Entries' title containing եմ : 4433 Results

Գրոհեմ, եցի

See full entry →

vn.

to assault, to storm.


Գօշեմ, եցի

See full entry →

va.

to bite, to sting;
to mangle, to lacerate.


Գօսացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to dry.


Գօտեւորեմ, եցի

See full entry →

vn.

to gird one's self.


Դադարեմ, եցի

See full entry →

vn.

to cease, to stop, to interrupt;
to become calm, to give over;
to desist, to rest one's self, to remain;
to drain.


Դադարեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to cease, to stop, to calm, to interrupt;
to extinguish, to stanch, to quench;
to drain.


Դալարաբերեմ, եցի

See full entry →

vn. va.

to produce verdure;
to become green, to become green again.


Դալարացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to make green;
to renew, to restore.

NBHL (1)

Դալարացուցանեմ (կամ դալարեցուցանեմ) զփայտ գօսացեալ. (Եզեկ. ՟Ժ՟Է. 24։)


Դալարեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Դալարացուցանեմ.


Դամբարանեմ, եցի

See full entry →

va.

to inter, to bury.


Դայեկեմ, եցի

See full entry →

va.

to nourish, to bring up, to educate.


Դանդաչեմ, եցի

See full entry →

vn.

to waver, to hesitate;
to grope;
to talk idly, to dream.

NBHL (2)

Զի՞նչ ասացից նոցա, ստեցի՞ց, դանդաչեցի՞ց, ասիցե՞մ թէ չեմ ի նոցանէ. (Եփր. ել.։)

Ցնդեցուցանեմ զմիտս աղօթականին, եւ կամ քնով դանդաչեմ. (Ճ. ՟Ա.։)


Դանդաչեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to cause to waver or tinkle, to resound.

NBHL (1)

Ցնդեցուցանեմ զմիտս աղօթականին, եւ կամ քնով դանդաչեմ. (Ճ. ՟Ա.։)


Դաշնակեմ, եցի

See full entry →

va.

to harmonize;
to tune.


Դաշտացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to plain, to lovel.


Դողդոջեմ, եցի

See full entry →

vn.

cf. Դողդոջամ.


Դուզնաբանեմ, եցի

See full entry →

vn.

to make short discourse.


Դոփեմ, եցի

See full entry →

vn.

to tap, to stamp with the foot.


Դռնչեմ, եցի

See full entry →

va.

to make ring, to resound, to toll, to ring.


Դռնչեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Դռնչեմ.


Դսրովեմ, եցի

See full entry →

va.

to blame, to condemn, to reprove.

NBHL (3)

Դսրովեսցեն զնա. (Երեմ. ՟Ծ՟Ա. 2։)

Դսրովեն զմեզ հեթանոսք եւ հրէայք։ Դսրովեն (կամ դրսովեն) հերեսիովտայք։ Ոչ եթէ դսրովեմք ինչ զմարգարէսն։ Դսրովել զյարութիւն։ Մանիքեցիքն դրսովեն զարարիչն կերակրոցս։ Դրսովեալ է եւ այլն. (Կոչ. ստէպ։)

Յորժամ դսրովեմ, յայնժամ զարդարեմ զարուեստ արարչին. (Ոսկ. մարգար. ՟Բ։ (այլ Ոսկ. յհ. ՟Ա. դրսովել։) Դսրովել՝ գրի, Եղիշ. ՟Գ. ՟Դ. ՟Ը։ Յհ. իմ. երեւ.։ Փիլ. իմաստն.։ Շ. թղթ.։ Նար. ՟Ի՟Թ։ Նար. կ.։)


Դրամեմ, եցի

See full entry →

va.

to buy or farm for money.


Դրասանգեմ, եցի

See full entry →

va.

to festoon;
to work in festoons.


Դրդեմ, եցի

See full entry →

va.

to incite, to solicit, to instigate, to induce, to raise.


Դրդեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Դրդեմ.


Դրդուաղեմ

See full entry →

vn.

to stammer, to lisp.


Դրդուեմ, եցի

See full entry →

va.

to shake, to stagger, to move, to agitate, to excite.


Դրդուեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Դրդուեմ.


Դրժեմ, եցի

See full entry →

va.

to fail, to infringe, to contravene.


Դրնդեմ, եցի

See full entry →

vn.

to tap, to stamp with the feet;
to toll.


Դրոշմեմ, եցի

See full entry →

va.

to print, to mark, to stamp, to decipher, to register;
to seal;
to confirm;
— խարանաւ, to mark with a hot iron.

NBHL (1)

Գրով կամ ի յարձանի դրոշմել։ Զանուանսն ի ներքոյ դրոշմեմք. (Խոր. ՟Ա. 2. 8. 21։)


Դրուագեմ, եցի

See full entry →

va.

to incrust;
to sculpture;
to ceil;
to wainscot;
to ornament, to embellish, to plaster.


Դրուատեմ, եցի

See full entry →

va.

to praise, to give praises, to celebrate.


Դրօշեմ, եցի

See full entry →

va.

to sculpture, to make images.


Եդեմ, այ

See full entry →

s.

Eden;
the terrestrial paradise.

Etymologies (2)

, ա հլ. (իբր յատուկ անուն համար. ուելով այսպէս հոլովուած) «Ադամի դրախ-տը» ՍԳր, որից՝ եդեմեան Փարպ. Նար., ե-դեմաբուղխ Յհ. իմ. եկեղ., եդեմային Թէսփ, խ. մկ., եդեմատունկ Գնձ., եդեմածին Զքր. կթ. ևն.

Հներից Տաթև. ամ. 108 մեկնում է «եդեմն՝ փափկութիւն և ցնծութիւն թարգմանի»։ ՆՀԲ եբր.-ից։

NBHL (1)

ԵԴԵՄ cf. ի բռ. յտկ. ան։ ԱԴԵՆ կամ ԱԴԻՆ, որ եւ Եդեմ. Տեղի դրախտին Ադամայ։ եբր. ատին, էտէն. այս ինքն փափկութիւն։


Եդեմաբուղխ

See full entry →

adj.

that has its origin in Eden, horn or produced in Eden.

NBHL (4)

ԵԴԵՄԱԲՈՒՂԽ կամ ԵԴԵՄԱԲՈՒԽ. Բղխեալն յեդեմայ, ի դրախտէն.

Աղբիւր եդեմաբուղխ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)

Յեդեմաբուղխ աղբիւրէն. (Զքր. կթ.։ եւ Երզն. լս.։)

Գետքն եդեմաբուխք. (Տօնակ.։)


Եդեմաբուծին

See full entry →

cf. Եդեմաբուղխ.


Եդեմական, ի, աց

See full entry →

adj.

of Eden.

NBHL (3)

Որ ինչ ա՛նկ է եդեմայ, կամ դրախտի փափկութեան.

Եդեմական կայից. (Նար. խչ.։)

Ուր ենովք եւ հեղիաս կան ծերացեալք աղաւնակերպ ի դրախտին եդեմական». իմա՛, տեղի նման վայելչութեան դրախտի՝ անծանօթ ի մարդկանէ, որպէս պատկեր արքայութեան, որ առաւել կոչի վերին երուսաղէմ, եւ բնակարան հրեշտակաց։


Եդեմամեան

See full entry →

adj.

cf. Եդեմական.


Եդեմահիւս

See full entry →

adj.

composed of the flowers of Eden;
of choice flowers.

NBHL (2)

Հիւսեալ յեդեմ, այսինքն ի ծաղկանց դրախտին.

Եդեմեհիւս բրաբիոնաւ զարդարեսցուք. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)


Եդեմատունկ

See full entry →

adj.

planted or placed in Eden.

NBHL (2)

Տնկեալն յեդեմ.

Եդեմատունկ դրախտին փափկութեան. (Գանձ.։)


Եզախմբեմ, եցի

See full entry →

va.

to assemble, to unite.


Եզերեմ, եցի

See full entry →

vn.

cf. Եզերանամ.


Եզրակացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to conclude, to infer.


Եզրացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to conclude, to terminate.


Եթերաճեմ

See full entry →

adj.

cf. Եթերախաղաց.

NBHL (2)

Արփիաճեմ. լուսաճեմ. լուսազգեաց. լուսեղէն.

Խառնին ի դասս եթերաճեմ հոգեղինացն. (Նար. յովէդ.։)


Ելանեմ, ելի

See full entry →

vn.

to go out, to go from the inside to the outside;
to ascend, to go to a higher place;
to be horn, to take rise, to be produced, to proceed, to emanate, to flow from, to derive;
to attain, to arrive;
to agree, to be proper and suitable;
to surmount, to surpass, to go beyond, to overflow, to advance;
to stray;
ելանէ արեգակն, the sun rises or begins to appear on the horizon;
— ի վեր or ի վերայ, to reascend;
to leap over, to cross;
to gush out;
— աքաղաղի ի վերայ մարւոյն, to tread the hen;
— ի վերայ մատակի, to cover a mare, a bitch;
— ի ցամաք, to disembark;
— յորջոյ, to dislodge;
— զմիմեամբք, to concur;
to surpass;
յոգւոց —, to sigh;
ի գլուխ, ի լրումն —, to be ended, finished;
—ի գենաց, ի կենցաղոյս, to make one's exit from this world, to depart this life, to die, to decease;
to become defunct;
— ի հիւանդութենէ, to recover;
— ընդ սուր, զէնս, to commit suicide, to run one's self through with a sword;
ի պխտիւ —, to exalt or raise one's self to honour;
— յանկողինս ուրուք, to commit adultery;
to seduce;
անմասն, դատարկ —, to have no part, to be excluded;
— զհետ ուրուք, to pursue, to give chase;
յաչաց —, to render one's self hateful or odious, to fall in disgrace;
— ըստ չափ, to pass beyond, to exceed;
— կուսին ըստ չափ, to pass the flower of her youth;
— ըստ ձեռն՝ ընդ իշխանութիւն ուրուք, to revolt, to rebel, to rise up against;
— ըստ քաղաքն, ըստ դուռն քաղաքին, to leave the city;
— ի նաւ, to embark;
— ի կառս, ի ձի, to mount in carriage, on horseback;
— ընդ առաջ, to meet, to go out to meet;
— ի պատերազմ, to go to battle;
ի յորս —, to go hunting;
— յանկողինս մահճաց, to go to bed;
ընդ հակառակս —, to oppose one's self to, to resist;
— ընդ ինչ, to occupy one's self, to dedicate one's self to;
ի չարեաց ի չարիս ելին, from one perverseness they passed to another;
յայլոց յայլ ճառս —, to pass from one subjeet of discourse to another;
ընդ գին —, to buy, to traffic;
— ի սիրտ, to think, to conceive an idea;
to hope;
զարդարիլ եւ ընդ ոսկի —, to clothe or adorn one's self with golden apparel;
— իմիք յայդ, to remain, to rest over for the next day;
— յաջողութեան գորղացն ի ձեռս ուրուք, to progress, to succeed, to promote an affair by another persons means;
օրհնեալ լիցիս դու յ— եւ ի մտանել քում, (blessed be thy going out and coming in), God be with you, good luck to you.

NBHL (3)

Թագաւորք յերանաց քոց ելցեն։ Որ ելանէն ի քէն, նա ժառանգեսցէ զքեզ։ Գետ ելանէր յեդեմայ։ Եւ ել որթդ այդ։ Ի տեառնէ ել իրդ այդ։ Զօրութիւն բազում ելանէր ի նմանէ։ Այլ հասկք ելանէին։ Ելցէ ծաղիկ յարմատոյ անտի։ Յաստուծոյ ելի։ Ելի ի հօրէ։ Որ ի հօրէ ելանէ.եւ այլն։

Ոչ ել բանն ի վեր։ Ոչ ել ի վեր բանն. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 19։ Երեմ. ՟Լ՟Ը. 28։)

Ոչ անկանիցի ի սիրտ. (այսինքն) ոչ ելցէ ի սիրտ. ո՛չ միայն ոչ առցեն, այլեւ ոչ յուսասցին, եւ ոչ զմտաւ ածիցեն. (Մխ. երեմ.։)


Ելեկտրացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to electrify.


Ելուզանեմ, ուզի

See full entry →

va. math.

to extract;
to produce;
— զքառակուսի արմատ, to extract the square root.


Եկաւորեմ, եցի

See full entry →

vn.

to come.

NBHL (1)

Հաճեալ եմ ընդ տանջանս ... եւ յայս եկաւորիմ. (Ճ. ՟Ա.։)


Definitions containing the research եմ : 6134 Results

Բազմաստուած, ից, ոց

See full entry →

adj. s.

polytheist;
բազմաստուածք, idols, cf. Կուռք.

NBHL (1)

Ի հաւատալոյ անտի (ի մի) յԱստուած՝ բազմաստուածոց մոլորութիւնս կարճեմք. (Կոչ. ՟Ը։)


Բազմաստուածութիւն, ութեան

See full entry →

s.

polytheism.

NBHL (2)

Զի մի՛ բազմաստուածութիւն ըստ հեթանոսաց իմանայցեմք. (Աթ.։)

Զի մի՛ բազմաստուածութիւն աստուածոց ի ներքս ածիցեմք. (Ածաբ.։)


Բազմավէպ, վիպի

See full entry →

adj.

that relates many things, polyhistor.

NBHL (1)

Այլքն ի պատմագրեաց, զբիւռոս (այսինքն զբերոսայ) ասեմ, զբազմավիպէն (զաղեքսանդրէ), եւ զաբիւդենեայ. (Խոր. ՟Ա. 3։)


Բազմատեսակ

See full entry →

adj.

of many kinds or sorts.

NBHL (2)

Այլեւ հալածչին բանք բազմատեսակք լինէին, որ թշնամանէրն, եւ սպառնայր, եւ ողոքէր։ Վասն բազմատեսակ բարեգործութեանն՝ պարգեւ կոչեմք, շնորհ, եւ այլն. (Ածաբ. մակաբ. եւ Ածաբ. մկրտ.։)

Բազմատեսակ օրինակաւ ունին առ միմեանս զհամեմատութիւն. (Կիւրղ. ղկ.։)


Բազմաւորական, ի, աց

See full entry →

cf. Բազմաւոր.

NBHL (2)

Ամենայն տուրք, եւ պարգեւք. զբազմութիւն շնորհացն եւ պարգեւացն կամելով յայտ առնել՝ բազմաւորական եդ զբանն։ Զի այս սովորութիւն է գրոց, երբեմն զբազմաւորականն՝ միաւորական դնել, եւ երբեմն զմիաւորականն՝ միաւորական դնել, եւ երբեմն զմիաւորականն՝ բազմաւորական. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)

Բազմաւորական բայք են այսք. դանեմք, կոփեմք, կտրեմք, եւ այսպիսիքն. (Երզն. քեր.։)


Բազմաքնին

See full entry →

adj.

scrutinizing, very inquisitive.

NBHL (2)

Բազմաքննին եղեալ իմովք ձեռօքս ... Ոչ եւս զիմ տէրդ բազմաքննին առնեմ. (Ճ. ՟Գ.։)

Միայնակեաց խոնարհ ոչ բազմաքնին լինի յանճառս. իսկ ամբարտաւանն բազմաքնին (լինի) յանդգնութիւն։ Մի՛ բազմաքննին լինիր վասն սորա։ Նմանեմ այնոցիկ՝ որք վասն հողմոյ կշռովք բազմաքննին լինիցին. (Կլիմաք.։)


Բազմըռիշտ

See full entry →

adj.

very avaricious, tenacious

NBHL (1)

Մինչեւ ի խորին ծերութիւն տղայաբարոյք եւ բազմըռշիտ գտանեմք. (Խոսր.։)


Բազմորդի

See full entry →

adj.

having many children.

NBHL (1)

Բազմորդի լինելն (տիրապէս՝) ի ձեռն ուսման եւ հանճարոյ է. ապա ուրեմն բազմորդիք են բազմուսմունքն. (Փիլ. ել.։)


Բազմոց, աց

See full entry →

s.

altar or resting-place;
chair, seat;
mattress;
couch, sofa.

NBHL (1)

ԲԱԶՄՈՑ. Գահաւորակ բեմին, բարձր տեղի սուրբ սեղանոյ։


Բազմօրինակ, աց

See full entry →

adj. adv.

in several ways or manners, divers, various;
in many shapes.

NBHL (1)

Բազմադէմ եւ բազմօրինակ ձգեմ առ իս զմարդիկ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ. ձ։)


Բազպան, աց

See full entry →

s.

sacerdotal maniple;
bracelet.

NBHL (2)

ἑπιμανίκιον (ի μανιάκις մանեակ) manipulus Պահպանակ բազկաց՝ ամփոփիչ թեզանեաց. որպէս պ. պազուպէնտ, գօլլագ. Սպաս եկեղեցական ագուցեալ ի բազուկս, որ երբեմն եպիսկոպոսաց էր սեպհական, այլ զկնի հասարակ եղեւ եւ քահանայից, եւս եւ սարկաւագաց. բազկուրար, ձեռնուրար.

Իսկ եպիմիստիկոսն (կամ եպիմանիկոսն) զոր կոչեմք բազպանս՝ սահմանեցաւ, զի զսպեսցէ զձեռսն, եւ պատրաստ սպասաւորութեան արասցէ. (Լմբ. պտրգ.։)


Բաժանական, ի, աց

See full entry →

adj.

divisible.

NBHL (1)

բաժանականն (հնարք)՝ համեմատիլ բնաւորեցաւ հրոյ. (Սահմ. ՟Բ։)


Բաժանումն, ման

See full entry →

s.

division, share, distribution, partition, repartition, dispensation;
decomposition, dismemberment, disengagement, disjunction, distraction, dissolution;
stitch, rupture, departure;
separation, disunion, scission, retrenchment, section, segregation.

NBHL (1)

Բաժաննումն զմինն ի բազումս տրամատէ եւ յանբաւս։ Ի ձեռն բաժանման ստուգաբար զմասունս նորա իմանամք։ Բաժանումն է առաջին հատումն ենթակայի (այսինքն առաջիկայ) իրողութեան. ո՛րգոն, յորժամ ասեմք, եթէ կենդանեացն ոմանք անբանք. (Սահմ. ՟Բ. ՟Ժ՟Է։)


Բաժին, ժնից

See full entry →

s.

part, share, portion, quota, proportion, distribution, equality, parcel, piece;
dose;
lot;
— հարկաց, assessment.

NBHL (2)

Մասն արանցդ՝ որ եկին ընդ իս. նոքա առցեն զբաժին իւրեանց։ Բաժին եւ ժառանգութիւն ի տան հօր մերոյ։ Բաժին քո ընդ նոսա մի՛ լիցի, զի ես եմ բաժին քո եւ ժառանգութիւն։ Բաժին իմ ես դու տէր։ Եւ այս են բաժինք, զոր բաժանեաց Մովսէս որդւոցն Իսրայէլի։ Գնել անդ բաժին ի մէջ ժողովրդեանն։ Սոցա ել բաժին վիճակաւ։ Այս վիճակ բաժնիւ դարապանաց՝ որդւոցն կորխայ։ Մասն բաժնի։ Մասն ի բաժնի։ Բաժինք շնորհաց կամ պաշտամանց։ զԻ՞նչ բաժին կայ հաւատացելոյն ընդ անհաւատին։ Այս եղեւ բաժին իմ յամենայն վաստակոց իմոց. եւ այլն։

Համարի՞ք, եթէ խաղաղութիւն եկի տալ յերկիր. ո՛չ ասեմ ձեզ. այլ՝ բաժինս. (Ղկ. ՟Ժ՟Բ. 51։)


Բախած, ից

See full entry →

adj.

foolish, wanton, mad, cracked.

NBHL (1)

Որդի մի էր նորա Արտուազդ անուն՝ բախած ի մանկութենէ, զոր շիդարն կոչեն. (Վանակ. տարեմտ.։)


Բակ, ից, աց

See full entry →

s.

porch, portico;
halo, red circle round the sun or moon;
sheepfold, fold;
circumference, round, circuit;
— առնուլ՝ արկանել, to enccompass, to surround, to begird, cf. Բոլորեմ, cf. Շրջապատեմ.


Բաղազանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

fitness, relation, conformity, connection;
alliance.

NBHL (1)

συγγένεια cognatio, adfinitas, correlatio, ἁναλογία analogia Ազգակցութիւն. մերձաւորութիւն. յարաբերութիւն. ձայնակցութիւն. համեմատութիւն.


Բաղդատական, ի, աց

See full entry →

adj.

comparative.

NBHL (3)

συγκριτικός comparativus Համեմատական. ընտրողական. զուգակշիռ.

Զբաղդատականին եւս փորձ համեմատութեան տեսանել. (Պիտ.։)

Ըստ քերականաց՝ Նշանակ բաղդատութեան յածանցս, կամ Ածանցական մասնիկ յայտարար առաւելութեան ի համեմատութիւնս.


Բաղկակից, կցի, կցաց

See full entry →

adj.

conjoined.

NBHL (1)

Ցանկութիւն ազդոյ յաղթահարիչ բնութեան մարմնոյս, այն զի բաղկակից է նորին։ Զղջումն եւ ամօթն բաղկակից են միմեանց։ Օրէնք հաստատեցին բնաւոր գիտութեամբն բաղկակից եւ յոյժ համեմատ ճշմարիտ օրինացն. (Լմբ. սղ.։)


Բաղձալի, լւոյ, լեաց

See full entry →

cf. Փափաքելի.

NBHL (1)

Վերապտտուեմք զօրս բաղձալից. (Գանձ.։)


Բաղձամ, ացայ

See full entry →

vn.

cf. Փափաքեմ.


Բամ

See full entry →

conj.

that;
ասացի —, I said that.

NBHL (4)

Ասացի, բամ ցրեցից զնոսա։ Առաքեցի առ ձեզ ... բամ դարձարո՛ւք իւրաքանչիւր ի ճանապարհէ իւրմէ չարէ։ Ասացի՝ բամ ահա մերժեցայ, Ասացեր, բամ յորո՛ւմ աւուր կարդասցես առ իս, մի՛ երկիցես. (Օր. ՟Լ՟Բ. 26։ Երեմ. ՟Լ՟Է. 15։ Ողբ. ՟Գ. 54. 57։)

ԲԱՅ չ. Երբեմն թարմատար, որպէս Բա. բամ. թէ. զի. որ. քի.

Երբեմն ի նշանակ հաստատութեան. որպէս Ապաքէն, արդարեւ. իսկ. գոգցես. արդեօք. թերեւս. անշուշտ. ռմկ. պա, պէ. եւ այլն.

Զի մի՛ յոլովագոյն բայ կշռովք բարձցէ զնա։ Ապարասանեալ բայ յաղագս բազմորդութեանն։ Հրաման տայր բայ նմին։ Արդ եթէ կամիք, բայ կարօղ եմ ես զնա ձեզ ցուցանել. (Պիտ.։)


Բայ

See full entry →

cf. Բա;
cf. Բամ.

NBHL (7)

Եւ է բայ՝ ըստ բանիս մեկնութեան, որ է ասութիւն մեր զգործոց մերոց, զոր ասեմք, թէ զայս ինչ գործեցի, կամ գործեաց, կամ գործեցին. (Մագ. քեր.) (որ է ասել, թէ ձայնս բայ կամ բա՝ է արմատ բառիցս Բառ, բան, այսինքն ասութիւն. լծ. եւ վէպ. որպէս եւ յն. ասեմ. լտ. ասել. իտ. խօսք։)

Սուրբ բայ՝ կարճ է ի մերս բարբառ։ Գիտեմք, զի յայսր բայէ հրաժարէք. (Ժող. հռոմկլ.։)

Մի՛, որպէս մեքս իմանամք եւ ասեմք փանաքիմաց բայիւք մերովք. (Սարգ. բ. պ. Զ։)

ԲԱՅ 2 չ. Երբեմն թարմատար, որպէս Բա. բամ. թէ. զի. որ. քի.

Երբեմն ի նշանակ հաստատութեան. որպէս Ապաքէն, արդարեւ. իսկ. գոգցես. արդեօք. թերեւս. անշուշտ. ռմկ. պա, պէ. եւ այլն.

Զի մի՛ յոլովագոյն բայ կշռովք բարձցէ զնա։ Ապարասանեալ բայ յաղագս բազմորդութեանն։ Հրաման տայր բայ նմին։ Արդ եթէ կամիք, բայ կարօղ եմ ես զնա ձեզ ցուցանել. (Պիտ.։) Եւ իբր զձայն յունական, ի՛բա, ի՛բէ. այսինքն ասաց, ասէ.

րախական բայիւք երգաբանեալ գոչեմք, հարսն երկնից դշխոյ ուրախացի՛ր բերկրեալ. (Շ. տաղ.։)


Բայ, ից

See full entry →

s. gr.

verb;
word, speech, discours;
cf. Բայոց.

NBHL (7)

Եւ է բայ՝ ըստ բանիս մեկնութեան, որ է ասութիւն մեր զգործոց մերոց, զոր ասեմք, թէ զայս ինչ գործեցի, կամ գործեաց, կամ գործեցին. (Մագ. քեր.) (որ է ասել, թէ ձայնս բայ կամ բա՝ է արմատ բառիցս Բառ, բան, այսինքն ասութիւն. լծ. եւ վէպ. որպէս եւ յն. ասեմ. լտ. ասել. իտ. խօսք։)

Սուրբ բայ՝ կարճ է ի մերս բարբառ։ Գիտեմք, զի յայսր բայէ հրաժարէք. (Ժող. հռոմկլ.։)

Մի՛, որպէս մեքս իմանամք եւ ասեմք փանաքիմաց բայիւք մերովք. (Սարգ. բ. պ. Զ։)

ԲԱՅ 2 չ. Երբեմն թարմատար, որպէս Բա. բամ. թէ. զի. որ. քի.

Երբեմն ի նշանակ հաստատութեան. որպէս Ապաքէն, արդարեւ. իսկ. գոգցես. արդեօք. թերեւս. անշուշտ. ռմկ. պա, պէ. եւ այլն.

Զի մի՛ յոլովագոյն բայ կշռովք բարձցէ զնա։ Ապարասանեալ բայ յաղագս բազմորդութեանն։ Հրաման տայր բայ նմին։ Արդ եթէ կամիք, բայ կարօղ եմ ես զնա ձեզ ցուցանել. (Պիտ.։) Եւ իբր զձայն յունական, ի՛բա, ի՛բէ. այսինքն ասաց, ասէ.

րախական բայիւք երգաբանեալ գոչեմք, հարսն երկնից դշխոյ ուրախացի՛ր բերկրեալ. (Շ. տաղ.։)


Բայանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be clayed, to hide one's self in a den.


Բայիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Բայանամ.


Բայց

See full entry →

conj.

but, yet, notwithstanding, however, nevertheless, though, still;
save, except, without;
— եթէ, except;
unless;
— միայն, if, provided, with the exception of, excepted, but, hesides;
if not;
— ասկայն, yet, however, nevertheless.

NBHL (3)

Յամենայն ծառոց ուտելով կերիցես, բայց ի ծառոյն գիտութեան բարւոյ եւ չարի մի՛ ուտիցէք։ Աճեցուցից զքեզ յոյժ. բայց դու զուխտ իմ պահեսցես։ Սահակաւ կոչեսցի քեզ զաւակ. բայց զորդի աղախնոյդ արարից յազգ մեծ։ Ե՛րթ, բայց զգո՛յշ լինիջիր։ Ասէ, ոչ կամիմ. բայց յետոյ զղջացաւ, եւ չոգաւ յայգին։ Ասացաւ, բայց ես ասեմ ձեզ։ Այր մի ի հազարաց գտի, բայց կին ամենեւին ոչ. եւ այլն։

Ոչ մի ինչ ելս գտանել կարող եմք, բայց բողոքել թագաւորին. (Փարպ.։)

Բայց արդ՝ որպէս երբեմն, նոյնպէս եւ յայսմ. (Նար.։)


Բան, ներ, նեար

See full entry →

s.

thing;
cf. Բան.

NBHL (6)

Երկու են բանք. այն՝ որ ի ներքս ի խորհուրդսն բնակեալ է, եւ զոր արտաքս բերեմք. (Փիլ. լին. Դ. 96։)

Մինչս բան՝ ոչ եթէ ժամանակ ինչ է սահմանարկու. (Կոչ. ԺԷ։ ԲԱՆ.) λόγος ratio ըստ յն. ոճոյ, որպէս Համեմատութիւն. կարգ, յարաբերութիւն, հայեցուած, պատճառ, փաստ, եւ հանգամանք իրաց.

Եթէ բան առ բան զսա մեկնեմ, լսօղքդ ձանձրանայք. (Նար. երգ.։)

ՆՈՅՆ ԲԱՆ Է. ՆՈՅՆ ԲԱՆՔ ԵՆ. Զնոյն իմանալի է կամ ասելի է. եւ զզնոյն համեմատութիւն իմա՛։

Բանս ի գործ արարին ունել զիս. (Երեմ. ԺԸ. 22։)

Իմ բանք ինչ են ընդ հրեայսն, գուցէ տացեն զիս ի ձեռս. (Երեմ. ԼԸ. 19։)


Բանագնաց լինիմ

See full entry →

sv.

to parley, to enter into a treaty of peace, cf. Պատգամաւորեմ.


Բանագտակ լինիմ

See full entry →

sv.

to excuse one's self, to pretend;
to feign, to allege.

NBHL (1)

Բանագտակ լինին յաղագս կարգին, զսեմ կրսերնգոյն կարծեալք, իսկ զվերջինն երնցագոյն զՅաբէթ. (Փիլ. լին.։)


Բանակ, աց

See full entry →

s.

camp;
army;
encampment;
castramentation;
— առնուլ, հարկանել, to encamp, to pitch a camp;
բառնալ զ—ն, to remove the camp.


Բանակակից

See full entry →

adj.

companion of the field.

NBHL (1)

Զի իցեմք բանակակիցք հրեշտակաց եւ զօրաց երկնաւոր թագաւորին մերոյ. (Եղիշ. ՟Ը։)


Բանականութիւն, ութեան

See full entry →

s.

reason, under-standing.

NBHL (1)

Մեք զբանականութիւն յայտնի կացուցանեմք ի ձեռն լեզուիս, եւ այլն. (Մաքս. ի դիոն.։)


Բանամ, բացի

See full entry →

va.

to open, to discover, to disclose, to develop, to explain;
to loosen;
to perforate, to pierce, to bore;
to spread, to enlarge, to extend;
to unfold, to untwist, to unlink;
to rub;
— զգլուխ, to take off one's hat;
— ումեք զսիրտ իւր, to unbosom, to open one's heart;
— զախորժակ, to excite appetite;
— զշիշ, to uncork a bottle;
ծակ —, to perforate, to pierce, to bore;
— զկնիք, to unseal;
— զմիտս, to illuminate, to enlighten the mind;
— զխցանս, to unstop;
— զծրարն, to unpack;
— ճանապարհ, to trace, to mark out a path;
to open a way, to make a road.

NBHL (2)

Եբաց նոյ զպատուհան տապանին։ զդրունս երկնից եբաց։ Բա՛ց մեզ (զդուռն)։ Եբաց Յովսէփ զամենայն շտեմարանս ցորենոյ։ Բացաք զամանս մեր։ Բանալ զաչս, զշրթունս, զհանդերձ։ Եբաց զգիրսն։ Որպէս բանայր մեզ զգիրս։ Եբաց զմիտս նոցա՝ իմանալ զգիրս։ Նախծին, որ բանայ զամենայն արգանդ։ Բա՛ց դու զփոր ձկանդ։ Եփաց զարգանդ նորա, եւ այլն։ Զկոյրս բանալ. (Ագաթ.։)

Գիտեմք ես, զի բանան աչք հօրն քո։ Բանայցեն աչք ձեր։ Բանայցե՞ն քեզ դրունք մահու։ Սահանք երկնից բացան։ Բանալ երկնից։ Բացաւ երկիր, եւ եկուլ զդադտն։ Գերեզմանք բացան։ Եփփաթա, որ է բացի՛ր։ Ռա՛բունի, զի բացայց. բացաւ, եւ երթայր զհետ նորա. եւ այլն։


Բանամ, բացայ

See full entry →

vp.

to open.

NBHL (2)

Եբաց նոյ զպատուհան տապանին։ զդրունս երկնից եբաց։ Բա՛ց մեզ (զդուռն)։ Եբաց Յովսէփ զամենայն շտեմարանս ցորենոյ։ Բացաք զամանս մեր։ Բանալ զաչս, զշրթունս, զհանդերձ։ Եբաց զգիրսն։ Որպէս բանայր մեզ զգիրս։ Եբաց զմիտս նոցա՝ իմանալ զգիրս։ Նախծին, որ բանայ զամենայն արգանդ։ Բա՛ց դու զփոր ձկանդ։ Եփաց զարգանդ նորա, եւ այլն։ Զկոյրս բանալ. (Ագաթ.։)

Գիտեմք ես, զի բանան աչք հօրն քո։ Բանայցեն աչք ձեր։ Բանայցե՞ն քեզ դրունք մահու։ Սահանք երկնից բացան։ Բանալ երկնից։ Բացաւ երկիր, եւ եկուլ զդադտն։ Գերեզմանք բացան։ Եփփաթա, որ է բացի՛ր։ Ռա՛բունի, զի բացայց. բացաւ, եւ երթայր զհետ նորա. եւ այլն։


Բանասէր

See full entry →

s.

philologist.

NBHL (1)

Զի դուք բանասէր էք, գիտեմ ես. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ։)


Բանաւոր, աց

See full entry →

adj.

reasonable;
intelligent, wise;
vocal;
rational.

NBHL (1)

Ոչ կարասցէ ոք ասել, թէ բանաւոր եմ, եւ անբան. (Կիւրղ. գանձ.։)


Բանաւորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

reason;
intelligence;
rationality, understanding, intellect;
prudence, wisdom.

NBHL (2)

Մերթ՝ որպէս Իմաստութիւն. խոհեմութիւն. գիտութիւն. հմտութիւն. մտաւորութիւն. եւ Բան ներքին. միտք. խելացութիւն, եւ խելք.

Խնայեմ ի բանաւորութիւնդ։ Առասպելախօս բանաւորութիւն. (Ճ. ՟Ա.։)


Բանգիտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

erudition, learning, literature, science;
վերնային —, astronomy, cf. Աստեղաբաշխութիւն.

NBHL (1)

Շփոթի եւ ընդ ԲԱՆԳԻՏՈՒԹԻՒՆ. cf. ԲԱՆԱԳԻՏՈՒԹԻՒՆ. Ուսուցանեմք մեք, ո՛չ ի բանգիտութենէ, այլ ի գրոց սրբոց. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)


Անփոյթ

See full entry →

adj.

negligent, careless, inattentive, indifferent, indolent;
— առնել, — լինել, to neglect, to slight, cf. Անտեսել.

NBHL (3)

Անփոյթ առնեմք զբազմօքն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Զ։)

Եւ ἁμελής. qui negligitur, cujus cura non geritur. Ոչ հոգացեալ, անխնամ. զորմէ չառնեմք չառնեմք զփոյթ. թէրք՝ իհմալ օլունմուշ, ինթիմամսըզ.

Անփոյթ առնել զինէն. զնոցանէ, զիրաւանց, զշնորհաց. (Երեմ. ՟Դ. 17։ ՟Լ՟Ա. 32։ Իմ. ՟Գ. 10։ ՟Ա. Տիմ. ՟Դ. 14։)


Անփորձ, ից

See full entry →

adj.

that does not put to the test;
that is not tried or put to the test;
inexperienced, untried, new;
pure, chaste.

NBHL (2)

Զայսլ խրատեմ, եւ ես ինքն անփորձ եմ. (Նար. ՟Հ՟Ա։)

Անփորձ գտեալ իշխանական կարգին։ Ոչ եմք անփորձ յայսպիսի աստուածագործակ տնօրէնութեանց. (Լմբ. պտրգ.։)


Անքանակ

See full entry →

adj.

without measure or quantity.

NBHL (1)

Անքանակ եմ, եւ չափից անչափական. (Շ. իմ. եղակ.։)


Անքննութիւն, ութեան

See full entry →

s.

inscrutability;
want of examination.

NBHL (1)

Եղբարք ասեմ զբովանդակ հայոց զլրումն, առ ի յայտնել ընդ մեզ անկռիւս եւ անքննութիւնս. (Ման. առ գր. տղ.։)


Անքոյթ

See full entry →

adj.

safe, secure.

NBHL (2)

εὕδιος, ἁκύμαντος, γαλήνιος. tranquillus, fluctibus non agitatus, sedatus (լծ. հյ. հանգիստ. անգայթ. անսայթաք. անխութ յն. ագի՛մադօս. եւ պրս. ասուտէ. լտ. սո՛ւտում). Հանդարտ. խաղաղ. անխռով. անվտանգ. անալէկոծ. որ է եւ առնէ յապահովս. տալ խասըզ, եմին, սաքին.

Զվարագուրացն անջրպետարան իբր զպատրուակ անքոյթ տեսութեան։ Թնդեալ շտեմարան անքոյթն ստուերի ստորին անդնդոց. (Նար. խչ.։)


Անքուն

See full entry →

adj.

awake, wakeful, sleepless, watchful, — լինել, կալ to be awake;
to be wakeful, sleepless.

NBHL (1)

Եթէ անքուն կարեմք լինել. (Եղիշ. հայր մեր.։)


Անօսրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

subtilty, thinness.

NBHL (1)

Տկար ոչ մարմնոյ զօրութեամբ ասեմ, այլ ոգւոյն անօսրութիւն. (Կանոն.։)


Անօրինակ

See full entry →

adj.

unexampled, unparalleled, unequalled.

NBHL (1)

Ոյր չիք օրինակ կամ նմանն. աննման. անհամեմատ. անզուգական.


Անօրինիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Անօրինեմ.


Աշակերտ, աց

See full entry →

s.

disciple, student, pupil, scholar;
foster-child;
seetator, follower;
— արուեստի, apprentice.

NBHL (1)

Ոչ է աշակերտ առաւել քան զվարդապետ։ Դո՛ւ լիջիր նորա աշակերտ. մեք մովսեսի աշակերտք եմք. եւ այլն։


Աշակերտակից, կցի, կցաց

See full entry →

s.

fellow-student, companion, school-fellow, comrade.

NBHL (1)

συμμαθητής. condiscipulus, collega. Ընկեր յաշակերտութեան. դասընկեր. հեմշակիրտ. շարիք.