slaying one's master.
Ի վերայ տիրանենգ եւ տիրասպան ժողովրդոց։ Տիրատեացք, տիրասպանք. (Փարպ. Մեսր. երէց.։)
cf. Տնանկանամ.
Ոչ գիտես, թէ տնանկեալ կորնչիս. (Եղիշ. երէց.։)
of good family, high-born, illustrious, noble, patrician;
national;
relation, kindred;
—ք, produce, fruit, revenue, harvest.
Հատն ցորենոյ պտղաբերէ տոհմականաւ։ Եբեր պտուղ տոհմականաւ։ Տոհմականօք բուսանի։ Ոչ վիշապք զտոհմականս արդեանց կրեն. (Ագաթ.։ Շ. խոստ.։ Լմբ. սղ.։ Եզնիկ.։)
sentence, award, judgment, decree, decision, act, ordinance;
sentence, maxim;
decisive, peremptory;
— բանիւք, with a peremptory voice;
— հատանել, առնել, բերել, ի վերայ ածել, դնել, տալ, to issue a warrant or writ, to sentence, to adjudge, to judge, to declare, to pronounce, to ordain, to condemn;
to deliberate, to decide, to resolve, to decree;
to enact, to order;
— մահու հատանել, ի վերայ դնել, to sentence to death, to sign a deathwarrant.
Վասն համառօտ վճռի դատաստանի մարգարէին։ Յառաքելական վճիռն յաղթութիւն բարձեալ բերէ. (Կոչ. ՟Բ։ Սեբեր. ՟Է։)
wrong, prejudice, injury, detriment;
damage, harm, hurt, loss, grievance;
ill, fault, sin, injustice, mischief;
հասուցանել, տալ, գործել, cf. Վնասեմ;
—ուք վաճառել, to sell at a loss;
ի — ուրուք, at the peril, at the loss, at the detriment, at the expense of a person;
ոչ մեծ ինչ է —ն, there is no great harm done;
ի — իւր շրջեցաւ իրն, the affair turned out to his disadvantage;
էր գիր —ու նորա գրեալ, his accusation was written above;
զի՞նչ — է իմ, what fault have I ?
— է քեզ գինին, wine is bad for your health;
որ — գործէ նոյն եւ հատուսցէ, he that does the damage must answer for it.
βλαβή noxa, damnum, detrimentum, pernicies ζημία mulcta, poena. (Վնաս՝ նոյն ընդ Վզեան. յորոց եթէ ի բաց դիցի տառդ վ, լինին՝ նաս. որպէս լտ. եւ թ. նօդսա, նօ՛քսան. եւ զեան. ռմկ. զիան , որ եւ զարար, քէտէր. իսկ սանս. վինա՛սա, է կորուստ)։ Ամենայն ինչ՝ որ բերէ զրկանս կամ տուգանս, եւ նոյն իսկ տուգանք. տոյժ. զրկանք. (հակառակն շահու եւ օգտի).
cf. Վիշտ.
κίνδυνος . Որ ինչ բերէ զվիշտ. նեղիչ.
in distress, in pain, plagued, discomposed, suffering.
Հէգ եւ վշտատես երէ կոչէ. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
to cause displeasure, to sadden, to offend, to afflict, to grief, to plague, to discompose, to vex, to torment.
cf. Վէս;
cf. Հէք;
boldness, effrontery;
cf. Վզանութիւն;
ի — գալ, to grow bold, to withstand, to oppugn, to impugn, to contend, to dispute.
Ոչ ունիմ վստահութիւն կոչել զանուն ահաւորիդ ի վերայ վսերիս։ Վերացո՛ ի վսերէս զվէր վիրաւորեալ ծառայիս. (Յհ. գառն.։)
cf. Վսեր.
Ոչ ունիմ վստահութիւն կոչել զանուն ահաւորիդ ի վերայ վսերիս։ Վերացո՛ ի վսերէս զվէր վիրաւորեալ ծառայիս. (Յհ. գառն.։)
cf. Վսեր.
Ոչ ունիմ վստահութիւն կոչել զանուն ահաւորիդ ի վերայ վսերիս։ Վերացո՛ ի վսերէս զվէր վիրաւորեալ ծառայիս. (Յհ. գառն.։)
cf. Վսեր.
Ոչ ունիմ վստահութիւն կոչել զանուն ահաւորիդ ի վերայ վսերիս։ Վերացո՛ ի վսերէս զվէր վիրաւորեալ ծառայիս. (Յհ. գառն.։)
brook, rivulet, stream, small river or current of water;
— արտասուաց, արեան, flood, stream;
— ս արտասուաց իջուցանել, to shed a flood or torrent of tears;
բազում —ս արեան հեղուլ, to cause immense bloodshed;
cf. Զեղումն.
ῤύαξ, ῤυάκιον rivus, rivulus. (որ են լծ. ընդ Առնու) ἅφεσις remissio alvei ὐδραγωγός aquaeductus διώρυξ fossa λίμνη stagnum διέξοδος exitus, transitus χείμαρρος torrens եւ այլն. (Ի Վէտ. վէժ. վազ) Վիժակ. հոսանք. ջուր յորդեալ յաղբերէ. անցք կամ ճիւղ ջրոյ. առու. ուղխ.
vindictive.
Որ ի վերայ բերէ զվրէժ՝ զպատիժ.
cogent, urgent, violent, acute, sharp.
Որ ինչ բերէ զտագնապ. տագնապօղ.
barrel, cask, puncheon, butt;
tun;
խից —ի, spigot;
ծորակ —ի, tap;
շերտ or կողք —աց, staff.
πίθος dolium. Առ մեօք վարի որպէս Կարաս գինւոյ. քիւփ, ֆըչի. իսկ վրացերէն՝ տակա՛ռի է Գուբ.
condition or authority of the master of a house, or of the chief of a tribe;
feudality.
Խտրեն զտանուտէրութիւն երէս աստեղն (հրատի), որ է երեքշաբաթ. նոյնպէս եւ զտանուտէրութիւն կռոնոս աստեղն (երեւակի), որ է շաբաթ. (Շիր.։)
scenic, theatrical;
— յաղթութիւն, theatrocracy.
sight, vision, look, view;
theory, plan, speculation;
visit;
contemplation, consideration;
idea, conception, knowledge, notion;
vision, dream;
prophecy;
ecstasy;
տեսութեան or դիտական ասպարէզ, field of view or vision;
համառօտ —, cursory view, short notice, sketch;
հասարակաբար տեսութիւն, at or with a single glance, in a summary way.
Որ տեսութիւն իմն բերէր յինքն որպէս զանպարտելի պարիսպ։ Քարոզել յայտնապէս զչքնաղ տեսութիւն. (Յհ. կթ.։ Շար.։)
leaf-bearing, petali-ferous.
Որ բերէ յիւրմէ այսինքն ընձիւղէ զտերեւս.
Եւ Որ բարձեալ բերէ ուստեք զտերեւ.
universal dominion, rule over the whole world.
Թագաւորեալ աղեքսանդր մակեդոնացի տիեզերակալութեամբ։ Վկայութիւնք տիեզերակալութեանն արտաշիսի։ Արշակ քաջ՝ տիեզերակալութեամբ իմն ձեռներէց լինէր ինքնիշխանաբար։ Ի տիեզերակալութեան աղեքսանդրու. (Արծր. ՟Ա. 7։ Խոր. ՟Բ. 12։ Յհ. կթ.։ Վրք. ածաբ.։)
selling or sold wretchedly;
— առնել, to sell;
— լինել, to be sold.
Վաճառակուր զանձինս արարին։ Զկանայս եւ զմանկունս վաճառակուր առնէին։ Զօրքն զմարդագերին վաճառակուր արարին ի հեռաւոր ազգ։ Վարեաց ի գերութիւն՝ վաճառակուր առնել ի կողմանս արասցեն յազգս ազգս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 24։ Սամ. երէց.։ Լաստ. ՟Բ։ Արծր. ՟Բ. 6։ ՟Գ. 4։)
suitableness, proportion, propriety, decency, conveniency;
decorum, dignity, nobleness;
comeliness, elegance, grace, beauty, splendour;
enjoyment, use;
delight, pleasure, advantage;
— երեսաց, comeliness, loveliness, attractiveness.
Ոչ եթէ որում չգտանին պիտոյքն, համբերօղ է, այլ որ յաննախանձելի վայելչութիւնսն է, եւ չարեացն համբերէ. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
savage.
Փոյթ է աստուծոյ վասն արարածոց, երէոց, անասնոց, թռչնոց, եւ վայրասուն գազանաց. (Մծբ. ՟Ժ՟Բ։)
feeding on venison.
Կերօղ զվայրի որսս՝ զերէ վայրի.
cf. Վատասրտիմ.
Ոչինչ վատասրտեալ դողային։ Վատասրտեալ՝ ի բաց եկին։ Ոչ եմ վատասրտեալ։ Քաջալերէ ոչ վատասրտել. (Եղիշ. ՟Գ։ Խոր. ՟Գ. 17։ Ճ. ՟Բ.։ Լմբ. պտրգ.։)
unfortunate, ill-fated, unlucky;
inauspicious.
Յորժամ զերեք փեսայսն մեռեալ տեգսանէին, չորեքեանն (եղբարք նոցա մնացեալք) այլ ոչ մտաբերէին ի կինն. զի վատոտն համարէին զնա. (Բրսղ. մրկ.։)
rose-bearing;
—ք, rose-garden.
ῤοδοφόρος rosifer. Որ բերէ յիւրմէ այսինքն բուսուցանէ զվարդ.
Եւ Որ բարձեալ բերէ զվարդս կողովով.
cf. Վարդապետաբար.
Եւ սոքա յառաջնոցն վեհից ընդունին միշտ զհոսումն իմաստութեան իբր յաղբերէ բղխեալ վարդապետօրէն. (Շ. հրեշտ.։)
cf. Ուսուցիչ.
Վարժիչ կարգաց կրօնաւորաց։ Վարժիչ հանուրց եկեղեցեաց։ Իբր զվարժիչս օրինակօք։ Առարկուքն պիդէին, եւ վարժիչքն (մրցանաց) քաջալերէին. (Շար.։ Գանձ.։ Լմբ. ատ.։)
bringing pay or a reward.
μισθοφόρος stipendiarius. Որ բերէ տայ զվարձ.
ՎԱՐՁԱԲԵՐ. Որ բերէ վարձանս եւ օժիտս հարսին. ἑδνοφόρον dona offerens sponsae.
portion, dowry;
hire of an harlot;
cf. Կապէնք.
Զոր ինչ բերէ կինն պռոյգս, գրեսցեն զնա. նոյնպէս գրեսցեն զվարձանսն, այս ինքն զտուայրն, որ է մահր. որպէս եւ հաւանի այրն ի պռոյգս, եւ կինն ի վարձանսն, գրեն հաստատուն. (Մխ. դտ.։)
chimera, half-bull-half-elephant.
Երեւեցան ի հնդիկս ցլափիղք. (Սամ. երէց.) ընձուղտ։
bearing or producing wheat.
σιτοφόρος frumentum ferens, et subvectans. Որ բերէ կամ բուսուցանէ զցորեան. Եւ Բերող կամ ունօղ յինքեան զցորեան.
profligacy, disorder, libertinism, licentiousness, debauchery, lewdness, scandalous behaviour.
Յիմարութիւն ցոփութեան բարոյիցն յայլանդակ միտս զնա փոխաբերէր։ Ի հրապոյրս ցոփութեան բերեալ ի բանից բանսարկութեանց ոմանց. (Յհ. կթ.։)
causing cold, frigorific.
Որ բերէ կամ առթէ զցուրտ. սառուցիչ.
stalk, stem, blade;
straw;
rinsing;
dewy, dew-besprent.
Զօրէն ցօղնոյ հալածին իբրեւ հողմով ի ձայնէ թագաւորին։ Ներէ սերմանողն ցօղնոյն մինչ ի կալն, զի սնուցիչ է ցորենոյն. (Շ. մտթ.։)
cf. Փաթերակիմ.
Յանարծակի փաթերակ առցէ։ Փաթերակ առցէ ի քարէ, ի փայտէ, ի գետոյ։ Փեթերակ յընկերէ առցէ։ Փաթերակի ի կախարդաց։ Ի գազանէ փաթերակի։ Տե՛ս որ չփաթերակիս. (Ախտարք.։)
to be fascinated.
Յանարծակի փաթերակ առցէ։ Փաթերակ առցէ ի քարէ, ի փայտէ, ի գետոյ։ Փեթերակ յընկերէ առցէ։ Փաթերակի ի կախարդաց։ Ի գազանէ փաթերակի։ Տե՛ս որ չփաթերակիս. (Ախտարք.։)
flight, escape;
evasion, subterfuge, shift, tergiversation;
— զօրաց, rout, defeat, overthrow;
ի — դարձուցանել, to put to flight, to rout;
ի — մտաբերել, to meditate flight;
— առնուլ, ի — դառնալ, աճապարել, երթալ, մտանիլ, լինել, կալ, to take to flight, to flee, to run away, to turn one's back, to turn tail.
to caress, to fondle, to coax, to wheedle, to cajole, to flatter, to fawn, to adulate.
Ուրում փաղաքշէրն. որում երէկն փաղաքշէր սիրով. (Ոսկ. ի յհ. մկ.։)
resplendency.
Անդ էր տեսանել զփայլփայլումն ասպարաց. (Մեսր. երէց.։)
producing wood;
wood-carrier.
ξυλοφόρος lignifer, calo. Որ շալակեալ բերէ զփայտ. փայտակիր. փատ բերօղ, կրօղ.
wood-gatherer.
Որ քաղէ բերէ զփայտ կամ զկրկուտս.
luxury.
Փարաքմունս. պարսկերէն՝ փերթ փերթ ասէ. որ է այլեւայլ մեղքն. (Լծ. նար.։)
bearing gifts;
— լինել, to bring a portion or dowry;
to make a present.
Որ բերէ օժիտս. եւ որ ինչ հայի յօժիտս. ընծայաբեր. նուիրական.
poisonous as an asp.
Զչար եւ զօձութիւն եւ զարեանարբու գազան։ Յաղագս օձաթոյն եւ կարճախայթոց հեշտ ցանկութեանց. (Մեսր. երէց.։ Վրդն. ել.։)
serpent-like.
Կլանէ զառ աչօք օձակերպ գաւազանս։ Գաւազանն մովսէսի օձակերպ եղեւ։ Չար դեւքն օձակերպք։ Յարեւան ի վերայ իմ օձակերպ դեւքն. (Նախ. ել.։ ՃՃ.։ Մեսր. երէց.։ Մարաթ.։)
driving away serpents.
Եղջերու օձ ուտէ. (վասն այսորիկ կոչի եղոփոն. որ հռոմերէն օձահալած ասի. Ոսկ. տիտ.։) (Իսկ յն. է եղջերուասպան, կամ սպանօղ որթուց եղանց։)
foreign yoke.
Յետ նորա վարազդատ ի նմին թագաւորութեանն տոհմէ. որ ապա օտարակալութիւն. (Եզնիկ երէց.։)