balance;
steel-yard, weighing machine;
weight, heaviness, ponder-ousness;
equilibrium, poise;
equivalent, equal value, counterpoise;
proportion;
parallel, comparison, likening;
trial examination, ponderation, judgment;
equal, just, tantamount, equivalent, proportional;
equally, justly, exactly, proportionately;
perpendicularly, directly over, vertically;
ծանրոցք կշռոյ, counterpoise, the weights of a steel-yard or beam;
— դահեկանաց, money-scales;
— անօթոց, tare, tare & tret;
— հաւասարութեան, equilibrium, counterpoise;
— տեսակարար, յարաբերական, բացարձակ, specific, relative, absolute weight;
— քաղաքական, balance of power;
— տաղաչափական, the scan or measure of verses, prosody;
— գտակաւ, exactly, precisely;
— վերուստ ի վայր, in equilibrium;
perpendicularly, vertically;
կշռով, by weight;
զնոյն կշռով, as much, equally, of like measure or weight;
պաշտօնեայ կարգեալ յուղղութիւն կշռոց, officer appointed to mark weights & measures;
սահմանել զ—ս, to stamp with the public mark;
— արդար, correct balance, scales;
just weight;
— նենգութեան, false weight;
— ստութեան առնել, to falsify weights or scales;
զմէտ կշռոյն անայլայլակ ունել, to hold the balance evenly;
to counter-balance, to counter-poise, to counter-vail, to equipoise, to equilibrate;
դնել ինչ ի — ոսկւոյ, to pay exceedingly dear for, or at an extravagant rate;
դնել զգլուխ իւր ի կշիռս, to risk oneself, to incur danger, to run into jeopardy, to expose oneself to death, to carry one's life in ones hand, to encounter danger or death;
ի — մտանել, to be weighed, carefully pondered or considered;
ի — դնել զոք ընդ ումեք, ի — ընդ միմեանս արկանել, to compare with;
ի — բերեալ համեմատել, ի — համեմատութեան բերել ընդ ումե, to be compared with, to compare oneself with;
զ—ն ընդունել, առնուլ անդրէն զ—ն, to receive the equivalent, or in exchange;
կորուսանել զ— կայից, to lose the balance or equilibrium;
— հաշուի, balance, balance-sheet;
առնել զ— հաշիւ, to strike the balance;
— առնել զհաշիւ, to balance or settle an account;
Libra, the Balance.
· Calfa
Որպէս նաւ ի քաղցր եւ յազնիւ հողմոց՝ հանդէպ երեսացն կշիռ՝ զառագաստն լցեալ օդովք, իբրեւ զթռչուն սլացեալ յառաջ դիմեսցի. (Վրք. հց. ձ. (ռմկ. բուբա երթալ։))
stalk, stem;
pedicle.
· Calfa
Յառաջ իսկ կոթունն է, եւ ապա ցորեան. եւ յետոյ զկոթունն ի բաց ընտրեմք ի ցորենոյն. եւ թէ չէր կոթունն, եւ ոչ ցորեանն լինէր. (Ոսկ. փիլիպ.։)
cf. Կոխ.
s. adj. — առնել, դնել, to tread, to tread upon, to trample or tread under foot;
— լինել, կալ, to be trodden, trampled under foot;
— տալ, cf. Տալ ի կոխ.
· Calfa
Եղեն իբրեւ զխոտ վայրի ... եւ կոխան առաջի հասելոց. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Թ. 26։)
to wear mourning;
to deplore, to lament;
to be beaten, tormented;
to be agitated, to upheave, to undulate.
· Calfa
Կոծեցան զնա անդ կոծ մեծ։ Եկն աբրաամ կոծել զսառա։ Կոծեցարու՛ք առաջի աբեններեայ։ Կոծեսցին ի վերայ նորա կոծ մեծ։ Կոծեցաւ ի վերայ առն իւրոյ։ Շուրջ եղեն ի հրապարակս կոծողք.եւ այլն։
to groan, to moan, to wail, to bewail, to bemoan, to complain, to lament;
to beseech, to implore, to entreat.
· Calfa
Լային եւ կողկողէին առաջի նորա (ՃՃ.։)
flank, side;
side, part, party;
climate;
confine, quarter, canton;
country, soil, region, land;
հակառակ —, the wrong side;
the opposite party;
տկար —, weak side;
ի մի —, aside, apart;
առ ի —, slantingly, awry, sideways, laterally;
ի մի — թողուլ, to set apart, to lay aside;
ի — լինել, անկանիլ, to lean on one's side, to lay oneself down, to repose;
ի — առնել ի վերայ մահճաց, to place in bed, to put to bed;
— տալ, to recede, to retreat, to draw back;
ի — ելանել, to retire from, to withdraw oneself, to stand aside;
ունել զ— ուրուք, to take up the cudgels for, to take one's part, to range oneself on the side of, to side with one;
երկոցուն իսկ կողմանց հաճոյ լինել, to run with the hare hold with the hounds, to contrive, to stand well with opposite parties;
ոչ միում յերկոցունց կողմանցն լինել ձեռնտու, to preserve neutrality, to remain neutral;
նստաւ ի կողմանէ նորա, he sate near him;
յայսմ կողմանէ, on this side;
ի միւս կողմանէ, on the other side;
յերկոցունց կողմանց, on both sides;
ի կողմանց կողմանց, from different parts;
ի միոյ կողմանէ զմիւսն, from one side to the other;
through through, right through;
յամենայն կողմանց, on all sides or hands;
from all quarters, everywhere;
յինէն կաղմանէ, on my side;
on my part, as for me;
ի ձէնջ կողմանէ, from you;
in your name.
· Calfa
ԿՈՂՄՆ կամ ԿՈՂՄ. κλίτος latus. Որ ասի եւ ԿՈՂ. եւ ԿՈՅՍ. (յորմէ ռմկ. քով, քովը. պ. գույ, գըյ ). մասն եւ դիրք տեղեաց, աշխարհաց, եւ իրաց. մասնաւոր վայր, կամ բաժին. կողմն կողից. որ ինչ անկանի յաջ կամ յահեակ, յառաջոյ կամ զկնի դիտողին.
to inscribe, to write upon, to entitle;
to ascribe;
to compose.
· Calfa
Պղատոն առաջի իւրում համալսարանին մակագրեաց. աներկրաչափ ոք մի՛ մտցէ. (Սահմ. ՟Ժ՟Զ։)
Տէրունեան օրինացն ի հինգ գիրս վերագրեցելոց առաջինն կոչի եւ մակագրի լինելութիւն (այսինքն ծնունդք, կամ արարածք). (Փիլ. իմաստն.։)
cf. Վերնագիր.
· Calfa
Զդիտաւորութիւն իրին առաջիկայի բազում անգամ ի մակագրութենէ բանին դիւրածանօթապէս կարէ ոք ի միտ առնուլ համառօտագոյն. (Սարկ. հանգ.։ Կամ ըստ պէսպէս առման բայիդ Մակագրել.)
adjective, epithet;
— անուն, surname.
· Calfa
Պետրոս (որ եւ կեփաս, այսինքն վէմ), զմակադրական յորջորջումն անուանն դնելով առաջի։ Ապա զմակադրական անունն յարեալ՝ ասէ, շմաւոն պետրոս. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։ եւ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ա։)
surname;
title.
· Calfa
Նախ առաջին ծիծաղեալ՝ առաքինութեանն մականուն՝ սառռա. (Փիլ. իմաստն.։)
adverb.
· Calfa
ἑπίρρημα adverbim. Բառ ի վերայ բայից դնելի՝ յառաջոյ կամ զկնի. մասն բանի՝ յայտնիչ հանգամանաց գործոյն.
mortiferous, death bringing, destructive, baleful, deleterious, deadly, fatal.
· Calfa
Ո՛րչափ այլ ոք այլում դեղիւք վնաս գործիցէ, մահաբերքն ի սոցուն յառաջագոյն ասացաւ. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)
death bearing, mortiferous, mortal;
s. chem. azote.
· Calfa
Ծնօղ՝ առաջնորդ՝ պատճառ մահու. մահառիթ. մահաբեր.
monument, tomb;
tower, turret;
castle-keep, keep, donjon;
bulwark, bastion.
· Calfa
Եթէ պարիսպ եցէ, շինեսցուք ի վերայ նորա մահարձանս արծաթիս (կամ մարտկոցս արծաթեղէնս)։ Կախեցէք զսա առաջի մահարձանաց պարսպաց քաղաքիս։ Անկան մահարձանք, եւ կործանեցան պարիսպք նորա. (Երգ. ՟Ը։ 9։ Յուդթ. ՟Ժ՟Դ. 1։ Երեմ. ՟Ծ. 15։ տե՛ս եւ Ես. ՟Ի՟Ա. 11։ ՟Ի՟Գ. 13։ Երեմ. ՟Լ՟Գ. 4։ Ողբ. ՟Բ. 8։)
to bite, to sting, to prick, to nettle, to pique;
to transpierce, to run through.
· Calfa
Գթացեալ ողորմի հարելոցն եւ մաղկատելոցն յօձից սատակմանէ։ Օձ էր՝ որ սպանանէր, եւ որ սպանանէրն՝ նոյն եւ մաղկատէր. եւ ի ձեռն միւս օձին տեսլեան՝ մաղկատեալքն ընդունէին զառողջութիւն։ Մաղկատեալք յառաջին հին թիւնից վիշապին։ Արարիչ ամենեցուն, եւ բոլորեցունց նորոգիչ, եւ ունի զմարմին մաղկատելի, այլ ոչ մաղկատող. եւ մաղկատի ի մարմին, այլ ոչ յոգի. (Եղիշ. խաչել.։)
biliary.
· Calfa
Որպէս ի մաղձականսն, որք միշտ զյառաջ եկեալսն փսխեն. (Բրս. վաշխ.։)
mother, mamma;
matrix, mould;
mother, author, cause, source, spring, rise;
cf. Մայրագիր;
— անասնոց, dam, mother;
— թռչնոց, mother, ben;
մեծ —, grand-mother;
— հասարակաց, our common mother, earth;
— եկեղեցի, եկեղեցեաց, mother church;
cathedral, basilic;
— լեզու, mother tongue;
— քաղաքաց, metropolis, capital;
— արեւու, the west, sun-set;
— վանից, մարց պետ, abbess, prioress;
— գեղեցիկ, nurse, wet nurse;
foster-mother;
անգործութիւնն է — ամենային ախտից, idleness is the mother of all vice;
ազնիւ, գորովագութ —, good, tender mother;
անպիտան, չար —, bad, ill-natured mother;
— լինել, to be a mother;
կորուսանել զ— իւր, to lose one's mother;
ի — դարձուցանել, to put out, to extinguish or blow out;
թաղիլ ի —ն ամենեցուն, to return to mother earth;
արեգակն ի —ն դառնայր or մտանէր, the sun was setting.
· Calfa
s. adj. native or inhabitant of a metropolis;
metropolitan.
· Calfa
Հրամայեցաւ շաղատնեցեաց իբրեւ մայրաքաղաքացեաց յառաջանիստ լինել. (Ուռպ.։)
wearing a necklace;
curled;
— գունտ, armillary sphere.
· Calfa
Հազար ծառայք կամարաւորք եւ մանեկաւորք եւ կերպասազգեստք կային առաջի սորա. (Վրք. հց. ձ։)
youngest, younger, minor, under age.
· Calfa
Յառաջեաց յովհաննէս, զի մանկագոյն էր, բայց ոչ եմուտ ի գերեզմանն. պատուեաց զպետրոս, զի գլխաւոր էր. (Զքր. կթ.։)
Երկին՝ ի միոջէն, եւ յառաւելեալ տեսակէն, զոր կոչեն մանկագոյնքն (այսինքն նոր փիլիսոփայք) հինգերորդ էութիւն։ Երիցագոյն եւ առաջին ասասցի իմաստունն, եւ մանկագոյն եւ վերջին՝ ամենայն անզգամն. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. իմաստն.։)
gymnastic;
gymnastic-master.
· Calfa
Վարժիչք եւ մանկամարզք զայսոսիկ՝ որ յասպարիսաց նահատակութիւնս ընթանան, յառաջ ածելով. (Բրս. պհ. ՟Բ։)
to become as a child;
to become strong and vigorous again, to grow young.
· Calfa
Աստ աւասիկ գոյ հնար մանկանալ ծերոց, եւ լինել մատաղօրէս։ Մի՛ զառաջին ինձ ուղղութիւնսն համարիցիս, այլ ա՛րդ մանկացիր. (Ոսկ. փիլիպ. եւ Ոսկ. եբր.։)
having children;
childish.
· Calfa
Առ դեւն՝ որ խոստանայ մեզ ընդ միտս մեր՝ փառաւորել զմեզ առաջի մարդկան. եւ որ փախչին աղաղակաւ՝ մանկաւոր է. (Եւագր. ՟Ի՟Զ։)
to machinate, to plot, to devise.
· Calfa
Առ դեւն՝ որ խոստանայ մեզ ընդ միտս մեր՝ փառաւորել զմեզ առաջի մարդկան. եւ որ փախչին աղաղակաւ՝ մանկաւոր է. (Եւագր. ՟Ի՟Զ։)
infancy, childhood;
youth;
minority;
cf. Մանկ;
քաջառոյգ, գեղածիծաղ, զբօսասէր, խայտալից —, lively, sprightly, playful, sportive or cheerful youth;
անդստին ի մանկութէնէդ, from your earliest years, from your youth;
ի գեղածաղիկ մանկութեան, in the bloom of youth;
in the prime of life;
անցանել զառաջին մանկութեամբ or ըստ տիս մանկութեան, to be past youth;
եւ — անցանէ, youth must have its time;
cf. Զուարթածաղիկ.
· Calfa
infants, children, young people, youngsters, youth;
servants, domestics;
մանրիկ —, little children;
հայ —, the Armenian youth.
· Calfa
Նման է մանկտւոյ, որ նստիցին ի հրապարակս։ Թո՛յլ տուք մանկտւոյդ գալ առ իս։ Զմանկտին՝ որ աղաղակէին ի տաճարին։ Մանկտի մանրիկ ելին ի քաղաքէն։ Որչափ ինչ կերան մանկտիդ։ Պատուէր ետու մանկտւոյ իմում։ Եւ զմանկտին կոտորեցին սրով։ Յարիցեն մանկտիդ (ի զօրաց), եւ խաղասցեն առաջի մեր.եւ այլն։
offering, gift.
· Calfa
Ա՛ռ ի ձեռին քում մաննայ, եւ ե՛լ ընդ առաջ առնն աստուծոյ։ Ոչ ետ մաննայ արքայն ասորեստանեայց ի տարւոջն յայնմիկ։ Սեղանն պղնձի ոչ կարէր ընդունել զողջակէզսն եւ զմաննայն եւ զճարպսն։ Նաշիհ եւ մաննա ըստ խոյին եւ ըստ որոջացն. (՟Դ. Թագ. ՟Ը. 8. 9։ ՟Ժ՟Է. 3. 4։ ՟Բ. Մնաց. ՟Է. 7։ Եզեկ. ՟Խ՟Զ. 7. 11. 14. 15. 20։)
babe, baby, little child;
young child, little boy, boy, lad;
youngster, stripling;
soldier, warrior;
servant, domestic;
— մատաղ, babe, infant;
— տղայ, child, little boy;
մանկունք եկեղեցւոյ, ուխտի մանկունք, clergy;
choristers;
մանկունք առագաստի, paranymphs, bridegroom's friends;
— կնամարդի, effeminate young man;
— նաւի, ship-boy, cabin boy;
— արքայի, court-page;
ինքնակալն —, the young prince;
մանկունք, my children;
— դու, young man;
— եմ ես, I am young;
—տիովք վախճանեալ, dead in youth;
cf. Ընտրան, cf. Ծեր.
· Calfa
Ըստ կազդուրել մանկանց իմոց խաղացից։ Օրհնեցէ՛ք մանկունք զտէր։ Ընդ հարցի մանուկն ընդ ծերոյն։ Սամուէլ մանուկն պաշտէր առաջի տեառն։ Մանկունքս կան ընդ ինեւ յանկողնի. եւ այլն։
cf. Մանր.
· Calfa
Մանրամասնաբար առաջ դնել լսողաց, կամ պատմել զամենայն, կամ յիշեցուցանել, կամ որոնել զամենայն սխալանս. (Պիտ.։ Շիր.։ Խոսր.։ Շ. հրեշտ.։ Գր. հռ։)
cornel, cornelian cherry;
cornel-tree.
· Calfa
Սկսաւ ահն եւ հոյն (յն. մի բառ, այսինքն երկիւղ, կամ ահաւորութիւն) երթալ առաջի յուդայ եւ եղբարցն. (՟Ա. Մակ. ՟Գ. 13։)
pastorally.
· Calfa
Հովուաբար առաջի հօտին ընթանալ, կամ արածել, եւ այլն. (Ածաբ.։ Սարգ.։ Տօնակ.։)
pastoral, pastorly, shepherdly;
— գաւազան, shepherd's crook;
crosier;
— թուղթ, կոնդակ, pastoral letter;
— կեանք, կենցաղ, pastoral life;
— մախաղ, շուն, shepherd's bag, scrip;
shepherd's dog.
· Calfa
loving, faithfully following the shepherd.
· Calfa
Որ սիրէ զհովիւ իւր. հաւատարիմ առ հովիւն կամ առ առաջնորդնն.
to tend, to pasture, to feed one's flocks;
to have the cure of souls;
to lead, to conduct, to guide;
մահ —եսցէ զնոսա, death will pasture on them.
· Calfa
pastorate, pastorship;
pastoral care, cure of soils.
· Calfa
(գրի վրիպակաւ եւ Հովութիւն) որ եւ ՀՈՎՈՒԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ. Հովիւ գոլն. գործ եւ պաշտօն հովուի. առաջնորդութիւն.
Զիրս հովուութեան ուսանէին յառաջ. (Մծբ. ՟Ժ։)
to cause to advance, to lead on, to conduct, to drive forward;
to flock in crowds, to fall upon, to rush impetuously on, to overspread.
· Calfa
ՀՈՐԴԱՆ ՏԱԼ. (լծ. հորդել, եւ յորդել.եւ թ. օրդու էիւրիւթմէք ). ἁπαίρω discederefacio, tollo. Յառաջ վարել զբազմութիւն. խաղացուցանել զհօտ կամ զզօր ի չու. ճամբա հանել, քշել տանիլ.
last;
— յետին, վերջին, the last, the last of all, the hindmost;
— յետոյ, — ուրեմն, after all, at last, lastly, finally.
· Calfa
Հուսկ կրտսերն միայն մնայր անտիոքոս։ Յառաջնմէն մինչեւ ցհուսկ յետինն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Արար զերկուս աղախնայսն եւ զորդիս նոցա առաջի ... եւ զհռաքէլ եւ զյովսէփ հուսկ յետոյ. յն. յետինս. (Ծն. ՟Լ՟Գ. 2։)
Թէպէտեւ ոչ առ առաջինսն, այլ հուսկ յետոյ՝ վերջնոցն յետին. (Յիսուս որդի.։)
cf. Հպատակիմ.
· Calfa
Հպատակեաց անձին սրբութեան որպէս աստուծոյ տաճարի։ Յառաջ քան զքո հպատակելն մարմնոյ նորա, նա միշտ եւ հանապազ հոգւոյ քում հպատակէ։ Ըստ իւրաքանչիւր գործոյ՝ մատուցման պատարագին հպատակեն. (Լմբ. էր ընդ եղբ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
proud, arrogant, haughty, lofty, lordly, overbearing, imperious, supercilious, vain.
· Calfa
Յառաջին բարձին հպարտից. (Նար. ՟Ծ։)
to be proud, to swell with pride, to be puffed up;
— ընդ տոհմ իւր, to boast of one's descent or birth.
· Calfa
Յիմաստութիւն քո մի՛ հպարտանար։ Որ հպարտացեալ էին արծաթով։ Հպարտացաւ ի վերայ ժողովրդեան քո։ Հպարտացաւ յոյժ հպարտութիւն նորա։ Մի՛ հպարտանար առաջի թագաւորի։ Զի՞ հպարտանաս յուսով քոյով սնոտեաւ ի վերայ ծառայից նորա։ Գուցէ հպարտանայցես ի սրտի քում։ Զի մի՛ այր քան զընկեր հպարտանայցէք ի վերայ ընկերին.եւ այլն։
cf. Հուպ.
· Calfa
ἑγγύτατος proximus πάρων praesens. Որ հուպ կայ. մօտաւոր. մերձաւոր. առաջիկայ. ներկայ. եւ Նման.
proximity, vicinity, neighbourhood;
touch;
intimacy;
habit.
· Calfa
Յառաջադիմութեան հոգւոյ ի հպաւորութիւն աստուծոյ։ Հոգեւորապէս հպաւորութեամբ։ Լմբ. (սղ.։)
Ծննդոցն՝ բնութեամբ գութ ի ծնողացն բնաւորեցաւ, եւ յայտ առնէ զայս եւ անբանիցն հպաւորութիւն, կամ մարդկան առ յառաջին հասակէն առ մարսն կամքն. իմա՛ սովորական ունակութիւն, կամ ունելութիւն առ մարսն։
cf. Հպաւորութիւն.
· Calfa
Հպութեամբ եւ առաջնապէս։ Երեւեցուցանելով զորդի առ հպութիւն հօր. (Դիոն. երկն. ՟Ժ՟Բ։ Կիւրղ. գանձ.։)
cf. Հռովմ.
· Calfa
Հռոմք իսկ բարձին զառաջնորդութիւնն հրէից։ Զկնի նորա հռօմք. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 6։)
adb. with giant strides;
— ընթանալ, to walk or advance -;
— յառաջադիմել, to make rapid progress;
— great improvement.
· Calfa
renunciation, renouncing, relinquishment;
abdication;
resigning, resignation;
denial, refusal;
leave of absence;
dismission, discharge;
permission;
parting, leave;
farewell, adieu, good-bye;
— առնել, տալ, cf. Տալ հրաժարական ողջոյն;
to renounce, to give over, to relinquish, to resign;
to retire from, to leave off;
to bid adieu or farewell;
ի —ի կացուցանել, to dismiss, to discharge, to send or turn away;
առնուլ — անդարձ, to bid an eternal farewell, to bid adieu for ever.
· Calfa
Ոչ զատեաւ առաջին հրաժեշտիւն։ Տեսին զհրաժեշտ խնդրոյն. (Ոսկ. ՟բ. կոր. ՟Ի՟Ե։ Երզն. մտթ.։)
to flow like a torrent of fire.
· Calfa
Զեկեղեցւոյ զառաջնորդս հրահոսեալ զօրացոյց. (Ածաբ. խչ. ի Ճ. ՟Գ.։)
to command, to order, to enjoin, to impose, to prescribe;
to permit, to allow, to authorize;
to establish, to settle, to dispose;
ոչ —, to forbid, to prohibit, to proscribe, to interdict.
· Calfa
κελεύω, προστάττω, συντάττω եւ այլն. jubeo, mando, praecipio եւ այլն. (լծ. պ. ֆէրմուտէն. յն. խրիմադի՛զօ) Հրաման կամ պատուէր տալ. պատուիրել. տիրաբար առաջադրել. պարտս ի վերայ դնել ի կատարել. կարգաւորել. տնտեսել. կարգել. սահմանել. եւ Թոյլ տալ։ (Գրի եւ կարճելով իբր ռմկ. Հրամել )։