Definitions containing the research արութիւն : 1540 Results

Նետաձգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

shooting, letting fly an arrow.

NBHL (1)

τόξευμα, τόξου βολή sagittatio, jactus teli, jaculi;
jaculatio. Ձգումն նետից. նետաձիգն լինել. նետահարութիւն. աղեղնաւորութիւն.


Նետաձիգ

See full entry →

adj. s.

drawing a bow;
serving to launch an arrow;
cf. Նետընկէց;
— առնել, լինել, to shoot, to let fly an arrow, to draw a bow, cf. Նետահարեմ.

NBHL (1)

Ի նետաձիգ աղեղանէ անտի (երկնից՝) նոցա մխիթարութիւն. (Եփր. ծն.։)


Ներգործութիւն, ութեան

See full entry →

s.

activity, energy, force, virtue;
influence, operation;
act, deed, work;
— հաւատոյ, act of faith.

NBHL (1)

Աստուծոյ ներգործութիւնն՝ ի տկար նիւթոյ ցուցանէ զնորա տկարութիւնն. (Ագաթ.։)


Ներկած, ոյ

See full entry →

s.

spot, stain;
cf. Ներկածոյ.

NBHL (1)

Կարո՛ղ է ապաշխարութիւնն զներկածս մեղացն սպիտակացուցանել. (Մանդ. ՟Բ։)


Ներկանեմ, կի

See full entry →

va.

to dye, to colour, to tinge;
— ի կարմիր, to give a red dye to, to dye red.

NBHL (1)

Միշտ ներկեալք ի չարութիւնս. (Ոսկ. ես.։)


Ներհակութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Հակառակութիւն;
ներհակութիւն գունոց, contrast of colours.

NBHL (1)

ներհակութիւն քանակին առ ի տեղին թուի գոլ։ Է ներհականութիւն եւ յառընչոջն. ո՛րկէն, առաքինութիւն չարութեան ներհական է։ Գոյ եւ ներհակութիւն եւս ըստ որակին. հիզան. արդարութիւն անիրաւութեան ներհական է, եւ սպիտակութիւն սեւութեան։ Ընդունի առնելդ եւ կրելդ ներհակութիւն. (Արիստ. ստորոգ.։)


Ներքոյ

See full entry →

adj. prep. adv. s.

under, nether, lower;
—, ի —, under, below, beneath;
in, within, through, inwardly, inside;
ի — արկանել, to subdue;
ի — կացեալ, անկեալ, subject, submissive, dependent, cf. Հպատակ;
պատել ի —, to line, to cover on the inside;
—ք, the inside, interior.

NBHL (1)

Զչարութիւն ի ներքոյ ոստայնանկէ։ Զգիրն՝ որ ի վերոյ ունէր զաւետիս կենաց, եւ ի ներքոյ զդառնութիւն մահու. (Խոր. ՟Ա. 27։ Եղիշ. ՟Բ։)


Նիւթ, ոց

See full entry →

s.

matter, body;
element;
substance;
subject, matter;
cause, reason, grounds;
—ք, materials;
— հրոյ, matches, incentive, tinder;
— ցրիւ, diffuse matter;
— եւ տեսակ, form and matter;
խօսեսցուք զայսր —ոյ, let us discourse on this subject.

NBHL (1)

Բոց՝, նիւթոյ է ծնունդ. եւ վատնէ զնիւթն, որպէս չարութիւնն. (Առ որս. ՟Ժ՟Դ։)


Նիւթեմ, եցի

See full entry →

va.

to spin, to twist;
to weave, to plait;
to prepare, to form, to project, to design;
to cause, to produce, to excite;
to contrive, to machinate, to plot;
— զնենգութիւն, to weave plots or snares, to conspire, to plot, to lay snares;
դաւ —, to frame or plot a treacherous design, to hatch treason;
կործանումն —, to ruin, to cause the ruin of;
չարիս — ումեք, to meditate evil against a person, the ruin of;
— խորհուրդս չարութեան, to meditate gloomy, foul or heinous thoughts;
— անձին չարիս or զկորուստ, to contrive one's own ruin;
— նիւթ, to accumulate;
— զգործն, to undertake, to execute, to put into execution;
լրբենի սէր նորա մահ նիւթեաց նմա, his infamous passion cost him his life.

NBHL (1)

Զսովորեալ չարութիւն նիւթէր։ Նիւթէ չարիս ի վերայ մերոյ աշխարհիս։ Կայսերքն նիւթելով զայդ՝ ետուն նմա զպատիւ. (Խոր. ՟Ա. 33։ ՟Բ. 81։ ՟Գ. 22։)


Նկատութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Նկատումն.

NBHL (1)

Կատարեա՛ զնկատումնս իմ, յաջողեա՛ զյօժարութիւնս իմ։ Որ եբաց զաչս իմ ի նկատումն սքանչելեաց իւրոց. (Ճ. ՟Բ. եւ Ճ. ՟Գ.։)


Նկատումն, ման

See full entry →

s.

observation, contemplation;
regard, consideration.

NBHL (1)

Կատարեա՛ զնկատումնս իմ, յաջողեա՛ զյօժարութիւնս իմ։ Որ եբաց զաչս իմ ի նկատումն սքանչելեաց իւրոց. (Ճ. ՟Բ. եւ Ճ. ՟Գ.։)


Նման, ից

See full entry →

adj. v. imp. adv.

like, similar, resembling, approaching;
equal, conformable, analogous;
— է, it suits, it is proper, fit or becoming;
it seems, it appears;
ամենեւին — է նմա, he is as like him as can be;
— զ—ն սիրէ, like loves like;
similarly, in the same manner, alike, such.

NBHL (1)

Յօձ նման չարութիւն կատաղեալ ժողովրդեանն. (իբր օձանման. Յհ. իմ. եկեղ.։)


Նշանաբանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

signification.

NBHL (1)

Բան կարգեալ ի նշանակ իրաց ինչ. յայտարարութիւն.


Նշանախնդիր, դրաց

See full entry →

adj.

seeking signs of miracles.

NBHL (1)

Գայթագղութիւն է չարչարանք նորա՝ հրէից նշանախնդրաց, եւ յիմարութիւն է նաեւ հեթանոսաց՝ իմաստութիւն խնդրողաց. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)


Նշանակ, աց

See full entry →

s.

sign, mark;
signal, indication, character, expression, proof;
symbol;
emblem;
label, ticket;
sign, miracle, prodigy;
scepter;
sign-post;
flag, colours, ensign;
— հրոյ, smoke;
flame;
փողք —աց, signal trumpet, bugle;
— դատապարտութեան, judgment, sentence, condemnation;
սուրբ —ք, Sacred Elements;
— հաւատոյ, symbol or formula of faith, Creed;
—ք ախտից, symptoms;
կանգնել յաղթութեան —, to raise a trophy, a monument of victory.

NBHL (1)

ՆՇԱՆԱԿ. σημασία, σημείωσις significatio, signi datio, significatum, observatio. Յայտարարութիւն. ազդեցութիւն. նշանակումն. նշան տալն. նշան տուեալ.


Նոյնանշան

See full entry →

adj.

cf. Համանշան.

NBHL (1)

Ուր իցէ նոյն նշան խաչի, կամ նոյնօրինակ խաչաբարութիւն.


Նորածին

See full entry →

adj.

new-born;
regenerate;
springing up afresh, budding anew;
—ծնեալ յաւազանէ, just christened;
կին —ծին, recently delivered woman.

NBHL (1)

Մինչդեռ նորածին իցէ, մանկանցն յայտարարութիւնք՝ լացն եւ աղաղակն։ Զարու կամ զէգ զայժմիկ նորածինն. (Պղատ. օրին. ՟Է։)


Նորահրաշ, ի, ից

See full entry →

adj.

cf. Նորանշան.

NBHL (1)

Սքանչասցու՛ք ընդ նորահրաշ յարութիւն Ղազարու. (Մամբր.։ Նանայ.։)


Նորաձեւեմ, եցի

See full entry →

va.

to innovate, to introduce any novelty or innovation, fashion or mode.

NBHL (1)

Որք նորաձեւենն զհաւատս (մոլորութեամբ)։ Զի կանգնեսցէ որոց ի յերկրիս զյարութիւն. զոր եւ ինքն նորաձեւեաց մարդոյս բնութեամբ. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։)


Նորընծայ, ից

See full entry →

adj. s.

newly offered, dedicated, ordained or consecrated;
starting in life, entering in a profession or career, making one's outset;
novice, probationer.

NBHL (1)

Նորընծայ տառ, կամ խրատ, քարոզութիւն, հիւրամեծարութիւն. (Նար. հա։ Նախ. գծ.։ Լծ. կոչ.։ Յհ. կթ.։)


Նոցային

See full entry →

s.

their.

NBHL (1)

Զի՞նչ հաւասարութիւն է ձերայնոցն ընդ նոցայնոցն։ Չհոգայցեմ ինչ ընդ նոցա (հոգւոց), այլ ընդ նոցայնոցն (մարմնաւոր պիտոյից). (Կոշ. Զ։ Ոսկ. մ. Գ. 6։)


Նուաստութիւն, ութեան

See full entry →

s.

abasement, undervaluing, humiliation, abjection, baseness, degradation, meanness, vileness;
առանց նուաստութեան, without meanness.

NBHL (1)

Եթէովպիա, որ թարգմանեալ է անունն նուաստութիւն. եւ նուաստ է երկչոտութիւն. իսկ արութիւն նուաստութեան եւ երկչոտութեան թշնամի եւ հակառակ է. (Փիլ. այլաբ.։)


Նուէր, ուիրաց

See full entry →

s.

offer, offering, present, oblation;
libation;
sacrifice;
—ք, liberality;
cf. Ձօնի;
հաց նուիրաց, shew-bread;
արգադիր —, votive-offering.

NBHL (1)

ՆՈՒԷՐ. τελετή initiatio, mysterium, sacrificium. Խորհրդակատարութիւն. կատարողութիւն. զոհ։ (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 12։ Իմ. ՟Ժ՟Բ. 4։ ՟Ժ՟Դ. 15։)


Նպաստ, ից

See full entry →

s. adv.

aid, assistance, succour, help, favour, subsidy, support, relief, resource, means;
ի —, in support of, on behalf or in favour of;
— մատուցանել, to aid, to succour, to help;
to care, to take care;
— լինել, cf. Նպաստեմ.

NBHL (1)

Զձերոյ բարուցդ նպաստ ընկալեալ. յն. յօժարութիւն. (Կոչ. ՟Ա։)


Շահ, ից, ուց

See full entry →

s.

profit, interest, fruit, gain, lucre;
advantage, good, benefit, utility, emolument;
interest, usury;
— օգտի or օգտութեան, utility;
սէր —ու, love of lucre;
ի — օգտի իւրեանց, for their advantage;
for the benefit of them;
ոչ առ ի — ինչ օգտի բարբառիմ, be sure I speak disinterestedly;
ի —ս հարկանիլ, —ու զհետ լինել, կրթիլ, մտանել, to become avaricious, to be greedy of gain;
— բերել, to be profitable, to profit, to produce gains;
բառնալ զ— ուրուք, to clip a person's profits or gains;
ի — ածել, to invest, to put out at interest, cf. Շահեցուցանեմ;
some dance;
—ս առնել, to dance;
shah;
— պարսից, Shah or king of Persia.

NBHL (1)

κέρδος (լծ. թ. քեար ). ἑπικερδές lucrum πορεία, πορισμός, εὑπορία quaestus ἑγασία opus, et opes եւ այլն. Օգուտ. արդիւնք վաստակոց. արգասիք. պտուղ քաղեալ. յաւելուած ստացուածոյ. օգտակարութիւն. պիտանութիւն. դարման. դիւրութիւն. շահ, վաստակ սուտ. (իբր ստացումն)


Շահաւետութիւն, ութեան

See full entry →

s.

utility, profit, fruit, advantage.

NBHL (1)

Շահաւէտն գոլ. օգտակարութիւն. օգուտ. շահ. շահեկանութիւն.


Շահաւորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

profit, gain, advantage.

NBHL (1)

ἑμπορία, κέρδος, ὡφέλεια negotiatio, lucrum, utilitas. Շահաւորելն, եւ իլն. շահավաճառութիւն. եւ Շահաւետութիւն. օգտակարութիւն. շահաւորն գոլ. շահ, վաստակ.


Շահեկանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

fruit, profit, advantage, gain, lucre;
fertility, fecundity;
enjoyment, pleasure, ease.

NBHL (1)

ՇԱՀԵԿԱՆՈՒԹԻՒՆ կամ ՇԱՅԵԿԱՆՈՒԹԻՒՆ. ὡφέλημα , τὸ χρήσιμον utilitas, emolumentum εὑφορία fertilitas. Շահեկանն գոլ (ըստ ամենայն առման). օգտակարութիւն. պիտանութիւն. վայելչութիւն. վայելք. սփոփանք. զուարճութիւն. եւ Արգասաւորութիւն. պտղաբերութիւն. բարեբերն գտանիլ.


Շաղաշարեմ, եցի

See full entry →

va.

to entwine, to connect, to combine;
to compaginate.

NBHL (1)

Զթաքուցեալ հաղբսն եւ զվատթարութիւն խռովութեան յինքեանս շաղաշարել. (Յհ. կթ.։)


Շաղաշարումն, ման

See full entry →

s.

conjunction, connection;
interweaving, intertwining, wreathing;
copulation.

NBHL (1)

Շաղաշարումն՝ որում առփայր, լինի նմա զազարութիւն. (Լմբ. առակ.։)


Շաղիղ, ղղոյ

See full entry →

s.

raw flesh;
carrion, carcass, dead body.

NBHL (1)

Ոչ շաղղով եւ արեամբ ուռուցեալ (այսինքն ապականացու մարմնով) առնեն մարմինքն, այլ նորոգեալք յարութիւնն ապականացուք զանապականութիւն ժառանգեն. (Եզնիկ.։)


Ողորմութիւն, ութեան

See full entry →

s.

pity, mercy;
alms, charity;
— առնել, տալ, to give alms.

NBHL (1)

ἕλεος, ἑλεημοσύνη misericordia, eleemosina. Ողորմ, եւ ողորմածութիւն. գթութիւն. մարդասիրութիւն. բարերարութիւն. խնամք. կարեկցութիւն եւ բարձումն թշուառութեան տառապելոց. բաշխումն ընչից. տուրք ձրի. շնորհ. առատաձեռնութիւն.


Ողջախոհանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be in one's right senses;
to be chaste, to observe chastity.

NBHL (1)

Ողջախոհանալ ի սրբութիւնս։ Ողջախոհասցին յարդարութիւն. (Յճխ. ՟Թ. ՟Ժ։)


Ողջախոհութիւն, ութեան

See full entry →

s.

sound judgment, wisdom, sagacity, good sense;
chastity, pudicity, temperance, continence, modesty, sobriety, honesty.

NBHL (3)

Ողջախոհութիւն է առաքինութիւն ցանկականին. ըստ որում անիղձք իցեն առ դիւրութիւնսն եւ առ վայելմունսն յոռին հեշտութեանց։ Արդարութիւն եւ ողջախոհութիւն. (Արիստ. առաք. եւ Արիստ. որակ.։)

Երիցագոյն եւ իշխանականագոյն է խոհականութիւն եւ ողջախոհութիւն եւ արդարութիւն եւ արութիւն. եւ կրսերագոյն է մեծութիւն եւ փառք եւ իշխանութիւն եւ ազատութիւն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. այլաբ.։)

Քաջութիւն, ողջախոհութիւն, արդարութիւն, իմաստութիւն (չորեքին բարոյական առաքինութիւնքն). (Իսիւք.։)


Ողջմտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

rightmindedness, good judgment, reasoning;
rectitude, justice, sincerity, loyalty, probity;
ողջմտութեամբ, soundly, sensibly.

NBHL (1)

որ եւ ՈՂՋԱՄՏՈՒԹԻՒՆ, ՈՂՋԱԽՈՀՈՒԹԻՒՆ. Առողջմտութիւն, ուղղութիւն. անարատութիւն. արդարութիւն. (յն. պէսպէս)


Ողջունեմ, եցի

See full entry →

va.

to salute, to compliment;
— ի հանգիստ սրբոց առաքելոցն, to visit the sepulchres of the holy Apostles.

NBHL (1)

Զամարութիւն ողջունէր։ Զհանդարտ եւ զլռութեան ողջունէր զվարս. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Է։ Կլիմաք.։)


Ոյժ, ուժոյ, ուժի

See full entry →

s. adv.

force, strength, power, vigour, energy, virtue, valour;
effort;
weight;
յուժոյ, strongly, vigorously;
— տալ, to force, to make efforts;
to give power, to authorize, to favour;
— առնուլ, to gather strength;
նոր — առնուլ, to gain new strength, to recover one's strength;
յուժի լինել, to be in full vigour, in the prime of strength;
անկանել յուժոյ, to feel one's strength failing, to lose strength, to become weakened or enervated;
cf. Թափեմ.

NBHL (1)

Ոչ կալաւ զոյժ ողորմութիւնն, յորժամ ետես (արդարութիւնն) եւ այլն. (Եփր. ծն.։)


Ոյծ

See full entry →

adj. adv. s. fig.

cold;
apart, aside;
—ք, hiatus, gap, chasm;
coldness.

NBHL (1)

Այն ամենայն մխիթարութիւն ո՛յծ եւ արհա՛մարհեալ էր. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 11։)


Ոստայնանկեմ, եցի

See full entry →

va.

to weave;
to knit.

NBHL (1)

Զչարութիւն ի ներքոյ ոստայնանկէ (կամ ոստայնակէ, կամ ոստայն հինու). (Խոր. ՟Ա. 27։)


Ով

See full entry →

int.

o ! oh ! ho ! ah ! ha ! alas !
ով աստուած իմ, o my God !
ով աղետիցս, what a pity !
cf. Աղէտ;
ով սքանչելեացս, what a wonder ! wonderful !
ով, զիարդ վեհ է ազգասիրութիւն, ah ! what a noble sentiment is patriotism !
ով ժամանակ ով բարք, o tempora ! o mores ! oh times ! oh manners ! to what a depth of corruption have our manners come ! in what an age we live !
ով ո, փախերուք յերկրէ հիւսիսոյ, ho, ho, flee from the land of the north !
.

NBHL (1)

Ո՛վ բարերարութիւն, ո՛վ մարդասիրութեանն առաւելութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16։)


Ոտնահարական, ի, աց

See full entry →

adj.

insulting.

NBHL (1)

Որ ինչ հայի յոտնհարութիւն՝ յարհամարհանս՝ յերգիծանս.


Ոտնացաւութիւն, ութեան

See full entry →

s.

gout in the feet.

NBHL (1)

Ոտնացաւութիւնք, գլխագարութիւնք, եւ անբժշկելի ցաւք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։)


Որդեծնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

child-birth;
procreation of children.

NBHL (1)

ՈՐԴԵԾՆՈՒԹԻՒՆ կամ ՈՐԴԷԾՆՈՒԹԻՒՆ. τεκνογονία, παιδοποιΐα liberorum procreatio, prolis generatio. Ծնանելն զորդի. ծնունդ զաւակի. որդեբերութիւն. մանկարարութիւն. զաւակ բերելը՝ ըլլալը.


Որդեհայրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

Sabellianism, Socinianism.

NBHL (1)

ՈՐԴԵՀԱՅՐՈՒԹԻՒՆ. ὐιοπατορία cum quis et filius et pater sit. գրի եւ ՈՐԴԵՀՕՐՈՒԹԻՒՆ ՈՐԴԵՀԱՐՈՒԹԻՒՆ. Մոլորութիւն սաբէլեան խառնակութեան՝ մի անձն համարելով զորդի ընդ հօր. որ եւ հայրաչարչարութիւն ապողինարիտաց.


Մտադիւրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

eagerness, diligence, goodwill, cheerfulness;
մտադիւրութեամբ, cf. Մտադիւր.

NBHL (1)

Դիւրութիւն մտաց եւ կամաց. յօժարութիւն.


Մտածութիւն, ութեան

See full entry →

s.

thought, meditation, consideration, reflection, idea, imagination, fancy;
ըստ իմում մտածութեան, as far as I can judge, according to my idea.

NBHL (1)

διανόησις, διάνοια, ὐπόνοια , ἑνθύμημα, ἕννοια, λογισμός cogitatio, ratiocinatio, consideratio, consilium, intellectus, sensus φρόνησις prudentia . Մտածելն. մտախոհութիւն. խոկումն. խորհուրդ. տեսութիւն կամ յածումն մտաց. քննութիւն. հոգ. որոճումն. տրամախոհութիւն. կարծիք. իմաստ. խոհականութիւն. հաւաքաբանութիւն. հանճար. հնարք. ճարտարութիւն. շրջահայեցութիւն. եւ այլն.


Մտաւոր, աց

See full entry →

adj.

intellectual, intellective, spiritual;
intelligent, clever.

NBHL (1)

Արար զբանաւորս եւ զանբանաւորս, զմտաւորս եւ զանմտաւորս. բանաւորաց եւ մտաւորաց յիւրաքանչիւր առաքինութեանց կարգեաց ստանալ զբարութիւն. (Եզնիկ.։)


Մտրակ, աց

See full entry →

s. fig.

whip;
spur;
stimulus;
— չուանեայ, whip-cord;
— հեծելոց, riding-whip;
հարուածք —աց, lash, cut, stroke of a whip;
cf. Կուշտ.

NBHL (1)

Իբրեւ մտրակաւ յիշատակաւս (սրբոց) առ ի հաւասարութիւն ընդոստուցեալք. (Ածաբ. մակաբ.։)


Յագիմ, եցայ, գի՛ր, գերո՛ւք, գեցարո՛ւք

See full entry →

vn.

to be satisfied, to have one's fill;
— յանչափս or կարի իմն, to glut, cram or gorge oneself with;
չյագէր ի հայելոյ, he was never tired of looking at.

NBHL (1)

Ոչ երբէք յագէին երկայնութեամբ ճանապարհին։ Ոչ յագեցան սաստիկ հարուածովքն ամենայն թշնամիք նորա։ Չարութիւն կամացդ յագեսցի ի մեզ. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Է. ՟Ը։)


Յաղթեմ, եցի

See full entry →

va.

to vanquish, to overcome, to conquer, to subdue, to subjugate;
to surpass, to excel, to prevail over;
— պատերազմի, to conquer, to triumph;
— ցաւոցն, to overcome or master one's grief or sorrow;
— ամենայն դժուարութեանց կամ ներհակաց, to overcome all sorts of difficulties, to surmount every obstacle;
— անձին, կամ կրից անձին, to conquer oneself, to get the victory over self;
to overcome or subdue one's passions;
— ի դատաստանի, to gain one's cause.

NBHL (1)

Ամենայն արդար՝ առ մարդիկ է արդար. բայց յԱստուծոյ արդարութիւն՝ յաղթեալ է. (Իսիւք.)