր, a good man;
— խոտել, to despise or to scorn well;
— է մեզ աստ լինել, it is a good thing for us to remain here;
— է or — է բանդ, վադապետ, you say well, master;
ոչ է — մարդոյգ միայն լինել, it is not well for man to be alone;
տուժել զայր արդար չէ —, it is not a good thing to do ill to the just.

NBHL (4)

Բարւոք մարգարէացաւ ի վերայ ձեր ձեր Եսայի։ Բարւոք ետ նոցա զպատասխանին։ Բարւոք ասացեր, թէ չի՛ք իմ այր։ Ո՞չ բարւոք ասեմք մեք, եթէ սամարացի ես։ Բարւոք գոհանաս։ Բարւոք ընթանայիք.եւ այլն։

ԲԱՐՒՈՔ Է. ա. եւ դիմազ. Լա՛ւ է. աղէկ է. καλόν ἑστι, ἁγαθόν bonum est, καλῶς bene

Ո՛չ է բարւոք զհաց մանկանց։ Ոչ է բարւոք՝ լուրն, զոր ես լսեմ։ Ոչ են բարւոք պարծանքդ ձեր։ Տուժել զայր արդար՝ չէ՛ բարւոք։ Ակն առնուլ ամբարշտի՝ չէ՛ բարւոք։ Կշիռ նենգութեան ո՛չ է բարւոք առաջի նորա։ Ակն առնուլ ի դատաստանի չէ՛ բարւոք։ Մեղր շատ ուտել՝ չէ՛ բարւոք։ Տգիտութիւն անձին իւրում ոչ է բարւոք։ Որ ակն ածէ զերեսս անօրինաց յանդիմանել, չէ՛ բարւոք.եւ այլն։

Եթէ բարւոք թուի առաջի քո՝ գալ ընդ իս ի բաբելոն, ե՛կ։ Թէ բարւոք թուի յաչս ձեր, տո՛ւք զվարձս իմ։ Եթէ բարիո՛ք թուի քեզ թա՛գաւոր։ Յաչս նախարարացն ոչ թուիս դու բարւոք։ Բարւո՛ք թուիս դու յաչս իմ.եւ այլն։


Բարք, րուց

See full entry →

s. pl.

manners, custom, disposition, inclination, conduct, manner of acting;
բոյս բարուց, nature, character, natural, disposition, inclination;
— քաղցունք, good manners, morals;
անբիծ, անարատ —, pure morals;
խրոխտ —, proud character;
խանգարել՝ եղծանել զբարս, to corrupt the morals;
ամոքել զբարս, to soften the morals;
յիւրոց բարուցն, ի կամաց բարուցն, կամաւոր բարուք, բարուք, յօժարութեան, willingly, spontaneously.

NBHL (4)

Եւ որպէս φύσις natura, nativitas, ortus Ձայնդ յն. ֆի՛սիս այսինքն բնութիւն. լծորդ է ընդ հյ. բոյս. եւ թ. ֆիդան եւ պիթիմ.

Զիմոց բարուց զկնի հայեցեալ. (՟Բ. Մակ. ՟Թ. 27։)

Որ ի զաւակէ եգիպտացի է, բայց բարուք յօժարութեան եբրայեցի. (Փիլ. իմաստն.։)

Շնչաւորաց անասնոց ետ բարս եւ ուշ առ ի պէտս. որոց ուշն զբարս շարժէ առ ի ներգործութիւն, եւ բարուց նոցա վարդապետ զմիտս մարդկան։ Յանձնիշխան կամաց այլեւ այլ բարք ծնանին, եւ ի բարուցն գործք։ Անուանքն զընտրութիւնն տայցեն՝ զգրոյն ի միմեանց որոշումն, եւ գիրն զբարս (այսինքն զհանգամանս) անուանն կարդասցէ. եւ այլն։ (Եւ ի Նար.)


Բաց

See full entry →

adj. adv. int. prep.

open, uncovered;
բացաւ գլխով, with an uncovered head, bareheaded, cf. Հոլանի;
impudently;
աչօք —օք or —աւ աչօք ոչ զոք տեսանէր, with the eyes open, he saw nothing;
—աւ երեսօք or —օք երեսօք, with the face uncovered;
թողուլ ի — զքաղաքն, to leave open the gates of a city;
ի — է դուռն, the door is open;
ի — ունել զգլուխն, to have the head uncovered;
ի — զնա՜, go away ! —է ի —, ի —, far, very far;
quite;
out, abroad;
— ի —, openly, evidently;
բացուստ ի բաց, from afar;
far;
ի —ի, in a field, out of the city, in the country, in the open air, under the open sky, cf. Արտաքս, cf. Հեռի;
ի — առնել, to remove, to send away;
քաջ ի — անցանել զբազմօք, to surpass many;
ի — բառնալ, to take away;
երթալ ի —, ի — գնալ, to go away, to depart;
ի — եգաւ ձմեռնային ցրտութիւն, the rigour of winter is past;
ի — քակել վաղաղակն, to cease from crying;
ի — տար, ի — անդր տար, never ! no ! God forbid! come along ! fy ! — ի, except, excepted, besides, save;
without.

NBHL (4)

Դուռն իմ բա՛ց էր ամենայն եկելոց։ Եւ դուռն բա՛ց էր ինձ ի տէր։ Պատուհանք բա՛ց էին նմա։ Բա՛ց էին ականջք ձեր, եւ ոչ լուարուք։ Լինել բա՛ց աչաց քոց։ Եղիցին աչք քո եւ ականջք քո բա՛ց ի խնդրուածս ծառայի քո։ Որպէս գերեզման բա՛ց՝ է կոկորդ նոցա։ Ամենայն աման բա՛ց, որ ոչ իցէ խփեալ։ Որ զտեսիլ Աստուծոյ ետես ի քուն աչօք իւրովք բացօք։ Տեսեալ աչօք բացօք զհրեշտակն Աստուծոյ։ Աչօք բացօք ոչ զոք տեսանէր։ Բացաւ երեսօք զփառսն տեառն իբրեւ ընդ հայելի տեսեալ.եւ այլն։

Աչքն Աստուծոյ ի վերայ այնպիսւոյն քաղցրութեամբ ի բա՛ց է։ Զգլուխս ի բաց ունիմք առանց նիւթեղէն ծածկութից. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)

Իսկ որ բաց ի սոցանէ (այսինքն առանց առաքինութեանց) մտցէ յիմանալի ծովն, վիշտս մեծամեծս եւ աշխատանս կրեսցէ. (Վրք. հց. Գ։)

Լապտերք հաստատեալք ի բարձունս, ամենեցուն որ անդր դիմեսցեն բաց ի բաց՝ երեւին. յն. որոց ի բացուստ (եղելոցն). (Ոսկ. ա. տիմ.։)


Բացագանչութիւն, ութեան

See full entry →

s.

exclamation.

NBHL (1)

Ամենայն՝ որ ի նիւթոյ է կազմեալ աղօտ իմն եւ ստուերային բացագանչումն հնչմանց ունի զիմանալեացն. (Մաքս. ի դիոն.։)


Բացագոյն

See full entry →

adj. adv.

distant, far off;
diluted;
pale;
—, —ս, far, at a great distance, very far;
— կանաչ, sea-green.

NBHL (2)

Բացագոյն (կամ բացագոյնս) ի միմեանց տանիցիք հօտս ի հօտից։ Եւ Պետրոս զհետ նորա երթայր բացագոյն. (Ծն. ՟Լ՟Բ. 16։ Մտթ. ՟Ի՟Զ. 58։)

Եւ ի սմանէ զհարաւով բացագոյն՝ հովիտ իմն դաշտաձեւ։ Ճամբարն երուանգայ էր բացագյն ի քաղաքէ նորին. (Խոր. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 43։)


Բացակայ, ի, ից

See full entry →

adj.

absent, distant, remote, far off.

NBHL (1)

Բացակայ է ճանապարհ արդարոյն եւ անօրինին ի միմեանց. (Լմբ. առակ.։)


Բացական, ի, աց

See full entry →

cf. Բացակայ.

NBHL (2)

Զորս յանդիման պատուել ոչ կարէին մարդիկ վասն հեռի բնակելոյ, զբացական տեսիլն՝ զնոյն օրինակ քանդակեցին. (Իմ. ՟Ժ՟Դ. 17։)

Հովանանային քերովբիմքն բացական թեւոցն տարածմամբ. (Անան. եկեղ։)


Բացաձիգ

See full entry →

cf. Բացական.

NBHL (1)

Ծովք բազումք գտանին՝ հեռաւորք բացաձիգք ի միմեանց սահմանեալք վայրովք. (Վեցօր. ՟Դ։)


Բացայայտակի

See full entry →

adv.

evidently, manifestly, intelligibly;
formally, expressly.

NBHL (1)

Բացայայտակի զկռապաշտիցն հոլանեցաք զյիմարութիւն։ Բացայայտակի ի գրեցելոց անտի բանից ծանեաք. (Յհ. իմ. պաւլ. եւ Յհ. իմ. երեւ.։)


Բացայայտեմ, եցի

See full entry →

va.

to declare, to set forth, to explain, to utter;
to unfold, to clear.

NBHL (1)

Զի եւ Քրիստոսի ոչ բացայայտեալ եղեւ յարութեանն ժամ. (Յհ. իմ. ատ.։)


Բացասութիւն, ութեան

See full entry →

s.

denial, disavowal.

NBHL (1)

Տգեղութիւն ընդ վայելչութեան, բացասութիւն ընդ ճշմարտութեան. (Նար. ՟Ձ՟Բ.) իմա՛ պիտակ ասութիւն՝ անհիմն եւ սուտ. կամ հայի ի յաջորդ նշ։


Բացատ, աց

See full entry →

adj.

distant, far off;
camp;
suburb;
interval.

NBHL (1)

Կիսաբոլորից բացատացն ... Ութամասնեայ բացատօք. (Պղատ. տիմ.։)


Բացատրեմ, եցի

See full entry →

va.

to explain, to set forth, to declare, to specify, to express;
to comment;
to remove, to scatter.

NBHL (3)

Բացատրեալ ի նմանէ զարտաքուստ մտեալ զվատթարութիւնն։ Չէ՛ բաւական ցուցանել զճշմարտութիւնն, այլ կարեւոր է եւ զստութիւնն ի նմանէ բացատրել։ Իմաստունն հանապազ յընտրութիւն է՝ զբարին եւ զչարն բացատրել ի միմեանց. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. առակ. եւ Լմբ. սղ.։)

Ո՛չ է զտեսակ հրոյ ի միմեանց բացատրել, եւ ոչ զխոնարհութեանն տեսակ ի նիւթ իմանալ. (Կլիմաք.։)

Քրիստոնէից ազգ բացատրին ի միմեանց իւիք իւիք։ Յո՛րքանս որոշին բարիքն, եւ յո՛րքանս բացատրին չարքն։ Բացատրին ի միմեանց զուր, եւ սուտ բանն. (Լմբ. առ լեւոն. եւ Լմբ. ժղ. եւ Լմբ. առակ.։)


Բացատրոհեմ, եցի

See full entry →

va.

to remove, to distinguish, to discern, to divide, to separate.

NBHL (1)

Հոտոտելիք զազդմունս զանազան հոտոցն առնլով՝ բացատրոհէ զնոսա ի միմեանց. (Գր. հր.։)


Բացատրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

explanation, exposition, enunciation, elucidation;
commentary, gloss;
առանձին —, specification;
— նշանագրաց, the act of deciphering.

NBHL (2)

Արդ յայտնի, եւ որ առ բազումս՝ բացատրութիւն հատուցման (բանիս՝) այս է։ Իսկ առ ի բարս՝ բացատրութիւնն է այսպիսի. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. այլաբ.։)

Բացատրութեամբ ի նմանէն խորշեալ։ Բացատրութիւն պիղծ համարելոյն՝ եւ ողորմելոյս, է զղջումն եւ անզղջականութիւն։ Պատշաճաբար եդ առաջի բանս զբացատրութիւն քահանայութեան եւ կրօնաւորութեան։ Թերեւս բացատրութեամբ հեռի եմ ի նմանէ։ Կարօտիմք ուսանել զբացատրութիւն սոցա ի միմեանց. (Լմբ. սղ.։ Լմբ. պտրգ. եւ այլն։)


Բացարձակ, աց

See full entry →

adj.

much extended, vast, ample, full;
absolute, independent, despotic;
free;
distant, far.

NBHL (3)

Բացարձակ անուն է (ըստ քերականաց), որ առանձինն իմանի։ Բացարձակ ասին, որպէս՝ Աստուած, հրեշտակք, հոգիք, միտք, բան. (Երզն. քեր. եւ Նչ. քեր.։)

Որք զուռկանսն արկանիցեն, զատեալք բացարձակք յիրերաց կան ... բացարձակքն յիրերաց կան ... բացարձակքն տակաւ ի միմեանս մօտին. (Սեբեր. ՟Գ։)

Եւ է բացարձակն՝ մի ըստ այնմ, զի ոչ տեսանի, բայց ի հեռուատ հաւատով իմանի. իսկ միւսն՝ բացարձակ ձայնիւ լսի. (Երզն. քեր. եւ Նչ. քեր.։)


Բացխփիկ

See full entry →

sv.

to lose all shame, to be shameless.

NBHL (1)

Մինչդեռ ամօթխածն իցէ, ստէպ խրատիցես ... մինչեւ քողընկէց բացխփիկն խաղայցէ։ Բացխփնիկ նափորտամբն խաղայցէ. (Ոսկ. եփես. եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ. (յն. այլազգ։))


Բաւական, ի, աց

See full entry →

adj. s. adv.

sufficient, fit, capable, competent, qualified;
worthy, capacity, ability;
—ն or Աստուած —, God, omnipotent, Almighty;
— լինել, to suffice, to be capable;
— լինել անձին, to content one's self;
— առնել, to enable, to capacitate;
to content, to satisfy;
"sufficiently, enough;
ըստ —ի, passably, tolerably, so-so;
— է, it is enough, it suffices, cf. Շատ է;
չէ —, it is not enough or sufficient."

NBHL (4)

Տէր չեմ բաւական, եթէ ընդ յարկաւ իմով մտցես։ Աղաչեմ զքեզ տէր, չեմ բաւական։ Չեմ բաւական ամենայն արդարութեան եւ ճշմարտութեանն՝ զոր արարեր ընդ ծառայի քում։ Մեծ է օր տէրն, եւ ո՞վ իցէ նմա բաւական.եւ այլն։

Բաւական եղեւ նմա յանապատի. (Օր. ՟Լ՟Բ. 10.) իմա՛, շատացոյց զնա։

դիմազ. ԲԱՒԱԿԱՆ Է. դիմազ. ἅρκεται, ἰκανόν ἑστι sufficit, satis est Հերիք է. շատ է. բաւէ. տե՛ս (Թուոց. ՟Ժ՟Ա. 22։ ՟Գ. Թագ. ՟Ը. 27։ Եզեկ. ՟Լ՟Դ. 18։ Ի. ՟Ժ՟Դ. 22։ Մտթ. ՟Ի՟Դ. 9։ Ղկ. ՟Ի՟Բ. 38։ Յհ. ՟Զ. 7։)

Այսչափս բաւական իցէ ի փրկութիւն անձին իմոյ. (Մանդ.։)


Բաւականանամ, ացայ

See full entry →

vn.

cf. Բաւական լինել.

NBHL (3)

Ոչ բաւականանայր շտեմարանել. (Յհ. իմ. ատ.։)

Բաւականացայց հանապազորդեանն յանդիմանութիւն։ Նա՛ զի ո՛չ երկնիւք բաւականանայ, եթէ ոչ զայս ձեղուն օրհնութեան ծածկոյթ ունիցի. (Նար. կ. ՟Հ՟Ե։)

ԲԱՒԱԿԱՆԱՆԱՅ, ասցի. եւ այլն. դիմազ. Բաւական է. հերիքանայ. բաւէ.


Բաւականութիւն, ութեան

See full entry →

s.

capacity, ability, competence, aptness.

NBHL (2)

Որպէս զի զամենայն բաւականութիւն ունիցիմք. (Ժմ.։)

Ըստ բաւականութեան պահանջելոյ ժամուն պիտոյից. (Յհ. իմ. ատ.։)


Բաւեմ, եցի

See full entry →

vn.

to suffice, to be capable, to be able;
to furnish;
to suffer.

NBHL (3)

Կամ մնամ տեւեմ եւ բաւեմ եւ աղաչեմ, եւ ոչ կամիմ դառնալ։ Բժիշկ մի՝ որ ցաւածի օգնել կամիցի, տեւէ բաւէ եւ ժամանակին մնայ. (Ոսկ. ես.։)

διαμένω permaneo, perduro Յերկարել. տեւել. հասանել ցայն ինչ ժամանակ. կալ եւ մնալ. դիմանալ, հասնիլ.

Բաւեալ մինչեւ յաւուրս մեր։ Բաւեալ մինչեւ ցսնեքերիմ եւ ի Գրիգոր սպառեցան մահուամբ. (Ասող. ՟Գ. 7. 48։)


Բեդեկ

See full entry →

s.

repair.

NBHL (1)

Նոքա կազմեսցեն զբեդեկ տանն տէրն՝ յամենայն իմիք ուր գտանիցի անդ բեդեկ. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Բ. 6։ ՟Ի՟Բ. 6։) որ եւ այլուր ասի, Կազմել զտունն. կամ Գործ շինուածոյ։


Բեկանեմ, բեկի

See full entry →

va.

to break;
to break to pieces;
to crack, to split;
to dishearten.

NBHL (2)

Բեկմամբ մեծաւ բեկաւ կոյս դուստր ժողովրդեան իմոյ։ Կրկին բեկմամբ բե՛կ զնոսա։ Բժշկել զբեկեալս սրտիւք։ Բժշկէ զբեկեալ սիրտմ։ Հեծեծեսջի՛ր բեկեալ միջովք քով.եւ այլն։

ԲԵԿԱՆԵԼ ԶՍԻՐՏ. ԲԵԿԱՆԻԼ ՍՐՏԻ. θραύω confringo, dolore afficio Սրտակտուր առնել, լինել. մաշել ցաւով, ճմլել. վշտագնել, իլ. տրտմել եւ վհատիլ. լքանիլ. սիրտը տրորիլ, սիրտը կտրիլ, չդիմանալ, աւրըւիլ.


Բեկբեկումն, ման

See full entry →

s.

fracture;
refraction;
inflection;
quaver;
affected ways, lolling, grimace.

NBHL (1)

Ոչ խափանեցաւ ի նմանէ բեկբեկումն. իմա՛ բեկումն, պատառումն, կոտորումն. որ հայի ի բանն Նաւումայ. (Մծբ. ՟Ժ՟Ը.) ՟Գ. 1. ուր ի մեզ դնի որս։


Բեկումն, ման

See full entry →

s.

breaking;
rupture, fracture;
fraction;
refraction;
rebuff;
— ոգւոյ, discouragement, despondency.

NBHL (1)

Բերան յանդգնելոյ մերձ է ի բեկումն։ Բեկումն ամբարշտաց աղքատութիւն։ Բեկումն այնոցիկ ոյք գործեն զչարիս։ Բերան անզգամի՝ բեկումն է նմա։ Բժշկեսցէ տէր զբեկումն ժողովրդեան իւրոյ։ Կործանումն եւ բեկումն։ Մխիթարել զիս ի վերայ բեկման դստեր ազդի իմոյ։ Բեկումն եւ թշուառութիւն ի ճանապարհս նոցա։ Վա՜յ ի վերայ բեկման քո. զի ցաւագին են հարուածք քո։ Բեկմամբ մեծաւ բեկաւ։ Տեսանել ինձ զբեկումն ժողովրդեան իմոյ, եւ կամ զբեկումն սրբոյ քաղաքին Երուսաղեմի։ Չի՛ք բժշկութիւն բեկման քում. եւ այլն։


Բեկտեմ, եցի

See full entry →

va.

to break to pieces, to break.

NBHL (1)

Խեցեղէն բեկտի եւ մանրի. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)


Բեղնաւորեմ, եցի

See full entry →

va.

to make fruitful, to fecundity, to produce.

NBHL (2)

Ի հովիտս առաքինութեան պտուղս հոգեւորս բեղնաւորէ. (Կլիմաք.։)

Փեսայն բեղնաւորէ որդիս ի հարսնէն զանազանս։ Աստուած զկինն՝ առնն օգնական ստեղծ, բեղնաւորել զափումն մանկանցն։ Զսէրն առ նա բեղնաւորէ։ Ի քնոյ մահիճսն բեղնաւորեցայ. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. առակ. եւ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. իմ.։)


Բեռն, ռին, ռանց

See full entry →

s.

burden, load, weight;
cargo;
duty;
bale.

NBHL (3)

Կոտորեաց բեռն մի փայտի, եւ եդ զայն ի վերայ ուսոց իւրոց։ Որպէս բեռն ծանր ծանրացան ի վերայ իմ։ Ի բացարար ի բեռանց զթիկունս նորա։ Տեսանիցես զգրաստ ընկերի քոյ անկեալ ընդ բեռամբ։ Կախէին բեռն գրաստուց։ Անդ էր նաւն թափելոց զբեռինսն։ Մի՛ ոք իշխեսցէ մտանել բեռամբ յաւուր շաբաթու ընդ դրունսն Երուսաղէմի.եւ այլն։

Եւ ընդէ՞ր լինիցի ծառայ քո բեռն տեառն իմոյ արքայի։ Իցեմ քեզ բեռն։ Եթէ անցանիցես ընդ իս, բեռն լինիս ինձ։ Եւ ձեզ բեռն ինչ ոչ եղէց. Զմիմեանց բեռն բարձէ՛ք. եւ այլն։

Լուծ իմ քաղցր է, եւ բեռն իմ փոքրոգի։ Կապեն բեռինս ծանունս։ Բառնայք մարդկան բեռինս դժուարակիրս, եւ դուք մատամբ միով ի բեռինսն ոչ մերձենայք։ Իւրաքանչիւր ոք զիւր բեռն բառնալոց է.եւ այլն։


Բեր, ից

See full entry →

int.

come now ! come on!

NBHL (5)

Ուխից ի վերայ միմեանց բերք՝ հարկանէին ընդ միմեանս։ Պատառեցան աղբիւրք. քազի պատառմանն եղելոյ՝ անարգել լինի բերն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին.։ )

Բերս եւ անբերութիւնս պտղոց։ Բերոց եւ անբերութեանց։ Անիրաւութեանց բերս եբեր ժամանակն այն։ Ի հասակի ափման յղփութեան ամենեցուն որայիցս, եւ ի բերի անկցի ի վերայ չարն (ջրհեղեղի). (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին.։ )

Բե՛ր, զաստուածային հանդէս իմաստասիրութեան զգեցցո՛ւք. (Սահմ. Ա։)

Բե՛ր յաւէտ ընդ գնասցուք, զոր եւ օգտակար գոլ ասեմք։ Բե՛ր այժմ ի խորս նոցա իմացուածոց իջուցեալ զմիտս՝ զճշմարտութեան գիւտ անտի հանցո՛ւք. (Պրպմ.։)

ԲԵՐ ԱՍԵԼ. կամ ԲԵՐՋԻ՛Ր ԱՍԵԼ. φέρε εἱπεῖν exempli gratia Որպէս թէ ասել. օրինակ իմն. զոր օրինակ.


Բեր, ոյ, ոց

See full entry →

s.

product, fruit;
a not in music.

NBHL (5)

Ուխից ի վերայ միմեանց բերք՝ հարկանէին ընդ միմեանս։ Պատառեցան աղբիւրք. քազի պատառմանն եղելոյ՝ անարգել լինի բերն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին.։ )

Բերս եւ անբերութիւնս պտղոց։ Բերոց եւ անբերութեանց։ Անիրաւութեանց բերս եբեր ժամանակն այն։ Ի հասակի ափման յղփութեան ամենեցուն որայիցս, եւ ի բերի անկցի ի վերայ չարն (ջրհեղեղի). (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին.։ )

Բե՛ր, զաստուածային հանդէս իմաստասիրութեան զգեցցո՛ւք. (Սահմ. Ա։)

Բե՛ր յաւէտ ընդ գնասցուք, զոր եւ օգտակար գոլ ասեմք։ Բե՛ր այժմ ի խորս նոցա իմացուածոց իջուցեալ զմիտս՝ զճշմարտութեան գիւտ անտի հանցո՛ւք. (Պրպմ.։)

ԲԵՐ ԱՍԵԼ. կամ ԲԵՐՋԻ՛Ր ԱՍԵԼ. φέρε εἱπεῖν exempli gratia Որպէս թէ ասել. օրինակ իմն. զոր օրինակ.


Բերան, ոց

See full entry →

s.

mouth;
entrance, opening;
narrow entrance of a harbour;
orifice;
defile;
anus;
— ի —, face to face;
ի —, ի —ոյ, by heart, by rote, cf. Անգիր;
ի — գիտել, ուսանել, առնուլ, ունել, to learn by heart;
— սրոյ, edge;
— գետոյ, mouth;
արկանել, կոտորել ի — սրոյ, հարկանել —ով սուսերի, to kill with the sword, to put to the sword;
ի — սովուն, at the beginning of the famine;
ըստ —, each, so much a head, apiece;
աղաղակէր ամենայն —, every one or body cried out, all the people cried out;
— ժողովոյն, orator of the assembly or council;
նա եղիցի քեզ —, he will speak for you;
գրել ինչ ի —ոյ ուրուք, to write under dictation;
ի —ս լինել, հարկանել, տապալիլ, — ի վայր անկանիլ, to fall upon one's face;
գոյժ ի — առնուլ, to bring bad news;
երդս ի — առնուլ, to sing, to warble;
ի —ոյ ուրուք, on account of or in the name of some one;
ի մի՝ ընդ մի —, ի միոջէ —ոյ, with one voice, unanimous, cf. Միաձայն, cf. Միաբերան;
— ի վայր, ի վերայ —ոյ, lying upon one's face;
ընը — ածել, to repeat incessantly;
բանս ի — դնել, to suggest, to hint;
—ք ճրադաց, cf. Բազմակալ.

NBHL (10)

στόμα os (oris) (որպէս թէ բերօղ ի ներքս եւ ի դուրս). Երեւելի մասն դիմաց կենչանւոյն հանդերձ շրթամբք, ընդունիչ կերակրոյ եւ ըմպելւոյ, եւ օդոյ, եւ արձակօղ զձայն. իսկ ի բանականս՝ է եւ գործի խօսելոյ որպէս թարգման մտաց. վր. պիրի. թ. աղըզ. եբր. ֆէ, ֆի

Աղաւնին ունէր տերեւ ձիթենւոյ շիղ ի բերանի (կամ ի բերան) իւրում։ Եբաց Աստուծ զբերան իշոյն։ Կերակուրք ի բերանս իւրեանց էին։ Սիրեցին զնա բերանօք իւրեանց։ Ո՞վ ետ բերան մարդոյ։ Ես բացից զբերան քո։ Տացես զպատգամս իմ ի բերան նորա։ Որ ինչ մտանէ ընդ բարան ... Որ ինչ ելանէ ի բերանոյ։ Բերան ունին, եւ ոչ խօսին։ Բացեալ զբերան իւր՝ ուսուցանէր զնոսա։ Ամենայն բանիւ որ ելանէ ի բերանոյ Աստուծոյ.եւ այլն։

Բերան՝ խորտկաց, հոտոտելիք՝ հոտոց, քիմք՝ ճաշակաց։ Ի փչել բերանոյ իւրոյ զկենդանական շունչն. (Ագաթ.։)

Զնոյն զերից մանկանցն ի բերան առնելով՝ նուագեմք զօրհնութիւն։ Գոյժ ի բերան առեալ. (Յհ. իմ.։ Եղիշ. եւ այլն։)

Նա եղիցի քեզ բերան. (այսինքն առաջնորդ բանի, կամ խօսող ի դիմաց քոց). (Ել. ՟Դ. 16։)

Գրեաց բարուք ի բերանոյ Երեմիայի ... Գրեցեր ի բերանոյ իմոյ։ Ուստի՞ գրեցեր, յո՞յր բերանոյ. եւ ասէ ցնոսա բարուք, ի բերանոյ Երեմիայի. (Երեմ. ՟Լ՟Զ. 4. 18։)

Բերանոյ քում հնազանդ լիցի ամենայն ժողովուրդ իմ։ Արասցեն ըստ բերանոյ Ահարոնի եւ որդւոց նորա։ Ետուն զարծաթն ըստ բերանոյ փարաւոնի։ Ի բերանոյ քումմէ դատեցայց զքեզ։ Ի բերանոյ երկուց եւ երից վկայից.եւ այլն։

Աւանդեն զուսումն միմեանց ի բերանոյ. (այսինքն բերնէ բերան) (Եզնիկ.։)

ԲԵՐԱՆ Ի ԲԵՐԱՆ. στόμα κατὰ στόμα, στόμα πρός στόμα os ad os, oretenus Դէմ յանդիման խօսակցութեամբ, երեսօք, ոչ միջնորդաւ, ո՛չ գրով. բերնէ բերան։

Ձեռն ի ձեռն, եւ բերան ի բերան, եւ յանդիմանախօս ընդ Աստուծոյ՝ Մովսէս ճանաչիւր. (Ագաթ.։)


Բերանալուծութիւն, ութեան

See full entry →

s.

too great a freedom of speech;
gluttony;
state of a person who is not fasting.

NBHL (1)

Որպէս թէ ընդ անգործութիւն եւ ընդ բերանալուծութիւն՝ խառնել եւ զքնոյն խորութիւն (ի կիւրակէն). (Յհ. իմ. ատ.։)


Բերանակապ, ի

See full entry →

s. adj.

bit, bridle, gag;
with the mouth shut, dumb, speechless;
— լինել, to become dumb.

NBHL (1)

Մեք բերանակապ եւ անբան եւս լինիմք ի ժամ մահուանն. (Նանայ.։ եւ Ճ. ՟Թ.։)


Բերանանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to form itself a mouth, to open, to flow away, to stream.

NBHL (2)

Գետ ունի՝ հոսելով ընդ երկրաւ ... եւ սոքա (երակքն ջրոյ) յորձանօք ալեացն ճշնեալք, այն որ ի ներքս (կամ ի ներքոյ) ի նոսա բռնութիւնն է, ի վեր կոյս բերանացան, է որ ի հայոց լերինսն, եւ է՛ որ յայլում. եւ սոքա են կարծեցեալ աղբիւրքն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 12։ (Ուր թերեւս մարթ է իմանալ եւ ածակ. բերանացան, իբր բերանով ցանօղ կամ ցնդօղ)։)

Մերձ առ միմեանս բնաւորեցան մուտք շնչոյն եւ կերակրոյն ... մինչ զի ի միասին բերանանալ առ միմեանս. (Նիւս. կազմ.։)


Բերդ, ից, աց

See full entry →

s.

fortress, castle.

NBHL (1)

Եւ շինեցին զամրակողմն գլուխ քաղաքին ի պարիսպս ամուր՝ յաշտարակս հզօրաց. եւ եղեւ նոցա այն իբրեւ բերդ ի բերդի ամրացեալ քաղաքին։ Գալ մարտ դնել զբերդաւն՝ որ յԵրուսաղէմ էր։ Ի ներքս ընդ բերդաւն։ Հազարապետն դղեակ բերդին (բերդաքաղաքին, ըստ յն)։ Ամրացան ի բերդս երկում ամուրս։ Եթող ի վերայ բերդին զշիմոն։ Վասն բերդիցն պաշարման։ Զբերաւն նստէին։ Ի բերդն արշաւեցին. եւ այլն. (՟Ա. Մակ. ՟Բ. Մակ.։)


Բերկրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

joy, mirth, contentment, pleasure, delight, gaiety, agree-ableness, satisfaction, complaisance, mildness.

NBHL (1)

Ուրախանայի յանտրտում բերկրութեան վայելիւք։ Զուրախութեանցն բերկրւոթիւնս։ Ուրախակիցք իմումս լինցիք բերկրութեան։ Ի զգայութեանցն բերկրութիւնս. (Պիտ.։)


Բերումն, ման

See full entry →

s.

portage, carriage;
exigence;
tendency;
proneness, propension, inclination;
fertility.

NBHL (1)

Ի ծովային բերմանց շնորհալոյս մարգարիտ. (Նար. կուս.) իմա՛ զբերս ծովու, ն. կամ կր։